SGV - Toán 9
0/0
minus
100%
plus
Ghi chú
setting
share
Nền
Đọc offline

Lưu sách trên máy

Đang kiểm tra...

list Mục lục
list Mục lục
Chương I. Phương trình và hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn
Bài 1. Khái niệm phương trình và hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn
Bài 2. Giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn
Luyện tập chung
Bài 3. Giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình
Bài tập cuối chương I
Chương II. Phương trình và bất phương trình bậc nhất một ẩn
Bài 4. Phương trình quy về phương trình bậc nhất một ẩn
Bài 5. Bất đẳng thức và tính chất
Luyện tập chung
Bài 6. Bất phương trình bậc nhất một ẩn
Bài tập cuối chương II
Chương III. Căn bậc hai và căn bậc ba
Bài 7. Căn bậc hai và căn thức bậc hai
Bài 8. Khai căn bậc hai với phép nhân và phép chia
Luyện tập chung
Bài 9. Biến đổi đơn giản và rút gọn biểu thức chứa căn thức bậc hai
Bài 10. Căn bậc ba và căn thức bậc ba
Luyện tập chung
Bài tập cuối chương III
Chương IV. Hệ thức lượng trong tam giác vuông
Bài 11. Tỉ số lượng giác của góc nhọn
Bài 12. Một số hệ thức giữa cạnh, góc trong tam giác vuông và ứng dụng
Luyện tập chung
Bài tập cuối chương IV
Chương V. Đường tròn
Bài 13. Mở đầu về đường tròn
Bài 14. Cung và dây của một đường tròn
Bài 15. Độ dài của cung tròn. Diện tích hình quạt tròn và hình vành khuyên
Luyện tập chung
Bài 16. Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
Bài 17. Vị trí tương đối của hai đường tròn
Luyện tập chung
Bài tập cuối chương V
HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH VÀ TRẢI NGHỆM
Pha chế dung dịch theo nồng độ yêu cầu
Chương VI. Hàm số $y = ax^2$ ($a$ khác $0$). Phương trình bậc hai một ẩn
Bài 18. Hàm số $y = ax^2$ ($a \ne 0$)
Bài 19. Phương trình bậc hai một ẩn
Luyện tập chung
Bài 20. Định lí Viète và ứng dụng
Bài 21. Giải bài toán bằng cách lập phương trình
Luyện tập chung
Bài tập cuối chương VI
Chương VII. Tần số và tần số tương đối
Bài 22. Bảng tần số và biểu đồ tần số
Bài 23. Bảng tần số tương đối và biểu đồ tần số tương đối
Luyện tập chung
Bài 24. Bảng tần số, tần số tương đối ghép nhóm và biểu đồ
Bài tập cuối chương VII
Chương VIII. Xác suất của biến cố trong một số mô hình xác suất đơn giản
Bài 25. Phép thử ngẫu nhiên và không gian mẫu
Bài 26. Xác suất của biến cố liên quan tới phép thử
Luyện tập chung
Bài tập cuối chương VIII
Chương IX. Đường tròn ngoại tiếp và đường tròn nội tiếp
Bài 27. Góc nội tiếp
Bài 28. Đường tròn ngoại tiếp và đường tròn nội tiếp của một tam giác
Luyện tập chung
Bài 29. Tứ giác nội tiếp
Bài 30. Đa giác đều
Luyện tập chung
Bài tập cuối chương IX
Chương X. Một số hình khối trong thực tiễn
Bài 31. Hình trụ và hình nón
Bài 32. Hình cầu
Luyện tập chung
Bài tập cuối chương X
HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH VÀ TRẢI NGHIỆM
Giải phương trình, hệ phương trình và vẽ đồ thị hàm số với phần mềm Geogebra
Vẽ hình đơn giản với phần mềm GeoGebra
Gene trội trong các thế hệ lai
BÀI TẬP ÔN TẬP CUỐI NĂM
Bài tập ôn tập cuối năm
Học liệu
Đang xem trang 0 Học liệu dưới đây tương ứng với nội dung bạn đang đọc
empty Không có học liệu bổ trợ
cover-first
page-1
Trang 1
Trang 2
Trang 3
Trang 4
Trang 5
Trang 6
Trang 7
Trang 8
Trang 9
Trang 10
Trang 11
Trang 12
Trang 13
Trang 14
Trang 15
Trang 16
Trang 17
Trang 18
Trang 19
Trang 20
Trang 21
Trang 22
Trang 23
Trang 24
Trang 25
Trang 26
Trang 27
Trang 28
Chương I. PHƯƠNG TRÌNH VÀ HỆ HAI PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT HAI ẨN A. TỔNG QUAN 1. Vị trí, vai trò của chương Các phương trình bậc nhất một ẩn đã được giới thiệu và
Chương I. PHƯƠNG TRÌNH VÀ HỆ HAI PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT HAI ẨN
A. TỔNG QUAN
1. Vị trí, vai trò của chương
Các phương trình bậc nhất một ẩn đã được giới thiệu và trình bày cách giải ở lớp 8. Ngoài ra, trong chương trình lớp 8 HS cũng đã được học nội dung giải bài toán bằng cách lập phương trình (bậc nhất một ẩn).
Nội dung của chương này giới thiệu khái niệm và cách giải phương trình bậc nhất hai ẩn và hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn. Thông qua cách biểu diễn hình học các nghiệm của một phương trình bậc nhất hai ẩn, giới thiệu khái niệm và cách vẽ đường thẳng $ax + by = c \left(a^2 + b^2 \neq 0\right)$, là nội dung mở rộng của khái niệm đường thẳng $y = ax + b \left(a \neq 0\right)$, đồ thị của một hàm số bậc nhất, đã được học ở lớp 8. Những nội dung này liên quan chặt chẽ đến nội dung tương ứng trong chương trình môn Toán lớp 10 ở bậc Trung học phổ thông.
2. Cấu tạo chương
– Tổng thời lượng: 12 tiết.
– Nội dung:
Bài 1. Khái niệm phương trình và hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn 2 tiết
Bài 2. Giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn 4 tiết
Luyện tập chung 2 tiết
Bài 3. Giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình 2 tiết
Bài tập cuối chương I 2 tiết
3. Những điểm chung cần lưu ý
– Phần đầu của chương này giới thiệu khái niệm, cách viết nghiệm tổng quát của phương trình bậc nhất hai ẩn. Thông qua việc biểu diễn hình học tập hợp các nghiệm của
phương trình bậc nhất hai ẩn để giới thiệu khái niệm và cách vẽ đường thẳng ax + by = c (a2 + b2 z 0). Tuy nhiên, do yêu cầu của Chương trình, những nội dung nà
phương trình bậc nhất hai ẩn để giới thiệu khái niệm và cách vẽ đường thẳng ax + by = c (a2 + b2 z 0). Tuy nhiên, do yêu cầu của Chương trình, những nội dung này được trình bày thông qua các ví dụ cụ thể chứ lí thuyết tổng quát không được trình bày chi tiết trong SGK Toán 9. GV cần lưu ý điều này khi giảng dạy nội dung chương này để không bị vượt quá yêu cầu cần đạt của Chương trình.
Phần trọng tâm của chương dành cho việc trình bày cách giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn bằng phương pháp thế, phương pháp cộng đại số, phương pháp sử dụng máy tính cầm tay (MTCT) và giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình. Tuy nhiên, do nội dung hệ phương trình tương đương và các phép biến đổi tương đương hệ phương trình (nói riêng là sử dụng kí hiệu œ) không có trong Chương trình, nên việc trình bày lời giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn (bằng phương pháp thế hoặc phương pháp cộng đại số) sẽ chủ yếu dùng lời và dài dòng hơn, như đã được trình bày trong SGK. Điều này có thể gây bỡ ngỡ
và bất tiện ban đầu cho GV khi giảng dạy (nhất là khi đã quen với cách trình bày trong các SGK và sách tham khảo Toán trước đây).
Theo yêu cầu của Chương trình, HS nên được tham gia tích cực vào các hoạt động trong bài học, từ các hoạt động hình thành kiến thức mới đến các hoạt động luyện tập, vận dụng. SGK đã cố gắng thiết kế các hoạt động tương ứng. GV chỉ nên gợi ý, hướng dẫn cho HS (nếu cần) trong các hoạt động này, hạn chế việc làm thay (hoàn toàn) cho HS.
Về hình thức dạy học: + Nếu có điều kiện thì GV nên chuẩn bị sẵn slide phần đề bài của các hoạt động. Đến hoạt động nào thì trình chiếu yêu cầu của hoạt động đó lên cho HS theo dõi và thực hiện. Việc này vừa tiết kiệm thời gian viết bảng, vừa sinh động hơn và làm HS tập trung hơn vào yêu cầu của GV.
Với mỗi hoạt động, có thể cho HS làm việc cá nhân hoặc hoạt động nhóm (tuỳ tính chất của hoạt động). Sau đó yêu cầu HS trình bày câu trả lời (bằng miệng, viết bảng). GV nhận xét và tổng kết, đặc biệt lưu ý phương pháp giải và các sai lầm thường mắc.
Với các ví dụ đơn giản trong bài học, GV có thể để HS tự làm và chỉ gợi ý khi cần. Tuy nhiên, với các ví dụ phức tạp hơn, thì có thể xử lí tuỳ theo trình độ chung của HS trong lớp. Nếu ở lớp HS khá, GV chỉ cần phân tích đề bài, gợi ý để HS có thể tự làm sau đó sẽ nhận xét và tổng kết phương pháp giải. Còn ở lớp với trình độ chung của HS không tốt, GV có thể chữa mẫu và phân tích kĩ cách giải (theo lược đồ 4 bước của Polya). Sau đó yêu cầu HS làm các bài tập tương tự trong phần Luyện tập, Vận dụng, GV quan sát và trợ giúp HS khi cần.
Trong mỗi bài học, các gợi ý dạy học và dự kiến thời gian tương ứng cho từng cấu phần của bài học chỉ là một phương án đề xuất. GV có thể dựa trên kinh nghiệm giảng dạy của mình và trình độ chung của HS trong lớp để có thể có phương án hợp lí hơn, miễn là đảm bảo mục tiêu của bài học và HS được tham gia tích cực vào các hoạt động.
4. Gợi ý về kiểm tra đánh giá Khi giảng dạy chương này, ngoài việc kiểm tra đánh giá thường xuyên trong quá trình dạy học và hoạt động trên lớp, nếu cần thiết G
4. Gợi ý về kiểm tra đánh giá
Khi giảng dạy chương này, ngoài việc kiểm tra đánh giá thường xuyên trong quá trình dạy học và hoạt động trên lớp, nếu cần thiết GV có thể bố trí 01 bài kiểm tra 15 phút về nội dung của chương này.
5. Gợi ý về những hoạt động ngoài giờ lên lớp
GV có thể gợi ý cho HS tìm hiểu thêm về những ứng dụng phong phú của hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn trong thực tế và trong các môn học khác, chẳng hạn các bài toán về pha chế nồng độ dung dịch, cân bằng phương trình phản ứng trong Hoá học, các bài toán về phân bổ hai khoản đầu tư trong tài chính,...
B. CÁC BÀI HỌC CỤ THỂ
BÀI 1. KHÁI NIỆM PHƯƠNG TRÌNH VÀ HỆ HAI PHƯƠNG TRÌNH
BẬC NHẤT HAI ẨN (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức - Nhận biết phương trình và hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn. - Nhận biết nghiệm của phương trình và hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn. 1.2. Về kĩ năng (năng lực) - Rèn luyện năng lực toán học, nói riêng là năng lực mô hình hoá toán học và năng lực giải quyết vấn đề toán học.
Bồi dưỡng hứng thú học tập, ý thức làm việc nhóm, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp - Tìm hiểu kĩ nội dung và cách tiếp cận của từng đơn vị kiến thức. - Chuẩn bị một số slide trình chiếu (hình vẽ, kiến thức cơ bản hay ví dụ về giải toán) nếu lớp học đủ điều kiện.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó – Cần chú ý phương trình $ax + by = c$ là phương trình bậc nhất hai ẩn chỉ khi ít nhất một trong hai hệ số $a$ hoặc $b$ khác 0.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
– Cần chú ý phương trình $ax + by = c$ là phương trình bậc nhất hai ẩn chỉ khi ít nhất một trong hai hệ số $a$ hoặc $b$ khác 0. Tuy nhiên, HS thường lúng túng nhận biết phương trình bậc nhất hai ẩn khi có một trong hai hệ số này bằng 0. Cũng cần lưu ý cho HS là một phương trình bậc nhất hai ẩn bao giờ cũng có vô số nghiệm, muốn tìm một nghiệm cụ thể thì ta chỉ cần cho $x$ giá trị cụ thể và tính giá trị tương ứng của $y$ từ phương trình hoặc làm ngược lại.
– Kĩ năng khó đối với HS trong bài học này là việc viết nghiệm tổng quát và biểu diễn tất cả các nghiệm của một phương trình bậc nhất hai ẩn trên mặt phẳng toạ độ. Điều này dẫn đến khái niệm đường thẳng $ax + by = c$ và giúp HS biết cách kết luận nghiệm của hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn ở trong bài học trong trường hợp hệ có vô số nghiệm.
Trong SGK, do tinh thần tinh giản của Chương trình (giảm tính hàn lâm), nên không trình bày lí thuyết tổng quát về vấn đề này một cách tường minh, mà chỉ trình bày qua các ví dụ cụ thể. Ngoài ra, khi kết luận nghiệm của phương trình $ax + by = c$ khi $b \neq 0$, SGK thường viết dưới dạng $\left(x; \frac{c - ax}{b}\right)$, với $x \in \mathbb{R}$ tuỳ ý (tức là biểu diễn $y$ theo $x$), để HS dễ làm theo và dễ hình dung ý nghĩa hình học của tập nghiệm trong trường hợp này (là toạ độ các điểm nằm trên đường thẳng $y = -\frac{a}{b}x + \frac{c}{b}$), mặc dù đôi khi biểu diễn $x$ theo $y$ thì biểu thức "đẹp" hơn.
– Giải phương trình bậc nhất hai ẩn, đường thẳng $ax + by = c$ và hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn là những vấn đề gắn bó chặt chẽ với nhau. Hơn nữa, đó còn là những kiến thức liên quan trực tiếp đến nội dung tương ứng trong Toán 10. Thế nhưng do yêu cầu tinh giản của Chương trình, nên trong SGK không trình bày một cách chính thức và đầy đủ lí thuyết về các vấn đề tìm nghiệm tổng quát của phương trình bậc nhất hai ẩn cũng như đường thẳng $ax + by = c$, mà chỉ thông qua các ví dụ cụ thể. GV cần lưu ý điều này khi giảng dạy để không vượt quá yêu cầu cần đạt của Chương trình.
– GV cần lưu ý cho học sinh: Nghiệm của một hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn là một cặp số $(x_0; y_0)$ thoả mãn cả hai phương trình của hệ (giá trị của $x$ viết trước, giá trị của $y$ viết sau). Để đơn giản cho HS, trong SGK không trình bày các cách viết nghiệm khác, chẳng hạn như $\begin{cases} x = x_0 \ y = y_0 \end{cases}$.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Phân bố thời gian: 02 tiết.
Tiết 1. Phương trình bậc nhất hai ẩn.
Tiết 2. Hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn.
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học TIẾT 1 CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN Nêu vấn đề, Đưa ra một bài toán thực tế có hai đại lượ
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Đưa ra một bài toán thực tế có hai đại lượng chưa biết để dẫn đến khái niệm phương trình bậc nhất hai ẩn., GV hỏi HS: Trong bài toán có những đại lượng nào cần tìm? Từ đó đưa ra cách đặt $x$ là số cam, $y$ là số quýt để vào HĐ1.
1. PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT HAI ẨN
Tìm tòi – Khám phá, HS nhận biết phương trình bậc nhất hai ẩn., – HS đã biết cách viết một biểu thức đại số để biểu thị một đại lượng nào đó. GV cho HS thực hiện hai HĐ 1 và 2 nhằm làm xuất hiện phương trình bậc nhất hai ẩn, từ đó dẫn đến định nghĩa. – GV viết bảng hoặc trình chiếu nội dung trong Khung kiến thức.
Ví dụ 1, Làm rõ thêm khái niệm phương trình bậc nhất hai ẩn và nghiệm của nó., GV giảng, nhấn mạnh hai ý liên quan đến phương trình bậc nhất hai ẩn: – Điều kiện $a \ne 0$ hoặc $b \ne 0$; – Mỗi nghiệm là một cặp số.
Luyện tập 1, Củng cố khái niệm phương trình bậc nhất hai ẩn và nghiệm của nó., Có thể cho hoạt động cặp đôi.
Ví dụ 2, Rèn luyện kĩ năng tính giá trị tương ứng của $y$ theo $x$ cho trước, từ một phương trình bậc nhất hai ẩn., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV. Qua kết quả của Ví dụ 2, lưu ý cho HS là một phương trình bậc nhất hai ẩn bao giờ cũng có vô số nghiệm.
Ví dụ 3, Rèn luyện kĩ năng viết các nghiệm và biểu diễn hình học tất cả các nghiệm của một phương trình bậc nhất hai ẩn cụ thể, qua đó giới thiệu khái niệm đường thẳng $ax + by = c$., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV. Đây có thể là nội dung khó đối với HS, GV cần giảng giải kĩ cho HS.
Luyện tập 2, Củng cố kĩ năng viết các nghiệm và biểu diễn hình học tất cả các nghiệm của một phương trình bậc nhất hai ẩn., HS làm việc tại lớp dưới sự hướng dẫ
Luyện tập 2, Củng cố kĩ năng viết các nghiệm và biểu diễn hình học tất cả các nghiệm của một phương trình bậc nhất hai ẩn., HS làm việc tại lớp dưới sự hướng dẫn của GV.
Tổng kết, Dành cho dự phòng, tổng kết lại nội dung của tiết học, dặn dò công việc về nhà., GV sử dụng tuỳ tình hình thực tế của lớp học.
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Đoc hiểu – Nghe hiểu, HS hiểu khái niệm hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn và nghiệm của nó., GV cho HS tự đọc, sau đó viết bảng hoặc trình chiếu nội dung trong Khung kiến thức và nhấn mạnh hai ý: – Cách viết hệ phương trình, trong đó thứ tự các phương trình trong hệ là không quan trọng. – Cách viết nghiệm của một hệ phương trình, trong đó giá trị của $x$ luôn đứng trước giá trị của $y$.
Ví dụ 4, Củng cố khái niệm hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV.
Ví dụ 5, Rèn luyện kĩ năng nhận biết nghiệm của hệ hai phương trình hai ẩn., – HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV. – GV giải thích ý nghĩa hình học nghiệm của hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn này trong Chú ý.
Luyện tập 3, Củng cố kĩ năng nhận biết nghiệm của hệ phương trình bậc nhất hai ẩn., HS tự làm việc tại lớp.
Vận dụng, Vận dụng khái niệm nghiệm của hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn, để đưa ra một phương án cho bài toán cổ ở tình huống mở đầu., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV.
BÀI 2. GIẢI HỆ HAI PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT HAI ẨN (4 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn bằng phương
BÀI 2. GIẢI HỆ HAI PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT HAI ẨN (4 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn bằng phương pháp thế và phương pháp cộng đại số.
– Tìm nghiệm của hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn bằng MTCT.
1.2. Về kĩ năng (năng lực) - Rèn luyện năng lực toán học, nói riêng là năng lực sử dụng phương tiện, công cụ học toán (qua việc sử dụng máy tính cầm tay để tìm
1.2. Về kĩ năng (năng lực) - Rèn luyện năng lực toán học, nói riêng là năng lực sử dụng phương tiện, công cụ học toán (qua việc sử dụng máy tính cầm tay để tìm nghiệm của hệ phương trình). - Bồi dưỡng hứng thú học tập, ý thức làm việc nhóm, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp - Tìm hiểu kĩ nội dung và cách tiếp cận của từng đơn vị kiến thức. - Chuẩn bị một số slide trình chiếu (hình vẽ, kiến thức cơ bản hay ví dụ về giải toán) ở những lớp học có điều kiện.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó - Do nội dung hệ phương trình tương đương và phép biến đổi tương đương hệ phương trình (nói riêng là sử dụng kí hiệu œ) không có trong Chương trình, nên việc trình bày lời giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn (bằng phương pháp thế hoặc phương pháp cộng đại số) sẽ chủ yếu dùng lời và dài dòng hơn, như đã trình bày trong SGK Toán 9. Điều này có thể gây bỡ ngỡ và bất tiện ban đầu cho GV khi giảng dạy (nhất là khi đã quen với cách trình bày trong các SGK Toán trước đây). - Nếu từ hệ đã cho, bằng phương pháp thế hoặc phương pháp cộng đại số, ta dẫn đến một phương trình vô nghiệm thì hệ đã cho vô nghiệm. Nếu từ hệ đã cho ta dẫn đến một phương trình nghiệm đúng với mọi x, y thì hệ đã cho có vô số nghiệm. Trong trường hợp này, HS thường lúng túng khi viết nghiệm của hệ. GV nên giải thích rằng khi đó nghiệm của hệ cũng chính là nghiệm của một trong hai phương trình bậc nhất hai ẩn của hệ đã cho. Dùng phương trình đó để biểu diễn một ẩn qua ẩn còn lại (trong SGK thường là biểu diễn y theo x, để HS dễ làm theo). Từ đó suy ra nghiệm của hệ. - Khi hướng dẫn tìm nghiệm của hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn bằng MTCT, vấn đề khó khăn là HS có thể sử dụng nhiều loại máy tính khác nhau. Trong SGK chỉ trình bày cách sử dụng một loại MTCT (theo quy định không được ghi cụ thể tên của loại máy đó trong sách), GV cần lưu ý đến thực tế của lớp học để có những hướng dẫn phù hợp với loại máy tính mà HS đang sử dụng.
sẽ chủ yếu dùng lời và dài dòng hơn, như đã trình bày trong SGK Toán 9. Điều này có thể
Phân bổ thời gian: 04 tiết. Tiết 1. Phương pháp thế. Tiết 2. Phương pháp cộng đại số.
Tiết 3. Sử dụng MTCT tìm nghiệm của hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn. Tiết 4. Chữa bài tập. 3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học TIẾT 1 CẤU PHẦN, MỤ
Tiết 3. Sử dụng MTCT tìm nghiệm của hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn.
Tiết 4. Chữa bài tập.
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Đưa ra tình huống thực tiễn, dẫn đến nhu cầu lập và giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn., Gợi động cơ, kích thích nhu cầu học tập cho HS.
1. PHƯƠNG PHÁP THẾ
Tìm tòi – Khám phá, HS từng bước hiểu được cách giải hệ phương trình bằng phương pháp thế., – HS thực hiện lần lượt các yêu cầu trong HĐ1. – GV ghi bảng hoặc trình chiếu nội dung trong Khung kiến thức.
Ví dụ 1, Rèn luyện cách giải hệ bằng phương pháp thế., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV.
Luyện tập 1, Rèn luyện kĩ năng giải hệ phương trình bằng phương pháp thế và chọn giải pháp thích hợp trong những tình huống khác nhau., HS tự làm tại lớp. Đáp số: a) $(-13; -5)$. Tình huống biểu diễn $x$ theo $y$. b) $(1; -5)$. Tình huống biểu diễn $y$ theo $x$.
