Thông báo
Bạn đã xem hết nội dung đọc thử. Hãy trở thành hội viên hoặc mua lẻ để đọc hết nội dung tài liệu.
SGK - Chuyên đề học tập Âm nhạc 10
0/0
Nền
Đọc offline
Lưu sách trên máy
Đang kiểm tra...
Mục lục
Mục lục
Học liệu
Đang xem trang 0
Học liệu dưới đây tương ứng với nội dung bạn đang đọc
Không có học liệu bổ trợ
Chuyên đề 1. HỆ THỐNG CÁC HỢP ÂM BA, HỢP ÂM BẢY CỦA ĐIỆU THỨC
Yêu cầu cần đạt:
– Trình bày được cấu tạo, tên gọi của các hợp âm ba, hợp âm bảy trong điệu thức trưởng và thứ.
– Nhận biết được tính chất, màu sắc của các loại hợp âm ba và hợp âm bảy.
– Phân biệt được sự ổn định và không ổn định của các hợp âm ba (chính, phụ).
– Xây dựng được các loại hợp âm ba, hợp âm bảy. Biết vận dụng kiến thức về hợp âm trong hoạt động âm nhạc.
Bài 1. HỢP ÂM BA, CÁC HỢP ÂM BA CHÍNH TRONG ĐIỆU TRƯỞNG VÀ ĐIỆU THỨ
Nghe và quan sát trích đoạn sau:
Hãy hót, chú chim nhỏ hay hót
(Trích)
Nhạc Ba Lan
Vừa phải
Hãy liệt kê những hợp âm có trong bản nhạc trên.
Yêu cầu cần đạt:
– Trình bày được cấu tạo, tên gọi của các hợp âm ba, hợp âm bảy trong điệu thức trưởng và thứ.
– Nhận biết được tính chất, màu sắc của các loại hợp âm ba và hợp âm bảy.
– Phân biệt được sự ổn định và không ổn định của các hợp âm ba (chính, phụ).
– Xây dựng được các loại hợp âm ba, hợp âm bảy. Biết vận dụng kiến thức về hợp âm trong hoạt động âm nhạc.
Bài 1. HỢP ÂM BA, CÁC HỢP ÂM BA CHÍNH TRONG ĐIỆU TRƯỞNG VÀ ĐIỆU THỨ
Nghe và quan sát trích đoạn sau:
Hãy hót, chú chim nhỏ hay hót
(Trích)
Nhạc Ba Lan
Vừa phải
Hãy liệt kê những hợp âm có trong bản nhạc trên.
1. Hợp âm ba
Hợp âm ba có cấu tạo gồm ba âm kết hợp cùng với nhau theo quãng ba. Trong đó, âm dưới cùng gọi là âm gốc (âm 1), âm thứ hai gọi là âm giữa (âm 3), âm trên cùng gọi là âm ngọn (âm 5).
a) Các loại hợp âm ba
Hợp âm ba trưởng:
Là hợp âm có ba âm kết hợp với nhau theo cấu trúc quãng ba. Từ âm gốc tới âm 3 là quãng ba trưởng, từ âm 3 tới âm 5 là quãng ba thứ.
Hợp âm ba trưởng có tính chất khoẻ khoắn, màu sắc tươi sáng.
Kí hiệu của hợp âm ba trưởng là các chữ cái in hoa.
Ví dụ:
Hợp âm Đô trưởng (C)
C
E C E G C E
Hợp âm Pha trưởng (F)
F
F C F A C F
Hợp âm Son trưởng (G)
G
G B D G B G
Hợp âm ba thứ:
Là hợp âm có ba âm kết hợp với nhau theo cấu trúc quãng ba. Từ âm gốc tới âm 3 là quãng ba thứ, từ âm 3 tới âm 5 là quãng ba trưởng.
Hợp âm ba thứ mang tính chất mềm mại, màu sắc u tối.
Kí hiệu hợp âm ba thứ là các chữ cái có kèm theo chữ m (viết tắt của từ minor: thứ).
Ví dụ:
Hợp âm La thứ (Am)
Am
A E A C E
Hợp âm Rê thứ (Dm)
Dm
D A D F
Hợp âm ba có cấu tạo gồm ba âm kết hợp cùng với nhau theo quãng ba. Trong đó, âm dưới cùng gọi là âm gốc (âm 1), âm thứ hai gọi là âm giữa (âm 3), âm trên cùng gọi là âm ngọn (âm 5).
a) Các loại hợp âm ba
Hợp âm ba trưởng:
Là hợp âm có ba âm kết hợp với nhau theo cấu trúc quãng ba. Từ âm gốc tới âm 3 là quãng ba trưởng, từ âm 3 tới âm 5 là quãng ba thứ.
Hợp âm ba trưởng có tính chất khoẻ khoắn, màu sắc tươi sáng.
Kí hiệu của hợp âm ba trưởng là các chữ cái in hoa.
Ví dụ:
Hợp âm Đô trưởng (C)
C
E C E G C E
Hợp âm Pha trưởng (F)
F
F C F A C F
Hợp âm Son trưởng (G)
G
G B D G B G
Hợp âm ba thứ:
Là hợp âm có ba âm kết hợp với nhau theo cấu trúc quãng ba. Từ âm gốc tới âm 3 là quãng ba thứ, từ âm 3 tới âm 5 là quãng ba trưởng.
Hợp âm ba thứ mang tính chất mềm mại, màu sắc u tối.
Kí hiệu hợp âm ba thứ là các chữ cái có kèm theo chữ m (viết tắt của từ minor: thứ).
Ví dụ:
Hợp âm La thứ (Am)
Am
A E A C E
Hợp âm Rê thứ (Dm)
Dm
D A D F
Hợp âm ba giảm: Là hợp âm có ba âm kết hợp với nhau theo cấu trúc hai quãng ba thứ chồng lên nhau. Từ âm gốc tới âm 5 là quãng năm giảm.
Hợp âm ba giảm mang tính chất nghịch, màu sắc u tối, ảm đạm. Kí hiệu của hợp âm ba giảm là chữ dim đặt cạnh chữ cái.
Ví dụ:
Hợp âm La giảm (Adim) Hợp âm Rê giảm (Ddim)
w & w w
Adim ww Adim ww Adim ww & b Ddim bw DdimDdim bw
b b b
x x x x x 1 2
1 2 3
A EbA C b
D A F
Thực hành hợp âm C, F, G, Am, Dm, Adim, Ddim trên đàn guitar.
b) Cách xây dựng hợp âm ba
Các hợp âm ba trưởng, hợp âm ba thứ, hợp âm ba giảm có thể được xây dựng trên bất kì một bậc âm nào (bậc cơ bản và bậc chuyển hoá) trong điệu thức trưởng hoặc thứ theo các quãng quy định của từng loại hợp âm. Ví dụ:
Hợp âm ba trưởng được Hợp âm ba thứ được thành lập trên âm La: thành lập trên âm Mi:
Hợp âm La trưởng (A) Hợp âm Mi thứ (Em)
#www A #www A w w
& &
x
1 2 3 2 3 A E A C# E E B E G B E
Thực hành hợp âm A, Em trên đàn guitar.
Hợp âm ba giảm mang tính chất nghịch, màu sắc u tối, ảm đạm. Kí hiệu của hợp âm ba giảm là chữ dim đặt cạnh chữ cái.
Ví dụ:
Hợp âm La giảm (Adim) Hợp âm Rê giảm (Ddim)
w & w w
Adim ww Adim ww Adim ww & b Ddim bw DdimDdim bw
b b b
x x x x x 1 2
1 2 3
A EbA C b
D A F
Thực hành hợp âm C, F, G, Am, Dm, Adim, Ddim trên đàn guitar.
b) Cách xây dựng hợp âm ba
Các hợp âm ba trưởng, hợp âm ba thứ, hợp âm ba giảm có thể được xây dựng trên bất kì một bậc âm nào (bậc cơ bản và bậc chuyển hoá) trong điệu thức trưởng hoặc thứ theo các quãng quy định của từng loại hợp âm. Ví dụ:
Hợp âm ba trưởng được Hợp âm ba thứ được thành lập trên âm La: thành lập trên âm Mi:
Hợp âm La trưởng (A) Hợp âm Mi thứ (Em)
#www A #www A w w
& &
x
1 2 3 2 3 A E A C# E E B E G B E
Thực hành hợp âm A, Em trên đàn guitar.
2. Các hợp âm ba chính trong điệu trưởng và điệu thứ
a) Các hợp âm ba chính trong điệu trưởng
Trong điệu trưởng có ba hợp âm ba chính, đó là hợp âm xây dựng trên các bậc I, IV, V.
Các hợp âm ba chính trong điệu trưởng là hợp âm ba trưởng mang tính chất thuận, khoẻ khoắn với màu sắc tươi sáng.
Ví dụ: Ở giọng Đô trưởng, hợp âm bậc I là hợp âm Đô trưởng (C), hợp âm bậc IV là hợp âm Pha trưởng (F), hợp âm bậc V là hợp âm Son trưởng (G).
C
I
F
IV
G
V
b) Các hợp âm ba chính trong điệu thứ
Trong điệu thứ có ba hợp âm ba chính, đó là các hợp âm xây dựng trên bậc I (chủ), bậc IV (hạ át) và bậc V (át).
Các hợp âm ba chính ở điệu thứ là hợp âm ba thứ mang tính chất thuận, mềm mại, màu sắc tối, dịu êm.
Ví dụ: Giọng La thứ tự nhiên, hợp âm bậc I là hợp âm La thứ (Am), hợp âm bậc IV là hợp âm Rê thứ (Dm), hợp âm bậc V là hợp âm Mi thứ (Em).
Am
I
Dm
IV
Em
V
c) Cách xây dựng hợp âm ba chính
Căn cứ vào giọng cụ thể, có thể xây dựng các hợp âm ba chính trên tất cả các giọng khác nhau.
Ví dụ: Các hợp âm ba chính ở giọng trưởng là hợp âm ba trưởng nhưng khi dùng giọng trưởng hoà thanh, do có bậc VI hạ thấp nửa cung nên hợp âm ba chính ở bậc IV là hợp âm ba thứ.
Ví dụ: Giọng Đô trưởng hoà thanh có hợp âm bậc IV là hợp âm Pha thứ.
Hợp âm Pha thứ (Fm)
Fm
IV
1 1
3 4
F C F A♭ C F
a) Các hợp âm ba chính trong điệu trưởng
Trong điệu trưởng có ba hợp âm ba chính, đó là hợp âm xây dựng trên các bậc I, IV, V.
Các hợp âm ba chính trong điệu trưởng là hợp âm ba trưởng mang tính chất thuận, khoẻ khoắn với màu sắc tươi sáng.
Ví dụ: Ở giọng Đô trưởng, hợp âm bậc I là hợp âm Đô trưởng (C), hợp âm bậc IV là hợp âm Pha trưởng (F), hợp âm bậc V là hợp âm Son trưởng (G).
C
I
F
IV
G
V
b) Các hợp âm ba chính trong điệu thứ
Trong điệu thứ có ba hợp âm ba chính, đó là các hợp âm xây dựng trên bậc I (chủ), bậc IV (hạ át) và bậc V (át).
Các hợp âm ba chính ở điệu thứ là hợp âm ba thứ mang tính chất thuận, mềm mại, màu sắc tối, dịu êm.
Ví dụ: Giọng La thứ tự nhiên, hợp âm bậc I là hợp âm La thứ (Am), hợp âm bậc IV là hợp âm Rê thứ (Dm), hợp âm bậc V là hợp âm Mi thứ (Em).
Am
I
Dm
IV
Em
V
c) Cách xây dựng hợp âm ba chính
Căn cứ vào giọng cụ thể, có thể xây dựng các hợp âm ba chính trên tất cả các giọng khác nhau.
Ví dụ: Các hợp âm ba chính ở giọng trưởng là hợp âm ba trưởng nhưng khi dùng giọng trưởng hoà thanh, do có bậc VI hạ thấp nửa cung nên hợp âm ba chính ở bậc IV là hợp âm ba thứ.
Ví dụ: Giọng Đô trưởng hoà thanh có hợp âm bậc IV là hợp âm Pha thứ.
Hợp âm Pha thứ (Fm)
Fm
IV
1 1
3 4
F C F A♭ C F
Hợp âm ba chính ở giọng thứ là hợp âm ba thứ nhưng khi dùng giọng thứ hoà thanh, do có bậc VII nâng cao nửa cung nên hợp âm ba chính bậc V là hợp âm ba trưởng.
Ví dụ: Giọng Mi thứ hoà thanh có hợp âm bậc V là hợp âm Si trưởng.
Hợp âm Si trưởng (B)
Thực hành hợp âm Fm và B trên đàn guitar.
Nêu cấu tạo của hợp âm ba.
Hợp âm ba trưởng, ba thứ, ba giảm có cấu tạo như thế nào?
Xây dựng các hợp âm ba chính của giọng Son trưởng, Mi thứ.
Thực hành các hợp âm ba của giọng Son trưởng hoặc Mi thứ trên đàn guitar.
Ví dụ: Giọng Mi thứ hoà thanh có hợp âm bậc V là hợp âm Si trưởng.
Hợp âm Si trưởng (B)
Thực hành hợp âm Fm và B trên đàn guitar.
Nêu cấu tạo của hợp âm ba.
Hợp âm ba trưởng, ba thứ, ba giảm có cấu tạo như thế nào?
Xây dựng các hợp âm ba chính của giọng Son trưởng, Mi thứ.
Thực hành các hợp âm ba của giọng Son trưởng hoặc Mi thứ trên đàn guitar.
Bài 2. Các hợp âm ba phụ trong điệu trưởng và điệu thứ
Quan sát hai bản nhạc dưới đây:
Đường chúng ta đi
(Trích)
Nhạc: Huy Du
Lời: thơ Xuân Sách
Bản nhạc 1
Vừa phải - Trong sáng, tự hào
Việt Nam! Trên đường chúng ta đi. Nghe gió thổi đồng
xanh quê ta đó. Nghe sóng biển ầm vang xa tận tới chân trời. Nghe ấm
lòng những khi đang dồn bước. Mà vui sao ta chẳng nói lên lời.
Bản nhạc 2
Vừa phải - Trong sáng, tự hào
Việt Nam! Trên đường chúng ta đi. Nghe gió thổi đồng
xanh quê ta đó. Nghe sóng biển ầm vang xa tận tới chân trời. Nghe ấm
lòng những khi đang dồn bước. Mà vui sao ta chẳng nói lên lời.
Hãy cho biết ở bản nhạc thứ hai, hợp âm nào được bổ sung vào phần đệm.
Quan sát hai bản nhạc dưới đây:
Đường chúng ta đi
(Trích)
Nhạc: Huy Du
Lời: thơ Xuân Sách
Bản nhạc 1
Vừa phải - Trong sáng, tự hào
Việt Nam! Trên đường chúng ta đi. Nghe gió thổi đồng
xanh quê ta đó. Nghe sóng biển ầm vang xa tận tới chân trời. Nghe ấm
lòng những khi đang dồn bước. Mà vui sao ta chẳng nói lên lời.
Bản nhạc 2
Vừa phải - Trong sáng, tự hào
Việt Nam! Trên đường chúng ta đi. Nghe gió thổi đồng
xanh quê ta đó. Nghe sóng biển ầm vang xa tận tới chân trời. Nghe ấm
lòng những khi đang dồn bước. Mà vui sao ta chẳng nói lên lời.
Hãy cho biết ở bản nhạc thứ hai, hợp âm nào được bổ sung vào phần đệm.
Ngoài các hợp âm ba chính, trong điệu trưởng và điệu thứ còn có các hợp âm ba phụ. Hợp âm ba phụ có tính chất và màu sắc khác biệt với các hợp âm ba chính, góp phần tạo thêm màu sắc phong phú, đa dạng cho phần đệm của các tác phẩm âm nhạc.
1. Các hợp âm ba phụ trong điệu trưởng
Trong điệu trưởng có bốn loại hợp âm ba phụ được xây dựng trên các bậc: II, III, VI, VII. Hợp âm ba phụ xây dựng trên bậc II, bậc III và bậc VI là hợp âm ba thứ mang màu sắc tối với tính chất mềm mại, thuận tai.
Ví dụ: Ở giọng Đô trưởng, hợp âm bậc II là hợp âm Rê thứ (Dm), hợp âm bậc III là hợp âm Mi thứ (Em), hợp âm bậc VI là hợp âm La thứ (Am).
Dm, Em, Am
II, III, VI
Hợp âm ba phụ xây dựng trên bậc VII là hợp âm ba giảm có tính chất nghịch, màu sắc u tối.
Hợp âm Si giảm ($B^{dim}$)
|| $B^{dim}$ || X X ||
|| ${\text{VII}}$ || ① ||
|| || ② ||
|| || ③ ④ ||
|| || B F D F ||
2. Các hợp âm ba phụ trong điệu thứ
Trong điệu thứ có bốn loại hợp âm ba phụ được xây dựng trên các bậc: II, III, VI, VII. Hợp âm ba phụ xây dựng trên bậc II là hợp âm giảm mang tính chất nghịch, không thuận tai, màu sắc u tối. Các hợp âm ba phụ xây dựng trên bậc III, bậc VI, bậc VII là hợp âm trưởng mang màu sắc sáng, thuận tai với tính chất khoẻ khoắn.
Ví dụ: Ở giọng La thứ tự nhiên, hợp âm bậc III là hợp âm Đô trưởng (C), hợp âm bậc VI là hợp âm Pha trưởng (F), hợp âm bậc VII là hợp âm Son trưởng (G).
C, F, G
III, VI, VII
1. Các hợp âm ba phụ trong điệu trưởng
Trong điệu trưởng có bốn loại hợp âm ba phụ được xây dựng trên các bậc: II, III, VI, VII. Hợp âm ba phụ xây dựng trên bậc II, bậc III và bậc VI là hợp âm ba thứ mang màu sắc tối với tính chất mềm mại, thuận tai.
Ví dụ: Ở giọng Đô trưởng, hợp âm bậc II là hợp âm Rê thứ (Dm), hợp âm bậc III là hợp âm Mi thứ (Em), hợp âm bậc VI là hợp âm La thứ (Am).
Dm, Em, Am
II, III, VI
Hợp âm ba phụ xây dựng trên bậc VII là hợp âm ba giảm có tính chất nghịch, màu sắc u tối.
Hợp âm Si giảm ($B^{dim}$)
|| $B^{dim}$ || X X ||
|| ${\text{VII}}$ || ① ||
|| || ② ||
|| || ③ ④ ||
|| || B F D F ||
2. Các hợp âm ba phụ trong điệu thứ
Trong điệu thứ có bốn loại hợp âm ba phụ được xây dựng trên các bậc: II, III, VI, VII. Hợp âm ba phụ xây dựng trên bậc II là hợp âm giảm mang tính chất nghịch, không thuận tai, màu sắc u tối. Các hợp âm ba phụ xây dựng trên bậc III, bậc VI, bậc VII là hợp âm trưởng mang màu sắc sáng, thuận tai với tính chất khoẻ khoắn.
Ví dụ: Ở giọng La thứ tự nhiên, hợp âm bậc III là hợp âm Đô trưởng (C), hợp âm bậc VI là hợp âm Pha trưởng (F), hợp âm bậc VII là hợp âm Son trưởng (G).
C, F, G
III, VI, VII
Nếu là điệu thứ hoà thanh, do có bậc VII được nâng lên nửa cung nên hợp âm phụ bậc VII là hợp âm giảm.
Hợp âm Son thăng giảm (G#dim)
$G^{\sharp \text{ dim }} / D$
3. Thực hành và cảm nhận màu sắc, tính chất các hợp âm ba
Thực hành các hợp âm đệm của trích đoạn bài hát Ơi cuộc sống mến thương (nhạc và lời: Nguyễn Ngọc Thiện) và nêu cảm nhận về màu sắc của các hợp âm.
Trích đoạn ca khúc đệm bằng hợp âm ba chính, không có hợp âm ba phụ:
Vui tươi - Nhí nhảnh
G C
Có chú chim non nho nhỏ. Cất tiếng líu lo như muốn ngỏ.
D D
Buổi sáng quanh ta như xao động,
D G
như bầu trời xanh bao ước mơ.
Trích đoạn ca khúc được bổ sung hợp âm ba phụ vào phần đệm:
Vui tươi - Nhí nhảnh
G Bm Em C
Có chú chim non nho nhỏ. Cất tiếng líu lo như muốn ngỏ.
Am D
Buổi sáng quanh ta như xao động,
D G
như bầu trời xanh bao ước mơ.
Hợp âm Son thăng giảm (G#dim)
$G^{\sharp \text{ dim }} / D$
3. Thực hành và cảm nhận màu sắc, tính chất các hợp âm ba
Thực hành các hợp âm đệm của trích đoạn bài hát Ơi cuộc sống mến thương (nhạc và lời: Nguyễn Ngọc Thiện) và nêu cảm nhận về màu sắc của các hợp âm.
Trích đoạn ca khúc đệm bằng hợp âm ba chính, không có hợp âm ba phụ:
Vui tươi - Nhí nhảnh
G C
Có chú chim non nho nhỏ. Cất tiếng líu lo như muốn ngỏ.
D D
Buổi sáng quanh ta như xao động,
D G
như bầu trời xanh bao ước mơ.
Trích đoạn ca khúc được bổ sung hợp âm ba phụ vào phần đệm:
Vui tươi - Nhí nhảnh
G Bm Em C
Có chú chim non nho nhỏ. Cất tiếng líu lo như muốn ngỏ.
Am D
Buổi sáng quanh ta như xao động,
D G
như bầu trời xanh bao ước mơ.
Trong điệu trưởng và thứ, các hợp âm ba phụ được xây dựng trên những bậc nào?
Trong điệu trưởng, những hợp âm ba phụ là những hợp âm gì? Màu sắc, tính chất của chúng như thế nào?
Trong điệu thứ, những hợp âm ba phụ là hợp âm gì? Màu sắc, tính chất của chúng như thế nào? Nếu là điệu thứ hoà thanh thì các hợp âm ba phụ có gì khác biệt?
Tìm những hợp âm ba phụ có thể sử dụng trong trích đoạn dưới đây và thể hiện các hợp âm đó trên đàn guitar.
Nối vòng tay lớn
(Trích)
Nhạc và lời: Trịnh Công Sơn
Vừa phải
Am F C Am
Rừng núi dang tay nối lại biển xa, ta
Dm Em Am
đi vòng tay lớn mãi, để nối sơn hà.
Trong điệu trưởng, những hợp âm ba phụ là những hợp âm gì? Màu sắc, tính chất của chúng như thế nào?
Trong điệu thứ, những hợp âm ba phụ là hợp âm gì? Màu sắc, tính chất của chúng như thế nào? Nếu là điệu thứ hoà thanh thì các hợp âm ba phụ có gì khác biệt?
Tìm những hợp âm ba phụ có thể sử dụng trong trích đoạn dưới đây và thể hiện các hợp âm đó trên đàn guitar.
Nối vòng tay lớn
(Trích)
Nhạc và lời: Trịnh Công Sơn
Vừa phải
Am F C Am
Rừng núi dang tay nối lại biển xa, ta
Dm Em Am
đi vòng tay lớn mãi, để nối sơn hà.
Bài 3. Hợp âm bảy át
Nghe các hợp âm:
C F G⁷ C Am Dm E⁷ Am
Trong các hợp âm được nghe, những hợp âm nào có tính chất nghịch?
1. Cấu tạo, tính chất, kí hiệu của hợp âm bảy át
Hợp âm bảy át là hợp âm được xây dựng trên bậc V (át) của một điệu thức trưởng hoặc thứ hoà thanh.
Hợp âm bảy át có cấu tạo là một hợp âm ba trưởng cộng thêm một quãng ba thứ ở phía trên.
Quãng ba thứ
Hợp âm ba trưởng
Hợp âm bảy át mang tính chất nghịch, không thuận tai, màu sắc sáng.
Kí hiệu của hợp âm bảy át là chữ cái in kèm theo số 7.
Ví dụ:
Hợp âm Son bảy (G⁷), Hợp âm Mi bảy (E⁷)
G⁷ G B D G B F, E⁷ E B D G B E
Nghe các hợp âm:
C F G⁷ C Am Dm E⁷ Am
Trong các hợp âm được nghe, những hợp âm nào có tính chất nghịch?
1. Cấu tạo, tính chất, kí hiệu của hợp âm bảy át
Hợp âm bảy át là hợp âm được xây dựng trên bậc V (át) của một điệu thức trưởng hoặc thứ hoà thanh.
Hợp âm bảy át có cấu tạo là một hợp âm ba trưởng cộng thêm một quãng ba thứ ở phía trên.
Quãng ba thứ
Hợp âm ba trưởng
Hợp âm bảy át mang tính chất nghịch, không thuận tai, màu sắc sáng.
Kí hiệu của hợp âm bảy át là chữ cái in kèm theo số 7.
Ví dụ:
Hợp âm Son bảy (G⁷), Hợp âm Mi bảy (E⁷)
G⁷ G B D G B F, E⁷ E B D G B E
Trong phần đệm của ca khúc, màu sắc của hợp âm bảy át nghe rất rõ và thường giải quyết về hợp âm chủ bậc I.
Ví dụ:
Em ơi Hà Nội phố
(Trích)
Nhạc: Phú Quang
Lời: thơ Phan Vũ
Chậm vừa
Am
E7
$f$ Ta còn em một màu xanh thời gian. Một chiều phai tóc em
Am Dm E7 Am
bay, chợt nhoà chợt hiện. Người nghệ sĩ lang thang hoài trên
E7 Am
phố, bỗng thấy mình chẳng nhớ nổi một con đường.
Thực hành các hợp âm $E^7$, $G^7$ trên đàn guitar.
2. Cách xây dựng hợp âm bảy át
Khi xây dựng hợp âm bảy át tuỳ thuộc vào một giọng cụ thể, cần xác định âm bậc V của giọng đó và xây dựng hợp âm bảy át theo nguyên tắc: Một hợp âm ba trưởng cộng với một quãng ba thứ phía trên.
Ví dụ: Ở giọng Mi thứ hoà thanh, hợp âm bảy át sẽ là các âm Si – Rê thăng – Pha thăng – La (hợp âm Si bảy, kí hiệu $B^7$).
Hợp âm Si bảy ($B^7$)
$B^7$
X O
1
2 3 4
B D# A B F#
Thực hành các hợp âm $B^7$ trên đàn guitar.
Ví dụ:
Em ơi Hà Nội phố
(Trích)
Nhạc: Phú Quang
Lời: thơ Phan Vũ
Chậm vừa
Am
E7
$f$ Ta còn em một màu xanh thời gian. Một chiều phai tóc em
Am Dm E7 Am
bay, chợt nhoà chợt hiện. Người nghệ sĩ lang thang hoài trên
E7 Am
phố, bỗng thấy mình chẳng nhớ nổi một con đường.
Thực hành các hợp âm $E^7$, $G^7$ trên đàn guitar.
2. Cách xây dựng hợp âm bảy át
Khi xây dựng hợp âm bảy át tuỳ thuộc vào một giọng cụ thể, cần xác định âm bậc V của giọng đó và xây dựng hợp âm bảy át theo nguyên tắc: Một hợp âm ba trưởng cộng với một quãng ba thứ phía trên.
Ví dụ: Ở giọng Mi thứ hoà thanh, hợp âm bảy át sẽ là các âm Si – Rê thăng – Pha thăng – La (hợp âm Si bảy, kí hiệu $B^7$).
Hợp âm Si bảy ($B^7$)
$B^7$
X O
1
2 3 4
B D# A B F#
Thực hành các hợp âm $B^7$ trên đàn guitar.
3. Thực hành và cảm nhận màu sắc, tính chất của hợp âm bảy át
Thực hành các hợp âm đệm của trích đoạn bài hát Màu cờ tôi yêu (nhạc: Phạm Tuyên; lời: Diệp Minh Tuyền) và nêu cảm nhận về màu sắc của các hợp âm.
Bản nhạc đệm bằng hợp âm ba, không có hợp âm bảy:
G D G
Hồng như màu của bình minh. Đỏ như màu máu của
(Cờ) bay màu của niềm tin. Đỏ như lời hứa của
D C
mình, tim ơi! Búa liềm vàng rực giữa
mình, em ơi! Suốt đời lòng dặn giữ
G D G
trời, là niềm hi vọng chói ngời tim ta.
lời, đường dài muôn dặm chớ rời tay nhau.
Bản nhạc có thêm hợp âm bảy:
G D7 G
Hồng như màu của bình minh. Đỏ như màu máu của
(Cờ) bay màu của niềm tin. Đỏ như lời hứa của
D7 C
mình, tim ơi! Búa liềm vàng rực giữa
mình, em ơi! Suốt đời lòng dặn giữ
G D7 G
trời, là niềm hi vọng chói ngời tim ta.
lời, đường dài muôn dặm chớ rời tay nhau.
Thực hành các hợp âm đệm của trích đoạn bài hát Màu cờ tôi yêu (nhạc: Phạm Tuyên; lời: Diệp Minh Tuyền) và nêu cảm nhận về màu sắc của các hợp âm.
Bản nhạc đệm bằng hợp âm ba, không có hợp âm bảy:
G D G
Hồng như màu của bình minh. Đỏ như màu máu của
(Cờ) bay màu của niềm tin. Đỏ như lời hứa của
D C
mình, tim ơi! Búa liềm vàng rực giữa
mình, em ơi! Suốt đời lòng dặn giữ
G D G
trời, là niềm hi vọng chói ngời tim ta.
lời, đường dài muôn dặm chớ rời tay nhau.
Bản nhạc có thêm hợp âm bảy:
G D7 G
Hồng như màu của bình minh. Đỏ như màu máu của
(Cờ) bay màu của niềm tin. Đỏ như lời hứa của
D7 C
mình, tim ơi! Búa liềm vàng rực giữa
mình, em ơi! Suốt đời lòng dặn giữ
G D7 G
trời, là niềm hi vọng chói ngời tim ta.
lời, đường dài muôn dặm chớ rời tay nhau.
Hợp âm bảy át được xây dựng trên âm bậc mấy của điệu thức trưởng và thứ hoà thanh?
Nêu cấu tạo của hợp âm bảy át.