Ví dụ 2, HS làm quen với trường hợp hệ vô nghiệm., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV.
Luyện tập 2, Củng cố kĩ năng giải quyết tình huống hệ vô nghiệm., HS tự làm tại lớp.
Ví dụ 3, HS làm quen với trường hợp hệ có vô số nghiệm và biết cách viết nghiệm của hệ trong trường hợp này., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV.
Luyện tập 3, Củng cố kĩ năng giải quyết tình huống hệ có vô số nghiệm., HS tự làm tại lớp. Đáp số: Hệ có nghiệm là $\left(x; \frac{-x-1}{3}\right)$, với $x \in \mathbb{R}$ tuỳ ý. (Như đã lưu ý ở trên, để đơn giản cho HS và HS dễ làm theo, trong SGK thường biểu diễn $y$ theo $x$; mặc dù đôi khi biểu diễn $x$ theo $y$ sẽ được biểu thức đẹp hơn).
Vận dụng 1, Lập hệ phương trình và sử dụng phương pháp thế để giải hệ tương ứng với bài toán thực tiễn ở tình huống mở đầu., HS làm việc ở lớp dưới sự hướng dẫn
Vận dụng 1, Lập hệ phương trình và sử dụng phương pháp thế để giải hệ tương ứng với bài toán thực tiễn ở tình huống mở đầu., HS làm việc ở lớp dưới sự hướng dẫn của GV.
Tổng kết, Dành cho dự phòng, tổng kết lại nội dung của tiết học, dặn dò công việc về nhà., GV sử dụng tuỳ tình hình thực tế của lớp học.
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
2. PHƯƠNG PHÁP CỘNG ĐẠI SỐ
Tìm tòi – Khám phá, HS từng bước hiểu được cách giải hệ phương trình bằng phương pháp cộng đại số., – HS thực hiện lần lượt các yêu cầu trong HĐ2. – GV ghi bảng hoặc trình chiếu nội dung trong Khung kiến thức.
Ví dụ 4, Rèn luyện cách giải hệ bằng phương pháp cộng đại số (trường hợp hệ số của $x$ đối nhau: Cộng từng vế hai phương trình)., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV.
Ví dụ 5, Rèn luyện cách giải hệ bằng phương pháp cộng đại số (trường hợp hệ số của $x$ bằng nhau: Trừ từng vế hai phương trình)., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV.
Luyện tập 4, Củng cố kĩ năng giải hệ bằng phương pháp cộng đại số., – HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV. – GV cần nói kĩ nội dung của Chú ý trước khi chuyển sang Ví dụ 6.
Ví dụ 6, Rèn luyện cách giải hệ bằng phương pháp cộng đại số mà phải cân bằng hệ số của một ẩn (ở đây là ẩn $y$)., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV.
Luyện tập 5, Củng cố kĩ năng giải hệ bằng phương pháp cộng đại số (mà phải cân bằng hệ số của một ẩn)., HS tự làm tại lớp. Ví dụ 7, Rèn luyện cách giải hệ bằng
Luyện tập 5, Củng cố kĩ năng giải hệ bằng phương pháp cộng đại số (mà phải cân bằng hệ số của một ẩn)., HS tự làm tại lớp.
Ví dụ 7, Rèn luyện cách giải hệ bằng phương pháp cộng đại số trong trường hợp hệ có vô số nghiệm., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV.
Luyện tập 6, Củng cố cách giải hệ bằng phương pháp cộng đại số (trường hợp hệ có vô số nghiệm)., HS tự làm tại lớp. GV trợ giúp HS nếu cần.
Tổng kết, Dành cho dự phòng, tổng kết lại nội dung của tiết học, dặn dò công việc về nhà., GV sử dụng tuỳ tình hình thực tế của lớp học.
TIẾT 3
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
3. SỬ DỤNG MÁY TÍNH CẦM TAY ĐỂ TÌM NGHIỆM CỦA HỆ HAI PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT HAI ẨN
Đọc hiểu – Nghe hiểu, Cung cấp hướng dẫn sử dụng một loại MTCT để giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn., GV hướng dẫn tuỳ theo đặc điểm cụ thể của lớp học (tuỳ theo loại MTCT mà HS đang sử dụng).
Thực hành, Rèn luyện kĩ năng sử dụng MTCT để tìm nghiệm của hệ., HS tự thực hành dưới sự hướng dẫn của GV.
Vận dụng 2, Vận dụng cách giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn để giải quyết một bài toán liên quan đến Hoá học (pha chế dung dịch)., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV. Đáp án: Ta có hệ phương trình: $\left{ \begin{array}{l}x + y = 2;000\\frac{{0,2x + 0,05y}}{{2;000}} = 0,1.\end{array} \right.$ Giải hệ này ta được $x = \frac{{2;000}}{3};;y = \frac{{4;000}}{3}.$
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT Củng cố, phát triển kiến thức và kĩ năng: – Giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn bằng phương pháp thế
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
Củng cố, phát triển kiến thức và kĩ năng:
– Giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn bằng phương pháp thế hay phương pháp cộng đại số. Đặc biệt, biết xử lí khi gặp các hệ phương trình vô nghiệm hay có vô số nghiệm.
– Tìm nghiệm của hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn bằng MTCT.
2 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Phân bố thời gian: 02 tiết.
Bài 3. GIẢI BÀI TOÁN BẰNG CÁCH LẬP HỆ PHƯƠNG TRÌNH (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức Giải một số bài toán bằng cách lập hệ hai phương trì
Bài 3. GIẢI BÀI TOÁN BẰNG CÁCH LẬP HỆ PHƯƠNG TRÌNH (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
Giải một số bài toán bằng cách lập hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Rèn luyện năng lực toán học, nói riêng là năng lực mô hình hoá toán học và năng lực giải quyết vấn đề toán học.
– Bồi dưỡng hứng thú học tập, ý thức làm việc nhóm, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG 2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp – Yêu cầu HS ôn lại các bước “giải bài toán bằng cách lập phương trình”. – GV nên
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Yêu cầu HS ôn lại các bước “giải bài toán bằng cách lập phương trình”.
– GV nên chuẩn bị slide chiếu (hay bảng treo) các đề toán để HS dễ theo dõi (ở những lớp có điều kiện).
2.2. Những vấn đề cần lưu ý
Khi giải các bài toán về năng suất, thường dẫn đến hệ phương trình không phải là hệ phương trình bậc nhất hai ẩn. Tuy nhiên, bằng cách đặt ẩn phụ thích hợp ta sẽ quy về giải hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn.
Lưu ý là theo quy định của Chương trình, SGK không trình bày tường minh lí thuyết của phương pháp đặt ẩn phụ. GV cần lưu ý điều này khi giảng dạy để không vượt quá yêu cầu cần đạt của Chương trình.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Phân bổ thời gian: 02 tiết.
Tiết 1. Giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình
Tiết 2. Chữa bài tập.
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Đưa ra một tình huống trong thực tiễn, mà việc giải quyết liên quan đến việc lập hệ phương trình (chọn hai ẩn)., Gợi động cơ, kích thích nhu cầu học tập cho HS.
Tìm tòi – Khám phá, HS làm quen với các bước giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình., – HS thực hiện lần lượt các yêu cầu trong HĐ1, 2, 3. – GV ghi bảng hoặc trình chiếu nội dung trong Nhận xét (tương tự các bước giải bài toán bằng cách lập phương trình, chỉ khác là ở đây phải chọn hai ẩn).
Ví dụ 1, Rèn luyện các bước giải bài toán bằng cách lập hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn., HS làm việc dưới sự hướng dẫn của GV.
Luyện tập 1, Củng cố kĩ năng giải bài toán bằng cách lập hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn., HS làm việc ở lớp. Đáp số: Xe tải: 45 km/h, xe khách: 60 km/h. Hệ
Luyện tập 1, Củng cố kĩ năng giải bài toán bằng cách lập hệ hai phương trình bậc nhất hai ẩn., HS làm việc ở lớp. Đáp số: Xe tải: 45 km/h, xe khách: 60 km/h. Hệ phương trình: $\begin{cases} y - x = 15 \ \frac{7}{3}y + \frac{2}{3}x = 170. \end{cases}$ Lưu ý: Hai xe đi ngược chiều.
Ví dụ 2, HS làm quen với phương pháp đặt ẩn phụ., – GV cần giải thích tương quan sau cho HS: "Nếu đơn vị A làm xong công việc (coi là 1 công việc) trong $n$ ngày, thì mỗi ngày đơn vị A làm được $\frac{1}{n}$ công việc". – Phương pháp đặt ẩn phụ không được trình bày tường minh trong SGK về mặt lí thuyết, GV cần lưu ý cho HS là tuy hệ (I) không phải là hệ bậc nhất hai ẩn, nhưng nếu ta đặt (ẩn phụ) $u = \frac{1}{x}, v = \frac{1}{y}$ thì ta lại được một hệ bậc nhất hai ẩn (II) đối với hai ẩn mới là $u, v$. Hệ này đơn giản hơn hệ (I) và HS đã biết cách giải.
Luyện tập 2, Phát triển kĩ năng giải toán bằng cách lập hệ phương trình và phương pháp đặt ẩn phụ., HS làm việc ở lớp. Đáp số: Vòi thứ nhất: 120 phút, vòi thứ hai: 240 phút. Hệ phương trình: $\begin{cases} 80\left(\frac{1}{x} + \frac{1}{y}\right) = 1 \ \frac{10}{x} + \frac{12}{y} = \frac{2}{15}. \end{cases}$ ($x$ (phút) là thời gian vòi thứ nhất chảy đầy bể; $y$ (phút) là thời gian vòi thứ hai chảy đầy bể).
Tổng kết, Dành cho dự phòng, tổng kết lại nội dung của tiết học, dặn dò công việc về nhà., GV sử dụng tuỳ tình hình thực tế của lớp học.
TIẾT 2 GV lựa chọn cho HS chữa một số bài tập cuối bài học, tuỳ theo dụng ý sư phạm của mình. 3.2. Lựa chọn bài tập GV thiết kế thêm một vài bài tập tương tự tr
TIẾT 2
GV lựa chọn cho HS chữa một số bài tập cuối bài học, tuỳ theo dụng ý sư phạm của mình.
3.2. Lựa chọn bài tập
GV thiết kế thêm một vài bài tập tương tự trong SGK, cho HS làm thêm trên lớp hoặc về nhà.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
1.15. Đáp số: $n = 48$.
HD: Gọi $x$ là chữ số hàng chục, $y$ là chữ số hàng đơn vị (khi đó $n = 10x + y$). Điều kiện của ẩn là: $x, y \in \mathbb{N}$ và $0 < x \le 9$ và $0 \le y \le 9$.
Ta có phương trình thứ nhất là $x + y = 12$.
Khi viết hai chữ số của $n$ theo thứ tự ngược lại, ta được số $10y + x$. Theo giả thiết ta có phương trình $(10y + x) - (10x + y) = 36$, hay $9y - 9x = 36$.
Từ đó ta có hệ phương trình $\begin{cases} x + y = 12 \ 9y - 9x = 36. \end{cases}$
1.16. Đáp số: 14 (ở cột ứng với 8 điểm) và 4 (ở cột ứng với 6 điểm).
HD: Gọi $x$ là số lần bắn được 8 điểm và $y$ là số lần bắn được 6 điểm. Điều kiện là $x, y \in \mathbb{R}$ (cũng có thể nêu điều kiện $x, y < 100$). Theo giả thiết, ta có hệ phương trình $\begin{cases} 25 + 42 + x + 15 + y = 100 \ (10 \cdot 25 + 9 \cdot 42 + 8x + 7 \cdot 15 + 6y) : 100 = 8,69 \end{cases}$ hay $\begin{cases} x + y = 18 \ 8x + 6y = 136. \end{cases}$
1.17. Đáp số: Đơn vị thứ nhất năm ngoái: 2 100 tấn thóc; năm nay: 2 415 tấn thóc.
Đơn vị thứ hai năm ngoái: 1 500 tấn thóc; năm nay: 1 680 tấn thóc.
HD: Gọi $x$ và $y$ lần lượt là số tấn thóc mà đơn vị thứ nhất và thứ hai thu hoạch được trong năm ngoái ($x, y > 0$). Ta có hệ phương trình $\begin{cases} x + y = 3,600 \ 115%x + 112%y = 4,095 \end{cases}$ hay $\begin{cases} x + y = 3,600 \ 1,15x + 1,12y = 4,095. \end{cases}$
1.18. Gọi $x$ (giờ) là thời gian để người thứ nhất hoàn thành công việc khi làm riêng, $y$ (giờ) là thời gian để người thứ hai hoàn thành công việc khi làm riêng (điều kiện: $x > 0, y > 0$).
Khi đó người thứ nhất mỗi giờ hoàn thành được $\frac{1}{x}$ công việc; người thứ hai được $\frac{1}{y}$ công việc.
Cả hai cùng làm thì mỗi giờ được $\frac{1}{x} + \frac{1}{y}$ công việc, và hoàn thành toàn bộ công việc trong 16 giờ nên ta có phương trình $16 \left( \frac{1}{x} + \frac{1}{y} \right) = 1$.
Người thứ nhất làm trong 3 giờ được $\frac{3}{x}$ công việc; người thứ hai làm trong 6 giờ được $\frac{6}{y}$ công việc và khi đó cả hai chỉ hoàn thành được $25
Người thứ nhất làm trong 3 giờ được $\frac{3}{x}$ công việc; người thứ hai làm trong 6 giờ được $\frac{6}{y}$ công việc và khi đó cả hai chỉ hoàn thành được $25% \left(= \frac{1}{4}\right)$ công việc nên ta có phương trình $\frac{3}{x} + \frac{6}{y} = \frac{1}{4}$.
Ta có hệ phương trình (I) $\begin{cases} 16\left(\frac{1}{x} + \frac{1}{y}\right) = 1 \ \frac{3}{x} + \frac{6}{y} = \frac{1}{4}. \end{cases}$
Bằng cách đặt $u = \frac{1}{x}$ và $v = \frac{1}{y}$, ta đưa (I) về dạng (II) $\begin{cases} 16(u+v)=1 & (1) \ 3u+6v=\frac{1}{4}. & (2) \end{cases}$
Giải hệ (II): Từ (1) ta có $u + v = \frac{1}{16}$. Thay thế giá trị này vào (2), ta được:
$$3(u + v) + 3v = \frac{1}{4} \quad \text{hay} \quad \frac{3}{16} + 3v = \frac{1}{4}.$$
Phương trình này cho ta $v = \frac{1}{48}$, từ đó suy ra $u = \frac{1}{24}$.
Trở lại ẩn x và y ta được
$$\frac{1}{x} = \frac{1}{24} \implies x = 24 \ ; \quad \frac{1}{y} = \frac{1}{48} \implies y = 48.$$
Các giá trị tìm được của $x$ và $y$ đều thoả mãn điều kiện của ẩn. Vậy nếu làm riêng thì người thứ nhất hoàn thành công việc trong 24 giờ, người thứ hai trong 48 giờ.
Trang 46
Trang 47
Trang 48
Trang 49
Trang 50
Trang 51
Trang 52
BÀI 5. BẤT ĐẲNG THỨC VÀ TÍNH CHẤT (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Nhắc lại các kí hiệu >, ≥, <, ≤ trên tập các số thực. – Khái niệm b
BÀI 5. BẤT ĐẲNG THỨC VÀ TÍNH CHẤT (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Nhắc lại các kí hiệu >, ≥, <, ≤ trên tập các số thực.
– Khái niệm bất đẳng thức (vế của bất đẳng thức; hai bất đẳng thức cùng chiều, ngược chiều).
– Tính chất bắc cầu của bất đẳng thức; – Tính chất của bất đẳng thức liên quan đến phép cộng, phép nhân. 1.2. Về kĩ năng (năng lực) – Sử dụng được các kí hiệu >
– Tính chất bắc cầu của bất đẳng thức;
– Tính chất của bất đẳng thức liên quan đến phép cộng, phép nhân.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Sử dụng được các kí hiệu >, ≥, <, ≤ để mô tả bất đẳng thức.
– Vận dụng được các tính chất bắc cầu và các tính chất liên quan đến phép cộng; phép nhân của bất đẳng thức.
1.3. Về phẩm chất
– Rèn luyện tính kiên nhẫn, kỉ luật, chăm chỉ, khả năng làm việc theo nhóm;
– Rèn luyện tích cực tìm tòi, sáng tạo trong học tập.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Đối với GV: Chuẩn bị giáo án.
– Đối với HS: Ôn tập về các bài toán so sánh hai số thực.
2.2. Vấn đề có thể khó: Nhân với số âm thì bất đẳng thức đổi chiều.
2.3. Những điểm cần lưu ý khác:
Mục "Em có biết?" có giới thiệu Định lí Cauchy. GV có thể giới thiệu cho HS giỏi và khai thác ở mức độ vừa phải.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
Gợi ý về phân bố thời gian thực hiện bài học.
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Gợi động cơ, dẫn đến biểu thức mô tả bất đẳng thức., GV đọc (trình chiếu) bài toán mở đầu để đặt vấn đề.
Đọc hiểu – Nghe hiểu Nhắc lại thứ tự trên tập số thực, Nhớ lại thứ tự trên tập số thực., – GV có thể hỏi – đáp hoặc yêu cầu HS đọc nội dung. – GV lưu ý HS cách dùng các kí hiệu >, ≥, <, ≤. – GV nhắc lại tính chất mỗi số thực đều được biểu diễn trên trục số và cho ví dụ số cụ thể trên trục số.
Luyện tập 1, Củng cố cách viết biểu thức mô tả bất đẳng thức., – GV yêu cầu HS tự làm và yêu cầu một HS lên bảng làm bài. – GV nhận xét, góp ý. – GV có thể mở r
Luyện tập 1, Củng cố cách viết biểu thức mô tả bất đẳng thức., – GV yêu cầu HS tự làm và yêu cầu một HS lên bảng làm bài. – GV nhận xét, góp ý. – GV có thể mở rộng, yêu cầu HS tìm hiểu về các biển báo giao thông khác.
Đọc hiểu – Nghe hiểu Khái niệm bất đẳng thức, Hình thành khái niệm: Bất đẳng thức; Vế trái, vế phải của bất đẳng thức; Tính chất bắc cầu của bất đẳng thức., GV thuyết trình (có minh hoạ trên trục số).
Ví dụ 1, Củng cố khái niệm vế trái, vế phải của bất đẳng thức., – GV tổ chức phát vấn HS. – GV nên đưa thêm nhiều ví dụ minh hoạ khác.
Ví dụ 2, Củng cố cách viết biểu thức mô tả bất đẳng thức trong thực tiễn., – GV yêu cầu HS tự đọc. – GV nhận xét, góp ý, phân tích về lời giải.
Đọc hiểu – Nghe hiểu (Tính chất bắc cầu của bất đẳng thức), Mô tả tính bắc cầu của bất đẳng thức., – GV yêu cầu HS nhắc lại tính bắc cầu của quan hệ thứ tự. – GV rút ra tính chất bắc cầu của bất đẳng thức.
Ví dụ 3, Củng cố tính chất bắc cầu., – GV nên trình bày, phân tích lời giải. – GV có thể cho thêm ví dụ tương tự (so sánh hai số âm).
Luyện tập 2, Củng cố tính chất bắc cầu., – GV yêu cầu HS làm bài và 2 HS lên bảng trình bày. – Yêu cầu HS nhận xét, góp ý về lời giải của bạn. – GV nhận xét, góp ý.
Vận dụng 1, Viết biểu thức mô tả bất đẳng thức trong thực tiễn trong nhiều tình huống., GV yêu cầu HS giải thích tình huống mở đầu.
2. LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP CỘNG (20 phút) CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN Tìm tòi – Khám phá Liên hệ giữa thứ tự và phép cộng, Hình thà
2. LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP CỘNG (20 phút)
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Tìm tòi – Khám phá Liên hệ giữa thứ tự và phép cộng, Hình thành mối liên hệ giữa bất đẳng thức và phép cộng., – GV yêu cầu HS thực hiện a), b) và c). – GV rút ra kết luận trong hộp kiến thức. Chú ý. Các câu này GV nên cho HS làm cá nhân và gọi HS khác nhận xét.
Ví dụ 4, Củng cố và trình bày lời giải minh hoạ cho việc áp dụng mối liên hệ giữa bất đẳng thức và phép cộng., GV cần trình bày mẫu cho HS.
Luyện tập 3, Củng cố việc áp dụng mối liên hệ giữa bất đẳng thức và phép cộng., – GV yêu cầu HS tự làm và gọi hai em lên bảng làm bài. – GV yêu cầu các HS khác nhận xét về cách trình bày của hai bạn trên bảng. – GV rút ra tổng kết các nhận xét đó. – GV có thể thêm các ví dụ minh hoạ khác (chẳng hạn $27 - 2023$ và $28 - 2023$; $\sqrt{2} - 2$ và $0$).
3. LIÊN HỆ GIỮA THỨ TỰ VÀ PHÉP NHÂN (25 phút)
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Tìm tòi – Khám phá Liên hệ giữa thứ tự và phép nhân, Hình thành mối liên hệ giữa bất đẳng thức và phép nhân., – GV yêu cầu HS thực hiện a), b). – GV rút ra kết luận trong hộp kiến thức. Chú ý – GV nên cho HS làm cá nhân và gọi HS khác nhận xét. – GV nên cho thêm một vài ví dụ, đặc biệt là nhân với số âm. – GV cần nhấn mạnh đến chú ý của anh Pi.
Ví dụ 5, Củng cố và trình bày lời giải minh hoạ cho việc áp dụng mối liên hệ giữa bất đẳng thức và phép nhân., GV cần trình bày mẫu cho HS.
Luyện tập 4, Củng cố việc áp dụng mối liên hệ giữa bất đẳng thức và phép nhân., – GV yêu cầu HS tự làm sau đó gọi hai HS giải thích bài làm của mình. – GV nên cho thêm các ví dụ minh hoạ.
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT) 1 MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU Củng cố, rèn luyện kĩ năng: – Giải phương trình chứa ẩn ở mẫu đưa về phương trình bậc nhất. – Vận dụng sự liên hệ g
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT)
1 MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU
Củng cố, rèn luyện kĩ năng:
– Giải phương trình chứa ẩn ở mẫu đưa về phương trình bậc nhất.
– Vận dụng sự liên hệ giữa phép cộng, phép nhân và bất đẳng thức; tính chất bắc cầu để chứng minh bất đẳng thức.
2 GỢI Ý CÁCH TỔ CHỨC THỰC HIỆN – Lựa chọn phương pháp thảo luận nhóm để phân tích ba ví dụ trong bài. – Lựa chọn một số bài tập để chữa như 2.13, 2.14. – Chữa m
2 GỢI Ý CÁCH TỔ CHỨC THỰC HIỆN
– Lựa chọn phương pháp thảo luận nhóm để phân tích ba ví dụ trong bài.
– Lựa chọn một số bài tập để chữa như 2.13, 2.14.
– Chữa một số bài tập trong phần bài tập sau mỗi bài học như 2.4, 2.5, 2.11.
– Chú ý đến các bài toán vận dụng thực tiễn.
3 TRẢ LỜI / HƯỚNG DẪN /GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
2.13. ĐKXD: $x \neq 100$.
Ta có $450 = \frac{50x}{100 - x}$ hay $9 = \frac{x}{100 - x}$. Suy ra
$9(100 - x) = x$
$9x + x = 900$
$10x = 900$
$x = 90$.