Tính chất của hợp âm bảy át như thế nào? Hợp âm bảy át thường được giải quyết về hợp âm gì?
Viết hợp âm bảy át của giọng Son trưởng và Mi thứ hoà thanh, thực hành các hợp âm đó trên nhạc cụ.
Trong giai điệu của trích đoạn dưới đây, âm nào có thể kết hợp với hợp âm bảy át?
Làng tôi
(Trích)
Nhạc và lời: Văn Cao
Vừa phải
Nêu cấu tạo của hợp âm bảy át.
Tính chất của hợp âm bảy át như thế nào? Hợp âm bảy át thường được giải quyết về hợp âm gì?
Viết hợp âm bảy át của giọng Son trưởng và Mi thứ hoà thanh, thực hành các hợp âm đó trên nhạc cụ.
Trong giai điệu của trích đoạn dưới đây, âm nào có thể kết hợp với hợp âm bảy át?
Làng tôi
(Trích)
Nhạc và lời: Văn Cao
Vừa phải
Bài 4. Hợp âm bảy thứ, bảy trưởng
Nghe trích đoạn giai điệu và hợp âm phần đệm ca khúc Con kênh xanh xanh của nhạc sĩ Ngô Huỳnh.
Khoan thai - Tha thiết
C | A⁷ | Dm⁷
Con kênh xanh xanh những mùa êm ả nước trôi.
G | G⁷ | C
Đêm đêm trăng lên theo dòng buồn căng gió xuôi.
Em có cảm nhận gì về tính chất và màu sắc của những hợp âm phần đệm trong trích đoạn trên?
Ngoài hợp âm bảy át xây dựng trên bậc V của điệu thức trưởng và thứ hoà thanh, trong âm nhạc còn có một số dạng hợp âm bảy khác.
1. Hợp âm bảy thứ
Hợp âm bảy thứ được xây dựng trên bậc II, III và bậc VI của điệu thức trưởng tự nhiên. Hợp âm bảy thứ có cấu tạo là một hợp âm ba thứ cộng thêm một quãng ba thứ ở phía trên.
Quãng
ba thứ
Hợp âm
ba thứ
Hợp âm bảy thứ có tính chất êm dịu, thanh thoát, màu sắc hơi tối.
Hợp âm bảy thứ có kí hiệu là chữ cái kèm theo chữ m và số 7. Ví dụ: Am⁷,...
Hợp âm bảy thứ được sử dụng phổ biến trong phần đệm của những ca khúc có tính chất âm nhạc trữ tình mang phong cách dân gian.
Nghe trích đoạn giai điệu và hợp âm phần đệm ca khúc Con kênh xanh xanh của nhạc sĩ Ngô Huỳnh.
Khoan thai - Tha thiết
C | A⁷ | Dm⁷
Con kênh xanh xanh những mùa êm ả nước trôi.
G | G⁷ | C
Đêm đêm trăng lên theo dòng buồn căng gió xuôi.
Em có cảm nhận gì về tính chất và màu sắc của những hợp âm phần đệm trong trích đoạn trên?
Ngoài hợp âm bảy át xây dựng trên bậc V của điệu thức trưởng và thứ hoà thanh, trong âm nhạc còn có một số dạng hợp âm bảy khác.
1. Hợp âm bảy thứ
Hợp âm bảy thứ được xây dựng trên bậc II, III và bậc VI của điệu thức trưởng tự nhiên. Hợp âm bảy thứ có cấu tạo là một hợp âm ba thứ cộng thêm một quãng ba thứ ở phía trên.
Quãng
ba thứ
Hợp âm
ba thứ
Hợp âm bảy thứ có tính chất êm dịu, thanh thoát, màu sắc hơi tối.
Hợp âm bảy thứ có kí hiệu là chữ cái kèm theo chữ m và số 7. Ví dụ: Am⁷,...
Hợp âm bảy thứ được sử dụng phổ biến trong phần đệm của những ca khúc có tính chất âm nhạc trữ tình mang phong cách dân gian.
Ví dụ:
Những cô gái quan họ
Nhạc và lời: Phó Đức Phương
Duyên dáng
Em
Em⁷
Trên quê hương quan i họ i. Một làn nắng i cũng mang
điệu dân ca. Giữa mùa lúa thơm cánh cò bay đẹp như
trong mộng (ư) (i). Những cô Tấm ngày xưa như
vẫn còn đây trong mùa trẩy (i) hội.
Cách xây dựng hợp âm bảy thứ:
Tuỳ thuộc vào giọng cụ thể, có thể xây dựng hợp âm bảy thứ từ các hợp âm ba xây dựng trên bậc II, bậc III và bậc VI, sau đó cộng thêm một quãng ba thứ ở phía trên.
Ví dụ: Trên giọng Son trưởng, hợp âm bảy thứ bậc II là La thứ bảy (Am⁷); hợp âm bảy thứ bậc III là Si thứ bảy (Bm⁷), hợp âm bảy thứ bậc VI là Mi thứ bảy (Em⁷).
Hợp âm La thứ bảy (Am⁷)
Am⁷
x o o o
② ①
A E G C E
Hợp âm Si thứ bảy (Bm⁷)
Bm⁷
x
① ①
②
③
B F# A D F#
Thực hành các hợp âm Am⁷, Bm⁷, Em⁷ trên đàn guitar.
Những cô gái quan họ
Nhạc và lời: Phó Đức Phương
Duyên dáng
Em
Em⁷
Trên quê hương quan i họ i. Một làn nắng i cũng mang
điệu dân ca. Giữa mùa lúa thơm cánh cò bay đẹp như
trong mộng (ư) (i). Những cô Tấm ngày xưa như
vẫn còn đây trong mùa trẩy (i) hội.
Cách xây dựng hợp âm bảy thứ:
Tuỳ thuộc vào giọng cụ thể, có thể xây dựng hợp âm bảy thứ từ các hợp âm ba xây dựng trên bậc II, bậc III và bậc VI, sau đó cộng thêm một quãng ba thứ ở phía trên.
Ví dụ: Trên giọng Son trưởng, hợp âm bảy thứ bậc II là La thứ bảy (Am⁷); hợp âm bảy thứ bậc III là Si thứ bảy (Bm⁷), hợp âm bảy thứ bậc VI là Mi thứ bảy (Em⁷).
Hợp âm La thứ bảy (Am⁷)
Am⁷
x o o o
② ①
A E G C E
Hợp âm Si thứ bảy (Bm⁷)
Bm⁷
x
① ①
②
③
B F# A D F#
Thực hành các hợp âm Am⁷, Bm⁷, Em⁷ trên đàn guitar.
2. Hợp âm bảy trưởng
Hợp âm bảy trưởng cấu tạo bởi các hợp âm ba trưởng cộng thêm một quãng 3 trưởng ở phía trên.
Quãng
ba trưởng
Hợp âm
ba trưởng
Hợp âm bảy trưởng là hợp âm mang tính chất nghịch, âm hưởng của hợp âm này tạo cảm giác chơi vơi, mênh mông, rộng lớn.
Kí hiệu của hợp âm bảy trưởng là chữ cái in kèm theo chữ M và số 7.
Ví dụ: Đô trưởng bảy là $CM^7$, Pha trưởng bảy là $FM^7$.
Trong điệu trưởng có thể tạo ra các hợp âm bảy trưởng từ các hợp âm ba trưởng xây dựng trên bậc I, IV.
Ví dụ: Các hợp âm bảy trưởng của giọng Đô trưởng.
Hợp âm Đô trưởng 7 ($CM^7$), Hợp âm Pha trưởng 7 ($FM^7$)
$CM^7$, $FM^7$
X O O O [Diagram with fingers 1, 2, 3 on strings E, B, G respectively] C E G B E, X X O [Diagram with finger 1 on string E, finger 2 on string B, finger 3 on string G] F A C E
Trong điệu thứ tự nhiên, có thể tạo ra các hợp âm bảy trưởng từ các hợp âm ba trưởng xây dựng trên bậc III, VI.
Ví dụ: các hợp âm bảy trưởng của giọng La thứ tự nhiên:
$CM^7$
III
$FM^7$
VI
Hợp âm bảy trưởng thường được sử dụng trong phần đệm của các ca khúc mang phong cách nhạc jazz và blue.
Hợp âm bảy trưởng cấu tạo bởi các hợp âm ba trưởng cộng thêm một quãng 3 trưởng ở phía trên.
Quãng
ba trưởng
Hợp âm
ba trưởng
Hợp âm bảy trưởng là hợp âm mang tính chất nghịch, âm hưởng của hợp âm này tạo cảm giác chơi vơi, mênh mông, rộng lớn.
Kí hiệu của hợp âm bảy trưởng là chữ cái in kèm theo chữ M và số 7.
Ví dụ: Đô trưởng bảy là $CM^7$, Pha trưởng bảy là $FM^7$.
Trong điệu trưởng có thể tạo ra các hợp âm bảy trưởng từ các hợp âm ba trưởng xây dựng trên bậc I, IV.
Ví dụ: Các hợp âm bảy trưởng của giọng Đô trưởng.
Hợp âm Đô trưởng 7 ($CM^7$), Hợp âm Pha trưởng 7 ($FM^7$)
$CM^7$, $FM^7$
X O O O [Diagram with fingers 1, 2, 3 on strings E, B, G respectively] C E G B E, X X O [Diagram with finger 1 on string E, finger 2 on string B, finger 3 on string G] F A C E
Trong điệu thứ tự nhiên, có thể tạo ra các hợp âm bảy trưởng từ các hợp âm ba trưởng xây dựng trên bậc III, VI.
Ví dụ: các hợp âm bảy trưởng của giọng La thứ tự nhiên:
$CM^7$
III
$FM^7$
VI
Hợp âm bảy trưởng thường được sử dụng trong phần đệm của các ca khúc mang phong cách nhạc jazz và blue.
Biển hát chiều nay
(Trích)
Nhạc và lời: Hồng Đăng
Hơi chậm - Dịu dàng, suy tư
Có gì sáng nay mà sóng xôn xao?
Chân trời vẫn
xanh màu nắng vẫn ngọt ngào.
Môi cười rất xinh lung linh màu
áo. Câu hát gợi lên những khát khao đại dương.
Cách xây dựng hợp âm bảy trưởng:
Khi xây dựng hợp âm bảy trưởng, tuỳ thuộc vào giọng cụ thể, xây dựng các hợp âm ba trưởng và cộng thêm một quãng ba trưởng sẽ có các hợp âm bảy trưởng.
Ví dụ: Trên giọng Son trưởng có ba hợp âm ba trưởng là Son trưởng bậc I, Đô trưởng bậc IV. Khi cộng thêm một quãng ba trưởng phía trên sẽ có các hợp âm Son trưởng bảy (GM⁷), Đô trưởng bảy (CM⁷).
Thực hành các hợp âm CM⁷, FM⁷, GM⁷ trên đàn guitar.
Hợp âm bảy thứ được xây dựng trên bậc nào của điệu thức trưởng? Nêu cấu tạo của hợp âm bảy thứ.
Hợp âm bảy trưởng được xây dựng trên những hợp âm nào của điệu trưởng và điệu thứ? Nêu cấu tạo của hợp âm bảy trưởng.
Viết các hợp âm bảy thứ trên giọng Son trưởng và thực hành trên nhạc cụ.
Viết các hợp âm bảy trưởng trên giọng Mi thứ tự nhiên và thực hành trên nhạc cụ.
(Trích)
Nhạc và lời: Hồng Đăng
Hơi chậm - Dịu dàng, suy tư
Có gì sáng nay mà sóng xôn xao?
Chân trời vẫn
xanh màu nắng vẫn ngọt ngào.
Môi cười rất xinh lung linh màu
áo. Câu hát gợi lên những khát khao đại dương.
Cách xây dựng hợp âm bảy trưởng:
Khi xây dựng hợp âm bảy trưởng, tuỳ thuộc vào giọng cụ thể, xây dựng các hợp âm ba trưởng và cộng thêm một quãng ba trưởng sẽ có các hợp âm bảy trưởng.
Ví dụ: Trên giọng Son trưởng có ba hợp âm ba trưởng là Son trưởng bậc I, Đô trưởng bậc IV. Khi cộng thêm một quãng ba trưởng phía trên sẽ có các hợp âm Son trưởng bảy (GM⁷), Đô trưởng bảy (CM⁷).
Thực hành các hợp âm CM⁷, FM⁷, GM⁷ trên đàn guitar.
Hợp âm bảy thứ được xây dựng trên bậc nào của điệu thức trưởng? Nêu cấu tạo của hợp âm bảy thứ.
Hợp âm bảy trưởng được xây dựng trên những hợp âm nào của điệu trưởng và điệu thứ? Nêu cấu tạo của hợp âm bảy trưởng.
Viết các hợp âm bảy thứ trên giọng Son trưởng và thực hành trên nhạc cụ.
Viết các hợp âm bảy trưởng trên giọng Mi thứ tự nhiên và thực hành trên nhạc cụ.
Bài 1. Phương pháp xác định giọng cho ca khúc, bản nhạc
Yêu cầu cần đạt:
Thể hiện được sơ đồ hợp âm đệm trên đàn guitar.
Cảm nhận được sự hoà quyện giữa hợp âm với giai điệu ca khúc.
Phân tích được những đặc điểm của bản nhạc về giọng điệu, giai điệu, tính chất âm nhạc, cấu trúc,...
Xác định đúng giọng của bản nhạc và đặt các hợp âm phù hợp.
Thử nghiệm ý tưởng mới khi đặt hợp âm cho bản nhạc.
Biết vận dụng đặt hợp âm trong các hoạt động âm nhạc.
Bài 1. PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH GIỌNG CHO CA KHÚC, BẢN NHẠC
Quan sát trích đoạn bản nhạc Sonatine của L. v. Beethoven.
Vừa phải
Dấu hoá theo khoá được đặt ở vị trí nào và âm kết của trích đoạn trên là âm gì?
Yêu cầu cần đạt:
Thể hiện được sơ đồ hợp âm đệm trên đàn guitar.
Cảm nhận được sự hoà quyện giữa hợp âm với giai điệu ca khúc.
Phân tích được những đặc điểm của bản nhạc về giọng điệu, giai điệu, tính chất âm nhạc, cấu trúc,...
Xác định đúng giọng của bản nhạc và đặt các hợp âm phù hợp.
Thử nghiệm ý tưởng mới khi đặt hợp âm cho bản nhạc.
Biết vận dụng đặt hợp âm trong các hoạt động âm nhạc.
Bài 1. PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH GIỌNG CHO CA KHÚC, BẢN NHẠC
Quan sát trích đoạn bản nhạc Sonatine của L. v. Beethoven.
Vừa phải
Dấu hoá theo khoá được đặt ở vị trí nào và âm kết của trích đoạn trên là âm gì?
1. Khái niệm xác định giọng
Xác định giọng là dựa vào các dấu hiệu có trên một bản nhạc để nhận biết giọng của bản nhạc.