Vậy nếu bỏ ra 450 triệu thì sẽ loại bỏ được 90% tảo độc.
2.14. a) ĐKXĐ: $x \neq -2$.
Quy đồng mẫu hai vế của phương trình
$\frac{x^2 - 2x + 4 - 2(x + 2)}{(x + 2)(x^2 - 2x + 4)} = \frac{x - 4}{x^3 + 8}$
$\frac{x^2 - 4x}{x^3 + 8} = \frac{x - 4}{x^3 + 8}$.
Suy ra
$x^2 - 4x = x - 4$
$x(x - 4) - (x - 4) = 0$
$(x - 1)(x - 4) = 0$
$x - 1 = 0$ hoặc $x - 4 = 0$
$x = 1$ hoặc $x = 4$.
Kết hợp với ĐKXĐ, phương trình có hai nghiệm $x = 1$ và $x = 4$.
b) ĐKXĐ: $x \neq 4$ và $x \neq -4$.
Quy đồng mẫu hai vế của phương trình
$\frac{2x(x + 4) + 3(x - 4)}{(x - 4)(x + 4)} = \frac{x - 12}{x^2 - 16}$
$\frac{2x^2 + 11x - 12}{x^2 - 16} = \frac{x - 12}{x^2 - 16}$
Bài 6.. Bất phương trình bậc nhất một ẩn 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Khái niệm bất phương trình bậc nhất một ẩn. – Nghiệm của bất phương t
Bài 6.. Bất phương trình bậc nhất một ẩn
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Khái niệm bất phương trình bậc nhất một ẩn.
– Nghiệm của bất phương trình bậc nhất một ẩn.
– Giải bất phương trình bậc nhất một ẩn.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Giải được bất phương trình bậc nhất một ẩn.
– Giải được bất phương trình đơn giản đưa về bất phương trình bậc nhất một ẩn.
1.3. Về phẩm chất
– Rèn luyện tính kiên nhẫn, kỉ luật, chăm chỉ, khả năng làm việc theo nhóm.
– Rèn luyện tích cực tìm tòi, sáng tạo trong học tập.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Đối với GV: Chuẩn bị giáo án.
– Đối với HS: Ôn tập các tính chất của bất đẳng thức.
2.2. Vấn đề có thể khó: Quy tắc nhân với số âm.
2.3. Những điểm cần lưu ý khác
– Bất phương trình là một bài khó, vì vậy bài được phân phối 3 tiết với mục đích GV cho thêm nhiều ví dụ để củng cố cách giải bất phương trình.
– GV cần nhắc lại tính chất của bất đẳng thức.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU 3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học Gợi ý về phân bố thời gian thực hiện bài học. CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊ
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
Gợi ý về phân bố thời gian thực hiện bài học.
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Gợi động cơ, dẫn đến giải bất phương trình bậc nhất một ẩn., – GV giới thiệu bài toán mở đầu để đặt vấn đề vào bài học.
1. KHÁI NIỆM BẤT PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT MỘT ẨN (30 phút)
Đọc hiểu – Nghe hiểu Khái niệm bất phương trình bậc nhất một ẩn., Hình thành khái niệm bất phương trình bậc nhất một ẩn., – Sau khi giới thiệu bài toán mở đầu; GV dẫn dắt, gợi ý HS để hình thành khái niệm bất phương trình bậc nhất một ẩn. – GV rút ra kết luận trong hộp kiến thức.
Ví dụ 1, Củng cố khái niệm bất phương trình bậc nhất một ẩn., – GV yêu cầu HS đọc và giải thích. – GV đưa thêm một vài ví dụ, chẳng hạn $0 \cdot x^2 - 3x < 0$ có là bất phương trình bậc nhất một ẩn?
Luyện tập 1, Củng cố khái niệm bất phương trình bậc nhất một ẩn., GV yêu cầu HS trả lời nhanh thông qua phương pháp hỏi – đáp.
Đọc hiểu – Nghe hiểu Nghiệm của bất phương trình., Hình thành khái niệm nghiệm của bất phương trình bậc nhất một ẩn., – GV gợi ý, thuyết trình, minh hoạ nghiệm của bất phương trình. – GV có thể cho thêm các giá trị là nghiệm, không là nghiệm của bất phương trình. – GV rút ra khái niệm nghiệm của bất phương trình trong hộp kiến thức.
Luyện tập 2, Củng cố khái niệm nghiệm của bất phương trình bậc nhất một ẩn., – GV yêu cầu HS trả lời nhanh thông qua phương pháp hỏi – đáp. – GV có thể cho thêm một số ví dụ tương tự.
2. CÁCH GIẢI BẤT PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT MỘT ẨN (105 phút) CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN Tìm tòi – Khám phá Cách giải bất phương trình bậc
2. CÁCH GIẢI BẤT PHƯƠNG TRÌNH BẬC NHẤT MỘT ẨN (105 phút)
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Tìm tòi – Khám phá Cách giải bất phương trình bậc nhất một ẩn, Hình thành cách giải bất phương trình bậc nhất một ẩn., – GV cho HS thực hiện HĐ theo yêu cầu. – GV có thể cho thêm Ví dụ và yêu cầu HS thực hiện các hoạt động tương tự, chẳng hạn $-3x + 2 < 0$. – GV rút ra cách giải trong hộp kiến thức.
Ví dụ 2, Củng cố cách giải bất phương trình bậc nhất một ẩn., GV cần trình bày cho HS và mô tả chi tiết các bước làm.
Luyện tập 3, Củng cố, rèn luyện cách giải bất phương trình bậc nhất một ẩn., – GV yêu cầu HS tự làm và yêu cầu hai HS lên bảng làm hai ý a, b. – GV yêu cầu các HS giải thích bước làm của mình (sau khi giải xong). – GV cho HS khác nhận xét cách làm của bạn. – GV rút ra nhận xét, kết luận.
Ví dụ 3, Củng cố cách giải bất phương trình bậc nhất một ẩn thông qua ví dụ cụ thể trong thực tiễn., – GV yêu cầu HS giải bài toán mở đầu. – GV rút ra nhận xét, kết luận. – GV có thể cho thêm một vài ví dụ dạng $ax + b > 0$, $ax + b \ge 0$, từ đó rút ra nhận xét trong Chú ý.
Ví dụ 4, Giải bất phương trình quy về bất phương trình bậc nhất một ẩn., – GV hướng dẫn HS giải hai ý a và b. GV cần giải thích chi tiết bước chuyển vế. – GV cho thêm một vài ví dụ và yêu cầu HS giải chẳng hạn $x^2 + 3x + 1 < x^2 - x; ...$
Ví dụ 5, Vận dụng giải quyết một vấn đề tài chính trong thực tiễn có sử dụng cách giải bất phương trình đơn giản., – GV yêu cầu HS tự đọc, sau đó yêu cầu một HS lên bảng trình bày. – GV yêu cầu các HS giải thích bước làm của mình (sau khi giải xong). – GV cho HS khác nhận xét cách làm của bạn. – GV rút ra nhận xét, kết luận. Chú ý. GV có thể bổ sung thêm ví dụ tương tự bằng cách cập nhật bảng lãi suất hiện nay của các ngân hàng để HS áp dụng.
Luyện tập 4, Củng cố, rèn luyện cách giải bất phương trình đơn giản quy về giải bất phương trình bậc nhất một ẩn., – GV yêu cầu HS tự làm và yêu cầu hai HS lên
Luyện tập 4, Củng cố, rèn luyện cách giải bất phương trình đơn giản quy về giải bất phương trình bậc nhất một ẩn., – GV yêu cầu HS tự làm và yêu cầu hai HS lên bảng làm hai ý a, b. – GV yêu cầu các HS giải thích bước làm của mình (sau khi giải xong). – GV cho HS khác nhận xét cách làm của bạn – GV rút ra nhận xét, kết luận.
Vận dụng, Rèn luyện kĩ năng mô hình hoá và vận dụng cách giải bất phương trình bậc nhất một ẩn vào thực tiễn., – GV yêu cầu HS giải bài toán. – GV yêu cầu một HS lên bảng trình bày. – GV cho HS khác nhận xét cách làm của bạn. – GV rút ra nhận xét, kết luận. Gợi ý. Gọi $x$ là số câu trả lời đúng, khi đó $25-x$ là số câu trả lời sai của người ứng tuyển. Số điểm mà người ứng tuyển có được là $5 + 2x - 1 \cdot (25 - x) = 3x - 20$. – Để vào vòng trong thì $3x - 20 \ge 25$ hay $3x \ge 45$. Suy ra $x \ge 15$.
3.2. Lựa chọn bài tập
Bài tập 2.16, 2.17 để củng cố cách giải bất phương trình bậc nhất.
Bài tập 2.18, 2.19, 2.20 để phát triển năng lực mô hình hoá và vận dụng cách giải bất phương trình bậc nhất vào thực tiễn.
4 TRẢ LỜI / HƯỚNG DẪN / GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
2.18. Gọi số tiền gửi ngân hàng là $x$ (triệu). Khi đó số tiền lãi hằng tháng là $0{,}4% \cdot x$ tức $0{,}004x$. Để số tiền lãi hằng tháng ít nhất là 3 triệu thì $0{,}004x \ge 3$ hay $x \ge 3 : 0{,}004$. Suy ra $x \ge 750$. Vậy số tiền cần phải gửi ít nhất là 750 triệu.
2.19. Gọi $x$ là số kilômét mà hành khách di chuyển ($x$ là số nguyên). Số tiền hành khách phải trả cho chuyến đi là $15 + 12 \cdot x$ (nghìn đồng). Vì hành khách có 200 nghìn đồng nên $15 + 12x \le 200$ hay $12x \le 185$. Suy ra
$$x \le \frac{{185}}{{12}}.$$
Ta có $\frac{{185}}{{12}} \approx 15{,}4$ và $x$ là số nguyên nên $x$ lớn nhất bằng 15. Vậy hành khách có thể đi tối đa 15 km.
2.20. $5{,}25$ tấn = $5;250$ kg.
Gọi $x$ là số thùng bia mà xe tải chở được, $x \in \mathbb{N}$. Khi đó khối lượng bia là $10 \cdot x$ và trọng lượng của xe tải khi bác lái xe ngồi trên xe là $
Gọi $x$ là số thùng bia mà xe tải chở được, $x \in \mathbb{N}$. Khi đó khối lượng bia là $10 \cdot x$ và trọng lượng của xe tải khi bác lái xe ngồi trên xe là $10x + 65$ (kg). Vì trọng tải của xe khi chở hàng là $5,250$ kg, nên ta có $10x + 65 \leq 5,250$ hay $10x \leq 5,185$. Suy ra $x \leq 518,5$. Vì $x$ là số tự nhiên nên số thùng bia tối đa mà xe tải chở được là 518 thùng.
Trang 64
Bài 7. Căn bậc hai và căn thức bậc hai A. TỔNG QUAN 1. Vị trí, vai trò của chương Ở lớp 7, HS được học khái niệm căn bậc hai số học của một số không âm và tính
Bài 7. Căn bậc hai và căn thức bậc hai
A. TỔNG QUAN
1. Vị trí, vai trò của chương
Ở lớp 7, HS được học khái niệm căn bậc hai số học của một số không âm và tính giá trị (đúng hoặc gần đúng) căn bậc hai số học của một số nguyên dương bằng máy tính cầm tay, với mục đích thấy sự tồn tại của vô số số thập phân vô hạn không tuần hoàn và nhu cầu mở rộng tập hợp số hữu tỉ. GV cũng cần nhớ rằng với tinh thần tinh giản, thiết thực, nội dung bài 6 Toán 7 (Số vô tỉ. Căn bậc hai số học) chỉ nêu:
Định nghĩa: Căn bậc hai số học của một số $a$ không âm, kí hiệu là $\sqrt{a}$ là số $x$ không âm sao cho $x^2 = a^{(1)}$ (với tinh thần tinh giản, thiết thực, không hàn lâm, sách cũng không nói gì tới sự tồn tại hay tính duy nhất của căn bậc hai số học của một số không âm).
$\sqrt{2}$ không phải là số hữu tỉ: Người ta đã chứng minh được rằng không có số hữu tỉ nào mà bình phương bằng 2.$^{(2)}$
Tính căn bậc hai số học: Ta có thể sử dụng MTCT thích hợp để tính căn bậc hai số học của một số không âm.$^{(3)}$
Cách so sánh căn bậc hai với một số hữu tỉ hoặc so sánh hai căn bậc hai số học: Ta thường dùng tính chất nếu $0 < a < b$ thì $\sqrt{a} < \sqrt{b}$.$^{(4)}$
Các phép tính với các căn bậc hai số học: Trong tập số thực cũng có các phép toán với các tính chất như trong tập số hữu tỉ.$^{(5)}$
Như vậy, ở lớp 7, HS chưa được học nhiều về căn bậc hai số học (chỉ ở mức trực quan). Mạch kiến thức Đại số lớp 9 chương trình GDPT 2018 gồm 4 nội dung:
– Căn thức;
– Hàm số và đồ thị;
– Phương trình và hệ phương trình;
– Bất phương trình bậc nhất một ẩn.
Trong các nội dung này, nội dung căn thức có các yêu cầu cần đạt cụ thể như sau:
(1) trang 30, tập 1, Toán 7 KNTTVCS.
(2) trang 29, tập 1, Toán 7 KNTTVCS.
(3) trang 30, tập 1, Toán 7 KNTTVCS.
(4) trang 35, tập 1, Toán 7 KNTTVCS.
(5) trang 33, tập 1, Toán 7 KNTTVCS.
Căn thức, Căn bậc hai và căn bậc ba của số thực, – Nhận biết được khái niệm về căn bậc hai của số thực không âm, căn bậc ba của một số thực. – Tính được giá trị
Căn thức, Căn bậc hai và căn bậc ba của số thực, – Nhận biết được khái niệm về căn bậc hai của số thực không âm, căn bậc ba của một số thực. – Tính được giá trị (đúng hoặc gần đúng) căn bậc hai, căn bậc ba của một số hữu tỉ bằng MTCT. – Thực hiện được một số phép tính đơn giản về căn bậc hai của số thực không âm (căn bậc hai của một bình phương, căn bậc hai của một tích, căn bậc hai của một thương, đưa thừa số ra ngoài dấu căn bậc hai, đưa thừa số vào trong dấu căn bậc hai).
Căn thức bậc hai và căn thức bậc ba của biểu thức đại số, – Nhận biết được khái niệm về căn thức bậc hai và căn thức bậc ba của một biểu thức đại số. – Thực hiện được một số phép biến đổi đơn giản về căn thức bậc hai của biểu thức đại số (căn thức bậc hai của một bình phương, căn thức bậc hai của một tích, căn thức bậc hai của một thương, trục căn thức ở mẫu).
2. Cấu tạo chương
Chương III gồm 4 bài học, 2 bài luyện tập chung và bài tập cuối chương, thực hiện trong 13 tiết. Cụ thể như sau:
Bài 7. Căn bậc hai và căn thức bậc hai 2 tiết
Bài 8. Khai căn bậc hai với phép nhân và phép chia 2 tiết
Luyện tập chung 2 tiết
Bài 9. Biến đổi đơn giản và rút gọn biểu thức chứa căn thức bậc hai 3 tiết
Bài 10. Căn bậc ba và căn thức bậc ba. 1 tiết
Luyện tập chung 2 tiết
Bài tập cuối chương III 1 tiết
3. Những điểm khác biệt chủ yếu so với SGK trước đây
Bảng so sánh Chương I Toán 9 cũ và Chương III Toán 9, Kết nối tri thức với cuộc sống
SGK Toán 9 tập một (cũ) Bài. Tên bài, Số tiết, SGK Toán 9 tập một (KNNTTVCS) Bài. Tên bài, Số tiết
§1. Căn bậc hai, 1
§2. Căn thức bậc hai và hằng đẳng thức $\sqrt{A^2} = \left, A \right, $, 2
§3. Liên hệ giữa phép nhân và phép khai phương, 2, Bài 8. Khai căn bậc hai với phép nhân và phép chia, 2 §4. Liên hệ giữa phép chia và phép khai phương, 2 Luyện
§3. Liên hệ giữa phép nhân và phép khai phương, 2, Bài 8. Khai căn bậc hai với phép nhân và phép chia, 2
§4. Liên hệ giữa phép chia và phép khai phương, 2
Luyện tập chung, 2
§5. Bảng căn bậc hai, 0
§6. Biến đổi đơn giản biểu thức chứa căn bậc hai, 1
§7. Biến đổi đơn giản biểu thức chứa căn bậc hai (tiếp theo), 2, Bài 9. Biến đổi đơn giản và rút gọn biểu thức chứa căn thức bậc hai, 3
§8. Rút gọn biểu thức chứa căn bậc hai, 3
§9. Căn bậc ba, 1, Bài 10. Căn bậc ba và căn thức bậc ba, 1
Ôn tập chương I, 2, Luyện tập chung, 2
Bài tập cuối chương III, 1
Tổng số tiết, 16, Tổng số tiết, 13
Qua bảng trên ta thấy nội dung của SGK Toán 9 cũ và mới hoàn toàn như nhau nhưng thời lượng giảm vì thế các kiến thức, kĩ năng của chương này trong SGK mới phải tinh giản, thiết thực; trình bày trực quan; các ví dụ, bài tập không quá phức tạp. GV sẽ thấy rõ đặc điểm quan trọng này qua phần trình bày các bài học cụ thể dưới đây.
4. Gợi ý kiểm tra, đánh giá
– GV có thể dành 5 phút đầu giờ mỗi bài học để kiểm tra kiến thức cũ kết hợp với đặt vấn đề vào bài học mới.
– GV dành 15 phút cuối tiết ôn tập chương để cho HS làm bài kiểm tra ngắn (tỉ lệ 40% trắc nghiệm; 60% tự luận).
– Có thể tạo một số phiếu làm bài tập cho HS làm bài ở nhà với thời lượng 30 phút hình thức tự luận.
B. CÁC BÀI HỌC CỤ THỂ đã học và cách dùng MTCT để tính căn bậc hai số học đã học ở lớp 7. 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức - Nhận biết căn bậc ha
B. CÁC BÀI HỌC CỤ THỂ
đã học và cách dùng MTCT để tính căn bậc hai số học đã học ở lớp 7.
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức - Nhận biết căn bậc hai của số thực không âm. - Nhận biết căn thức bậc hai của một biểu thức đại số, điều kiện xác định của căn thức bậc hai, tính được giá trị căn thức bậc hai tại những giá trị đã cho của biến.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
Tính được giá trị đúng (hoặc gần đúng) căn bậc hai của một số thực không âm bằng MTCT.
Sử dụng được hằng đẳng thức căn bậc hai của một bình phương để đơn giản một số căn thức bậc hai.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp - Đối với GV: Nếu có điều kiện, chuẩn bị sẵn slide phần đề toán hoặc các hình ảnh liên quan đến bài học. GV cũng có thể chuẩn bị một số phiếu bài tập (ghi đề bài) dành cho các hoạt động trên lớp.
Đối với HS: Chuẩn bị đồ dùng học tập đầy đủ, ôn lại khái niệm căn bậc hai số học đã học và cách dùng MTCT để tính căn bậc hai số học đã học ở lớp 7.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó Trong Đại số, mọi phương trình bậc n đều có n nghiệm phức phân biệt. Đặc biệt, phương trình n x a a\ có n nghiệm phức phân biệt, các nghiệm này được gọi là các căn bậc n của số a. Như vậy, "căn (phức) bậc n của số thực a là các số (phức) x sao cho
n x a .
Với HS THCS, vì các em mới chỉ biết đến tập số thực nên khái niệm căn bậc n được hiểu như sau: "Căn bậc n của số thực a là các số x sao cho n x a . Theo định nghĩa này, số 0 có đúng một căn bậc n là 0; mỗi số thực đều có đúng một căn bậc lẻ; các số âm không có căn bậc chẵn; các số dương có hai căn bậc chẵn đối nhau. Chương trình Toán 9 sẽ giới thiệu với HS hai trường hợp: căn bậc hai và căn bậc ba. Chúng ta cũng thấy rằng về lí thuyết thì căn bậc ba đơn giản hơn căn bậc hai vì mọi số thực đều có đúng một căn bậc ba, trong
khi căn bậc hai thì không như vậy. Tuy nhiên, các phép biến đổi căn bậc hai lại ít phức tạp hơn biến đổi căn bậc ba và căn bậc hai có nhiều ứng dụng thực tế hơn
khi căn bậc hai thì không như vậy. Tuy nhiên, các phép biến đổi căn bậc hai lại ít phức tạp hơn biến đổi căn bậc ba và căn bậc hai có nhiều ứng dụng thực tế hơn nên cần giới thiệu căn bậc hai trước.
Ở lớp 7, với mục đích mở rộng tập số hữu tỉ, HS được làm quen với khái niệm căn bậc hai số học (căn bậc hai dương) và hiểu biết của HS về căn bậc hai số học là không đáng kể. Với mục đích đưa ra một định nghĩa thống nhất giữa căn bậc hai và căn bậc $n$, trong bài học này, HS sẽ được dẫn dắt trực quan tới khái niệm căn bậc hai của một số thực qua một hoạt động đơn giản: Tìm các số thực $x$ thoả mãn $x^2 = 49$. Bài toán được chọn hết sức đơn giản, HS ít nhất có thể tìm được $x = 7$, trong trường hợp này GV có thể đặt câu hỏi còn số nào khác thoả mãn hoặc hỏi trực tiếp $x = -7$ có thoả mãn hay không? Nói chung, HS chỉ cần nhận ra có hai số thực đối nhau cùng thoả mãn điều kiện đó. GV tiếp tục đặt câu hỏi: Tìm căn bậc hai số học của số 49, để HS nhận ra 7 chính là căn bậc hai số học của 49.
Từ đó rút ra định nghĩa: Căn bậc hai của số $a$ là các số thực $x$ sao cho $x^2 = a$ và nhận xét: Số âm không có căn bậc hai, số 0 có căn bậc hai là 0, số $a$ dương có hai căn bậc hai đối nhau là $\pm\sqrt{a}$ (lưu ý không đi sâu vào sự tồn tại của căn bậc hai và số lượng căn bậc hai của một số).
GV cũng cần lưu ý rằng ở lớp 7, HS mới chỉ nhận biết kí hiệu $\sqrt{a}$ và biết rằng $\sqrt{2}, \sqrt{3}, \sqrt{5}, \sqrt{6}, \sqrt{7}, ...$ đều là số vô tỉ mà muốn biết biểu diễn thập phân của các số này cần dùng MTCT. HS lớp 7 chưa được học các tính chất của căn bậc hai số học và cách thực hiện các phép tính với căn bậc hai số học. Vì vậy, trong bài này và các bài tiếp theo, HS sẽ được giới thiệu đầy đủ về các điều đó.
Cuối bài học sẽ trình bày khái niệm căn thức bậc hai, HS được học cách tính giá trị của căn thức bậc hai, nhận biết điều kiện xác định của căn thức bậc hai. Đặc biệt, HS sẽ làm quen với hằng đẳng thức $\sqrt{A^2} = |A|$ và dùng hằng đẳng thức này để thực hiện một vài biến đổi đơn giản.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Bài học có hai đơn vị kiến thức tương ứng với hai mục, được dạy trong 2 tiết:
Tiết 1. Căn bậc hai.
– Định nghĩa căn bậc hai.
– Tính các căn bậc hai (bằng MTCT).
– Tính chất của căn bậc hai.
Tiết 2. Căn thức bậc hai.
– Định nghĩa căn thức bậc hai.
– Tính giá trị của căn thức bậc hai. Điều kiện xác định của căn thức bậc hai.
– Hằng đẳng thức $\sqrt{A^2} = |A|$.
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học TIẾT 1 CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN Nêu vấn đề, Bài toán thực tế dẫn tới yêu cầu mô hình h
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Bài toán thực tế dẫn tới yêu cầu mô hình hoá toán học đưa đến khái niệm căn thức bậc hai., GV chiếu lên màn hình tình huống mở đầu trong SGK (hoặc treo bảng có hình vẽ khổ A0, A1, A2). Chỉ yêu cầu HS nắm được các thông tin trong bài toán, không yêu cầu giải.
1. CĂN BẬC HAI
Tìm tòi – Khám phá, Mục đích làm cho HS hiểu bản chất khái niệm căn bậc hai của một số $a$ thông qua hai thuộc tính: là số thực (dương, âm hoặc bằng 0) và có bình phương đúng bằng $a$. Tổng quát hoá tới định nghĩa., – GV nêu yêu cầu, gọi một HS trả lời. Nếu HS chỉ nhận ra $x = 7$ thì GV gợi ý: còn số nào khác có bình phương cũng bằng 49? Số $-7$ có thoả mãn hay không? – GV đặt tiếp câu hỏi: Tìm $\sqrt{49}$, mục đích là giúp HS nhớ lại định nghĩa căn bậc hai số học đã học ở lớp 7. Từ đó dẫn tới kết luận: có hai số thực thoả mãn $x^2 = 49$, đó là $\sqrt{49}$ và $-\sqrt{49}$. Chú ý. GV cần tránh hàm lâm, không đi sâu vào vấn đề chỉ có 2 số thực thoả mãn.
Khung kiến thức, Trình bày định nghĩa căn bậc hai của một số thực.
Nhận xét, Chốt các kiến thức cần nhớ, HS được sử dụng khi làm bài., GV nêu các nhận xét (không chứng minh) về sự tồn tại căn bậc hai của một số thực.
Ví dụ 1, Hướng dẫn cách trình bày lời giải bài toán tìm căn bậc hai của một số thực (quy về tìm căn bậc hai số học – phép khai căn)., GV hướng dẫn, giải thích cho HS làm Ví dụ 1.
Luyện tập 1, Thực hành theo mẫu nêu trong Ví dụ 1., Đáp án: Ta có $\sqrt{121} = 11$ nên 121 có hai căn bậc hai là 11 và $-11$.
Đọc hiểu – Nghe hiểu, Nhắc lại cách tính căn bậc hai số học của một số thực dương bằng MTCT, từ đó giải quyết bài toán tìm các căn bậc hai của một số thực., HS
Đọc hiểu – Nghe hiểu, Nhắc lại cách tính căn bậc hai số học của một số thực dương bằng MTCT, từ đó giải quyết bài toán tìm các căn bậc hai của một số thực., HS cần có MTCT để thực hành. Lưu ý không yêu cầu tính với độ chính xác (tránh tranh cãi trong trường hợp làm tròn số âm).
Ví dụ 2, Hướng dẫn cách sử dụng MTCT giải bài toán tìm các căn bậc hai.
Luyện tập 2, Thực hành theo mẫu Ví dụ 2., Đáp án: $\sqrt{\frac{7}{11}} \approx 0,79772403$. Số $\frac{7}{11}$ có hai căn bậc hai là $\pm 0,80$ (làm tròn đến chữ số thập phân thứ hai).
Tìm tòi – Khám phá, Khám phá tính chất khai căn bậc hai của một bình phương., Đáp án: a) $\sqrt{a^2} = \sqrt{9} = 3;
Ví dụ 3, Vận dụng tính chất khai căn bậc hai của một bình phương để đơn giản các biểu thức chứa căn bậc hai.
Luyện tập 3, Thực hành theo mẫu Ví dụ 3; nhắc tới tính chất so sánh hai căn bậc hai số học đã nói ở lớp 7., a) $\sqrt{6^2} =
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
2. CĂN THỨC BẬC HAI
Tìm tòi – Khám phá, HĐ3. HS thấy được nhu cầu tìm hiểu về căn thức bậc hai. Giúp HS nhận biết khái niệm căn thức bậc hai., $BC = \sqrt{9+x^2}$.
Khung kiến thức, Trình bày định nghĩa căn thức bậc hai; khái niệm biểu thức dưới dấu căn (biểu thức lấy căn). Tìm tòi – Khám phá, HĐ4. HS vận dụng hiểu biết về
Khung kiến thức, Trình bày định nghĩa căn thức bậc hai; khái niệm biểu thức dưới dấu căn (biểu thức lấy căn).
Tìm tòi – Khám phá, HĐ4. HS vận dụng hiểu biết về cách tính giá trị của một biểu thức đại số để dẫn tới nhận biết về giá trị của một căn thức và điều kiện xác định của căn thức., Đáp án: a) Tại $x = 5$, căn thức có giá trị là $\sqrt{2 \cdot 5 - 1} = \sqrt{9} = 3$. b) Tại $x = 0$, biểu thức lấy căn là $2 \cdot 0 - 1 = -1$, không có căn bậc hai của một số âm. Vì vậy, tại $x = 0$ không tính được giá trị của căn thức.
Khung kiến thức, Trình bày định nghĩa điều kiện xác định (hay điều kiện có nghĩa) của một căn thức.
Ví dụ 4, Minh hoạ cách viết điều kiện xác định của căn thức và cách tính giá trị của căn thức tại những giá trị đã cho của biến.
Luyện tập 4, Thực hành theo mẫu trong Ví dụ 4., Đáp án: a) Điều kiện xác định: $5 - 2x \geq 0$ hay $x \leq \frac{5}{2}$. b) Tại $x = 2$ (thoả mãn điều kiện xác định), căn thức có giá trị bằng $\sqrt{5 - 2 \cdot 2} = 1$.
Đọc hiểu – Nghe hiểu, HS nhận biết hằng đẳng thức $\sqrt{A^2} =, A
Ví dụ 5, Áp dụng hằng đẳng thức $\sqrt{A^2} =, A
| Luyện tập 5 | Luyện tập rút gọn và tính giá trị của biểu thức. | Đáp án: a) Với $x < 0$ thì $x^3 < 0$ nên $\sqrt{x^6} = \sqrt{\left(x^3\right)^2} = \left|x^3\
| Luyện tập 5 | Luyện tập rút gọn và tính giá trị của biểu thức. | Đáp án: a) Với $x < 0$ thì $x^3 < 0$ nên $\sqrt{x^6} = \sqrt{\left(x^3\right)^2} = \left|x^3\right| = -x^3$, Vậy $x\sqrt{x^6} = -x^4$. b) Với $x < 0$ có $\left|2x-1\right| = 1-2x$ nên $\sqrt{4x^2-4x+1} = \sqrt{(2x-1)^2} = 1-2x$. Do đó $x + \sqrt{4x^2-4x+1} = 1-x$. Tại $x = -2,5$ ($x < 0$), giá trị cần tính là $1 + 2,5 = 3,5$. |
| :--- | :--- | :--- |
| Vận dụng | Giải quyết vấn đề đặt ra trong tình huống mở đầu. | Đáp án: a) $S = 4,9t^2$ nên $t = \sqrt{\frac{S}{4,9}}$. b) $S = 122,5$ nên $t = \sqrt{\frac{122,5}{4,9}} = \sqrt{\frac{1225}{49}} = \frac{35}{7} = 5$ (giây). |
3.2. Lựa chọn bài tập
GV thiết kế thêm một số bài tập tương tự các bài tập 3.1; 3.3; 3.4; 3.5 giao cho HS làm bài ở nhà bổ sung cho các bài tập có sẵn trong SGK.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
3.1. a) $4,95$ và $-4,95$. & b) $0,95$ và $-0,95$.
3.2. $S = \pi R^2$ suy ra $R = \sqrt{\frac{S}{\pi}}$. Đường kính ô đất là
$$d = 2R = 2\sqrt{\frac{S}{\pi}} = 2\sqrt{\frac{2}{3,14}} \approx 1,596173769.$$
Làm tròn kết quả đến chữ số thập phân thứ hai (để độ chính xác là $0,005$) ta được $1,60$ (m).
3.3. $x + 10 \geq 0$ hay $x \geq -10$. Tại $x = -1$ (thoả mãn điều kiện xác định) căn thức có giá trị là $\sqrt{-1+10} = \sqrt{9} = 3$.
3.4. a) $5,1$; &nbsp...... b) $4,9$; &......
Bài 8. Khai căn bậc hai với phép nhân và phép chia 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức Nhận biết được liên hệ giữa phép khai căn bậc hai với phép nh
Bài 8. Khai căn bậc hai với phép nhân và phép chia
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
Nhận biết được liên hệ giữa phép khai căn bậc hai với phép nhân và phép chia.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
Biết nhân, chia các căn bậc hai. Biết khai căn bậc hai một tích, thương bằng cách đưa về khai căn bậc hai những biểu thức đơn giản hơn.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Đối với GV: Chuẩn bị kế hoạch dạy học, một số slide trình chiếu nếu lớp học có máy chiếu, ti vi.
– Đối với HS: Xem lại kĩ bài học trước: Căn bậc hai và căn thức bậc hai. Chuẩn bị MTCT.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
HS mới có những khái niệm sơ bộ về căn bậc hai số học, căn thức bậc hai; khi phải khai căn bậc hai một số thường dùng MTCT, hoàn toàn chưa được làm quen với các phép tính cộng, trừ, nhân, chia các số thực nói chung, các căn bậc hai số học nói riêng. Vì vậy đây là bài học quan trọng giúp HS nhận biết cách thực hiện các phép tính thông thường trên các căn bậc hai.
Bài học này kế thừa tối đa các ưu điểm của SGK cũ và chỉ có một số thay đổi nhỏ: không sử dụng thuật ngữ phép khai phương mà dùng thuật ngữ phép khai căn bậc hai gần gũi, dễ hiểu hơn đối với HS. Trong bài học, HS được học cả hai biến đổi: chuyển việc nhân, chia căn bậc hai thành khai căn bậc hai tích, thương và chuyển việc khai căn bậc hai tích, thương thành khai căn bậc hai những thừa số đơn giản hơn. Điểm khác so với Toán 9 cũ là ưu tiên xét nhân, chia hai căn bậc hai trước và phép biến đổi ngược xét sau, thứ tự đó sẽ giúp HS phân biệt rõ hai phép biến đổi xuôi, ngược và đặc biệt giúp HS làm quen với các phép tính trên tập số thực hơn.
Một điểm khác nữa so với SGK cũ mà GV cần lưu ý đó là khái niệm biểu thức là mở rộng khái niệm số thực. Do đó căn thức bậc hai là mở rộng tự nhiên của căn bậc hai số học, các tính chất của căn bậc hai số học cũng đều mở rộng một cách tự nhiên cho căn thức bậc hai. Ta thường dùng chữ thường để kí hiệu số thực, chữ in hoa để kí hiệu biểu thức. Như vậy khi viết $A$ ta hiểu là kí hiệu một biểu thức (đặc biệt có thể là một số), còn khi viết $a$ thì ta hiểu đó là kí hiệu của một số thực. Khi giảng dạy, GV cần lưu ý HS rằng
khi nói tới biểu thức là bao gồm cả số. Các ví dụ trong bài học cũng lần lượt theo hai mức: ví dụ với các số và ví dụ với các biểu thức. Điểm cần chú ý nữa là t
khi nói tới biểu thức là bao gồm cả số. Các ví dụ trong bài học cũng lần lượt theo hai mức: ví dụ với các số và ví dụ với các biểu thức.
Điểm cần chú ý nữa là trong bài có cấu phần Tìm tòi – Khám phá để HS phát hiện các định lí về liên hệ giữa phép khai căn bậc hai và phép nhân, phép chia. Các bài toán trong các HĐ đều được chọn đơn giản để HS nhận ra ngay công thức tính mà không sa vào hình thức, kĩ thuật. Mặc dù HS hoàn toàn có thể tự chứng minh hoặc hiểu được chứng minh nhưng chương trình không yêu cầu và để giảm tải, các tác giả không trình bày phép chứng minh các tính chất trong bài học như SGK cũ. Tùy thực tế giảng dạy, căn cứ vào năng lực HS lớp mình phụ trách, GV có thể trình bày phép chứng minh các tính chất đó hoặc hướng dẫn HS tự chứng minh.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Nội dung bài học gồm hai đơn vị kiến thức, tổ chức trong 02 tiết, mỗi tiết hoàn thành một đơn vị kiến thức: Khai căn bậc hai và phép nhân (tiết 1); Khai căn bậc hai và phép chia (tiết 2).
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
1. KHAI CĂN BẬC HAI VÀ PHÉP NHÂN
Tìm tòi – Khám phá, HĐ1. Đoán nhận công thức nhân hai căn bậc hai., Tổ chức cho HS thực hiện các yêu cầu nêu trong HĐ1. Có thể yêu cầu HS nêu những đẳng thức tương tự.
Khung kiến thức, Giáo viên chốt công thức nhân hai căn bậc hai.
Ví dụ 1, 2, Làm quen vận dụng công thức nhân hai căn bậc hai., Thực hiện như SGK.
Luyện tập 1, Thực hành vận dụng công thức nhân hai căn bậc hai., Đáp án: a) 15; b) $-5ab^2$.
Ví dụ 3, 4, Làm quen cách khai căn một tích (chiều ngược của công thức nhân hai căn bậc hai)., Thực hiện như SGK.
Luyện tập 2, Thực hành vận dụng khai căn một tích., Đáp án: a) 35; b) $\sqrt{a}\left( {\sqrt b - 4} \right)$.
TIẾT 2 CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN 2. KHAI CĂN BẬC HAI VÀ PHÉP CHIA Tìm tòi – Khám phá, HD2. Đoán nhận công thức chia hai căn bậc hai.,
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
2. KHAI CĂN BẬC HAI VÀ PHÉP CHIA
Tìm tòi – Khám phá, HD2. Đoán nhận công thức chia hai căn bậc hai., Tổ chức cho HS thực hiện các yêu cầu nêu trong HD2. Có thể yêu cầu HS nêu những đẳng thức tương tự.
Ví dụ 5, Làm quen vận dụng công thức chia hai căn bậc hai., Thực hiện như SGK.
Luyện tập 3, Thực hành vận dụng công thức chia hai căn bậc hai., Đáp án: a) $\frac{3}{5}$; b) $-2b$.
Ví dụ 6, Làm quen cách khai căn một thương (chiều ngược của công thức chia hai căn bậc hai)., Thực hiện như SGK.
Luyện tập 4, Thực hành vận dụng khai căn một thương., Đáp án: a) $2{,}5$; b) $(a+1)\sqrt{5}$.
Vận dụng, Vận dụng các kiến thức đã học để giải toán., Đáp án: 2
Tranh luận, Lưu ý HS một sai lầm thường gặp., Đáp án: Vuông vận dụng sai tính chất căn bậc hai số học của một bình phương.
3.2. Lựa chọn bài tập
GV thiết kế thêm một số bài tập tương tự các bài tập trong SGK, giao cho HS làm thêm trên lớp hoặc ở nhà.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
3.7. a) $\sqrt{12}\left(\sqrt{12}+\sqrt{3}\right)=\left(\sqrt{12}\right)^{2}+\sqrt{12}\cdot\sqrt{3}=12+\sqrt{12\cdot3}=12+6=18.$
b) $\sqrt{8}\left(\sqrt{50}-\sqrt{2}\right)=\sqrt{8}\cdot\sqrt{50}-\sqrt{8}\cdot\sqrt{2}=\sqrt{8\cdot50}-\sqrt{8\cdot2}=20-4=16.$
c) $\left(\sqrt{3}+\sqrt{2}\right)^{2}-2\sqrt{6}=\left(\sqrt{3}\right)^{2}+2\sqrt{3}\cdot\sqrt{2}+\left(\sqrt{2}\right)^{2}-2\sqrt{6}=3+2\sqrt{6}+2-2\sqrt{6}=5.$
3.8. Với $a \geq b > 0$ ta có:
$\sqrt{2(a^2-b^2)}\cdot\sqrt{\frac{3}{a+b}}=\sqrt{2(a^2-b^2)\cdot\frac{3}{a+b}}=\sqrt{6(a-b)}.$
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT – Liên kết các kiến thức của các bài 7 và 8. – Bổ sung kĩ năng tính giá trị của căn thức (rút gọn rồi mới
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
– Liên kết các kiến thức của các bài 7 và 8.
– Bổ sung kĩ năng tính giá trị của căn thức (rút gọn rồi mới tính giá trị).
– Kĩ năng sử dụng căn thức biểu thị một số đại lượng trong các bài toán thực tế. Nhận thức ý nghĩa của bài toán tính giá trị căn thức.
2 GỢI Ý TỔ CHỨC THỰC HIỆN
SGK chỉ cung cấp một số lượng bài tập tối thiểu, vì vậy, tuỳ theo năng lực thực tế của HS, GV có thể lựa chọn thêm một số bài tập bổ sung.
3 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
3.12. a) $\sqrt{\left(\sqrt{3}-\sqrt{2}\right)^2}+\sqrt{\left(1-\sqrt{2}\right)^2}=\left(\sqrt{3}-\sqrt{2}\right)+\left(\sqrt{2}-1\right)=\sqrt{3}-1$.
Bài 9. BIẾN ĐỔI ĐƠN GIẢN VÀ RÚT GỌN BIỂU THỨC CHỨA CĂN THỨC BẬC HAI (3 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Nhận biết cách đưa một thừa số ra
Bài 9. BIẾN ĐỔI ĐƠN GIẢN VÀ RÚT GỌN BIỂU THỨC CHỨA CĂN THỨC BẬC HAI (3 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Nhận biết cách đưa một thừa số ra ngoài (vào trong) dấu căn bậc hai.
– Nhận biết cách trục căn thức bậc hai ở mẫu trong một số trường hợp đơn giản.
– Nhận biết cách rút gọn biểu thức chứa căn bậc hai.
1.2. Về kĩ năng (năng lực) - Thực hiện được yêu cầu đưa một thừa số ra ngoài hoặc vào trong dấu căn bậc hai (trong những trường hợp không quá phức tạp). Thực hi
1.2. Về kĩ năng (năng lực) - Thực hiện được yêu cầu đưa một thừa số ra ngoài hoặc vào trong dấu căn bậc hai (trong những trường hợp không quá phức tạp).
Thực hiện được yêu cầu trục căn thức bậc hai ở mẫu (trong những trường hợp đơn giản). - Rút gọn được một số biểu thức chứa căn bậc hai.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp - Đối với GV: Chuẩn bị Kế hoạch bài dạy; phiếu bài tập; slide nếu điều kiện cho phép trình chiếu.
Đối với HS: Ôn lại công thức căn bậc hai của một bình phương và liên hệ giữa khai căn bậc hai với phép nhân, phép chia đã học trong các bài trước.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó HS có thể quên hằng đẳng thức đáng nhớ (dùng khi trục căn ở mẫu); lúng túng về giá trị tuyệt đối (khi sử dụng công thức căn bậc hai của một bình phương).
2.3. Những điểm cần lưu ý khác - Khi tính toán cộng, trừ phân thức ta không cần chú ý đến điều kiện xác định (chỉ chú ý đến điều kiện xác định khi tính giá trị phân thức).
Khác với SGK trước đây, SGK Toán 9 KNTTVCS không trình bày nội dung: "Khử mẫu của biểu thức lấy căn bậc hai" thành một đơn vị kiến thức riêng mà trình bày dưới dạng một Chú ý trong đơn vị kiến thức: "Đưa thừa số ra ngoài dấu căn bậc hai" vì bản chất kĩ năng này cũng là đưa thừa số ra ngoài dấu căn.
căn bậc hai với phép nhân, phép chia đã học trong các bài trước.
Nội dung bài học gồm 3 ĐVKT dạy trong 3 tiết:
Tiết 1. Đưa thừa số ra ngoài/vào trong dấu căn bậc hai. Tiết 2. Trục căn thức ở mẫu. Tiết 3. Rút gọn biểu thức chứa căn thức bậc hai. 3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1 CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN Nêu vấn đề, Tạo tò mò, mong muốn khám phá bài học mới., GV chiếu lên màn hình tình huống trong SGK (
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Tạo tò mò, mong muốn khám phá bài học mới., GV chiếu lên màn hình tình huống trong SGK (GV chưa yêu cầu HS giải quyết).
1. ĐƯA THỪA SỐ RA NGOÀI DẤU CĂN
Khởi động, Ôn lại định nghĩa căn bậc hai số học và công thức căn bậc hai của một bình phương., GV yêu cầu HS thực hiện một vài bài tập đơn giản rồi nhắc lại định nghĩa căn bậc hai số học và công thức căn bậc hai của một bình phương.
Tìm tòi – Khám phá, HD1. HS thực hiện HD1 để rút ra công thức tổng quát., Đáp án: Cùng bằng 15.
Khung kiến thức, Phát biểu quy tắc nêu trong khung kiến thức., HS ghi quy tắc vào vở.
Chú ý, Nhận biết thuật ngữ "đưa một thừa số ra ngoài dấu căn bậc hai"., HS ghi chú ý vào vở.
Ví dụ 1, Hướng dẫn trình bày lời giải bài toán đưa thừa số ra ngoài dấu căn bậc hai., GV có thể nhắc lại cách phân tích một số tự nhiên thành thừa số.
Luyện tập 1, Thực hành đưa thừa số ra ngoài dấu căn. Có thể giao thực hiện tại lớp bài tập 3.17a và 3.17b., Đáp án: a) $2\sqrt{3}$; b) $9\sqrt{3}$; c) $20\sqrt{3}$.
Chú ý, Nhận biết khái niệm khử mẫu của biểu thức lấy căn.
Ví dụ 2, Hướng dẫn cách trình bày lời giải bài toán khử mẫu của biểu thức lấy căn.
Luyện tập 2, Thực hành cách khử mẫu của biểu thức lấy căn. Có thể giao thực hiện tại lớp bài tập 3.19a., GV có thể yêu cầu cả lớp cùng làm bài, chọn một, hai HS lên bảng trình bày lời giải. GV chữa bài, lưu ý cách trình bày.
Tranh luận, Lưu ý HS một sai lầm thường gặp khi đưa thừa số ra ngoài dấu căn., GV tổ chức thảo luận, đánh giá, động viên.
ĐƯA THỪA SỐ VÀO TRONG DẤU CĂN Tìm tòi – Khám phá, HĐ2. HS thực hiện HD2 để rút ra công thức tổng quát., Đáp án: a) cùng bằng 10; b) cùng bằng $-10$. Khung kiến
ĐƯA THỪA SỐ VÀO TRONG DẤU CĂN
Tìm tòi – Khám phá, HĐ2. HS thực hiện HD2 để rút ra công thức tổng quát., Đáp án: a) cùng bằng 10; b) cùng bằng $-10$.
Khung kiến thức, Phát biểu quy tắc nêu trong khung kiến thức, HS ghi quy tắc vào vở.
Ví dụ 3, Hướng dẫn cách trình bày lời giải bài toán đưa thừa số vào trong dấu căn., HS theo dõi, ghi chép bài giải vào vở.