2. Phương pháp xác định giọng cho ca khúc, bản nhạc
Để xác định giọng của một bản nhạc, cần dựa vào một số dấu hiệu sau: - Hoá biểu (dấu hoá theo khoá) của bản nhạc. - Âm mở đầu và âm kết thúc của bản nhạc thường là âm chủ của giọng. - Sự xuất hiện của âm chủ và các âm ổn định của giọng trong bản nhạc. Ví dụ:
(Trích)
Nhạc Nga
3 & # œ
Vừa phải 4 œ ˙ œ œ ˙™ œ œ™ œ œ œ œ œ #œ J ˙™ &# ˙ ˙™ ˙ Œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ ˙™
3
Đoạn trích Nghệ sĩ với cây đàn có một dấu Pha thăng ở hoá biểu. Dấu hiệu đầu tiên này cho biết bản nhạc có thể thuộc giọng Son trưởng hoặc Mi thứ.
Ở ô nhịp thứ tư xuất hiện âm Rê thăng (bậc VII của giọng Mi thứ được nâng lên nửa cung, đây là dấu hiệu của giọng Mi thứ hoà thanh).
Âm kết của đoạn nhạc là âm Mi (âm chủ của giọng Mi thứ). - Trong giai điệu, âm Mi và các âm thuộc trục chính của giọng Mi thứ (Mi - Son - Si) xuất hiện nhiều lần.
Từ những dấu hiệu trên, có thể khẳng định đoạn nhạc được viết ở giọng Mi thứ hoà thanh.
Nêu những dấu hiệu cơ bản để xác định giọng của một bản nhạc.
Trình bày cảm nhận của em về tính chất âm nhạc của đoạn trích Nghệ sĩ với cây đàn (mềm mại hay mạnh mẽ, vui vẻ hay u buồn).
Xác định giọng là dựa vào các dấu hiệu có trên một bản nhạc để nhận biết giọng của bản nhạc.
2. Phương pháp xác định giọng cho ca khúc, bản nhạc
Để xác định giọng của một bản nhạc, cần dựa vào một số dấu hiệu sau: - Hoá biểu (dấu hoá theo khoá) của bản nhạc. - Âm mở đầu và âm kết thúc của bản nhạc thường là âm chủ của giọng. - Sự xuất hiện của âm chủ và các âm ổn định của giọng trong bản nhạc. Ví dụ:
(Trích)
Nhạc Nga
3 & # œ
Vừa phải 4 œ ˙ œ œ ˙™ œ œ™ œ œ œ œ œ #œ J ˙™ &# ˙ ˙™ ˙ Œ œ œ œ œ œ œ œ ˙ œ œ ˙™
3
Đoạn trích Nghệ sĩ với cây đàn có một dấu Pha thăng ở hoá biểu. Dấu hiệu đầu tiên này cho biết bản nhạc có thể thuộc giọng Son trưởng hoặc Mi thứ.
Ở ô nhịp thứ tư xuất hiện âm Rê thăng (bậc VII của giọng Mi thứ được nâng lên nửa cung, đây là dấu hiệu của giọng Mi thứ hoà thanh).
Âm kết của đoạn nhạc là âm Mi (âm chủ của giọng Mi thứ). - Trong giai điệu, âm Mi và các âm thuộc trục chính của giọng Mi thứ (Mi - Son - Si) xuất hiện nhiều lần.
Từ những dấu hiệu trên, có thể khẳng định đoạn nhạc được viết ở giọng Mi thứ hoà thanh.
Nêu những dấu hiệu cơ bản để xác định giọng của một bản nhạc.
Trình bày cảm nhận của em về tính chất âm nhạc của đoạn trích Nghệ sĩ với cây đàn (mềm mại hay mạnh mẽ, vui vẻ hay u buồn).
Xác định giọng và tính chất âm nhạc của hai trích đoạn ca khúc dưới đây:
Bài 1. Mẹ hiền yêu dấu
(Maman oh maman)
(Trích)
Sáng tác: J. Larriaga
Phỏng dịch lời Việt: Thanh Lan
Vừa phải
Mẹ hiền yêu dấu mẹ đã cho đời con vòng tay âu yếm khi gót chân còn son. Mẹ hiền có biết khi lớn khôn lên rồi con sẽ nhớ hoài bóng dáng người.
Bài 2. Cuộc đời vẫn đẹp sao
(Trích)
Nhạc: Phan Huỳnh Điểu
Lời: thơ Dương Hương Ly
Cuộc đời vẫn đẹp sao. Tình yêu vẫn đẹp sao. Dù đạn bom man rợ thét gào. Dù thân thể thiên nhiên mang đầy thương tích. Dù xa cách hai ngả đường chiến dịch. Ta vẫn còn chung nhau một ánh trăng ngần.
Bài 1. Mẹ hiền yêu dấu
(Maman oh maman)
(Trích)
Sáng tác: J. Larriaga
Phỏng dịch lời Việt: Thanh Lan
Vừa phải
Mẹ hiền yêu dấu mẹ đã cho đời con vòng tay âu yếm khi gót chân còn son. Mẹ hiền có biết khi lớn khôn lên rồi con sẽ nhớ hoài bóng dáng người.
Bài 2. Cuộc đời vẫn đẹp sao
(Trích)
Nhạc: Phan Huỳnh Điểu
Lời: thơ Dương Hương Ly
Cuộc đời vẫn đẹp sao. Tình yêu vẫn đẹp sao. Dù đạn bom man rợ thét gào. Dù thân thể thiên nhiên mang đầy thương tích. Dù xa cách hai ngả đường chiến dịch. Ta vẫn còn chung nhau một ánh trăng ngần.
![Bài 2. Phương pháp xác định cấu trúc của ca khúc, bản nhạc Nghe hai câu nhạc trong ca khúc Làng tôi của nhạc sĩ Hồ Bắc. Chậm vừa [Câu 1] Làng tôi sau luỹ tre mờ](https://cdn3.olm.vn/upload/thuvienso/sgk/2026/0428/4494796601-page-25-1777350901023.png)
Bài 2. Phương pháp xác định cấu trúc của ca khúc, bản nhạc
Nghe hai câu nhạc trong ca khúc Làng tôi của nhạc sĩ Hồ Bắc.
Chậm vừa [Câu 1]
Làng tôi sau luỹ tre mờ xa. [Câu 2] Tình quê yêu
thương những nếp nhà. Làng tôi yên ấm bao ngày
qua. Những chiều đàn em vui hoà ca.
Em có nhận xét gì sau khi nghe hai câu nhạc trên? Nét giai điệu câu hát thứ hai có gì khác biệt so với câu thứ nhất?
1. Câu nhạc
Câu nhạc là một phần của đoạn nhạc và là đơn vị cơ bản trong cấu trúc âm nhạc. Mỗi câu nhạc thể hiện được một ý tưởng, một hình tượng âm nhạc tương đối hoàn chỉnh.
Đối với ca khúc, điểm dừng câu nhạc thường trùng với điểm dừng câu của lời ca.
Nghe hai câu nhạc trong ca khúc Làng tôi của nhạc sĩ Hồ Bắc.
Chậm vừa [Câu 1]
Làng tôi sau luỹ tre mờ xa. [Câu 2] Tình quê yêu
thương những nếp nhà. Làng tôi yên ấm bao ngày
qua. Những chiều đàn em vui hoà ca.
Em có nhận xét gì sau khi nghe hai câu nhạc trên? Nét giai điệu câu hát thứ hai có gì khác biệt so với câu thứ nhất?
1. Câu nhạc
Câu nhạc là một phần của đoạn nhạc và là đơn vị cơ bản trong cấu trúc âm nhạc. Mỗi câu nhạc thể hiện được một ý tưởng, một hình tượng âm nhạc tương đối hoàn chỉnh.
Đối với ca khúc, điểm dừng câu nhạc thường trùng với điểm dừng câu của lời ca.
![Ví dụ: Tiến về Hà Nội (Trích) Nhạc và lời: Văn Cao Nhịp đi [Chú thích bản nhạc] Đối với nhạc đàn, điểm dừng câu thường được nhận biết bằng một nốt có trường độ](https://cdn3.olm.vn/upload/thuvienso/sgk/2026/0428/4494796601-page-26-1777350901249.png)
Ví dụ:
Tiến về Hà Nội
(Trích)
Nhạc và lời: Văn Cao
Nhịp đi
[Chú thích bản nhạc]
Đối với nhạc đàn, điểm dừng câu thường được nhận biết bằng một nốt có trường độ dài hơn hoặc dấu lặng. Thông thường mỗi câu nhạc có độ dài từ bốn đến tám nhịp.
Ví dụ:
Thế giới mới
(Symphony No9, trích chủ đề chương IV)
A. Dvorak
Nhanh - Nhiệt huyết
[Chú thích bản nhạc]
Đoạn nhạc
Đoạn nhạc là dạng kết cấu âm nhạc thể hiện một ý nhạc hoàn chỉnh. Một đoạn nhạc thường bao gồm hai câu nhạc trở lên, mỗi câu thường có bốn nhịp. Có hai dạng đoạn nhạc cơ bản.
Tiến về Hà Nội
(Trích)
Nhạc và lời: Văn Cao
Nhịp đi
[Chú thích bản nhạc]
Đối với nhạc đàn, điểm dừng câu thường được nhận biết bằng một nốt có trường độ dài hơn hoặc dấu lặng. Thông thường mỗi câu nhạc có độ dài từ bốn đến tám nhịp.
Ví dụ:
Thế giới mới
(Symphony No9, trích chủ đề chương IV)
A. Dvorak
Nhanh - Nhiệt huyết
[Chú thích bản nhạc]
Đoạn nhạc
Đoạn nhạc là dạng kết cấu âm nhạc thể hiện một ý nhạc hoàn chỉnh. Một đoạn nhạc thường bao gồm hai câu nhạc trở lên, mỗi câu thường có bốn nhịp. Có hai dạng đoạn nhạc cơ bản.
a) Đoạn nhạc có cấu trúc nhắc lại: câu thứ hai nhắc lại câu thứ nhất nhưng có thay đổi ở cuối câu
Ví dụ:
Khát vọng mùa xuân
(Trích)
Nhạc: W. Mozart
Phỏng dịch lời Việt: Tô Hải
[Câu 1]
Này mùa xuân ơi đến mau đây về cho thêm xanh lá cây
[Câu 2]
rừng. Trở về dừng bên suối trong lành nhìn hoa đang hé tưng bừng.
– Trích đoạn bài Khát vọng mùa xuân là một đoạn nhạc gồm hai câu, câu thứ nhất được kết ở âm Mi (âm bậc III của giọng Đô trưởng).
– Trong giai điệu, các âm ổn định (Đô, Mi, Son) xuất hiện nhiều lần.
– Câu thứ hai nhắc lại câu thứ nhất nhưng có thay đổi và kết ở âm Đô (âm chủ bậc I của giọng Đô trưởng).
Như vậy, có thể khẳng định, đoạn nhạc được viết ở giọng Đô trưởng, bao gồm hai câu; giai điệu mang tính chất trong sáng, mềm mại, uyển chuyển.
b) Đoạn nhạc có cấu trúc không nhắc lại: câu thứ hai không nhắc lại câu thứ nhất mà mang tính phát triển hoặc tương phản
Ví dụ:
Tiếng hát giữa rừng Pác Bó
(Trích)
Nhạc và lời: Nguyễn Tài Tuệ
[Câu 1]
Trông vời lưng núi, Khuổi Nậm rì rào núi cao tầng mây.
[Câu 2]
Chiều nay tiếng ai đang lượn về trên đèo. Kể
Ví dụ:
Khát vọng mùa xuân
(Trích)
Nhạc: W. Mozart
Phỏng dịch lời Việt: Tô Hải
[Câu 1]
Này mùa xuân ơi đến mau đây về cho thêm xanh lá cây
[Câu 2]
rừng. Trở về dừng bên suối trong lành nhìn hoa đang hé tưng bừng.
– Trích đoạn bài Khát vọng mùa xuân là một đoạn nhạc gồm hai câu, câu thứ nhất được kết ở âm Mi (âm bậc III của giọng Đô trưởng).
– Trong giai điệu, các âm ổn định (Đô, Mi, Son) xuất hiện nhiều lần.
– Câu thứ hai nhắc lại câu thứ nhất nhưng có thay đổi và kết ở âm Đô (âm chủ bậc I của giọng Đô trưởng).
Như vậy, có thể khẳng định, đoạn nhạc được viết ở giọng Đô trưởng, bao gồm hai câu; giai điệu mang tính chất trong sáng, mềm mại, uyển chuyển.
b) Đoạn nhạc có cấu trúc không nhắc lại: câu thứ hai không nhắc lại câu thứ nhất mà mang tính phát triển hoặc tương phản
Ví dụ:
Tiếng hát giữa rừng Pác Bó
(Trích)
Nhạc và lời: Nguyễn Tài Tuệ
[Câu 1]
Trông vời lưng núi, Khuổi Nậm rì rào núi cao tầng mây.
[Câu 2]
Chiều nay tiếng ai đang lượn về trên đèo. Kể
rằng Người về đây, nhà in lưng đá,
Người về quê ta tấm áo chàm tình thương quê nhà.
– Đoạn nhạc trên của bài Tiếng hát giữa rừng Pác Bó có hai câu, câu thứ hai không nhắc lại câu thứ nhất mà phát triển từ chất liệu của câu thứ nhất.
– Đoạn nhạc được viết ở giọng La trưởng; giai điệu mang tính chất trong sáng, mềm mại, uyển chuyển,...
Câu nhạc là gì? Đoạn nhạc là gì?
Tìm một ca khúc/bản nhạc có cấu trúc câu nhắc lại và không nhắc lại, phân tích cấu trúc của ca khúc/bản nhạc đó.
Xác định cấu trúc và tính chất âm nhạc của trích đoạn dưới đây:
Chiều thu nhớ trường
(Trích)
Nhạc và lời: Cao Minh Khanh
Vừa phải - Trong sáng
Em Am B7
Nhớ khi mùa thu tới lá rơi sân trường. Nhớ mưa chiều trong
Em Em
mắt long lanh mùa thu. Nhớ những tà áo trắng bay trong thu chiều.
Am B7 Em
Nhớ mái trường yêu dấu với bao mộng mơ.
Người về quê ta tấm áo chàm tình thương quê nhà.
– Đoạn nhạc trên của bài Tiếng hát giữa rừng Pác Bó có hai câu, câu thứ hai không nhắc lại câu thứ nhất mà phát triển từ chất liệu của câu thứ nhất.
– Đoạn nhạc được viết ở giọng La trưởng; giai điệu mang tính chất trong sáng, mềm mại, uyển chuyển,...
Câu nhạc là gì? Đoạn nhạc là gì?
Tìm một ca khúc/bản nhạc có cấu trúc câu nhắc lại và không nhắc lại, phân tích cấu trúc của ca khúc/bản nhạc đó.
Xác định cấu trúc và tính chất âm nhạc của trích đoạn dưới đây:
Chiều thu nhớ trường
(Trích)
Nhạc và lời: Cao Minh Khanh
Vừa phải - Trong sáng
Em Am B7
Nhớ khi mùa thu tới lá rơi sân trường. Nhớ mưa chiều trong
Em Em
mắt long lanh mùa thu. Nhớ những tà áo trắng bay trong thu chiều.
Am B7 Em
Nhớ mái trường yêu dấu với bao mộng mơ.
Bài 3. Vòng hợp âm đệm cho ca khúc, bản nhạc
Xem và nghe trích đoạn tác phẩm Voyage a Venise của Paul de Senneville – Olivier Toussaint.