Ví dụ 4, Để đưa về so sánh hai căn bậc hai cần đưa thừa số vào trong dấu căn., GV có thể hướng dẫn HS hoàn thành ví dụ bằng cách đặt các câu hỏi gợi ý: 1) Đưa thừa số vào trong căn; 2) So sánh hai căn nhận được.
Luyện tập 3, Thực hành cách đưa thừa số vào trong dấu căn. Có thể giao thực hiện tại lớp Bài tập 3.18a và 3.18b., Đáp án: a) $\sqrt{45}$ ; b) $-\sqrt{28}$.
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
3. TRỤC CĂN THỨC Ở MẪU
Tìm tòi – Khám phá, HĐ3, HĐ4. Giúp HS nhận biết các quy tắc trục căn thức ở mẫu., GV giao nhiệm vụ cho cả lớp; gọi một vài HS lên bảng, yêu cầu cụ thể từng bước.
Khung kiến thức, GV có thể dẫn dắt HS tự phát biểu quy tắc: GV nêu giả thiết, yêu cầu HS đưa ra kết luận. Chẳng hạn: Nếu $A, B$ là hai biểu thức, $B > 0$ thì $\frac{A}{\sqrt{B}}$ bằng bao nhiêu?, HS ghi quy tắc vào vở. GV cần lưu ý HS $\sqrt{A} + B$ và $\sqrt{A} - B$ gọi là hai biểu thức liên hợp. Tương tự, liên hợp của $\sqrt{A} + \sqrt{B}$ là $\sqrt{A} - \sqrt{B}$ và ngược lại.
Ví dụ 5, Hướng dẫn HS cách trình bày lời giải., GV nên yêu cầu HS tự làm; gọi lên bảng thực hiện, GV hoàn thiện lời giải của HS cho chuẩn.
Luyện tập 4, Thực hành cách trục căn thức ở mẫu. Có thể giao thực hiện tại lớp bài tập 3.20a và 3.20b., Giao nhiệm vụ cho cả lớp. Kiểm tra cá nhân. TIẾT 3 CẤU P
Luyện tập 4, Thực hành cách trục căn thức ở mẫu. Có thể giao thực hiện tại lớp bài tập 3.20a và 3.20b., Giao nhiệm vụ cho cả lớp. Kiểm tra cá nhân.
TIẾT 3
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
4. RÚT GỌN BIỂU THỨC CHỨA CĂN THỨC BẬC HAI
Đọc hiểu – Nghe hiểu, Đặt vấn đề giới thiệu nội dung của đơn vị kiến thức này., GV trình bày nội dung.
Ví dụ 6, Giới thiệu yêu cầu rút gọn một biểu thức chứa căn bậc hai và cách thực hiện., GV trình bày lời giải. GV có thể chú ý thêm: bằng cách viết $\sqrt{75} = 5\sqrt{3}$ ta có thể “thu gọn” $2\sqrt{3} - \sqrt{75}$ thành $2\sqrt{3} - 5\sqrt{3} = -3\sqrt{3}$ và ta thường gọi $2\sqrt{3}; 5\sqrt{3}$ là những “căn thức đồng dạng”.
Ví dụ 7, Ví dụ rút gọn biểu thức chứa căn thức bậc hai.
Luyện tập 5, Thực hành rút gọn một biểu thức chứa căn thức bậc hai (không quá phức tạp)., Không nên trục căn ở mẫu bằng cách nhân liên hợp mà nên phân tích tử. $\sqrt{22} - \sqrt{11} = \sqrt{11}(\sqrt{2} - 1)$; $\sqrt{21} - \sqrt{7} = \sqrt{7}(\sqrt{3} - 1)$. Đáp số: 4.
Vận dụng, a) $\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}} = \sqrt{\frac{c^2 - v^2}{c^2}} = \frac{\sqrt{c^2 - v^2}}{c}$ nên $m = \frac{m_0 c}{\sqrt{c^2 - v^2}} = \frac{m_0 c \sqrt{c^2 - v^2}}{c^2 - v^2}$.
b) Nếu $v = \frac{1}{10}c$ thì $\frac{v}{c} = \frac{1}{10}$ suy ra $1 - \frac{v^2}{c^2} = 1 - \frac{1}{100} = \frac{99}{100}$, do đó $\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}}
b) Nếu $v = \frac{1}{10}c$ thì $\frac{v}{c} = \frac{1}{10}$ suy ra $1 - \frac{v^2}{c^2} = 1 - \frac{1}{100} = \frac{99}{100}$, do đó $\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}} = \frac{\sqrt{99}}{10}$; $m = \frac{10m_0}{\sqrt{99}} \approx 1,005m_0$.
3.2. Lựa chọn bài tập
Hướng dẫn HS tự học ở nhà: Làm các câu còn lại trong các bài tập 3.17 – 3.22.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
3.17. a) $\sqrt{52} = \sqrt{13 \cdot 2^2} = 2\sqrt{13}$.
b) $\sqrt{27a} = \sqrt{3 \cdot 3^2 a} = 3\sqrt{3a}$.
c) $\sqrt{50\sqrt{2} + 100} = \sqrt{5^2 \left(2\sqrt{2} + 4\right)} = 5\sqrt{2\sqrt{2} + 4}$.
d) $\sqrt{9\sqrt{5} - 18} = \sqrt{3^2 \left(\sqrt{5} - 2\right)} = 3\sqrt{\sqrt{5} - 2}$.
3.18. a) $4\sqrt{3} = \sqrt{4^2 \cdot 3} = \sqrt{48}$.
b) $-2\sqrt{7} = -\sqrt{2^2 \cdot 7} = -\sqrt{28}$.
c) $4\sqrt{\frac{15}{2}} = \sqrt{4^2 \cdot \frac{15}{2}} = \sqrt{120}$.
d) $-5\sqrt{\frac{16}{5}} = -\sqrt{5^2 \cdot \frac{16}{5}} = -\sqrt{80}$.
3.19. a) $2a \cdot \sqrt{\frac{3}{5}} = 2a \cdot \sqrt{\frac{3 \cdot 5}{5^2}} = \frac{2a}{5}\sqrt{15}$.
b) $-3x \cdot \sqrt{\frac{5}{x}} = -3 \cdot \sqrt{\frac{5}{x} \cdot x^2} = -3 \cdot \sqrt{5x}$.
c) $-\sqrt{\frac{3a}{b}} = -\sqrt{\frac{3ab}{b^2}} = -\frac{1}{b} \cdot \sqrt{3ab}$.
3.20. a) $\frac{4 + 3\sqrt{5}}{\sqrt{5}} = \frac{\left(4 + 3\sqrt{5}\right)\sqrt{5}}{\left(\sqrt{5}\right)^2} = \frac{4\sqrt{5} + 15}{5}$.
b) $\frac{1}{\sqrt{5} - 2} = \frac{\sqrt{5} + 2}{\left(\sqrt{5} - 2\right)\left(\sqrt{5} + 2\right)} = \frac{\sqrt{5} + 2}{5 - 4} = \sqrt{5} + 2$.
c) $\frac{3 + \sqrt{3}}{1 - \sqrt{3}} = \frac{\sqrt{3}\left(\sqrt{3} + 1\right)}{1 - \sqrt{3}} = \frac{\sqrt{3}\left(\sqrt{3} + 1\right)^2}{\left(1 - \sqrt{3}\right)\left(\sqrt{3} + 1\right)} = \frac{\sqrt{3}\left(4 + 2\sqrt{3}\right)}{1 - 3} = -\frac{4\sqrt{3} + 6}{2} = -2\sqrt{3} - 3$.
Bài 10. Căn bậc ba và căn thức bậc ba 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Nhận biết căn bậc ba của một số thực. – Nhận biết căn thức bậc ba của mộ
Bài 10. Căn bậc ba và căn thức bậc ba
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Nhận biết căn bậc ba của một số thực.
– Nhận biết căn thức bậc ba của một biểu thức đại số.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Tính được giá trị đúng (hoặc gần đúng) căn bậc ba của một số thực bằng MTCT.
– Tính được giá trị của một số căn thức bậc ba tại những giá trị đã cho của biến (trường hợp đơn giản). Sử dụng được các tính chất $(\sqrt[3]{A})^3 = A = \sqrt[3]{A^3}$ để rút gọn, tính giá trị của một số biểu thức chứa căn bậc ba.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG 2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp – Đối với GV: Nếu có điều kiện, chuẩn bị sẵn slide phần đề toán hoặc các hình ảnh
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Đối với GV: Nếu có điều kiện, chuẩn bị sẵn slide phần đề toán hoặc các hình ảnh liên quan đến bài học. GV cũng có thể chuẩn bị một số phiếu bài tập (ghi đề bài) dành cho các hoạt động trên lớp.
– Đối với HS: Chuẩn bị đồ dùng học tập đầy đủ, ôn lại khái niệm căn bậc hai, căn thức bậc hai và cách dùng MTCT để tính căn bậc hai số học đã học trong bài 7.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
Mặc dù khái niệm căn bậc ba đơn giản hơn khái niệm căn bậc hai, do căn bậc ba của một số thực luôn tồn tại và duy nhất. Tuy nhiên, dãy các lập phương của các số tự nhiên đầu tiên tăng khá nhanh nên HS không nhớ các lập phương đúng của các số tự nhiên đầu tiên như có thể nhớ khoảng chục số chính phương đầu tiên. Vì thế, việc “nhẩm” một số căn bậc ba là khó với HS. Từ đó cần luyện cho HS sử dụng MTCT thành thạo.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Bài học có 2 ĐVKT được dạy trong 1 tiết:
[1] Căn bậc ba
– Định nghĩa căn bậc ba của một số thực.
– Tính các căn bậc ba (bằng MTCT).
[2] Căn thức bậc ba
– Định nghĩa căn thức bậc ba.
– Tính giá trị của căn thức bậc ba.
– Hai tính chất cơ bản: $(\sqrt[3]{A})^3 = A = \sqrt[3]{A^3}$.
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Tìm tòi – Kháм phá, Khám phá khái niệm căn bậc ba của một số thực., HS đã được học (trong Hình học trực quan) cách tính thể tích của hình lập phương theo độ dài cạnh. Yêu cầu giải bài toán ngược: tính độ dài cạnh của hình lập phương theo thể tích $V$ của nó. HS có thể dễ dàng hoàn thành bảng đã nêu trong HD1.
Khung kiến thức, Trình bày định nghĩa căn bậc ba của một số thực. Chú ý, Bổ sung kí hiệu căn bậc ba; thuật ngữ: chỉ số của căn; phép khai căn bậc ba., GV giảng,
Khung kiến thức, Trình bày định nghĩa căn bậc ba của một số thực.
Chú ý, Bổ sung kí hiệu căn bậc ba; thuật ngữ: chỉ số của căn; phép khai căn bậc ba., GV giảng, ghi lên bảng và yêu cầu HS ghi chép.
Ví dụ 1, Hướng dẫn cách giải thích vì sao $\sqrt[3]{a} = x$., GV có thể viết dãy số lập phương đúng $1^3;2^3;3^3;...$
Nhận xét, Có thể sử dụng tính chất $\left(\sqrt[3]{a}\right)^3 = \sqrt[3]{a^3} = a$ để giải thích vì sao $\sqrt[3]{a} = x$., HS theo dõi và ghi chép.
Luyện tập 1, Thực hành theo mẫu nêu trong Ví dụ 1., Đáp số: a) 5; b) 0,2; c) $-\frac{2}{3}$.
Đọc hiểu – Nghe hiểu, Nhận biết cách sử dụng MTCT để tính căn bậc ba của một số thực., HS cần có MTCT để thực hành. Nếu yêu cầu tính với độ chính xác thì chỉ trong trường hợp kết quả là số dương.
Ví dụ 2, Hướng dẫn cách sử dụng MTCT giải bài toán tìm các căn bậc ba.
Luyện tập 2, Thực hành theo mẫu Ví dụ 2., Đáp số: 3,56.
Thử thách nhỏ, Đáp án: Mỗi khối lập phương đơn vị có thể tích bằng 1 cm³. Vì vậy nếu ghép 125 khối lập phương đơn vị thì ta được một khối lập phương có thể tích là 125 cm³. Vì $125 = 5^3$ nên 125 cm³ là thể tích của một khối lập phương có cạnh bằng 5 cm. Ta có thể xếp 125 khối lập phương đơn vị thành một khối lập phương lớn như sau:
CĂN THỨC BẬC BA Đọc hiểu – Nghe hiểu, Trình bày định nghĩa căn thức bậc ba., GV có thể yêu cầu HS nhắc lại định nghĩa căn thức bậc hai để đi tới định nghĩa căn
CĂN THỨC BẬC BA
Đọc hiểu – Nghe hiểu, Trình bày định nghĩa căn thức bậc ba., GV có thể yêu cầu HS nhắc lại định nghĩa căn thức bậc hai để đi tới định nghĩa căn thức bậc ba.
Chú ý, Điểm nhanh hai tính chất quan trọng của căn thức bậc ba và cách tính giá trị của căn thức tại những giá trị đã cho của biến., GV gọi một HS đọc chú ý, giảng giải, nhấn mạnh lại các ý cần ghi nhớ.
Ví dụ 3, 4, Làm quen với cách tính giá trị của một căn thức; rút gọn biểu thức chứa căn bậc ba., GV hướng dẫn HS thực hiện.
Luyện tập 3, Thực hành theo mẫu trong Ví dụ 4., Đáp số: a) $-1$; $-2$ b) $x - 1$.
3.2. Lựa chọn bài tập
HS hoàn thành các bài tập 3.23 – 3.27.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
3.23. a) Vì $6^3 = 216$ nên $\sqrt[3]{216} = 6$.
b) Vì $(-8)^3 = -512$ nên $\sqrt[3]{-512} = -8$.
c) Vì $(-0{,}1)^3 = -0{,}001$ nên $\sqrt[3]{-0{,}001} = -0{,}1$.
d) Vì $1{,}1^3 = 1{,}331$ nên $\sqrt[3]{1{,}331} = 1{,}1$.
3.24. a) $\sqrt[3]{-2{,}1} \approx 1{,}28$.
b) $\sqrt[3]{-18} \approx -2{,}62$.
c) $\sqrt[3]{-28} \approx -3{,}04$.
d) $\sqrt[3]{0{,}35} \approx 0{,}70$.
3.25. Nếu $x$ (dm) là chiều dài cạnh thùng thì thể tích thùng là $x^3$ ($\text{dm}^3$). Theo đề bài ta có
$x^3 = 730$.
Do đó $x = \sqrt[3]{730}$. Sử dụng MTCT ta tính được $\sqrt[3]{730} = 9{,}004113346...$ Vì vậy chiều dài cạnh thùng khoảng $9$ dm.
3.26. a) $\sqrt[3]{{{\left( {1 - \sqrt 2 } \right)}^3}} = 1 - \sqrt 2$.
b) $\sqrt[3]{{{\left( {2\sqrt 2 + 1} \right)}^3}} = 2\sqrt 2 + 1$.
c) ${\left( {\sqrt[3]{{\sqrt 2 + 1}}} \right)^3} = \sqrt 2 + 1$.
3.27. $\sqrt[3]{{27{x^3} - 27{x^2} + 9x - 1}} = \sqrt[3]{{{{\left( {3x - 1} \right)}^3}}} = 3x - 1$.
Tại $x = 7$, biểu thức có giá trị là $3 \cdot 7 - 1 = 20$.
Luyện tập chung 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT – Liên kết các kiến thức của các bài 9 và 10. – Thành thạo kĩ năng biến đổi (đơn giản) và rút gọn các biểu thức ch
Luyện tập chung
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
– Liên kết các kiến thức của các bài 9 và 10.
– Thành thạo kĩ năng biến đổi (đơn giản) và rút gọn các biểu thức chứa căn bậc hai và bậc ba.
– Kĩ năng giải quyết một số tình huống thực tiễn cần sử dụng căn bậc hai và căn bậc ba.
2 GỢI Ý TỔ CHỨC THỰC HIỆN
SGK chỉ cung cấp một số lượng bài tập tối thiểu, vì vậy tuỳ theo năng lực thực tế của HS, GV có thể lựa chọn thêm một số bài tập bổ sung.
3 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
3.28. a) $\frac{5+3\sqrt{5}}{\sqrt{5}} - \frac{1}{\sqrt{5}-2} = \frac{\sqrt{5}\left(\sqrt{5}+3\right)}{\sqrt{5}} - \frac{\sqrt{5}+2}{\left(\sqrt{5}-2\right)\left(\sqrt{5}+2\right)} = \sqrt{5} + 3 - \frac{\sqrt{5}+2}{5-4} = 1$.
b) $\sqrt{\left(\sqrt{7}-2\right)^2} - \sqrt{63} + \frac{\sqrt{56}}{\sqrt{2}} = \left|\sqrt{7}-2\right| - 3\sqrt{7} + \sqrt{\frac{56}{2}} = \sqrt{7} - 2 - 3\sqrt{7} + \sqrt{28}$
$= \sqrt{7} - 2 - 3\sqrt{7} + 2\sqrt{7} = -2$.
c) $\frac{\sqrt{\left(\sqrt{3}+\sqrt{2}\right)^2} + \sqrt{\left(\sqrt{3}-\sqrt{2}\right)^2}}{2\sqrt{12}} = \frac{\sqrt{3}+\sqrt{2}+\sqrt{3}-\sqrt{2}}{4\sqrt{3}} = \frac{1}{2}$.
d) $\frac{\sqrt[3]{\left(\sqrt{2}+1\right)^3} - 1}{\sqrt{50}} = \frac{\sqrt{2}+1-1}{5\sqrt{2}} = \frac{1}{5}$.
3.29. a) $3\sqrt{45} + \frac{5\sqrt{15}}{\sqrt{3}} - 2\sqrt{245} = 3 \cdot 3\sqrt{5} + 5\sqrt{\frac{15}{3}} - 2 \cdot 7\sqrt{5} = (9+5-14)\sqrt{5} = 0$.
b) $\frac{\sqrt{12}-\sqrt{4}}{\sqrt{3}-1} - \frac{\sqrt{21}+\sqrt{7}}{\sqrt{3}+1} + \sqrt{7} = \frac{\sqrt{4}\left(\sqrt{3}-1\right)}{\sqrt{3}-1} - \frac{\sqrt{7}\left(\sqrt{3}+1\right)}{\sqrt{3}+1} + \sqrt{7}$
$= \sqrt{4} - \sqrt{7} + \sqrt{7} = 2$.
c) $\frac{3-\sqrt{3}}{1-\sqrt{3}} + \sqrt{3}\left(2\sqrt{3}-1\right) + \sqrt{12} = \frac{\sqrt{3}\left(\sqrt{3}-1\right)}{1-\sqrt{3}} + 6 - \sqrt{3} + 2\sqrt{3}$
$= -\sqrt{3} + 6 - \sqrt{3} + 2\sqrt{3} = 6$.
d) $\frac{\sqrt{3}-1}{\sqrt{2}} + \frac{\sqrt{2}}{\sqrt{3}-1} - \frac{6}{\sqrt{6}} = \frac{(\sqrt{3}-1)\sqrt{2}}{2} + \frac{\sqrt{2}(\sqrt{3}+1)}{(\sqrt{3}-1)(\
d) $\frac{\sqrt{3}-1}{\sqrt{2}} + \frac{\sqrt{2}}{\sqrt{3}-1} - \frac{6}{\sqrt{6}} = \frac{(\sqrt{3}-1)\sqrt{2}}{2} + \frac{\sqrt{2}(\sqrt{3}+1)}{(\sqrt{3}-1)(\sqrt{3}+1)} - \sqrt{6}$
$= \frac{\sqrt{6}-\sqrt{2}+\sqrt{6}+\sqrt{2}}{2} - \sqrt{6} = 0.$
3.30. Từ giả thiết suy ra $F = 30v^2$.
a) Khi vận tốc của gió là $v = 10$ (m/s) thì lực $F = 30 \cdot 10^2 = 3,000$ (N).
b) Theo đề bài, $F = 30v^2 \leq 12,000$ hay $v^2 \leq 400$, do đó $v \leq 20$ (m/s). Vì vậy con thuyền đó có thể đi được trong gió với vận tốc gió tối đa là $20$ (m/s).
3.31. a) $\sqrt[3]{(-x-1)^3} = -x-1$.
b) $\sqrt[3]{8x^3 - 12x^2 + 6x - 1} = \sqrt[3]{(2x-1)^3} = 2x-1$.
Trang 90
Chương IV. HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC VUÔNG A. TỔNG QUAN 1. Vị trí, vai trò của chương Chương này tiếp cận kĩ hơn về tam giác vuông. Ngoài hệ thức về cạnh của
Chương IV. HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC VUÔNG
A. TỔNG QUAN
1. Vị trí, vai trò của chương
Chương này tiếp cận kĩ hơn về tam giác vuông. Ngoài hệ thức về cạnh của tam giác vuông theo định lí (ĐL) Pythagore đã học ở lớp 8, trong chương này ta sẽ đề cập tới những hệ thức giữa cạnh và góc nhọn của tam giác vuông thông qua khái niệm tỉ số lượng giác của một góc nhọn. Đây là khái niệm bao trùm của chương, lần đầu tiên HS được tiếp cận. Khái niệm này sẽ được mở rộng và học tiếp trong Hình học 10,...
Các khái niệm tỉ số lượng giác trong chương này được trình bày cùng với một số tính chất và ứng dụng các tỉ số lượng giác trong Toán, trong thực tiễn cuộc sống. Bên cạnh đó, HS cũng biết tính toán các tỉ số lượng giác khi biết số đo góc và tìm góc khi biết một tỉ số lượng giác của nó bằng MTCT.
Nội dung chính và yêu cầu cần đạt trong chương.
Tỉ số lượng giác của góc nhọn
Nội dung chính, Yêu cầu cần đạt
Tỉ số lượng giác của góc nhọn, – Nhận biết được các tỉ số sin, côsin, tang, côtang của góc nhọn. – Giải thích được tỉ số lượng giác của các góc đặc biệt ($30^\circ, 45^\circ, 60^\circ$). – Giải thích được tỉ số lượng giác của hai góc phụ nhau. – Tính được (đúng hoặc gần đúng) các giá trị lượng giác và tìm được góc khi biết một giá trị lượng giác của góc đó bằng MTCT.
Một số hệ thức về cạnh và góc trong tam giác vuông, – Giải thích được một số hệ thức về cạnh và góc trong tam giác vuông. – Giải quyết được một số vấn đề thực tiễn gắn với tỉ số lượng giác của góc nhọn, chẳng hạn như tính độ dài đoạn thẳng, độ lớn góc và áp dụng giải tam giác vuông.
2. Cấu tạo chương
Chương IV gồm 2 bài học, 1 bài luyện tập chung và bài ôn tập, thực hiện trong 11 tiết. Cụ thể như sau:
Bài 11. Tỉ số lượng giác của góc nhọn 4 tiết Bài 12. Một số hệ thức giữa cạnh, góc trong tam giác vuông và ứng dụng 3 tiết Luyện tập chung 2 tiết Bài tập cuối c
Bài 11. Tỉ số lượng giác của góc nhọn 4 tiết Bài 12. Một số hệ thức giữa cạnh, góc trong tam giác vuông và ứng dụng 3 tiết Luyện tập chung 2 tiết Bài tập cuối chương IV 2 tiết
3. Những điểm đổi mới chủ yếu so với SGK trước đây
3.1. Về nội dung Điểm mới nổi bật của SGK này so với SGK trước đây là không còn nội dung các hệ thức về cạnh và đường cao trong tam giác vuông (vì các hệ thức này đã được học trong chương Tam giác đồng dạng). Nội dung về bảng lượng giác được thay bằng máy tính cầm tay. Các nội dung còn lại không khác nhiều.