Vừa phải
Em
Am
Em
Am
Em
Am
Em
Am
Em
Em
Trong trích đoạn trên có bao nhiêu hợp âm đệm cho giai điệu và là những hợp âm gì? Chúng được tiến hành theo chu kì như thế nào?
1. Vòng hợp âm
Vòng hợp âm là một chuỗi các hợp âm được kết nối, luân chuyển qua lại với nhau theo những quy luật nhất định, sử dụng trong phần đệm của ca khúc và bản nhạc.
Trong một ca khúc, bản nhạc, tuỳ thuộc vào giai điệu của các câu, đoạn nhạc mà lựa chọn, sử dụng các vòng hợp âm khác nhau.
Xem và nghe trích đoạn tác phẩm Voyage a Venise của Paul de Senneville – Olivier Toussaint.
Vừa phải
Em
Am
Em
Am
Em
Am
Em
Am
Em
Em
Trong trích đoạn trên có bao nhiêu hợp âm đệm cho giai điệu và là những hợp âm gì? Chúng được tiến hành theo chu kì như thế nào?
1. Vòng hợp âm
Vòng hợp âm là một chuỗi các hợp âm được kết nối, luân chuyển qua lại với nhau theo những quy luật nhất định, sử dụng trong phần đệm của ca khúc và bản nhạc.
Trong một ca khúc, bản nhạc, tuỳ thuộc vào giai điệu của các câu, đoạn nhạc mà lựa chọn, sử dụng các vòng hợp âm khác nhau.
2. Một số vòng hợp âm phổ biến
Vòng hợp âm: I – IV – II – V – I
Ví dụ:
Bài ca sinh viên
(Trích)
Nhạc và lời: Trần Hoàng Tiến
Vừa phải
Bải ca sinh viên ta hát, có nắng ấm ban mai ủng hồng. Tuổi sinh viên theo năm tháng, trang sách trắng ước mơ tràn đầy.
Vòng hợp âm: I – V – VI – III – IV – I – IV – V
Ví dụ:
Canon
(Trích)
J. Pachelbel
Vừa phải
Vòng hợp âm: I – IV – II – V – I
Ví dụ:
Bài ca sinh viên
(Trích)
Nhạc và lời: Trần Hoàng Tiến
Vừa phải
Bải ca sinh viên ta hát, có nắng ấm ban mai ủng hồng. Tuổi sinh viên theo năm tháng, trang sách trắng ước mơ tràn đầy.
Vòng hợp âm: I – V – VI – III – IV – I – IV – V
Ví dụ:
Canon
(Trích)
J. Pachelbel
Vừa phải
Vòng hợp âm: I – IV – V – I
Ví dụ:
Như khúc tình ca
(Trích)
Nhạc và lời: Nguyễn Ngọc Thiện
Hơi nhanh
Am
Tôi vẫn thấy em như ngày nào. Dù nắng nông trường làm chiếc
áo bạc màu. Đôi mắt sáng long
Dm
E
lanh nụ cười. Dù những nhọc nhằn còn in dấu trên vai.
Ngoài những vòng hợp âm trên giọng trưởng và thứ kể trên còn có nhiều vòng hợp âm khác được hình thành từ giai điệu của những ca khúc và bản nhạc khác nhau.
Vòng hợp âm là gì? Nêu các sơ đồ hợp âm phổ biến trên giọng trưởng và giọng thứ.
Thực hành trên đàn guitar bài: Bài ca sinh viên (trang 30), Như khúc tình ca (trang 31).
Thể hiện các vòng hợp âm trên phần đệm của những ca khúc mà em đã học bằng đàn guitar.
Ví dụ:
Như khúc tình ca
(Trích)
Nhạc và lời: Nguyễn Ngọc Thiện
Hơi nhanh
Am
Tôi vẫn thấy em như ngày nào. Dù nắng nông trường làm chiếc
áo bạc màu. Đôi mắt sáng long
Dm
E
lanh nụ cười. Dù những nhọc nhằn còn in dấu trên vai.
Ngoài những vòng hợp âm trên giọng trưởng và thứ kể trên còn có nhiều vòng hợp âm khác được hình thành từ giai điệu của những ca khúc và bản nhạc khác nhau.
Vòng hợp âm là gì? Nêu các sơ đồ hợp âm phổ biến trên giọng trưởng và giọng thứ.
Thực hành trên đàn guitar bài: Bài ca sinh viên (trang 30), Như khúc tình ca (trang 31).
Thể hiện các vòng hợp âm trên phần đệm của những ca khúc mà em đã học bằng đàn guitar.
Bài 4. Phương pháp đặt hợp âm đệm cho ca khúc, bản nhạc
Nghe bài hát Cây thuỷ dương (nhạc: E. Rodygin; lời: M. Pilipenko).
Hơi chậm
Em Am Em C B⁷ Em
Chiều dần buông màu tím vắng bên sông lời hát êm đềm.
Em Am Em C D G
Hoà với tiếng tàu đêm chập chờn đi về xa phía chân trời.
G Am D G
Cất tiếng hát bước chân đi cùng ngồi bên thuỷ dương mờ in bóng.
C G Am B⁷ Em
Nhìn bầu trời sao lấp lánh hát với nhau lời hát tâm tình.
E⁷ Am D⁷ G
Nhìn mấy cánh hoa trắng rơi lòng ngập ngừng nghe trái tim bồi hồi.
C G Am B⁷ Em
Này cành thuỷ dương yêu mến, biết chăng em vì cớ sao buồn.
Em có nhận xét gì về giai điệu của bài hát Cây thuỷ dương? Những hợp âm đệm cho giai điệu là hợp âm gì?
Nghe bài hát Cây thuỷ dương (nhạc: E. Rodygin; lời: M. Pilipenko).
Hơi chậm
Em Am Em C B⁷ Em
Chiều dần buông màu tím vắng bên sông lời hát êm đềm.
Em Am Em C D G
Hoà với tiếng tàu đêm chập chờn đi về xa phía chân trời.
G Am D G
Cất tiếng hát bước chân đi cùng ngồi bên thuỷ dương mờ in bóng.
C G Am B⁷ Em
Nhìn bầu trời sao lấp lánh hát với nhau lời hát tâm tình.
E⁷ Am D⁷ G
Nhìn mấy cánh hoa trắng rơi lòng ngập ngừng nghe trái tim bồi hồi.
C G Am B⁷ Em
Này cành thuỷ dương yêu mến, biết chăng em vì cớ sao buồn.
Em có nhận xét gì về giai điệu của bài hát Cây thuỷ dương? Những hợp âm đệm cho giai điệu là hợp âm gì?
Cách đặt hợp âm cho ca khúc, bản nhạc
Để xác định được hợp âm cho một ca khúc, bản nhạc, có thể thực hiện theo các bước sau:
– Xác định giọng.
– Xác định cấu trúc của ca khúc, bản nhạc. Mỗi câu nhạc thường sử dụng một vòng hợp âm nhất định.
– Ưu tiên các âm ổn định và sử dụng các hợp âm ba, hợp âm bảy át.
Trong giai điệu của mỗi ca khúc, bản nhạc, ở từng ô nhịp có nhiều nốt khác nhau nhưng cần ưu tiên đặt hợp âm cho những âm chính của hợp âm.
– Chú ý nhịp độ của ca khúc, bản nhạc:
Với các ca khúc, bản nhạc có nhịp độ chậm, vừa phải, đặt hợp âm ở vị trí phách mạnh nếu là nhịp $\frac{2}{4}$, $\frac{3}{4}$. Với nhịp phức ($\frac{4}{4}$ hoặc $\frac{6}{8}$) có thể bổ sung các hợp âm ở vị trí phách mạnh vừa để tạo thêm nhiều màu sắc.
Với những giai điệu có nhịp độ nhanh, thường đặt hợp âm ở đầu các phách mạnh của nhịp.
Ví dụ:
Một thời để nhớ
(Trích)
Nhạc và lời: Nguyễn Văn Hiên
Vừa phải
Em
Hỡi cánh chim bay lựng trời, hỡi áng mây
(Những bóng cây) xanh sân trường, ghé đá vẫn
B7
trôi xa vời. Những lúc lang thang chân trời, ai có
vương ai chờ. Bóng nắng ngắn ngờ bây giờ, ai nhớ...
Em
nhớ. Những bóng cây...
...ai.
Trích đoạn bài hát Một thời để nhớ có hoá biểu là Pha thăng, âm kết là âm Mi (âm bậc I của giọng Mi thứ). Giai điệu xuất hiện nhiều âm ổn định của giọng Mi thứ là Mi, Son, Si. Bên cạnh đó, trong giai điệu còn xuất hiện âm Rê thăng là âm
Để xác định được hợp âm cho một ca khúc, bản nhạc, có thể thực hiện theo các bước sau:
– Xác định giọng.
– Xác định cấu trúc của ca khúc, bản nhạc. Mỗi câu nhạc thường sử dụng một vòng hợp âm nhất định.
– Ưu tiên các âm ổn định và sử dụng các hợp âm ba, hợp âm bảy át.
Trong giai điệu của mỗi ca khúc, bản nhạc, ở từng ô nhịp có nhiều nốt khác nhau nhưng cần ưu tiên đặt hợp âm cho những âm chính của hợp âm.
– Chú ý nhịp độ của ca khúc, bản nhạc:
Với các ca khúc, bản nhạc có nhịp độ chậm, vừa phải, đặt hợp âm ở vị trí phách mạnh nếu là nhịp $\frac{2}{4}$, $\frac{3}{4}$. Với nhịp phức ($\frac{4}{4}$ hoặc $\frac{6}{8}$) có thể bổ sung các hợp âm ở vị trí phách mạnh vừa để tạo thêm nhiều màu sắc.
Với những giai điệu có nhịp độ nhanh, thường đặt hợp âm ở đầu các phách mạnh của nhịp.
Ví dụ:
Một thời để nhớ
(Trích)
Nhạc và lời: Nguyễn Văn Hiên
Vừa phải
Em
Hỡi cánh chim bay lựng trời, hỡi áng mây
(Những bóng cây) xanh sân trường, ghé đá vẫn
B7
trôi xa vời. Những lúc lang thang chân trời, ai có
vương ai chờ. Bóng nắng ngắn ngờ bây giờ, ai nhớ...
Em
nhớ. Những bóng cây...
...ai.
Trích đoạn bài hát Một thời để nhớ có hoá biểu là Pha thăng, âm kết là âm Mi (âm bậc I của giọng Mi thứ). Giai điệu xuất hiện nhiều âm ổn định của giọng Mi thứ là Mi, Son, Si. Bên cạnh đó, trong giai điệu còn xuất hiện âm Rê thăng là âm
bậc VII được nâng cao của giọng Mi thứ hoà thanh. Như vậy, đoạn nhạc viết ở giọng Mi thứ hoà thanh. Với giọng Mi thứ hoà thanh, có thể xác định các hợp âm chính để đệm cho giai điệu là hợp âm bậc I (Em) và hợp âm bậc V (B⁷).
Đoạn nhạc có nhịp độ vừa phải, nhịp $\frac{4}{4}$ nên trước hết cần ưu tiên đặt các hợp âm ở các nốt đầu phách mạnh của nhịp.
2. Thực hành
Phân tích bản nhạc, đặt hợp âm và thực hành trên nhạc cụ các đoạn nhạc sau:
Bài 1
Greensleeves
(Trích)
Dân ca Anh
Vừa phải - Nhịp nhàng, uyển chuyển
Bài 2
Giấc mơ sẽ đến bên ngưỡng cửa
Nhạc: I. O. Dunaevsky
Lời Việt: Trung Kiên
Vừa phải
Đoạn nhạc có nhịp độ vừa phải, nhịp $\frac{4}{4}$ nên trước hết cần ưu tiên đặt các hợp âm ở các nốt đầu phách mạnh của nhịp.
2. Thực hành
Phân tích bản nhạc, đặt hợp âm và thực hành trên nhạc cụ các đoạn nhạc sau:
Bài 1
Greensleeves
(Trích)
Dân ca Anh
Vừa phải - Nhịp nhàng, uyển chuyển
Bài 2
Giấc mơ sẽ đến bên ngưỡng cửa
Nhạc: I. O. Dunaevsky
Lời Việt: Trung Kiên
Vừa phải
Trời cao này, quả đất này, dành cho con bao mơ ước.
Trời cao này, quả đất này, rực ánh hồng cho tương lai.
Bài 3
Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui
(Trích)
Nhạc và lời: Trịnh Công Sơn
Vừa phải, trong sáng, vui tươi
Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui, chọn những bông hoa và những nụ cười.
Tôi nhặt gió trời mời em giữ lấy, để mắt em cười tựa lá bay. Và như thế tôi sống vui từng ngày. Và như thế tôi đến trong cuộc đời. Đã yêu cuộc đời này bằng trái tim của tôi.
Hãy trình bày cách đặt hợp âm cho bản nhạc.
Lựa chọn một ca khúc trong chương trình đã học, đặt hợp âm và thực hành đệm ca khúc đó trên đàn guitar.
Trời cao này, quả đất này, rực ánh hồng cho tương lai.
Bài 3
Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui
(Trích)
Nhạc và lời: Trịnh Công Sơn
Vừa phải, trong sáng, vui tươi
Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui, chọn những bông hoa và những nụ cười.
Tôi nhặt gió trời mời em giữ lấy, để mắt em cười tựa lá bay. Và như thế tôi sống vui từng ngày. Và như thế tôi đến trong cuộc đời. Đã yêu cuộc đời này bằng trái tim của tôi.
Hãy trình bày cách đặt hợp âm cho bản nhạc.
Lựa chọn một ca khúc trong chương trình đã học, đặt hợp âm và thực hành đệm ca khúc đó trên đàn guitar.
Chuyên đề 3. PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH TIẾT ĐIỆU ĐỆM
Yêu cầu cần đạt:
Nhận biết được sự phù hợp giữa tiết điệu đệm với tính chất âm nhạc của ca khúc, bản nhạc.
Thể hiện được phần đệm trên nhạc cụ.
Phân tích được các đặc điểm của bản nhạc về giọng điệu, giai điệu, nhịp điệu, tiết tấu, tính chất âm nhạc, cấu trúc,...
Xác định được tiết điệu đệm phù hợp với ca khúc, bản nhạc.
Biết vận dụng chọn tiết điệu đệm trong các hoạt động âm nhạc.
Bài 1. TIẾT ĐIỆU ĐỆM VÀ NHỮNG TIẾT ĐIỆU PHỔ BIẾN
Nghe trích đoạn bản Czardas của V. Monti.
Hơi nhanh
Yêu cầu cần đạt:
Nhận biết được sự phù hợp giữa tiết điệu đệm với tính chất âm nhạc của ca khúc, bản nhạc.
Thể hiện được phần đệm trên nhạc cụ.
Phân tích được các đặc điểm của bản nhạc về giọng điệu, giai điệu, nhịp điệu, tiết tấu, tính chất âm nhạc, cấu trúc,...
Xác định được tiết điệu đệm phù hợp với ca khúc, bản nhạc.
Biết vận dụng chọn tiết điệu đệm trong các hoạt động âm nhạc.
Bài 1. TIẾT ĐIỆU ĐỆM VÀ NHỮNG TIẾT ĐIỆU PHỔ BIẾN
Nghe trích đoạn bản Czardas của V. Monti.
Hơi nhanh
Em có cảm nhận gì về tính chất âm nhạc và tiết tấu, phần đệm của đoạn trích trên?
1. Tiết điệu đệm trong tác phẩm âm nhạc
Tiết điệu là tiết tấu đặc trưng của các điệu nhảy.
Tiết điệu đệm là diễn tấu hoà âm theo tiết tấu của các điệu nhảy, được sử dụng để phụ hoạ, đệm cho giai điệu của tác phẩm âm nhạc như ca khúc hoặc bản nhạc không lời. Tiết điệu đệm có vai trò hoàn thiện hình tượng nghệ thuật và nội dung tác phẩm âm nhạc.
2. Những yếu tố tạo nên tiết điệu đệm
Để tạo thành một tiết điệu đệm cho ca khúc, bản nhạc cần có ba yếu tố cơ bản là tiết tấu, loại nhịp và hợp âm:
Tiết tấu là mối tương quan trường độ của các âm thanh nối tiếp nhau. Các âm thanh liên kết, tương tác với nhau tạo thành các âm hình và các nhóm âm hình tiết tấu khác nhau, góp phần tạo nên một tiết điệu đệm. Yếu tố tiết tấu giúp xác định một tiết điệu đệm có những âm hình tiết tấu hoặc nhóm tiết tấu đặc trưng.
Loại nhịp là sự thể hiện các phách của nhịp bằng một trường độ nhất định. Ví dụ: nhịp $\frac{2}{4}$ là loại nhịp có hai phách, mỗi phách bằng một nốt đen; nhịp $\frac{6}{8}$ là loại nhịp có sáu phách, mỗi phách bằng một nốt móc đơn;... Yếu tố loại nhịp giúp cho việc xác định và lựa chọn tiết điệu phù hợp với ca khúc, bản nhạc.
Bên cạnh các yếu tố trên, tiết điệu đệm cũng phải phù hợp với các đặc điểm về chất liệu chủ đề âm nhạc cũng như đặc điểm điệu thức của ca khúc, bản nhạc.
3. Một số tiết điệu phổ biến
Tiết điệu Polka
Tiết tấu đặc trưng của tiết điệu Polka là các âm hình nghịch phách thuộc loại nhịp $\frac{2}{4}$ mang tính chất tươi vui, nảy gọn.
Tiết điệu March
March là tiết điệu hành khúc (nhịp đi) mang tính chất khoẻ khoắn. Tiết tấu của March thường là những âm hình ngắt gọn theo nhịp $\frac{2}{4}$ hoặc $\frac{4}{4}$. Tiết điệu March phù hợp để đệm cho những ca khúc mang tính trang nghiêm, hùng tráng.
1. Tiết điệu đệm trong tác phẩm âm nhạc
Tiết điệu là tiết tấu đặc trưng của các điệu nhảy.
Tiết điệu đệm là diễn tấu hoà âm theo tiết tấu của các điệu nhảy, được sử dụng để phụ hoạ, đệm cho giai điệu của tác phẩm âm nhạc như ca khúc hoặc bản nhạc không lời. Tiết điệu đệm có vai trò hoàn thiện hình tượng nghệ thuật và nội dung tác phẩm âm nhạc.
2. Những yếu tố tạo nên tiết điệu đệm
Để tạo thành một tiết điệu đệm cho ca khúc, bản nhạc cần có ba yếu tố cơ bản là tiết tấu, loại nhịp và hợp âm:
Tiết tấu là mối tương quan trường độ của các âm thanh nối tiếp nhau. Các âm thanh liên kết, tương tác với nhau tạo thành các âm hình và các nhóm âm hình tiết tấu khác nhau, góp phần tạo nên một tiết điệu đệm. Yếu tố tiết tấu giúp xác định một tiết điệu đệm có những âm hình tiết tấu hoặc nhóm tiết tấu đặc trưng.
Loại nhịp là sự thể hiện các phách của nhịp bằng một trường độ nhất định. Ví dụ: nhịp $\frac{2}{4}$ là loại nhịp có hai phách, mỗi phách bằng một nốt đen; nhịp $\frac{6}{8}$ là loại nhịp có sáu phách, mỗi phách bằng một nốt móc đơn;... Yếu tố loại nhịp giúp cho việc xác định và lựa chọn tiết điệu phù hợp với ca khúc, bản nhạc.
Bên cạnh các yếu tố trên, tiết điệu đệm cũng phải phù hợp với các đặc điểm về chất liệu chủ đề âm nhạc cũng như đặc điểm điệu thức của ca khúc, bản nhạc.
3. Một số tiết điệu phổ biến
Tiết điệu Polka
Tiết tấu đặc trưng của tiết điệu Polka là các âm hình nghịch phách thuộc loại nhịp $\frac{2}{4}$ mang tính chất tươi vui, nảy gọn.
Tiết điệu March
March là tiết điệu hành khúc (nhịp đi) mang tính chất khoẻ khoắn. Tiết tấu của March thường là những âm hình ngắt gọn theo nhịp $\frac{2}{4}$ hoặc $\frac{4}{4}$. Tiết điệu March phù hợp để đệm cho những ca khúc mang tính trang nghiêm, hùng tráng.
Tiết điệu Waltz
Waltz là một điệu nhảy nhịp ba ($\frac{3}{4}$ hoặc $\frac{3}{8}$) phổ biến ở nhiều nước trên thế giới. Tiết tấu của tiết điệu Waltz uyển chuyển, nhịp nhàng, duyên dáng với tốc độ hơi nhanh.
Tiết điệu Boston
Tiết điệu Boston giống điệu Waltz nhưng có tốc độ chậm hơn nên còn được gọi là Waltz chậm hoặc Waltz Boston. Boston là loại nhịp $\frac{3}{4}$. Tiết tấu đặc trưng của Boston thường là những âm hình hợp âm rải móc đơn. Tiết điệu Boston rất phù hợp với những ca khúc, bản nhạc trữ tình mềm mại, sâu lắng.
Tiết điệu Ballad
Ballad là một thể loại âm nhạc giàu tính trữ tình, lãng mạn, êm dịu. Tiết điệu Ballad thường có nhịp độ chậm rãi với những âm hình hợp âm cột dọc và hợp âm rải thuộc loại nhịp $\frac{2}{4}$ hoặc $\frac{4}{4}$.
Tiết điệu Slow Rock
Tiết điệu Slow Rock có âm hình đặc trưng nhất là các âm hình rải hợp âm ở loại nhịp $\frac{6}{8}$ đôi khi là nhịp $\frac{4}{4}$.
Waltz là một điệu nhảy nhịp ba ($\frac{3}{4}$ hoặc $\frac{3}{8}$) phổ biến ở nhiều nước trên thế giới. Tiết tấu của tiết điệu Waltz uyển chuyển, nhịp nhàng, duyên dáng với tốc độ hơi nhanh.
Tiết điệu Boston
Tiết điệu Boston giống điệu Waltz nhưng có tốc độ chậm hơn nên còn được gọi là Waltz chậm hoặc Waltz Boston. Boston là loại nhịp $\frac{3}{4}$. Tiết tấu đặc trưng của Boston thường là những âm hình hợp âm rải móc đơn. Tiết điệu Boston rất phù hợp với những ca khúc, bản nhạc trữ tình mềm mại, sâu lắng.
Tiết điệu Ballad
Ballad là một thể loại âm nhạc giàu tính trữ tình, lãng mạn, êm dịu. Tiết điệu Ballad thường có nhịp độ chậm rãi với những âm hình hợp âm cột dọc và hợp âm rải thuộc loại nhịp $\frac{2}{4}$ hoặc $\frac{4}{4}$.
Tiết điệu Slow Rock
Tiết điệu Slow Rock có âm hình đặc trưng nhất là các âm hình rải hợp âm ở loại nhịp $\frac{6}{8}$ đôi khi là nhịp $\frac{4}{4}$.
6 / ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿
8 ¿ ¿ ¿ ¿
¿ ¿
3 3
¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ 4 ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿
3 3
Tiết điệu Disco Tiết điệu Disco có những âm hình hợp âm cột dọc với tiết tấu hơi nhanh, linh hoạt, thuộc loại nhịp 2 hoặc 4 .
4 4
¿¿ ¿¿
j ‰ j ‰ j‰ j‰
4 ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿
1. Tiết điệu đệm là gì?
2. Nêu những yếu tố cơ bản tạo nên tiết điệu đệm.
3. Nêu đặc điểm của các tiết điệu đệm phổ biến
4. Thực hành các tiết điệu Polka, March và Waltz trên đàn guitar.
1. Thực hiện các tiết điệu phổ biến trên đàn guitar.
2. Lựa chọn những giai điệu ca khúc phù hợp với tiết tấu đệm của các tiết điệu
đã học.
8 ¿ ¿ ¿ ¿
¿ ¿
3 3
¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ 4 ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿
3 3
Tiết điệu Disco Tiết điệu Disco có những âm hình hợp âm cột dọc với tiết tấu hơi nhanh, linh hoạt, thuộc loại nhịp 2 hoặc 4 .
4 4
¿¿ ¿¿
j ‰ j ‰ j‰ j‰
4 ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿ ¿
1. Tiết điệu đệm là gì?
2. Nêu những yếu tố cơ bản tạo nên tiết điệu đệm.
3. Nêu đặc điểm của các tiết điệu đệm phổ biến
4. Thực hành các tiết điệu Polka, March và Waltz trên đàn guitar.
1. Thực hiện các tiết điệu phổ biến trên đàn guitar.
2. Lựa chọn những giai điệu ca khúc phù hợp với tiết tấu đệm của các tiết điệu
đã học.
Bài 2. Xác định tiết điệu đệm cho ca khúc, bản nhạc nhịp 2/4
– Nghe vòng hợp âm tiết điệu Polka:
Hơi nhanh
– Nghe vòng hợp âm tiết điệu Ballad:
Chậm
Em có cảm nhận gì về tính chất của hai tiết điệu đệm trên?
1. Xác định nhịp độ của ca khúc, bản nhạc
Những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{2}{4}$ rất phổ biến. Thông thường, nhịp $\frac{2}{4}$ có ba loại nhịp độ: chậm, vừa phải và nhanh.
– Ca khúc có nhịp độ chậm, vừa phải, nên chọn tiết điệu Ballad.
Ví dụ:
Hà Nội đêm trở gió
(Trích)
Nhạc: Trọng Đài
Lời: thơ Chu Lai
Vừa phải
G
Bm
Hà Nội ơi, tươi xanh màu áo học trò. Những con
Am
D
G
đường thân quen còn đó, tiếng rao vang đâu đây nghe động trời đêm.
– Nghe vòng hợp âm tiết điệu Polka:
Hơi nhanh
– Nghe vòng hợp âm tiết điệu Ballad:
Chậm
Em có cảm nhận gì về tính chất của hai tiết điệu đệm trên?
1. Xác định nhịp độ của ca khúc, bản nhạc
Những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{2}{4}$ rất phổ biến. Thông thường, nhịp $\frac{2}{4}$ có ba loại nhịp độ: chậm, vừa phải và nhanh.
– Ca khúc có nhịp độ chậm, vừa phải, nên chọn tiết điệu Ballad.
Ví dụ:
Hà Nội đêm trở gió
(Trích)
Nhạc: Trọng Đài
Lời: thơ Chu Lai
Vừa phải
G
Bm
Hà Nội ơi, tươi xanh màu áo học trò. Những con
Am
D
G
đường thân quen còn đó, tiếng rao vang đâu đây nghe động trời đêm.
– Ca khúc có tiết tấu linh hoạt, nhịp điệu gần với nhịp đi, có thể chọn tiết điệu March hoặc kết hợp hai tiết điệu Polka và March.
Ví dụ 1:
Bác đang cùng chúng cháu hành quân
(Trích)
Nhạc và lời: Huy Thục
Nhịp đi - Mạnh, quả quyết
Em D
Đi ta đi giải phóng miền Nam, khi quê hương
C G Am Em
nhà vẫn còn bóng quân xâm lược. Thì ta còn chiến đấu
Am Em Am
quét sạch nó đi. Lời Bác thúc giục chúng ta.
D Bm Em
Chiến đấu cho quê nhà Nam Bắc hoà lời ca.
Ví dụ 2:
Nối vòng tay lớn
(Trích)
Nhạc và lời: Trịnh Công Sơn
Vừa phải
Am F C Am
Rừng núi dang tay nối lại biển xa, ta
Dm Em Am
đi vòng tay lớn mãi, để nối sơn hà.
Ví dụ 1:
Bác đang cùng chúng cháu hành quân
(Trích)
Nhạc và lời: Huy Thục
Nhịp đi - Mạnh, quả quyết
Em D
Đi ta đi giải phóng miền Nam, khi quê hương
C G Am Em
nhà vẫn còn bóng quân xâm lược. Thì ta còn chiến đấu
Am Em Am
quét sạch nó đi. Lời Bác thúc giục chúng ta.
D Bm Em
Chiến đấu cho quê nhà Nam Bắc hoà lời ca.
Ví dụ 2:
Nối vòng tay lớn
(Trích)
Nhạc và lời: Trịnh Công Sơn
Vừa phải
Am F C Am
Rừng núi dang tay nối lại biển xa, ta
Dm Em Am
đi vòng tay lớn mãi, để nối sơn hà.
2. Xác định tính chất âm nhạc
Tính chất âm nhạc của ca khúc, bản nhạc liên quan chặt chẽ đến việc xác định tiết điệu đệm. Với những ca khúc, bản nhạc thuộc loại nhịp $\frac{2}{4}$, bên cạnh việc xác định nhịp độ, cần dựa vào tính chất âm nhạc của từng tác phẩm cụ thể để lựa chọn, xác định tiết điệu phù hợp nhất.
– Với ca khúc, bản nhạc có tính chất âm nhạc tươi vui, trong sáng, chọn tiết điệu đệm Polka.
Ví dụ:
Thanh niên làm theo lời Bác
(Trích)
Nhạc và lời: Hoàng Hoà
Polka
C
Kết liên lại, thanh niên chúng ta cùng nhau đi lên.
F
Gió nắm tay thề, gìn giữ hoà bình độc lập tự do.
– Với ca khúc, bản nhạc có tính chất âm nhạc trữ tình, nhịp $\frac{2}{4}$, nên chọn tiết điệu Slow Rock.
Ví dụ:
Tình em biển cả
(Trích)
Nhạc và lời: Nguyễn Đức Toàn
Vừa phải
G Am G
mf Theo những cánh chim bầu trời xanh trong. Con sóng đi
Am G Em
theo thời gian mênh mông. Vẫn mang tình em mùa xuân rực
G G D7 G
rỡ. Náo nức lòng trai ngày đi biển xa.
Tính chất âm nhạc của ca khúc, bản nhạc liên quan chặt chẽ đến việc xác định tiết điệu đệm. Với những ca khúc, bản nhạc thuộc loại nhịp $\frac{2}{4}$, bên cạnh việc xác định nhịp độ, cần dựa vào tính chất âm nhạc của từng tác phẩm cụ thể để lựa chọn, xác định tiết điệu phù hợp nhất.