3.2. Về phương pháp tiếp cận
- Xuất phát từ những bài toán thực tiễn, bằng phương pháp trực quan để hình thành
kiến thức mới.
Các nội dung kiến thức mới hầu hết được hình thành bằng con đường tìm tòi, khám phá thông qua các hoạt động cụ thể.
4. Gợi ý kiểm tra, đánh giá
- GV có thể kiểm tra nhanh kiến thức bài cũ vào đầu tiết học.
Vì chương này tương đối độc lập với các chương khác nên GV có thể bố trí bài kiểm tra 1 tiết bao gồm cả trắc nghiệm và tự luận.
Trắc nghiệm (30%): tập trung vào các bài toán ở mức độ nhận biết và thông hiểu khái niệm mới.
Tự luận (70%): tập trung vào các bài toán áp dụng giải tam giác và vận dụng thực tiễn đơn giản.
B. CÁC BÀI HỌC CỤ T HỂ
BÀI 11. TỈ SỐ LƯỢNG GIÁC CỦA GÓC NHỌN (4 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức - Nhận biết được khái niệm các tỉ số lượng giác sin, côsin, tang, côtang của một góc nhọn.
Giải thích được bảng giá trị lượng giác của các góc 30o, 45o, 60o. - Giải thích được các tỉ số lượng giác của hai góc phụ nhau. 1.2. Về kĩ năng (năng lực) - Biế
Giải thích được bảng giá trị lượng giác của các góc 30o, 45o, 60o. - Giải thích được các tỉ số lượng giác của hai góc phụ nhau. 1.2. Về kĩ năng (năng lực)
- Biết xác định thuần thục cạnh đối, cạnh kề của một góc nhọn trong một tam giác vuông.
Viết được các tỉ số lượng giác của một góc nhọn theo định nghĩa. - Bước đầu vận dụng được định nghĩa các tỉ số lượng giác của góc nhọn và bảng giá trị lượng giác của các góc 30o, 45o, 60o để tính toán.
Vận dụng được định lí về tỉ số lượng giác của hai góc phụ nhau để giải toán. - Biết dùng máy tính cầm tay (MTCT) để tính các tỉ số lượng giác của một góc nhọn và tìm góc nhọn khi biết một trong các tỉ số lượng giác của nó.
1.3. Về phẩm chất
Bồi dưỡng hứng thú học tập, ý thức làm việc nhóm, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỀU CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp - GV nên tìm thêm một vài tình huống mở đầu để phân tích cho HS thấy sự cần thiết có khái niệm tỉ số lượng giác sin, côsin, tang, côtang của góc nhọn.
GV và HS chuẩn bị MTCT. 2.2. Vấn đề có thể khó - Giúp cho HS hiểu được tính hợp lí của các công thức định nghĩa sin, côsin, tang, côtang. Điều này thể hiện ở chỗ: hai tam giác vuông có một góc nhọn cùng số đo thì đồng dạng. Do đó, trong hai tam giác này, các tỉ số giữa cạnh đối và cạnh huyền, cạnh kề và cạnh huyền, cạnh đối và cạnh kề, cạnh kề và cạnh đối của góc nhọn đó tương ứng bằng nhau. Vì vậy, các tỉ số này không phụ thuộc vào từng tam giác mà chỉ phụ thuộc vào độ lớn của góc đang xét. Điều này không yêu cầu tất cả HS phải hiểu rõ. GV chỉ nên giải thích cho HS khá, giỏi khi các em thắc mắc.
Trong SGK Toán 9 tập 1 sử dụng MTCT fx - 580 VNX. Nếu chọn máy tính khác thì GV nghiên cứu trước và yêu cầu HS đọc hiểu hướng dẫn sử dụng về tỉ số lượng giác và thực hành tính toán trên máy tính đã chọn.
Ngoài vấn đề có thể khó nêu trên, các hoạt động, ví dụ, luyện tập,... trong bài là đơn giản, GV có thể hướng dẫn để HS tự giải quyết.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU Bài học này có ba mục với ba đơn vị kiến thức và phần hướng dẫn thực hành MTCT được thực hiện trong 4 tiết. Có thể
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Bài học này có ba mục với ba đơn vị kiến thức và phần hướng dẫn thực hành MTCT được thực hiện trong 4 tiết. Có thể thực hiện như sau:
– Tiết 1, 2: mục 1
– Tiết 3, 4: mục 2 và 3.
3.1 Gợi ý thực hiện các cấu phần chính của bài học
– Ổn định tổ chức lớp.
– Nêu vấn đề (Bài toán mở đầu)
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Giúp HS thấy: Trong một tam giác vuông, khi biết cạnh huyền và một cạnh góc vuông có thể tính được độ lớn của góc nhọn bằng MTCT và cách tính., GV dẫn dắt HS vận dụng định nghĩa tỉ số sin để dẫn đến $\sin \alpha = \frac{h}{a}$ và sử dụng MTCT để tìm $\alpha$, đối chiếu với góc tiêu chuẩn. Ta sẽ giải quyết bài toán này trong phần Vận dụng.
1. KHÁI NIỆM TỈ SỐ LƯỢNG GIÁC CỦA MỘT GÓC NHỌN
Trước tiên GV giới thiệu nhanh về cạnh đối, cạnh kề của một góc nhọn trong tam giác vuông qua hình vẽ.
Tìm tòi – Khám phá Khái niệm sin, côsin, tang, côtang của góc nhọn $\alpha$., – Khái niệm sin, côsin, tang, côtang được hình thành thông qua HĐ1. HĐ1 giúp HS thấy: Hai tam giác vuông có cùng một góc nhọn $\alpha$ thì đồng dạng, suy ra chúng có các cặp cạnh tương ứng tỉ lệ. Từ đó người ta đưa ra khái niệm sin, côsin, tang, côtang của $\alpha$ nhờ các tỉ số của các cặp cạnh này., – GV hướng dẫn HS thực hiện HĐ1. – Sau đó GV chốt lại bằng nhận xét và đưa ra định nghĩa $\sin \alpha$, $\cos \alpha$, $\tan \alpha$, $\cot \alpha$.
Chú ý, – Giúp HS viết được các tỉ số lượng giác dưới dạng biểu thức. – Giúp HS thấy quan hệ giữa tang và côtang của góc $\alpha$., – GV có thể chỉ ra cho HS thấy: Từ HĐ1 và Nhận xét, ta có định nghĩa $\sin \alpha$, $\cos \alpha$, $\tan \alpha$ và $\cot \alpha$ như vậy là hợp lí, tức là định nghĩa này không phụ thuộc vào từng tam giác vuông có một góc nhọn $\alpha$. Tuy nhiên GV không nên đi sâu quá về vấn đề này.
– Giúp HS biết được tên gọi chung của sinα, cosα, tanα và cotα., – GV hướng dẫn HS giải thích thêm tại sao $\cot \alpha = \frac{1}{{\tan \alpha }}$. – GV giới t
– Giúp HS biết được tên gọi chung của sinα, cosα, tanα và cotα., – GV hướng dẫn HS giải thích thêm tại sao $\cot \alpha = \frac{1}{{\tan \alpha }}$. – GV giới thiệu khái niệm các tỉ số lượng giác của góc nhọn α.
Ví dụ 1, Giúp HS bước đầu tiếp cận kĩ năng tính các tỉ số lượng giác của góc nhọn theo định nghĩa., – GV yêu cầu HS thực hiện Ví dụ và đối chiếu với SGK. – GV có thể gợi ý cho HS thực hiện.
Luyện tập 1, Giúp HS hình thành kĩ năng đã được tiếp cận qua Ví dụ 1., GV cho HS vẽ hình theo giả thiết của bài toán; tính BC; xác định góc α; viết các tỉ số lượng giác của α theo định nghĩa; sau cùng rút gọn các phân số vừa viết được.
Tìm tòi – Khám phá Giá trị lượng giác sin, côsin ,tang, côtang của các góc $30^\circ$, $45^\circ$, $60^\circ$., Kiến thức cơ bản của ĐVKT được hình thành qua hai hoạt động HD2 và HD3. – Qua HD2 với tam giác vuông cân, HS sẽ tính được sin, côsin, tang, côtang của góc $45^\circ$. – Qua HD3 với tam giác vuông có hai góc nhọn $30^\circ$, $60^\circ$, HS sẽ tính được sin, côsin, tang, côtang của góc $30^\circ$ và của góc $60^\circ$., – GV vẽ hình, hướng dẫn HS thực hiện HD2 và HD3. – Sau đó GV chốt lại bằng bảng giá trị lượng giác (GTLG) của các góc $30^\circ$, $45^\circ$, $60^\circ$.
Ví dụ 2, Giúp HS tiếp cận với kĩ năng vận dụng bảng giá trị lượng giác của các góc đặc biệt để tính toán., – GV cho HS vẽ hình – GV gợi ý cho HS viết các tỉ số lượng giác của góc C ($= 30^\circ$) liên quan đến cạnh huyền, $\sin C = \frac{{AB}}{{BC}}$, $\cos C = \frac{{AC}}{{BC}}$. Từ đó tính $AB = BC \cdot \sin C$, $AC = BC \cdot \cos C$ bằng cách sử dụng bảng GTLG của các góc đặc biệt.
Luyện tập 2 Giúp HS hình thành kĩ năng vận dụng bảng giá trị lượng giác của các góc đặc biệt để tính toán. TỈ SỐ LƯỢNG GIÁC CỦA HAI GÓC PHỤ NHAU CẤU PHẦN MỤC ĐÍ
Luyện tập 2 Giúp HS hình thành kĩ năng
vận dụng bảng giá trị lượng giác của các góc đặc biệt để tính toán.
TỈ SỐ LƯỢNG GIÁC CỦA HAI GÓC PHỤ NHAU
CẤU PHẦN MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU
Kiến thức này được hình Tìm tòi - thành qua HĐ4.
Khám phá, - Giúp HS tự thiết lập (giải
Tỉ số lượng giác, thích) các đẳng thức về sin,
của hai góc phụ, côsin và về tang, côtang của
nhau., hai góc phụ nhau.
Ví dụ 3, Giúp HS tiếp cận kĩ năng vận dụng Định lí để tính toán.
Luyện tập 3 Giúp HS hình thành kĩ năng
vận dụng Định lí để giải thích các đẳng thức.
SỬ DỤNG MÁY TÍNH CẦM TAY TÍNH TỈ SỐ LƯỢNG GIÁC CỦA MỘT GÓC
CẤU PHẦN MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU
Ví dụ 4,, - GV giúp HS biết cách sử
Luyện tập 4, dụng MTCT để tính các tỉ số lượng giác của một góc nhọn
thông qua Ví dụ 4 và thực hành luyện tập kĩ năng này thông qua Luyện tập 4.
GV yêu cầu HS vẽ hình. - GV hướng dẫn HS chọn tỉ số lượng giác thích hợp cot C và cos C để tính AC và BC (AC = c, BC = c 2 ).
A
c
45o B C
GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Trước tiên, GV nhắc lại nhanh khái niệm hai góc phụ nhau. Cho HS biết về số đo, hai góc phụ nhau có thể xem là hai góc nhọn của một tam giác vuông nào đó. - GV hướng dẫn HS thực hiện HĐ4. - GV chốt lại kết quả của HĐ4 bằng Định lí của bài.
GV hướng dẫn HS tìm góc phụ với góc đã cho và vận dụng định lí để cho kết quả. Gợi ý. Hai góc 35o và 55o là hai góc phụ nhau.
NHỌN
GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
GV lưu ý HS có thể tính cot D một cách trực tiếp hoặc thông qua tính tan (90o- D).
Ví dụ 5, Luyện tập 5, – GV giúp HS biết cách sử dụng MTCT để tìm góc khi biết một tỉ số lượng giác của góc đó thông qua Ví dụ 5 và hình thành kĩ năng này thông
Ví dụ 5, Luyện tập 5, – GV giúp HS biết cách sử dụng MTCT để tìm góc khi biết một tỉ số lượng giác của góc đó thông qua Ví dụ 5 và hình thành kĩ năng này thông qua Luyện tập 5., – GV cho HS thấy, khi biết $\cot \alpha$ có thể tính một cách trực tiếp $\alpha$ theo Ví dụ 5 hoặc tìm góc $90^\circ - \alpha$ theo tang, từ đó suy ra góc $\alpha$. – GV có thể cho HS thực hiện thêm một vài ví dụ nữa nếu HS chưa rõ cách tính. Chú ý. Nếu góc có số giây lớn hơn hoặc bằng $30''$ thì khi làm tròn đến phút ta cộng thêm $1'$ (tương tự khi làm tròn đến độ).
Vận dụng, Giúp HS giải quyết bài toán ở tình huống mở đầu với số liệu cụ thể., GV giúp HS vẽ hình tương tự Hình 4.1, điền các số liệu cụ thể vào hình và thực hiện tính toán. Cuối cùng đối chiếu kết quả tìm được với tiêu chuẩn góc dốc dành cho người đi xe lăn để thấy ý nghĩa thực tiễn của vấn đề.
Tranh luận, Giúp HS thấy rằng để tính một cạnh của tam giác vuông, không nhất thiết phải biết độ dài của hai cạnh kia mà chỉ cần biết độ dài của một cạnh và độ lớn của một góc nhọn., Ý kiến của Tròn đúng, $AB = BC \cdot \tan C = 70 \cdot \tan 55^\circ$ (m).
3.2. Lựa chọn bài tập
Các bài tập từ 4.1 đến 4.7 là những bài tập cơ bản, GV nên hướng dẫn cho HS giải quyết hết.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
4.1. a) $AB = 8$, $BC = 17$, theo ĐL Pythagore ta có $AC = 15$. Từ đó
$\sin B = \cos C = \frac{AC}{BC} = \frac{15}{17}$, $\cos B = \sin C = \frac{AB}{BC} = \frac{8}{17}$,
$\tan B = \cot C = \frac{AC}{AB} = \frac{15}{8}$, $\cot B = \tan C = \frac{8}{15}$.
b) $AC = 0{,}9$, $AB = 1{,}2$, theo ĐL Pythagore ta có $BC = 1{,}5$. Từ đó $\sin B = \cos C = \frac{AC}{BC} = \frac{3}{5}$,
$\cos B = \sin C = \frac{AB}{BC} = \frac{4}{5}$, $\tan B = \cot C = \frac{AC}{AB} = \frac{3}{4}$, $\cot B = \tan C = \frac{AB}{AC} = \frac{4}{3}$.
4.2. Tam giác $ABC$ vuông tại $A$, $\widehat{B} = 60^\circ$, $AB = 3$ thì do $\frac{AC}{AB} = \tan 60^\circ = \sqrt{3}$ suy ra
$AC = AB \cdot \tan 60^\circ = 3\sqrt{3}$ (cm).
Bài 12. MỘT SỐ HỆ THỨC GIỮA CẠNH, GÓC TRONG TAM GIÁC VUÔNG VÀ ỨNG DỤNG (3 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức Giải thích được một số hệ thức g
Bài 12. MỘT SỐ HỆ THỨC GIỮA CẠNH, GÓC TRONG TAM GIÁC VUÔNG VÀ ỨNG DỤNG (3 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
Giải thích được một số hệ thức giữa cạnh và góc trong tam giác vuông.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Giải được tam giác vuông khi biết một cạnh và một góc hoặc biết hai cạnh.
– Giải quyết được một số vấn đề thực tế gắn với tỉ số lượng giác của góc nhọn.
1.3. Về phẩm chất
Bồi dưỡng hứng thú học tập, ý thức làm việc nhóm, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG 2.1 Chuẩn bị trước khi lên lớp - GV nghiên cứu SGK, SGV và tìm thêm các bài toán thực tế liên quan đến tỉ số lượng
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1 Chuẩn bị trước khi lên lớp
- GV nghiên cứu SGK, SGV và tìm thêm các bài toán thực tế liên quan đến tỉ số lượng
giác của góc nhọn.
GV cho HS ôn lại các công thức định nghĩa tỉ số lượng giác của một góc nhọn và cách sử dụng MTCT để tính toán với tỉ số lượng giác.
2.2 Những vấn đề cần lưu ý hoặc có thể khó
.
- Ngoài việc chuyển bài toán thực tế về bài toán thuần tuý toán thì bài học này không
có vấn đề khó.
Các hệ thức giữa cạnh và góc của tam giác vuông được suy ra trực tiếp từ các công thức định nghĩa các tỉ số lượng giác nên HS có thể tự thiết lập được các hệ thức này. GV chỉ cần đặt câu hỏi dẫn dắt.
Thông qua dạy - học bài này, GV cần cho HS thấy việc ứng dụng các tỉ số lượng giác để giải tam giác và giải quyết một số bài toán thực tế.
* Để giải tam giác, nên phân loại để HS dễ xác định cách thực hiện: - Cho hai cạnh góc vuông thì tìm góc bằng tỉ số tang, sau đó tìm cạnh bằng Định lí 1 và 2 hoặc định lí Pythagore.
Cho cạnh huyền và một cạnh góc vuông thì tìm góc bằng sin hoặc côsin, sau đó tìm cạnh bằng ĐL1, ĐL2.
Cho cạnh huyền và một góc nhọn thì tìm được góc nhọn thứ hai, tìm cạnh bằng ĐL1. - Cho cạnh góc vuông và một góc nhọn thì tìm được góc nhọn thứ hai và tìm cạnh bằng ĐL2.
3 GỢI Ý VỀ TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Bài này có ba mục ứng với 4 đơn vị kiến thức được thực hiện trong 3 tiết. GV có thể dạy mỗi mục trong 1 tiết. Tuỳ nội dung mỗi mục mà GV hướng dẫn HS giải quyết thêm các bài tập SGK sau bài học.
3.1 Gợi ý thực hiện các cấu phần chính của bài học
.
- Ổn định tổ chức lớp học.
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN Nêu vấn đề, Giúp HS thấy được một vận dụng (nâng cao) của tỉ số lượng giác vào việc “đo” chiều cao của một
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Giúp HS thấy được một vận dụng (nâng cao) của tỉ số lượng giác vào việc “đo” chiều cao của một vật thể khi ta không tiếp cận được., – GV nêu vấn đề, nhấn mạnh giả thiết người đo không tiếp cận được đến đỉnh toà nhà. – Việc giải quyết bài toán này để ở cuối bài học (trong phần Vận dụng).
1. HỆ THỨC GIỮA CẠNH HUYỀN VÀ CẠNH GÓC VUÔNG
Tìm tòi – Khám phá Công thức tính cạnh góc vuông theo cạnh huyền và sin, côsin của các góc nhọn., Các công thức này được hình thành thông qua HD1. HD1 giúp HS thấy: Từ công thức xác định sin và côsin của hai góc nhọn trong tam giác vuông, bằng các phép biến đổi ta suy ra ngay các công thức tính cạnh góc vuông theo cạnh huyền và sin hoặc côsin của góc nhọn trong tam giác vuông đó., – GV hướng dẫn HS thực hiện HD1. Sau đó GV chốt lại bằng giới thiệu Định lí 1. – Đáp án của HD1. a) $\sin B = \frac{AC}{BC} = \frac{b}{a}$, (1) $\cos B = \frac{AB}{BC} = \frac{c}{a}$, (2) $\sin C = \frac{AB}{BC} = \frac{c}{a}$, (3) $\cos C = \frac{AC}{BC} = \frac{b}{a}$. (4) b) Từ (1) và (4) suy ra $b = a \cdot \sin B = a \cdot \cos C$. Từ (2) và (3) suy ra $c = a \cdot \sin C = a \cdot \cos B$. Chú ý. Có thể sử dụng tỉ số lượng giác của hai góc phụ nhau.
Ví dụ 1, Giúp HS bước đầu tiếp cận kĩ năng vận dụng Định lí 1 để giải toán., – GV lưu ý: Vì vận tốc được cho theo đơn vị km/h do đó nên quy thời gian ra giờ để tính toán cho đơn giản ($1,2$ phút = $\frac{1}{50}$ giờ). – GV cho HS đọc ví dụ và yêu cầu HS trình bày lại.
Luyện tập 1, 1. Giúp HS hình thành kĩ năng vận dụng Định lí 1 để giải toán (tìm cạnh góc vuông). 2. Giúp HS hình thành kĩ năng vận dụng Định lí 1 để giải toán (
Luyện tập 1, 1. Giúp HS hình thành kĩ năng vận dụng Định lí 1 để giải toán (tìm cạnh góc vuông). 2. Giúp HS hình thành kĩ năng vận dụng Định lí 1 để giải toán (tìm góc $\alpha$)., 1. Yêu cầu HS xác định cạnh cần tính là cạnh đối hay cạnh kề với góc đã cho và Định lí cần vận dụng. Chân thang cách tường một khoảng $x = 3 \cos 65^\circ \approx 1,27$ (m). 2. Ta có $250 = 320 \cdot \cos \alpha$ nên $\cos \alpha = \frac{250}{320}$. Suy ra $\alpha \approx 38^\circ 37'$.
2. HỆ THỨC GIỮA HAI CẠNH GÓC VUÔNG
Tìm tòi – Khám phá Công thức tính cạnh góc vuông theo cạnh góc vuông kia và tang, côtang của góc nhọn., – Các công thức này được hình thành thông qua HĐ2. – HĐ2 giúp HS thấy: từ công thức xác định tang, côtang của hai góc nhọn trong tam giác vuông, biến đổi để đi đến các công thức tính cạnh góc vuông theo cạnh góc vuông kia và tang, côtang của góc nhọn trong tam giác vuông đó., – GV hướng dẫn HS thực hiện HĐ2, sau đó GV chốt lại bằng giới thiệu Định lí 2. – Đáp án HĐ2: a) $\tan B = \frac{b}{c}$, (1) $\tan C = \frac{c}{b}$, (2) $\cot B = \frac{c}{b}$, (3) $\cot C = \frac{b}{c}$. (4) b) Từ (1) và (4) suy ra $b = c \cdot \tan B = c \cdot \cot C$. Từ (2) và (3) suy ra $c = b \cdot \tan C = b \cdot \cot B$. Chú ý. Có thể sử dụng tỉ số lượng giác của hai góc phụ nhau.
Ví dụ 2, Giúp HS bước đầu tiếp cận với kĩ năng vận dụng Định lí 2 để giải toán., GV yêu cầu HS xác định cạnh $h$ là cạnh đối hay cạnh kề với góc $34^\circ$ trong hình. Yêu cầu HS trình bày lại ví dụ. Gợi ý. Theo Định lí 2, ta có $h = 8,6 \cdot \tan 34^\circ \approx 6$ (m).
Luyện tập 2, Giúp HS hình thành kĩ năng vận dụng Định lí 2 để giải toán., GV yêu cầu HS xác định đường cao $x$ của cây, đối hay kề với góc $40^\circ$ trong hình, xác định định lí cần vận dụng. Gợi ý. Theo Định lí 2, ta có $x = 25 \cdot \tan 40^\circ \approx 21,0$ (m).