– Với ca khúc, bản nhạc có tính chất âm nhạc tươi vui, trong sáng, chọn tiết điệu đệm Polka.
Ví dụ:
Thanh niên làm theo lời Bác
(Trích)
Nhạc và lời: Hoàng Hoà
Polka
C
Kết liên lại, thanh niên chúng ta cùng nhau đi lên.
F
Gió nắm tay thề, gìn giữ hoà bình độc lập tự do.
– Với ca khúc, bản nhạc có tính chất âm nhạc trữ tình, nhịp $\frac{2}{4}$, nên chọn tiết điệu Slow Rock.
Ví dụ:
Tình em biển cả
(Trích)
Nhạc và lời: Nguyễn Đức Toàn
Vừa phải
G Am G
mf Theo những cánh chim bầu trời xanh trong. Con sóng đi
Am G Em
theo thời gian mênh mông. Vẫn mang tình em mùa xuân rực
G G D7 G
rỡ. Náo nức lòng trai ngày đi biển xa.
Xác định tiết điệu đệm cho ca khúc nhịp 2 cần dựa vào những yếu tố gì?
Thực hành trích đoạn Nối vòng tay lớn (trang 41) theo tiết điệu March và trích đoạn Thanh niên làm theo lời Bác (trang 42) theo tiết điệu Polka. Xác định tính chất âm nhạc và tiết điệu đệm cho trích đoạn ca khúc sau:
(Trích)
Hơi chậm - Êm đềm, thiết tha
2 & # j r r 4 œ œ œ œ œ™
E‹ C
Quê tôi ai cũng có
&# j r r
E‹ C
œ œ œ œ œ™
Con sông quê gắn bó
&# j r ˙
Bao năm xa quê ấy.
Hôm nay tôi trở về lòng chợt
Nhạc và lời: Hoàng Hiệp
r r D œ™ j B‹ œ œ œ ˙
một dòng sông bên nhà.
r r j œ œ D œ™ œ ˙
với tuổi thơ đời tôi.
j j r j r E‹ œ œ œ œ œ ˙
trong mơ tôi vẫn thấy.
j j j
E‹
œ œ J J œ ˙
vui thấy sông không già.
Thực hành trích đoạn Nối vòng tay lớn (trang 41) theo tiết điệu March và trích đoạn Thanh niên làm theo lời Bác (trang 42) theo tiết điệu Polka. Xác định tính chất âm nhạc và tiết điệu đệm cho trích đoạn ca khúc sau:
(Trích)
Hơi chậm - Êm đềm, thiết tha
2 & # j r r 4 œ œ œ œ œ™
E‹ C
Quê tôi ai cũng có
&# j r r
E‹ C
œ œ œ œ œ™
Con sông quê gắn bó
&# j r ˙
Bao năm xa quê ấy.
Hôm nay tôi trở về lòng chợt
Nhạc và lời: Hoàng Hiệp
r r D œ™ j B‹ œ œ œ ˙
một dòng sông bên nhà.
r r j œ œ D œ™ œ ˙
với tuổi thơ đời tôi.
j j r j r E‹ œ œ œ œ œ ˙
trong mơ tôi vẫn thấy.
j j j
E‹
œ œ J J œ ˙
vui thấy sông không già.
Bài 3. Xác định tiết điệu đệm cho ca khúc, bản nhạc nhịp 3/4
Nghe hai trích đoạn ca khúc sau:
Moon river
(Trích)
Nhạc: H. Mancini
Lời: J. Mercer
Vừa phải
$\underset{\text{Moon}}{\overset{\text{C}}{|}} \quad \underset{\text{Ri - ver}}{\overset{\text{Am}}{|}} \quad \underset{\text{wid - er than a}}{\overset{\text{FM}^7}{|}} \quad \underset{\text{mile, I'm}}{\overset{\text{C}}{|}}$
$\underset{\text{cross in' you in}}{\overset{\text{FM}^7}{|}} \quad \underset{\text{style some}}{\overset{\text{C}}{|}} \quad \underset{\text{day.}}{\overset{\text{Bm}^7}{|}} \quad \underset{\text{Old}}{\overset{\text{E}^7}{|}}$
$\underset{\text{dream mak - er}}{\overset{\text{Am}^7}{|}} \quad \underset{\text{you heart}}{\overset{\text{C}^7}{|}} \quad \underset{\text{break - er wher - ev -}}{\overset{\text{Gm}^7}{|}} \quad \underset{\text{er you}}{\overset{\text{Am}}{|}}$
$\underset{\text{go in'.}}{\overset{\text{F#dim}}{|}} \quad \underset{\text{I'm go - in}}{\overset{\text{B}^7}{|}} \quad \underset{\text{your way.}}{\overset{\text{Dm}}{|}} \quad \underset{}{\overset{\text{G}^7}{||}}$
We wish you a merry Christmas
(Trích)
Dân ca Anh
Hơi nhanh - Vui
$\underset{\text{We wish you a mer-ry Christ-mas We}}{\overset{\text{G}}{|}} \quad \underset{\text{wish you a mer-ry Christ-mas. We}}{\overset{\text{C}}{|}} \quad \underset{}{\overset{\text{Am}}{|}} \quad \underset{}{\overset{\text{D}^7}{|}}$
$\underset{\text{wish you a mer-ry Christ-mas, and a}}{\overset{\text{Bm}}{|}} \quad \underset{\text{hap - py new year! (We)}}{\overset{\text{Em}}{|}} \quad \underset{}{\overset{\text{D}^7}{|}} \quad \underset{}{\overset{\text{G}}{:|}}$
Nghe hai trích đoạn ca khúc sau:
Moon river
(Trích)
Nhạc: H. Mancini
Lời: J. Mercer
Vừa phải
$\underset{\text{Moon}}{\overset{\text{C}}{|}} \quad \underset{\text{Ri - ver}}{\overset{\text{Am}}{|}} \quad \underset{\text{wid - er than a}}{\overset{\text{FM}^7}{|}} \quad \underset{\text{mile, I'm}}{\overset{\text{C}}{|}}$
$\underset{\text{cross in' you in}}{\overset{\text{FM}^7}{|}} \quad \underset{\text{style some}}{\overset{\text{C}}{|}} \quad \underset{\text{day.}}{\overset{\text{Bm}^7}{|}} \quad \underset{\text{Old}}{\overset{\text{E}^7}{|}}$
$\underset{\text{dream mak - er}}{\overset{\text{Am}^7}{|}} \quad \underset{\text{you heart}}{\overset{\text{C}^7}{|}} \quad \underset{\text{break - er wher - ev -}}{\overset{\text{Gm}^7}{|}} \quad \underset{\text{er you}}{\overset{\text{Am}}{|}}$
$\underset{\text{go in'.}}{\overset{\text{F#dim}}{|}} \quad \underset{\text{I'm go - in}}{\overset{\text{B}^7}{|}} \quad \underset{\text{your way.}}{\overset{\text{Dm}}{|}} \quad \underset{}{\overset{\text{G}^7}{||}}$
We wish you a merry Christmas
(Trích)
Dân ca Anh
Hơi nhanh - Vui
$\underset{\text{We wish you a mer-ry Christ-mas We}}{\overset{\text{G}}{|}} \quad \underset{\text{wish you a mer-ry Christ-mas. We}}{\overset{\text{C}}{|}} \quad \underset{}{\overset{\text{Am}}{|}} \quad \underset{}{\overset{\text{D}^7}{|}}$
$\underset{\text{wish you a mer-ry Christ-mas, and a}}{\overset{\text{Bm}}{|}} \quad \underset{\text{hap - py new year! (We)}}{\overset{\text{Em}}{|}} \quad \underset{}{\overset{\text{D}^7}{|}} \quad \underset{}{\overset{\text{G}}{:|}}$
Em có nhận xét gì về hai trích đoạn trên? Trích đoạn nào có tính chất
âm nhạc êm dịu? Trích đoạn nào có tính chất âm nhạc sinh động, tươi vui?
1. Ca khúc, bản nhạc nhịp 3 có nhịp độ chậm
4
Những ca khúc, bản nhạc thuộc nhịp có nhịp độ chậm rãi, thong thả với tính chất âm nhạc mềm mại, trữ tình nên chọn tiết điệu Boston.
Ví dụ:
(Trích) Nhạc và lời: Hồ Bắc
Vừa phải - Tha thiết
3 & # œ œ™ ˙™ 4 G ˙ œ J
œ
™
™
Làng tôi sau luỹ tre mờ xa.
&# œ ˙ œ œ œ œ œ
Œ œ C G ˙™ œ Œ
œ
Tình quê yêu thương những nếp nhà. Làng
&# j
˙ œ œ œ™ #œ A‹ ˙™ œ Œ œ
tôi yên ấm bao ngày qua. Những
&# j
D œ œ œ™ œ G ˙™ œ Œ ˙
chiều đàn em vui hoà ca.
2. Ca khúc, bản nhạc nhịp 3 có nhịp độ vừa và nhanh
4
Những ca khúc, bản nhạc nhịp 3 nhưng có nhịp độ vừa và nhanh nên chọn tiết điệu Waltz. 4
âm nhạc êm dịu? Trích đoạn nào có tính chất âm nhạc sinh động, tươi vui?
1. Ca khúc, bản nhạc nhịp 3 có nhịp độ chậm
4
Những ca khúc, bản nhạc thuộc nhịp có nhịp độ chậm rãi, thong thả với tính chất âm nhạc mềm mại, trữ tình nên chọn tiết điệu Boston.
Ví dụ:
(Trích) Nhạc và lời: Hồ Bắc
Vừa phải - Tha thiết
3 & # œ œ™ ˙™ 4 G ˙ œ J
œ
™
™
Làng tôi sau luỹ tre mờ xa.
&# œ ˙ œ œ œ œ œ
Œ œ C G ˙™ œ Œ
œ
Tình quê yêu thương những nếp nhà. Làng
&# j
˙ œ œ œ™ #œ A‹ ˙™ œ Œ œ
tôi yên ấm bao ngày qua. Những
&# j
D œ œ œ™ œ G ˙™ œ Œ ˙
chiều đàn em vui hoà ca.
2. Ca khúc, bản nhạc nhịp 3 có nhịp độ vừa và nhanh
4
Những ca khúc, bản nhạc nhịp 3 nhưng có nhịp độ vừa và nhanh nên chọn tiết điệu Waltz. 4
Ví dụ 1:
Để gió cuốn đi
(Trích)
Nhạc và lời: Trịnh Công Sơn
Vừa phải
Sống trong đời sống cần có một tấm lòng. Để làm gì em biết không?
Ví dụ 2:
Happy birthday
(Trích)
Nhạc và lời: Patty Hill & Mildred J. Hill
Hơi nhanh
Hap-py birth-day to you! Hap-py birth-day to you! Hap-py birth - day hap - py birth - day. Hap - py birth - day to you!
Những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{3}{4}$ có nhịp độ chậm sử dụng tiết điệu đệm gì?
Có thể sử dụng tiết điệu đệm gì cho những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{3}{4}$ có nhịp độ vừa phải và nhanh?
Để gió cuốn đi
(Trích)
Nhạc và lời: Trịnh Công Sơn
Vừa phải
Sống trong đời sống cần có một tấm lòng. Để làm gì em biết không?
Ví dụ 2:
Happy birthday
(Trích)
Nhạc và lời: Patty Hill & Mildred J. Hill
Hơi nhanh
Hap-py birth-day to you! Hap-py birth-day to you! Hap-py birth - day hap - py birth - day. Hap - py birth - day to you!
Những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{3}{4}$ có nhịp độ chậm sử dụng tiết điệu đệm gì?
Có thể sử dụng tiết điệu đệm gì cho những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{3}{4}$ có nhịp độ vừa phải và nhanh?
Xác định tính chất âm nhạc và lựa chọn tiết điệu đệm cho bản nhạc sau:
Over and over
Sáng tác: N. Mouskouri
Hơi nhanh
Sử dụng tiết điệu đã lựa chọn để thực hiện đệm bản nhạc Over and over trên đàn guitar.
Over and over
Sáng tác: N. Mouskouri
Hơi nhanh
Sử dụng tiết điệu đã lựa chọn để thực hiện đệm bản nhạc Over and over trên đàn guitar.
Bài 4. Xác định tiết điệu đệm cho ca khúc, bản nhạc nhịp 4/4
Nghe trích đoạn sau:
A Comme Amour
(Trích)
Sáng tác: Paul de Senneville
Vừa phải Em B$^7$
Em E$^7$
Am Em 3 B$^7$
Em hãy nêu nhận xét về nhịp độ và tính chất âm nhạc của trích đoạn trên.
Ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{4}{4}$ có nhịp độ chậm, vừa phải
– Những ca khúc, bản nhạc được viết ở nhịp $\frac{4}{4}$ có nhịp độ chậm và vừa phải, tính chất âm nhạc trữ tình, êm dịu thường gắn với những tiết điệu Ballad, Slow Rock.
Nghe trích đoạn sau:
A Comme Amour
(Trích)
Sáng tác: Paul de Senneville
Vừa phải Em B$^7$
Em E$^7$
Am Em 3 B$^7$
Em hãy nêu nhận xét về nhịp độ và tính chất âm nhạc của trích đoạn trên.
Ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{4}{4}$ có nhịp độ chậm, vừa phải
– Những ca khúc, bản nhạc được viết ở nhịp $\frac{4}{4}$ có nhịp độ chậm và vừa phải, tính chất âm nhạc trữ tình, êm dịu thường gắn với những tiết điệu Ballad, Slow Rock.
Ví dụ 1:
Ngày xưa ơi
(Trích)
Nhạc và lời: Yên Dung
Tha thiết - Sâu lắng
Em D Em
Ngày xưa ơi, mãi xa tuổi thơ, xa cánh diều chở bao ước mơ.
Am7 G B7
Còn đâu bóng hoàng hôn những chiều mờ tím. Ngày xưa
Em D Em
ơi, mãi xa tuổi thơ xa bến đỏ mở sương cuối thu.
Am7 G B7 Em
Xa dáng em gầy trăng ướt áo, xa lời hứa khi xưa.
Ví dụ 2:
Một đời người một rừng cây
(Trích)
Nhạc và lời: Trần Long Ẩn
Chậm rãi - Tự sự
Am G Em
Khi nghĩ về một đời người, tôi thường nhớ về rừng
Am C E
cây. Khi nghĩ về một rừng cây, tôi thường nhớ về nhiều
Am C E7 A7
người. Trẻ trung như cụm hoa hồng, hồn nhiên như ngàn ánh
Dm F E7
lửa chiều hôm khi gió về.
Ngày xưa ơi
(Trích)
Nhạc và lời: Yên Dung
Tha thiết - Sâu lắng
Em D Em
Ngày xưa ơi, mãi xa tuổi thơ, xa cánh diều chở bao ước mơ.
Am7 G B7
Còn đâu bóng hoàng hôn những chiều mờ tím. Ngày xưa
Em D Em
ơi, mãi xa tuổi thơ xa bến đỏ mở sương cuối thu.
Am7 G B7 Em
Xa dáng em gầy trăng ướt áo, xa lời hứa khi xưa.
Ví dụ 2:
Một đời người một rừng cây
(Trích)
Nhạc và lời: Trần Long Ẩn
Chậm rãi - Tự sự
Am G Em
Khi nghĩ về một đời người, tôi thường nhớ về rừng
Am C E
cây. Khi nghĩ về một rừng cây, tôi thường nhớ về nhiều
Am C E7 A7
người. Trẻ trung như cụm hoa hồng, hồn nhiên như ngàn ánh
Dm F E7
lửa chiều hôm khi gió về.
– Ca khúc, bản nhạc có nhịp độ vừa phải, tính chất âm nhạc trang nghiêm, theo nhịp đi có thể chọn đệm bằng tiết điệu March.
Ví dụ:
Hát mãi khúc quân hành
(Trích)
Nhạc và lời: Diệp Minh Tuyền
Nhịp đi
Em
C D7 G Am
G Em
Đời mình là một khúc quân hành. Đời mình là bài ca chiến sĩ. Ta ca vang, triền miên qua tháng ngày, lượn bay trên núi rừng biên cương đến nơi đảo xa.
2. Ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{4}{4}$ có nhịp độ nhanh
Những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{4}{4}$ có nhịp độ nhanh, tính chất âm nhạc sôi động, linh hoạt thường đệm bằng tiết điệu Disco.
Ví dụ:
Đất nước trọn niềm vui
(Trích)
Nhạc và lời: Hoàng Hà
Hơi nhanh - Thiết tha
G C
G D Am7 Bm7
D7 G D G
Ta đi trong muôn ánh sao vàng rừng cờ tung bay, rộn ràng và mê say, những bước chân dồn về đây. Sài Gòn ơi! Vững tin đã bao năm rồi, một ngày vui giải phóng.
Ví dụ:
Hát mãi khúc quân hành
(Trích)
Nhạc và lời: Diệp Minh Tuyền
Nhịp đi
Em
C D7 G Am
G Em
Đời mình là một khúc quân hành. Đời mình là bài ca chiến sĩ. Ta ca vang, triền miên qua tháng ngày, lượn bay trên núi rừng biên cương đến nơi đảo xa.
2. Ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{4}{4}$ có nhịp độ nhanh
Những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{4}{4}$ có nhịp độ nhanh, tính chất âm nhạc sôi động, linh hoạt thường đệm bằng tiết điệu Disco.
Ví dụ:
Đất nước trọn niềm vui
(Trích)
Nhạc và lời: Hoàng Hà
Hơi nhanh - Thiết tha
G C
G D Am7 Bm7
D7 G D G
Ta đi trong muôn ánh sao vàng rừng cờ tung bay, rộn ràng và mê say, những bước chân dồn về đây. Sài Gòn ơi! Vững tin đã bao năm rồi, một ngày vui giải phóng.
Ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{4}{4}$ có nhịp độ chậm, vừa phải thường được đệm bằng tiết điệu gì?
Có thể sử dụng tiết điệu gì để đệm cho ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{4}{4}$ có nhịp độ nhanh?
Xác định tính chất âm nhạc và lựa chọn tiết điệu đệm cho trích đoạn ca khúc sau:
Chào mừng Đảng Cộng sản Việt Nam
Nhạc và lời: Đỗ Minh
Vừa phải
C G Dm Em F C G Em F C
Vừng trời đông ánh hồng tươi sáng bừng lên. Đàn bồ câu trắng bay về trong nắng mới. Ngàn triệu dân xiết tay nhau, đứng quanh Đảng Cộng sản Việt Nam, khối kết đoàn công nông bền vững.
Sử dụng tiết điệu đã xác định ở trên để thực hiện đệm ca khúc Chào mừng Đảng Cộng sản Việt Nam trên đàn guitar.
Có thể sử dụng tiết điệu gì để đệm cho ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{4}{4}$ có nhịp độ nhanh?
Xác định tính chất âm nhạc và lựa chọn tiết điệu đệm cho trích đoạn ca khúc sau:
Chào mừng Đảng Cộng sản Việt Nam
Nhạc và lời: Đỗ Minh
Vừa phải
C G Dm Em F C G Em F C
Vừng trời đông ánh hồng tươi sáng bừng lên. Đàn bồ câu trắng bay về trong nắng mới. Ngàn triệu dân xiết tay nhau, đứng quanh Đảng Cộng sản Việt Nam, khối kết đoàn công nông bền vững.
Sử dụng tiết điệu đã xác định ở trên để thực hiện đệm ca khúc Chào mừng Đảng Cộng sản Việt Nam trên đàn guitar.
Bài 5. Xác định tiết điệu đệm cho ca khúc, bản nhạc nhịp 6/8
Nghe ca khúc sau:
Hà Nội mùa vắng những cơn mưa
(Trích)
Nhạc: Trương Quý Hải
Lời: thơ Bùi Thanh Tuấn
Slow rock
B7 Em
Hà Nội mùa này vắng những cơn mưa.
E7 Am7 D7
Cái rét đầu đông, khăn em bay hiu hiu gió
G E7 Am7
lạnh. Hoa sữa thôi rơi, em bên
Em
tôi một chiều tan lớp. Đường Cổ Ngư
B7 Em
xưa, chậm chậm bước ta về.
Em có cảm nhận gì về nhịp độ và tính chất âm nhạc của trích đoạn ca khúc Hà Nội mùa vắng những cơn mưa?
Nghe ca khúc sau:
Hà Nội mùa vắng những cơn mưa
(Trích)
Nhạc: Trương Quý Hải
Lời: thơ Bùi Thanh Tuấn
Slow rock
B7 Em
Hà Nội mùa này vắng những cơn mưa.
E7 Am7 D7
Cái rét đầu đông, khăn em bay hiu hiu gió
G E7 Am7
lạnh. Hoa sữa thôi rơi, em bên
Em
tôi một chiều tan lớp. Đường Cổ Ngư
B7 Em
xưa, chậm chậm bước ta về.
Em có cảm nhận gì về nhịp độ và tính chất âm nhạc của trích đoạn ca khúc Hà Nội mùa vắng những cơn mưa?
Ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{6}{8}$ có nhịp độ chậm, vừa phải
Những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{6}{8}$ có nhịp độ chậm và vừa phải với tiết tấu uyển chuyển, dàn trải, giai điệu mềm mại trữ tình thường được đệm với tiết điệu Slow Rock.
Ví dụ 1:
Nhớ mùa thu Hà Nội
(Trích)
Nhạc và lời: Trịnh Công Sơn
Slow rock
C
Em
Am$^7$
Hà Nội mùa thu, cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ. Nằm kề bên
Dm
G
G$^7$
nhau phố xưa nhà cổ, mái ngói thâm nâu.
Ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{6}{8}$ có nhịp độ nhanh
Những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{6}{8}$ có tiết tấu và nhịp độ nhanh, tươi vui, sinh động thường được đệm với tiết điệu Waltz.
Ví dụ:
Mùa xuân đầu tiên
(Trích)
Nhạc và lời: Văn Cao
Vừa phải
Em
C
Rời đặt diu mùa xuân theo én về.
Em
C
Em
Mùa bình thường mùa vui nay đã về. Mùa xuân mơ ước ấy đang
Những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{6}{8}$ có nhịp độ chậm và vừa phải với tiết tấu uyển chuyển, dàn trải, giai điệu mềm mại trữ tình thường được đệm với tiết điệu Slow Rock.
Ví dụ 1:
Nhớ mùa thu Hà Nội
(Trích)
Nhạc và lời: Trịnh Công Sơn
Slow rock
C
Em
Am$^7$
Hà Nội mùa thu, cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ. Nằm kề bên
Dm
G
G$^7$
nhau phố xưa nhà cổ, mái ngói thâm nâu.
Ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{6}{8}$ có nhịp độ nhanh
Những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{6}{8}$ có tiết tấu và nhịp độ nhanh, tươi vui, sinh động thường được đệm với tiết điệu Waltz.
Ví dụ:
Mùa xuân đầu tiên
(Trích)
Nhạc và lời: Văn Cao
Vừa phải
Em
C
Rời đặt diu mùa xuân theo én về.
Em
C
Em
Mùa bình thường mùa vui nay đã về. Mùa xuân mơ ước ấy đang
đến đầu tiên, với khói bay trên sông, gà đang gáy trưa bên sông, một trưa nắng vui cho bao tâm hồn.
Để đệm những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{6}{8}$ có tiết tấu, nhịp độ chậm hoặc vừa phải, có thể sử dụng tiết điệu đệm gì?
Có thể sử dụng những tiết điệu nào để đệm cho những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{6}{8}$ có tiết tấu và nhịp độ nhanh?
Đệm trích đoạn bài Nhớ mùa thu Hà Nội (trang 53) trên đàn guitar.
Chọn một ca khúc Việt Nam hoặc nước ngoài nhịp $\frac{6}{8}$, xác định tiết điệu đệm và thực hiện đệm trên đàn guitar.
Phân tích tính chất âm nhạc, đặt hợp âm và xác định tiết điệu đệm cho trích đoạn ca khúc sau:
Nơi đảo xa
(Trích)
Nhạc và lời: Thế Song
Nơi anh đến là biển xa. Nơi anh tới ngoài đảo xa. Từng mảnh đất quê ta giữa đại dương mang tình thương quê nhà. Đây Trường Sa, kia Hoàng Sa, ngàn bão tố phong ba ta vượt qua vượt qua.
Để đệm những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{6}{8}$ có tiết tấu, nhịp độ chậm hoặc vừa phải, có thể sử dụng tiết điệu đệm gì?
Có thể sử dụng những tiết điệu nào để đệm cho những ca khúc, bản nhạc nhịp $\frac{6}{8}$ có tiết tấu và nhịp độ nhanh?
Đệm trích đoạn bài Nhớ mùa thu Hà Nội (trang 53) trên đàn guitar.
Chọn một ca khúc Việt Nam hoặc nước ngoài nhịp $\frac{6}{8}$, xác định tiết điệu đệm và thực hiện đệm trên đàn guitar.
Phân tích tính chất âm nhạc, đặt hợp âm và xác định tiết điệu đệm cho trích đoạn ca khúc sau:
Nơi đảo xa
(Trích)
Nhạc và lời: Thế Song
Nơi anh đến là biển xa. Nơi anh tới ngoài đảo xa. Từng mảnh đất quê ta giữa đại dương mang tình thương quê nhà. Đây Trường Sa, kia Hoàng Sa, ngàn bão tố phong ba ta vượt qua vượt qua.
GIẢI THÍCH MỘT SỐ THUẬT NGỮ
Thuật ngữ, Giải thích thuật ngữ, Trang
Câu nhạc, Một đơn vị cơ bản trong cấu trúc giai điệu bản nhạc, thể hiện một ý tưởng, một hình tượng âm nhạc tương đối hoàn chỉnh., 25
Đoạn nhạc, Một kết cấu âm nhạc thể hiện một ý nhạc hoàn chỉnh, thường có từ hai câu nhạc trở lên., 26
Hợp âm ba chính, Các hợp âm ba được xây dựng trên bậc I, IV, V của điệu thức., 5
Hợp âm ba phụ, Các hợp âm được xây dựng trên bậc II, III, VI, VII của điệu thức., 10
Hợp âm bảy, Hợp âm gồm bốn âm chồng lên nhau theo quãng ba., 5
Tiết điệu, Tiết tấu đặc trưng của các điệu nhảy., 37
Thuật ngữ, Giải thích thuật ngữ, Trang
Câu nhạc, Một đơn vị cơ bản trong cấu trúc giai điệu bản nhạc, thể hiện một ý tưởng, một hình tượng âm nhạc tương đối hoàn chỉnh., 25
Đoạn nhạc, Một kết cấu âm nhạc thể hiện một ý nhạc hoàn chỉnh, thường có từ hai câu nhạc trở lên., 26
Hợp âm ba chính, Các hợp âm ba được xây dựng trên bậc I, IV, V của điệu thức., 5
Hợp âm ba phụ, Các hợp âm được xây dựng trên bậc II, III, VI, VII của điệu thức., 10
Hợp âm bảy, Hợp âm gồm bốn âm chồng lên nhau theo quãng ba., 5
Tiết điệu, Tiết tấu đặc trưng của các điệu nhảy., 37
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam xin trân trọng cảm ơn các tác giả có tác phẩm, tư liệu được sử dụng, trích dẫn trong cuốn sách này.
Chịu trách nhiệm xuất bản:
Chủ tịch Hội đồng thành viên - Tổng Giám đốc NGUYỄN TIẾN THANH
Chịu trách nhiệm nội dung:
Tổng biên tập PHẠM VĨNH THÁI Biên tập lần đầu: Phùng Thị Phương Liên Biên tập tái bản: nguyễn thanh giang - ĐÀO THỊ THU TRANG Biên tập mĩ thuật: Nguyễn bích la Thiết kế sách: NGUYỄN ĐÌNH HƯƠNG Trình bày bìa: Nguyễn bích la Minh hoạ: NGUYỄN thị thanh vân Sửa bản in: TẠ THỊ HƯỜNG
Chế bản: ctcp mĩ thuật và truyền thông
Bản quyền © (2022) thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
Xuất bản phẩm đã đăng kí quyền tác giả. Tất cả các phần của nội dung cuốn sách này đều không được sao chép, lưu trữ, chuyển thể dưới bất kì hình thức nào khi chưa có sự cho phép bằng văn bản của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
chuyên đề học tập âm nhạc 10
Mã số: G1HHXR002h25
In ………… bản, (QĐ ... - nxbgdhn) khổ 19 x 26,5 cm. Đơn vị in:…………………………………………… Cơ sở in:…………………………………………… Số ĐKXB: 6-2025/CXBIPH/249-11/GD Số QĐXB: .../QĐ-GD-HN ngày ... tháng ... năm ... In xong và nộp lưu chiểu quý …… năm …… Mã số ISBN: 978-604-0-31106-1
Chịu trách nhiệm xuất bản:
Chủ tịch Hội đồng thành viên - Tổng Giám đốc NGUYỄN TIẾN THANH
Chịu trách nhiệm nội dung:
Tổng biên tập PHẠM VĨNH THÁI Biên tập lần đầu: Phùng Thị Phương Liên Biên tập tái bản: nguyễn thanh giang - ĐÀO THỊ THU TRANG Biên tập mĩ thuật: Nguyễn bích la Thiết kế sách: NGUYỄN ĐÌNH HƯƠNG Trình bày bìa: Nguyễn bích la Minh hoạ: NGUYỄN thị thanh vân Sửa bản in: TẠ THỊ HƯỜNG
Chế bản: ctcp mĩ thuật và truyền thông
Bản quyền © (2022) thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
Xuất bản phẩm đã đăng kí quyền tác giả. Tất cả các phần của nội dung cuốn sách này đều không được sao chép, lưu trữ, chuyển thể dưới bất kì hình thức nào khi chưa có sự cho phép bằng văn bản của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
chuyên đề học tập âm nhạc 10
Mã số: G1HHXR002h25
In ………… bản, (QĐ ... - nxbgdhn) khổ 19 x 26,5 cm. Đơn vị in:…………………………………………… Cơ sở in:…………………………………………… Số ĐKXB: 6-2025/CXBIPH/249-11/GD Số QĐXB: .../QĐ-GD-HN ngày ... tháng ... năm ... In xong và nộp lưu chiểu quý …… năm …… Mã số ISBN: 978-604-0-31106-1