GIẢI TAM GIÁC VUÔNG Ví dụ 3, Giúp HS tiếp cận kĩ năng tìm cạnh huyền và hai góc nhọn của tam giác vuông khi biết hai cạnh góc vuông bằng cả hai cách., Tìm góc n
GIẢI TAM GIÁC VUÔNG
Ví dụ 3, Giúp HS tiếp cận kĩ năng tìm cạnh huyền và hai góc nhọn của tam giác vuông khi biết hai cạnh góc vuông bằng cả hai cách., Tìm góc nhờ định nghĩa sin, côsin, tang, côtang. – GV cho HS đọc hiểu sau đó trình bày lại lời giải theo cách GV yêu cầu.
Luyện tập 3, Giúp HS hình thành kĩ năng tìm một cạnh và hai góc chưa biết của tam giác vuông khi biết hai cạnh bằng cả hai cách., – GV hướng dẫn HS thực hiện. Gợi ý Cách 1 $AC = \sqrt{64 - 16} = \sqrt{48}$ $= 4\sqrt{3} \approx 6,928$, $\sin C = \frac{AB}{BC} = \frac{1}{2}$, do đó $\widehat{C} = 30^\circ$, $\widehat{B} = 60^\circ$. Cách 2 Sau khi tìm được $\widehat{C} = 30^\circ$, $\widehat{B} = 60^\circ$ như ở cách 1, tính tiếp $AC = BC \cdot \sin B = 8 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = 4\sqrt{3}$ $\approx 6,928$.
Ví dụ 4, Giúp HS tiếp cận kĩ năng tìm hai cạnh và góc chưa biết của tam giác vuông khi biết một cạnh (cạnh góc vuông) và một góc nhọn., GV cho HS đọc hiểu sau đó trình bày lại lời giải.
Đọc hiểu – Nghe hiểu Giải tam giác vuông là gì?, GV giới thiệu cho HS thế nào là giải tam giác vuông., Định nghĩa giải tam giác vuông SGK.
? 1, – Qua ? 1, HS tự nêu được cách giải tam giác vuông khi biết hai cạnh và không sử dụng định lí Pythagore., – Tìm góc nhờ định nghĩa tang hoặc sin (nếu biết cạnh huyền và cạnh góc vuông), sau đó tìm cạnh còn lại nhờ Định lí 1 hoặc Định lí 2.
GV có thể hỏi thêm trường hợp biết một cạnh góc vuông và cạnh huyền . Biết cạnh huyền và một góc nhọn: Qua 2, HS tự nêu được - 2 Trước tiên, tìm góc nhọn còn lạ
GV có thể hỏi thêm trường
hợp biết một cạnh góc vuông và cạnh huyền
.
Biết cạnh huyền và một góc nhọn: Qua 2, HS tự nêu được - 2 Trước tiên, tìm góc nhọn còn lại; sau đó
cách giải tam giác vuông khi
tìm các cạnh góc vuông bằng Định lí 1 biết một cạnh và một góc .
Biết cạnh góc vuông và một góc nhọn. -
nhọn: Trước tiên, tìm góc nhọn còn lại, sau đó tìm cạnh góc vuông còn lại theo Định lí 2 và cuối cùng tìm cạnh huyền bằng định lí Pythagore hoặc định nghĩa sin hoặc côsin
.
Lưu ý. Ví dụ 3, Luyện tập 3, Ví dụ 4 là những bài toán giải tam giác vuông.
Luyện tập 4 Giúp HS luyện kĩ năng giải Gợi ý
tam giác vuông khi biết một B C
= 90o = 37o
.
cạnh và một góc nhọn. AB BC
= . sin C = 9 sin 53o
.
AC BC sin B 9 sin 37o
= . = .
.
Vận dụng Giúp HS thấy được một vận Gợi ý. Xem Hình 4.11 Chiều cao của
.
dụng (nâng cao) của tỉ số toà nhà là đoạn thẳng PP' Ta có
.
lượng giác vào việc xác định PP' PH + HP' 1,6 + HP'
= =
.
chiều cao của một vật thể khi Ta cần tính HP'
.
ta không đo trực tiếp được. N'H HP' cot β,
=
M'H HP' cot D.
=
20 NM N'M' N'H M'H
= = = -
HP' cot β HP' cot D
= -
HP'(cot β cot D).
= -
20
Do đó HP' =
cot cot E D . 20
Vậy PP' =1,6 +
cot cot E D . Khi D 27o β 19o thì
= =
,
PP' | 22,84 (m)
.
3.2 Lựa chọn bài tập
.
Bài này dạy trong 3 tiết và không có kiến thức khó nên GV cố gắng hướng dẫn HS giải quyết hết bài tập SGK.
4. TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP 4.8. a) Theo ĐL Pythagore, ta có $c^2 = 21^2 - 18^2 = 3\sqrt{13}$, $\sin B = \frac{18}{21} = \frac{6}{7}$ nên $\wideh
4. TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
4.8. a) Theo ĐL Pythagore, ta có
$c^2 = 21^2 - 18^2 = 3\sqrt{13}$, $\sin B = \frac{18}{21} = \frac{6}{7}$ nên $\widehat{B} \approx 59^\circ$, $\widehat{C} \approx 31^\circ$.
b) $b = 10$, $\widehat{C} = 30^\circ$ thì $\widehat{B} = 60^\circ$, $a = \frac{10}{\cos 30^\circ} = \frac{20}{\sqrt{3}} \approx 12$, $c = b \cdot \tan 30^\circ = \frac{10\sqrt{3}}{3} \approx 6$.
c) $b = 3$, $c = 5$ thì $a^2 = 34$ nên $a = \sqrt{34} \approx 6$, $\tan B = \frac{3}{5}$ nên $\widehat{B} \approx 30^\circ 58'$, $\widehat{C} \approx 59^\circ 2'$.
4.9. $\cos \alpha = \frac{4}{5}$ nên $\alpha \approx 37^\circ$.
4.10. Ta có $\tan \alpha = \frac{0{,}9}{15} = \frac{3}{50}$. Từ đó suy ra $\alpha \approx 3^\circ$.
Vậy $AB = \frac{0{,}9}{\sin 3^\circ} \approx 17{,}2$ (m).
4.11. Dễ thấy hình thoi có được do ghép hai tam giác đều cạnh bằng 2 nên một góc hình thoi bằng $120^\circ$, góc kia bằng $60^\circ$.
4.12. a) $\widehat{ADC} = \widehat{ACE}$ vì cùng là các góc phụ của $\widehat{CAD}$. Ta có $\sin \widehat{ADC} = \frac{AC}{AD}$, $\sin \widehat{ACE} = \frac{AE}{AC}$ nên $\frac{AC}{AD} = \frac{AE}{AC}$, suy ra $AC^2 = AD \cdot AE = 16 \cdot 4$, từ đó $AC = 8$.
b) $\sin D = \frac{AC}{AD} = \frac{8}{16} = \frac{1}{2}$ nên $\widehat{D} = 30^\circ$.
4.13. Nếu mắt người tại điểm A', đỉnh cây tại điểm C' thì theo quang học, $\widehat{ABA'} = \widehat{CBC'}$.
Ta có $\tan \widehat{ABA'} = \frac{1{,}65}{1{,}2}$, $\tan \widehat{CBC'} = \frac{CC'}{BC}$. Vì $\widehat{ABA'} = \widehat{CBC'}$ nên $\tan \widehat{ABA'} = \tan \widehat{CBC'}$
hay $\frac{CC'}{BC} = \frac{1{,}65}{1{,}2}$, suy ra $CC' = \frac{1{,}65 \cdot BC}{1{,}2} = 6{,}6$ (m).
Luyện tập chung 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT Củng cố và rèn luyện các kĩ năng: – Viết đúng các tỉ số sin, côsin, tang, côtang của một góc nhọn trong mỗi trường
Luyện tập chung
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
Củng cố và rèn luyện các kĩ năng:
– Viết đúng các tỉ số sin, côsin, tang, côtang của một góc nhọn trong mỗi trường hợp cụ thể;
– Vận dụng định nghĩa tỉ số lượng giác của một góc nhọn, bảng tỉ số lượng giác của các góc đặc biệt, tỉ số lượng giác của hai góc phụ nhau để giải toán;
– Sử dụng MTCT để tính tỉ số lượng giác và tìm góc trong giải toán;
– Giải tam giác vuông;
– Vận dụng tỉ số lượng giác để giải quyết một số bài toán thực tế (tính độ dài, khoảng cách, tính độ lớn góc...).
2 GỢI Ý TỔ CHỨC THỰC HIỆN
– GV kiểm tra HS về định nghĩa khái niệm các tỉ số lượng giác của một góc nhọn; bảng tỉ số lượng giác của các góc đặc biệt $30^{\circ}$, $45^{\circ}$, $60^{\circ}$; tỉ số lượng giác của hai góc phụ nhau; sử dụng MTCT để tính tỉ số lượng giác và tìm góc.
– Sau đó, GV cho HS nhắc lại hai định lí về tính cạnh của tam giác vuông theo cạnh đã biết và tỉ số lượng giác của góc nhọn.
– Hướng dẫn HS đọc hiểu và yêu cầu HS trình bày lại hai ví dụ.
– Hướng dẫn HS giải các bài tập trong SGK.
3 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN / GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
4.14. $17^2 = 289$; $24^2 = 576$ nên đường chéo bằng $\sqrt{865} \approx 29,41$, từ đó $\sin \alpha \approx 0,82$; $\cos \alpha \approx 0,58$; $\alpha \approx 55^{\circ}$.
4.15. Tam giác $ACH$ vuông tại $H$, $HC = 6$ cm, $\widehat{HAC} = 60^{\circ}$ nên
$AC = \frac{HC}{\sin 60^{\circ}} = 4\sqrt{3} \approx 7$ (cm), $AH = \frac{AC}{2} = 2\sqrt{3}$ và $\widehat{ACB} = 30^{\circ}$.
Do $AB^2 = AH^2 + BH^2 = 12 + 9 = 21$ nên $AB = \sqrt{21} \approx 5$ (cm).
Do $\tan B = \frac{AH}{BH} = \frac{2\sqrt{3}}{3}$ nên $\widehat{B} \approx 49^{\circ}$. Ta có $\widehat{BAC} = 180^{\circ} - 30^{\circ} - 49^{\circ} \approx 101^{\circ}$.
4.16. Ta có $d = 50 \tan 40^{\circ} \approx 42$ (m).
4.17. Hình a: ? bằng $3 \tan 40^{\circ} \approx 2,5$.
Hình b: ? là góc có $\sin$ bằng $\frac{7}{10}$ nên ? là góc xấp xỉ bằng $44^{\circ}$.
Hình c: ? là góc có $\tan$ bằng $\frac{7}{5}$ nên là góc xấp xỉ bằng $54^{\circ}$.
Hình d: đoạn ngắn ? bằng $3 \sin 35^\circ \approx 1,7$. đoạn dài ? bằng $5 \sin 35^\circ \approx 2,9$. 4.18. Kẻ đường cao $AH$ của tam giác $ABC$ thì $C$ nằm gi
Hình d: đoạn ngắn ? bằng $3 \sin 35^\circ \approx 1,7$.
đoạn dài ? bằng $5 \sin 35^\circ \approx 2,9$.
4.18. Kẻ đường cao $AH$ của tam giác $ABC$ thì $C$ nằm giữa $B$ và $H$, $\widehat{ACH} = 60^\circ$ nên
$HC = \frac{AC}{2} = 45, AH = 45\sqrt{3}.$
Từ đó $BH = 150 + 45 = 195, AB^2 = AH^2 + BH^2 = 45^2 \cdot 3 + 195^2$ suy ra $AB = 210$ (m).
4.19. Kẻ các đường cao $AH, BK$ của hình thang thì $D, H, K, C$ nằm theo thứ tự đó trên đoạn $DC, DH = \frac{AH}{\tan D} = \frac{3,5}{1,25} = 2,8; KC = \frac{BK}{\tan C} = \frac{3,5}{1,5} \approx 2,3.$
$DC = DH + HK + KC = 2,8 + 3 + 2,3 \approx 8,1$ (m).
$AD^2 = AH^2 + DH^2 = 3,5^2 + 2,8^2; AD \approx 4,5$ (m).
$BC^2 = BK^2 + KC^2 = 3,5^2 + 2,3^2; BC \approx 4,2$ (m).
4.20. a) Độ sâu $h = 200 \cdot \sin 21^\circ \approx 72$ (m).
b) Để lặn sâu $1$ m, tàu cần $\frac{60}{9000}$ phút nên để lặn sâu $200$ m tàu cần
$200 \cdot \frac{60}{9000} = \frac{12000}{9000} = \frac{4}{3}$ (phút) $= 80$ (giây).
Trang 107
Chương V. ĐƯỜNG TRÒN A. TỔNG QUAN 1. Vị trí, vai trò của chương 1.1. Ở Tiểu học, HS đã được học đường tròn và hình tròn; dùng compa để vẽ đường tròn khi biết tâ
Chương V. ĐƯỜNG TRÒN
A. TỔNG QUAN
1. Vị trí, vai trò của chương
1.1. Ở Tiểu học, HS đã được học đường tròn và hình tròn; dùng compa để vẽ đường tròn khi biết tâm và bán kính hay đường kính; tính chu vi và diện tích hình tròn. Tuy nhiên, các kiến thức đó chỉ giới hạn ở mức nhận biết và được xây dựng theo phương pháp trực quan. Đến lớp 9 chương trình mới đề cập trở lại vấn đề đường tròn và được xây dựng theo phương pháp có suy luận logic, tuy rằng mức độ yêu cầu được giảm nhẹ so với trước đây. Có thể nói vấn đề đường tròn ở lớp 9 là hoàn toàn mới mẻ đối với HS.
1.2. Nội dung của chương V cung cấp các kiến thức mở đầu về đường tròn, một số khái niệm như cung, dây, góc ở tâm, số đo cung, công thức tính diện tích hình tròn và một bộ phận của hình tròn (hình quạt tròn, hình vành khuyên), vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn, vị trí tương đối của hai đường tròn. Tuy nhiên, chương trình không yêu cầu đi quá sâu vào những tính chất mang nặng yếu tố suy luận logic. Các vấn đề liên quan đến đường tròn như đường tròn nội, ngoại tiếp một đa giác sẽ được trình bày ở chương tiếp theo trong mạch Hình học và đó cũng là tất cả các vấn đề về đường tròn ở bậc THCS.
1.3. Với nội dung như trên, chương V có nhiều cơ hội để kết nối các kiến thức mà HS đã học, không chỉ trong mạch Hình học mà cả mạch Đại số và Thống kê xác suất. Chẳng hạn:
– Sử dụng các hệ thức lượng trong tam giác (định lí Pythagore và các tỉ số lượng giác), định lí Thalès và tam giác đồng dạng trong tính toán;
– Sử dụng tính chất của tam giác cân, tam giác đều, hình bình hành, hình chữ nhật, hình thoi,... trong suy luận;
– Vẽ biểu đồ hình quạt tròn trong Thống kê;
– Sử dụng tính chất của tỉ số và dãy tỉ số bằng nhau của các đoạn thẳng để tính độ dài.
1.4. Cũng ở lớp 9, HS còn học về các hình khối như hình trụ, hình nón và hình cầu. Mặc dù các hình khối ấy được giới thiệu bằng phương pháp trực quan, nhưng khi xét trong một mặt phẳng thì các kiến thức về đường tròn và hình tròn của chương V vẫn được sử dụng bình thường.
2. Cấu tạo chương
Nội dung của chương gồm 5 bài học và 2 bài luyện tập chung với thời lượng dự kiến khoảng 15 tiết. Cụ thể như sau:
Bài 13. Mở đầu về đường tròn 2 tiết Bài 14. Cung và dây của một đường tròn 2 tiết Bài 15. Độ dài của cung tròn. Diện tích hình quạt tròn và hình vành khuyên 2 t
Bài 13. Mở đầu về đường tròn 2 tiết Bài 14. Cung và dây của một đường tròn 2 tiết Bài 15. Độ dài của cung tròn. Diện tích hình quạt tròn và hình vành khuyên 2 tiết Luyện tập chung 2 tiết Bài 16. Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn 2 tiết Bài 17. Vị trí tương đối của hai đường tròn 2 tiết Luyện tập chung 2 tiết Bài tập cuối chương V 1 tiết
3. Những điểm mới chủ yếu so với SGK trước đây
3.1. Về vấn đề dây và đường kính của đường tròn, chương trình chỉ yêu cầu: "So sánh được độ dài của đường kính và dây" và không đề cập các vấn đề:
Quan hệ vuông góc giữa đường kính và dây. - Liên hệ giữa dây và khoảng cách từ tâm đến dây. 3.2. Vấn đề vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn, chương trình yêu cầu: "Mô tả được ba vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn". Yêu cầu này được Hội đồng quốc gia thẩm định SGK cụ thể hoá là: từ hệ thức so sánh bán kính đường tròn với khoảng cách từ tâm đến đường thẳng mà suy ra khi nào thì đường thẳng cắt, tiếp xúc hay không giao nhau với đường tròn.
3.3. Tương tự, vấn đề vị trí tương đối của hai đường tròn, chương trình chỉ viết: "Mô tả được ba vị trí tương đối của hai đường tròn". Yêu cầu này cũng được Hội đồng quốc gia thẩm định SGK cụ thể hoá rằng: từ các hệ thức giữa hai bán kính đường tròn với độ dài đoạn thẳng nối hai tâm mà suy ra khi nào thì hai đường tròn cắt nhau, tiếp xúc nhau hay không giao nhau.
Như vậy, các bài toán có yêu cầu chứng minh hệ thức giữa hai bán kính đường tròn với độ dài đoạn thẳng nối hai tâm khi biết vị trí tương đối hai đường tròn sẽ được xem là không phù hợp với yêu cầu của chương trình.
3.4. Nói riêng về hai định lí: - Tiếp tuyến của một đường tròn thì vuông góc với bán kính đi qua tiếp điểm. - Nếu hai đường tròn tiếp xúc với nhau thì tiếp điểm thẳng hàng với hai tâm. Mặc dù chương trình không nêu thành yêu cầu cần đạt, nhưng do tầm quan trọng của chúng, hai định lí này vẫn được phát biểu trong SGK dưới dạng nhận xét và được sử dụng như một khẳng định tất yếu.
3.5. Chương trình cũng không đề cập đến khái niệm đường nối tâm và do đó tính chất: "đường nối tâm là đường trung trực của dây chung của hai đường tròn cắt nhau" cũng
không được đề cập. Tuy nhiên, do phép chứng minh khá đơn giản nên trong một số bài toán, HS có thể sử dụng tính chất ấy sau khi đã chứng minh đầy đủ. 4. Gợi ý k
không được đề cập. Tuy nhiên, do phép chứng minh khá đơn giản nên trong một số bài toán, HS có thể sử dụng tính chất ấy sau khi đã chứng minh đầy đủ.
4. Gợi ý kiểm tra, đánh giá
Cũng như các chương khác, GV nên tiến hành kiểm tra đánh giá định kì hay thường xuyên bằng nhiều hình thức khác nhau như kiểm tra miệng, kiểm tra viết, kiểm tra bằng phiếu học tập, kiểm tra đột xuất vở bài tập, kiểm tra thông qua HĐ của HS trên lớp hay ở nhà,...; với những mục tiêu khác nhau về đánh giá năng lực (ghi nhớ, suy luận, giao tiếp, sử dụng công cụ học Toán,...). Tuy nhiên, cần chú ý đến phạm vi kiến thức và mức độ yêu cầu, đặc biệt là yêu cầu về suy luận lôgic có giảm nhẹ so với trước đây.
B. CÁC BÀI HỌC CỤ THỂ
BÀI 13. MỞ ĐẦU VỀ ĐƯỜNG TRÒN (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1 Về kiến thức
.
Nhận biết: + Khái niệm và cách kí hiệu đường tròn; điểm nằm trên, nằm trong hay nằm ngoài đường tròn; hình tròn.
Hai điểm đối xứng qua một điểm (đối xứng tâm) hay qua một đường thẳng (đối xứng trục) và tính đối xứng của đường tròn.
Ghi nhớ: + A  (O; R) khi OA = R; A nằm trong (O; R) khi OA < R; A nằm ngoài (O; R) khi OA > R và ngược lại.
Nếu A  (O) và B đối xứng với A qua O (hay qua đường thẳng chứa O) thì B  (O). 1.2 Về kĩ năng (năng lực)
.
Giải thích được một điểm M thuộc (hay nằm trên), nằm trong hay nằm ngoài (O; R) dựa vào việc so sánh OM với R.
Vẽ được đường tròn có tâm và bán kính cho trước hoặc nhận một đoạn thẳng cho trước làm đường kính (tuy chương trình không có yêu cầu này, nhưng đây là một kĩ năng cần thiết để HS học Hình học nói chung, nhất là về đường tròn).
– Tìm được điểm đối xứng tâm (hay đối xứng trục) với một điểm cho trước; Giải thích được một điểm thuộc đường tròn nhờ tính đối xứng của đường tròn. 2 NHỮNG ĐIỂ
– Tìm được điểm đối xứng tâm (hay đối xứng trục) với một điểm cho trước; Giải thích được một điểm thuộc đường tròn nhờ tính đối xứng của đường tròn.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Tìm hiểu kĩ nội dung, cách tiếp cận của từng đơn vị kiến thức và một số câu hỏi nhằm đánh giá HS, chẳng hạn:
Để chứng minh điểm $M$ thuộc đường tròn $(O; R)$, ta làm thế nào?
Vì sao nếu điểm $M \in (O)$ thì điểm đối xứng với $M$ qua $O$ (hay qua đường kính nào đó của $(O)$) cũng thuộc $(O)$?
– Chuẩn bị một số tệp trình chiếu (hình vẽ, kiến thức cơ bản hay ví dụ về giải toán), một vài hình ảnh hay vật dụng có hình tròn (biển báo giao thông, đĩa ăn,...) tuỳ theo ý đồ của GV.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
– HS có thể lúng túng khi sử dụng compa để vẽ đường tròn.
– HS có thể chưa biết cách xác định điểm đối xứng của một điểm cho trước (qua một tâm hay một trục đã cho).
2.3. Những điểm cần lưu ý khác
Cần yêu cầu HS chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập: thước, compa, bút chì, giấy vẽ,...
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Bài gồm 2 mục với 2 ĐVKT, thực hiện trong 2 tiết:
Tiết 1. Thực hiện 1 ĐVKT (mục 1).
[1] Đường tròn, điểm thuộc đường tròn.
Tiết 2. Thực hiện 1 ĐVKT (mục 2).
[2] Tâm đối xứng và trục đối xứng của đường tròn.
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Nêu một tình huống thực tế nhằm kích thích trí tò mò của HS., GV đặt vấn đề bằng cách đưa ra một hình tròn bằng giấy, rồi nêu câu hỏi. HS chưa cần trả lời ngay.
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN 1. ĐƯỜNG TRÒN [1] Đường tròn, điểm thuộc đường tròn Đọc hiểu – Nghe hiểu, – HS hiểu định nghĩa đường tròn v
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
1. ĐƯỜNG TRÒN [1] Đường tròn, điểm thuộc đường tròn
Đọc hiểu – Nghe hiểu, – HS hiểu định nghĩa đường tròn và cách dùng kí hiệu $(O; R)$ và $(O)$. – HS ghi nhớ: Khi nào điểm M thuộc (nằm trên), nằm trong, nằm ngoài đường tròn $(O; R)$., – GV giảng, kết hợp sử dụng máy chiếu cho sinh động; Giải thích Nhận xét nêu trong sách. – Lưu ý cho HS khi nào thì dùng kí hiệu $(O; R)$ hay $(O)$.
Ví dụ 1, – Ví dụ về cách chứng minh điểm thuộc đường tròn. – Nhắc lại thuật ngữ “đường kính của đường tròn” (đã học ở Tiểu học)., – Có thể cho HS trình bày, GV nhận xét. – GV giới thiệu lại thuật ngữ “đường tròn đường kính $AB$” và nêu cách vẽ đường tròn.
Luyện tập 1, Củng cố cách chứng minh điểm thuộc đường tròn., HS trình bày trên bảng, GV nhận xét. Nhắc lại (nếu cần): Trong một tam giác vuông, đường trung tuyến bằng nửa cạnh huyền.
Vận dụng 1, Vận dụng phối hợp với kiến thức về mặt phẳng toạ độ., Đáp án: $A \in (O)$; $B$ nằm trong $(O)$; $C$ nằm ngoài $(O)$.
Luyện tập bổ sung, Bài tập 5.1.
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
2. TÍNH ĐỐI XỨNG CỦA ĐƯỜNG TRÒN [2] Tâm và trục đối xứng của đường tròn
Đọc hiểu – Nghe hiểu, – HS ghi nhớ: + $M$ đối xứng với $M'$ qua $I$ nếu $IM = IM'$. + $M$ đối xứng với $M'$ qua $d$ nếu $d$ là đường trung trực của $MM'$. – HS nhận biết hai điểm đối xứng tâm (trục) với nhau., – GV giảng kết hợp với máy chiếu và cho HS ghi vào vở hai định nghĩa. Phân tích hai ví dụ minh hoạ về đối xứng tâm (hình bình hành) và đối xứng trục (tam giác cân). – Giải thích cụ thể hơn về đối xứng trục: $d$ là đường trung trực của đoạn $MM'$ có nghĩa là $d$ vuông góc với $MM'$ tại trung điểm của $MM'$.
Tìm tòi – Khám phá, Giúp HS phát hiện tính đối xứng tâm và đối xứng trục của đường tròn., – Hoạt động nhóm hoặc cặp đôi. GV chỉ định đại diện nhóm (cặp đôi) trì
Tìm tòi – Khám phá, Giúp HS phát hiện tính đối xứng tâm và đối xứng trục của đường tròn., – Hoạt động nhóm hoặc cặp đôi. GV chỉ định đại diện nhóm (cặp đôi) trình bày lập luận của nhóm. – GV ghi Khung kiến thức và nêu chú ý: ta cũng coi mỗi đường kính là một trục đối xứng của đường tròn.
Ví dụ 2, Cung cấp cách tìm (vẽ) điểm đối xứng (tâm, trục) của một điểm trên đường tròn., GV giảng, lập luận dựa vào tính đối xứng của đường tròn.
Luyện tập 2, Củng cố kiến thức về trục đối xứng của đường tròn., Có thể cho HS hoạt động nhóm. Gợi ý (nếu cần): Chỉ cần chứng tỏ $O \in d$. Điều này suy ra từ $OA = OB$.
Vận dụng 2, Vận dụng kiến thức về tính đối xứng trục của đường tròn hay hình tròn., Đáp án: Gấp đôi hình tròn (hai nửa chồng khít lên nhau). Nếp gấp là một trục đối xứng của đường tròn nên đi qua tâm. Gấp đôi (tương tự) theo một cách khác. Tâm hình tròn chính là điểm giao của hai nếp gấp. Nhận xét: Trục đối xứng của đường tròn $(O; R)$ cũng là trục đối xứng của hình tròn $(O; R)$.
3.2. Lựa chọn bài tập
GV lựa chọn các bài tập trong sách, cho HS làm thêm trên lớp hoặc về nhà.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
5.1. (HS tự vẽ hình).
• Điểm $M(0; 2)$ nằm trong $(O; \sqrt{5})$ vì $OM = 2 < R = \sqrt{5}$.
• Điểm $N(0; -3)$ nằm ngoài $(O; \sqrt{5})$ vì $ON = 3 > R = \sqrt{5}$.
• Điểm $P(2; -1)$ có $OP^2 = 2^2 + 1^2 = 5$, tức là $OP = R = \sqrt{5}$ nên $P$ nằm trên $(O; \sqrt{5})$.
5.2. HD: Áp dụng định lí Pythagore để tính $BC$.
Đáp số: $R = \frac{BC}{2} = 2,5$ (cm).
Bài 14. Cung và dây của một đường tròn (2 tiết) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Nhận biết khái niệm dây và đường kính của một đường tròn. – Nh
Bài 14. Cung và dây của một đường tròn (2 tiết)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Nhận biết khái niệm dây và đường kính của một đường tròn.
– Nhận biết khái niệm và cách kí hiệu góc ở tâm, cung và số đo của một cung.
– Ghi nhớ: Đường kính là dây cung lớn nhất. Vậy nếu $AB$ là một dây của $(O; R)$ thì $AB \leq 2R$.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Vận dụng quan hệ giữa độ dài dây và đường kính, giữa cung và góc ở tâm trong chứng minh hình học.
– Tính:
Số đo của cung và góc ở tâm trong một đường tròn.
Độ dài của dây hay đường kính của một đường tròn.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG 2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp – Tìm hiểu kĩ nội dung và cách tiếp cận từng đơn vị kiến thức trong SGK. – Chuẩn b
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Tìm hiểu kĩ nội dung và cách tiếp cận từng đơn vị kiến thức trong SGK.
– Chuẩn bị phương án tổ chức các hoạt động trên lớp và thời gian dự kiến để hoàn thành.
– Chuẩn bị một số tệp trình chiếu (hình vẽ, kiến thức cơ bản hay ví dụ về giải toán).
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
– HS có thể lúng túng khi vận dụng các kiến thức đã học liên quan đến kiến thức mới. Chẳng hạn, hai tam giác bằng nhau, định lí Pythagore, số đo góc,...
– Số đo của một góc thì không quá $180^{\circ}$, trong khi một cung có thể có số đo lớn hơn $180^{\circ}$.
– Có những cách gọi tên khác nhau của cùng một cung. Thông thường, cung có số đo nhỏ hơn $180^{\circ}$ thì chỉ cần viết tên hai đầu mút của cung. Chẳng hạn, với các điểm A, B, C thuộc một đường tròn và tạo thành tam giác nhọn thì khi viết cung AB, ta hiểu đó là cung nhỏ AB, còn muốn viết cung lớn AB thì ta viết cung ACB. Nói chung trong mọi trường hợp, ta cần viết tên cung sao cho không thể gây ra nhầm lẫn (xem Ví dụ 2).
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Bài gồm 2 mục với 3 ĐVKT, thực hiện trong 2 tiết:
Tiết 1. Thực hiện 2 ĐVKT.
[1] Dây và đường kính của đường tròn (mục 1).
[2] Khái niệm góc ở tâm và cung tròn (mục 2).
Tiết 2. Thực hiện 1 ĐVKT.
[3] Số đo của một cung (mục 2).
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, HS liên tưởng đến một vật dụng thực tế từ xa xưa, liên quan đến dây và cung tròn., GV cho HS đọc chung, chiếu những hình ảnh liên quan đến cây cung và chỉ cho HS thấy hình ảnh của một phần đường tròn.
1. DÂY VÀ ĐƯỜNG KÍNH CỦA ĐƯỜNG TRÒN [1] Dây và đường kính của đường tròn
CẤU TRÚC, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN Đọc hiểu – Nghe hiểu, HS hiểu khái niệm dây và đường kính của đường tròn., HS tự đọc. GV yêu cầu HS chỉ ra
CẤU TRÚC, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Đọc hiểu – Nghe hiểu, HS hiểu khái niệm dây và đường kính của đường tròn., HS tự đọc. GV yêu cầu HS chỉ ra dây, đường kính trên hình vẽ. Chú ý rằng lúc này HS mới có định nghĩa chính xác về đường kính, mặc dù đã biết khái niệm này từ lớp dưới.
Tìm tòi – Khám phá, HS ghi nhớ: – Bán kính bằng nửa đường kính. – Đường kính là dây cung lớn nhất trong đường tròn., – HD: Hoạt động cặp đôi. Nếu cần, GV có thể gợi ý xét hai tam giác $IOA$ và $IOB$ (H.5.7). GV tổng kết và rút ra định lí. – Giải thích thêm: Với dây $AB$ tuỳ ý của $(O; R)$ ta có $AB \le 2R$.
Ví dụ 1, HS biết cách vận dụng định lí trong giải toán., GV giảng cho HS, sử dụng hình vẽ đã chuẩn bị sẵn.
Luyện tập 1, Luyện kĩ năng vận dụng định lí., Đáp án: Bất đẳng thức tam giác cho ta $BC < AB + AC$. Định lí trong bài học cho ta $AB + AC < BC + BC = 2BC$.
2. GÓC Ở TÂM, CUNG VÀ SỐ ĐO CỦA MỘT CUNG
[2] Góc ở tâm và cung tròn
CẤU TRÚC, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Đọc hiểu – Nghe hiểu, HS nhận biết các khái niệm, cách diễn đạt và kí hiệu: – Góc ở tâm, cung lớn, cung nhỏ, cung bị chắn bởi một góc ở tâm. – Cách tính số đo của một cung. – Hai cung bằng nhau., HS tự đọc, GV nêu Chú ý trong sách, nhấn mạnh lại cách viết tên cung lớn, cung nhỏ rồi kiểm tra lại bằng cách yêu cầu HS chỉ các cung cụ thể trên hình vẽ.
Ví dụ 2, HS phân biệt được các cách viết kí hiệu cung và góc ở tâm., GV nên cho HS viết kí hiệu trước rồi mới sửa lại (nếu cần) và nêu rõ lí do.
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
[3] Cách xác định số đo của một cung
Đọc hiểu – Nghe hiểu, HS ghi nhớ cách xác định số đo của một cung., – HS tự đọc đoạn 1. GV giảng đoạn 2, nhấn mạnh số đo cung nhỏ, cung lớn; sử dụng ? để đánh g
Đọc hiểu – Nghe hiểu, HS ghi nhớ cách xác định số đo của một cung., – HS tự đọc đoạn 1. GV giảng đoạn 2, nhấn mạnh số đo cung nhỏ, cung lớn; sử dụng ? để đánh giá HS. – GV nêu Chú ý, nêu rõ cách nói “cung $n^{\circ}$” và khái niệm “cung bằng nhau”.
Ví dụ 3, Xây dựng kĩ năng tính số đo của một cung., – GV giảng Nhận xét trước khi nêu ví dụ này. – Trước khi giải, GV nên cho HS viết ra tất cả các cung cần tính số đo.
Luyện tập 2, Củng cố kĩ năng tính số đo của một cung., Giải. Gọi $D$ là trung điểm của đoạn $OC$. • Từ giả thiết suy ra $OAD$ là tam giác vuông tại $D$. Tam giác vuông $OAD$ có $OD = \frac{1}{2}OC = \frac{1}{2}OA$ nên $\overset{\frown}{AOC} = \overset{\frown}{COB} = 60^{\circ}$. Do đó $\overset{\frown}{AOB} = 2\overset{\frown}{AOC} = 120^{\circ}$. Vậy sđ $\overset{\frown}{ACB} = 120^{\circ}$. • Ta có sđ $\overset{\frown}{ABC} = 360^{\circ} - \text{sđ},\overset{\frown}{AC}$ $= 360^{\circ} - 60^{\circ} = 300^{\circ}$.
3.2. Lựa chọn bài tập
GV lựa chọn các bài tập trong sách, cho HS làm thêm trên lớp hoặc về nhà.
Bài tập 5.5, 5.6: Vận dụng quan hệ giữa dây và đường kính của đường tròn.
Bài tập 5.7, 5.8: Xác định số đo của một cung.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
5.5. Nếu $H$ là chân đường vuông góc hạ từ $M$ xuống $AB$ thì độ dài đoạn $MH$ là khoảng cách từ $M$ xuống $AB$. Gọi $M'$ là điểm đối xứng với $M$ qua $AB$. Khi đó, $H$ là trung điểm của $MM'$, tức là $MM' = 2MH$. Mặt khác, do $AB$ là trục đối xứng của đường tròn nên $M'$ thuộc đường tròn đó.
BÀI 15. ĐỘ DÀI CỦA CUNG TRÒN. DIỆN TÍCH HÌNH QUẠT TRÒN VÀ HÌNH VÀNH KHUYÊN (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Nhận biết các khái niệm hì
BÀI 15. ĐỘ DÀI CỦA CUNG TRÒN. DIỆN TÍCH HÌNH QUẠT TRÒN VÀ HÌNH VÀNH KHUYÊN (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Nhận biết các khái niệm hình quạt tròn và hình vành khuyên (vành khăn).
– Ghi nhớ các công thức tính:
Độ dài cung tròn (theo bán kính và số đo cung tương ứng). + Diện tích hình quạt tròn (theo bán kính và số đo cung tương ứng). + Diện tích hình vành khuyên (theo
Độ dài cung tròn (theo bán kính và số đo cung tương ứng). + Diện tích hình quạt tròn (theo bán kính và số đo cung tương ứng). + Diện tích hình vành khuyên (theo bán kính của hai đường tròn). 1.2 Về kĩ năng (năng lực)
.
Tính chu vi đường tròn, độ dài cung tròn, diện tích hình tròn và các phần của hình tròn. - Từ công thức tính diện tích và chu vi hình tròn suy ra các công thức còn lại.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1 Chuẩn bị trước khi lên lớp
.
Chuẩn bị một số tệp trình chiếu (hình vẽ, kiến thức cơ bản hay ví dụ về giải toán), nhất
là các công thức tính có trong bài.
2.2 Vấn đề mới hoặc có thể khó
.
Bản chất của HĐ1 cũng như HĐ2 là vấn đề đại lượng tỉ lệ thuận, tuy trong bài không thấy nhắc đến khái niệm này. Mệnh đề được thừa nhận trước HĐ1 chính là để khẳng định rằng độ dài và số đo cung tương ứng là hai đại lượng tỉ lệ thuận. Tương tự, diện tích hình quạt tròn và số đo cung tương ứng cũng là hai đại lượng tỉ lệ thuận. Đó cũng là nội dung của hai Nhận xét. Có thể để đến khi tổng kết bài mới đưa ra nhận xét đó nhằm giúp HS biết cách tìm lại các công thức trong bài. Cụ thể: Kí hiệu C là chu vi, S là diện tích hình tròn (O; R),
l n S
l là độ dài cung no, Sq là diện tích hình quạt tròn ứng với cung no thì q . Từ đó
C S 360
khi thay thế C R S2 và R S (HS đã biết hai công thức này) vào mỗi hệ thức trên ta suy ra ngay các công thức trong bài.
Nếu HS hiểu và nhớ được hai Nhận xét (dễ nhớ hơn nhiều so với nhớ công thức) thì có thể dễ dàng viết ra được các công thức đã học (kết hợp với công thức tính chu vi và diện tích hình tròn mà HS đã quen thuộc từ lớp dưới). Đó là cách học có nhiều ưu điểm. Vì vậy, GV nên giúp HS ghi nhớ công thức theo cách này.
2.3 Những điểm cần lưu ý khác
.
GV nên tìm thêm trong thực tế những hình ảnh của hình tròn và các phần của hình tròn như vành bánh xe, miếng bánh pizza hay bánh sinh nhật, miệng giếng nước, cái quạt giấy,... để HS có trải nghiệm phong phú hơn.
có thể dễ dàng viết ra được các công thức đã học (kết hợp với công thức tính chu vi và diện
Bài gồm 2 mục tương ứng với 2 ĐVKT, thực hiện trong 2 tiết: Tiết 1. Thực hiện 1 ĐVKT.
[1] Độ dài của cung tròn (mục 1). Tiết 2. Thực hiện 1 ĐVKT. [2] Hình quạt tròn và hình vành khuyên (mục 2). 3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học TIẾT 1
[1] Độ dài của cung tròn (mục 1).
Tiết 2. Thực hiện 1 ĐVKT.
[2] Hình quạt tròn và hình vành khuyên (mục 2).
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Qua một bài toán thống kê đòi hỏi phải vẽ hình quạt tròn, HS cảm nhận sự cần thiết phải tìm hiểu về hình quạt tròn., GV nêu bài toán. Lưu ý rằng ở lớp dưới, các biểu đồ hình quạt đều được cho sẵn.
1. ĐỘ DÀI CỦA CUNG TRÒN
Tìm tòi – Khám phá, – HS hiểu về số $\pi$; – HS hiểu phương pháp xây dựng công thức tính độ dài cung tròn dựa vào kiến thức về đại lượng tỉ lệ thuận., – GV giới thiệu về số $\pi$ và công thức tính độ dài đường tròn. – Có thể thực hiện HĐ1 chung cả lớp. Chú ý rằng câu: “Biết rằng trên một đường tròn, hai cung bằng nhau thì có cùng độ dài” (thừa nhận) là cơ sở để nhận biết độ dài $l$ và số đo cung $n$ là hai đại lượng tỉ lệ thuận, từ đó suy ra công thức tính $l$. – GV nêu Nhận xét và kết luận: Độ dài $l$ (của cung $n^{\circ}$) và số đo $n$ là hai đại lượng tỉ lệ thuận. Giúp HS dễ nhớ công thức (2).
Ví dụ 1, Xây dựng kĩ năng áp dụng công thức (2)., GV nên vẽ hình để HS dễ hình dung hơn. Nếu cần, GV nên nhắc lại kiến thức về số đo cung và tam giác đều có liên quan.
Luyện tập 1, Củng cố kiến thức và kĩ năng liên quan đến công thức (2)., GV cho HS hoạt động cá nhân. Đáp số: $l = 2\pi$ (cm).
Vận dụng 1, Áp dụng vào một vấn đề thực tế., Nếu cần, GV giải thích để HS hiểu về hệ truyền chuyển động trong chiếc xe đạp: khi đạp 1 vòng thì giò đĩa cũng quay 1 vòng và bánh xe quay 3,3 vòng. Đáp án: Khi đạp 10 vòng liên tục, bánh xe quay 33 vòng. Chu vi của bánh xe là $0,65\pi$ nên quãng đường đi được là $33 \cdot 0,65\pi \approx 67,4$ (m).
TIẾT 2 CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN 2. HÌNH QUẠT TRÒN VÀ HÌNH VÀNH KHUYẾN Đọc hiểu – Nghe hiểu, HS nhận biết các khái niệm: Hình tròn, h
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
2. HÌNH QUẠT TRÒN VÀ HÌNH VÀNH KHUYẾN
Đọc hiểu – Nghe hiểu, HS nhận biết các khái niệm: Hình tròn, hình quạt tròn và hình vành khuyên (hình vành khăn)., – HS tự đọc. GV yêu cầu HS chỉ ra các hình tương ứng trên hình vẽ. – GV dùng ❓ để củng cố kiến thức – Có thể thấy những hình ảnh thực tế: biển báo giao thông, miệng giếng nước (hình vành khuyên); một phần cắt ra từ bánh pizza hay bánh sinh nhật (hình quạt tròn).
Tìm tòi – Khám phá, HS tự xây dựng các công thức (3) và (4)., – Một HS lên bảng thực hiện HĐ2, GV hướng dẫn và rút ra các công thức. Tương tự đối với HĐ3. – GV nêu Nhận xét và kết luận: Diện tích $S_q$ (của cung $n^o$) và số đo cung $n^o$ là hai đại lượng tỉ lệ thuận.
Ví dụ 2, Giúp HS ghi nhớ công thức (4)., Có thể cho HS tự làm tại chỗ.
Ví dụ 3, Giúp HS ghi nhớ công thức (3)., GV phân tích cách áp dụng công thức (3).
Thực hành, Giúp HS bước đầu biết vẽ một biểu đồ hình quạt tròn bằng thước kẻ, compa và thước đo độ., Tổ chức cho HS làm việc cá nhân hoặc nhóm nhỏ.
Luyện tập 2, Khắc sâu công thức (3)., Đáp số: $S_q = 6{,}4\pi \text{ (cm}^2\text{)}$.
Vận dụng 2, Khắc sâu công thức (4) kết nối với kiến thức về Xác suất., Đáp án: Diện tích vòng 8 là $125\pi$; diện tích hình tròn lớn là $900\pi$. Vậy xác suất cần tìm là $\frac{125}{900} = \frac{5}{36}$.
3.2. Lựa chọn bài tập
GV lựa chọn các bài tập trong sách, cho HS làm thêm trên lớp hoặc về nhà.
Bài tập 5.9: Vận dụng công thức tính độ dài của cung tròn.
Bài tập 5.10, 5.11, 5.12 và 5.13: Vận dụng công thức tính diện tích hình quạt tròn, hình vành khuyên. 4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP 5.9. (HS tự vẽ h
Bài tập 5.10, 5.11, 5.12 và 5.13: Vận dụng công thức tính diện tích hình quạt tròn, hình vành khuyên.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
5.9. (HS tự vẽ hình)
a) Do $AB = AC$ ($\Delta ABC$ cân tại $A$) nên dễ thấy $\Delta OAB = \Delta OAC$ (c.c.c).
Do đó $\widehat{AOB} = \widehat{AOC}$. Từ đó suy ra hai cung nhỏ $AB$ và $AC$ bằng nhau.
b) • Từ giả thiết $sđ\widehat{BC} = 70^{\circ}$ ta có:
Độ dài cung $\widehat{BC}$ là $l_{_{BC}} = \frac{70}{180}\pi R = \frac{70}{180}\pi \cdot 4 = \frac{14}{9}\pi \approx 4,9$ (cm).
• Do $A$ thuộc cung lớn $BAC$ nên
$$sđ\widehat{AB} + sđ\widehat{AC} = 2sđ\widehat{AB} = sđ\widehat{BAC} = 360^{\circ} - sđ\widehat{BC} = 360^{\circ} - 70^{\circ} = 290^{\circ}.$$
Từ đó ta có $sđ\widehat{AB} = sđ\widehat{AC} = \frac{290^{\circ}}{2} = 145^{\circ}$. Vậy độ dài mỗi cung nhỏ $\widehat{AB}$ và $\widehat{AC}$ là
$$l = \frac{145}{180}\pi \cdot 4 = \frac{29}{9}\pi \approx 10,1 \text{ (cm)}.$$
5.10. Đáp số: $\frac{8\pi}{5}$ cm².
5.11. Đáp số: $20\pi$ cm².
5.12. Chiếc bánh thứ nhất được cắt thành 6 miếng đều nhau nên mỗi miếng có diện tích bề mặt bằng $\frac{1}{6}$ diện tích hình tròn bán kính 8 cm. Do đó, diện tích bề mặt của mỗi miếng là
$$S_1 = \frac{1}{6}\pi \cdot 8^2 = \frac{32}{3}\pi \text{ (cm}^2).$$
Tương tự, diện tích bề mặt của mỗi miếng bánh cắt ra từ chiếc bánh thứ hai là
$$S_2 = \frac{1}{8}\pi \cdot 9^2 = \frac{81}{8}\pi \text{ (cm}^2).$$
Ta thấy $\frac{32}{3}\pi > \frac{81}{8}\pi$ (do $\frac{32}{3} > \frac{81}{8}$) nên $S_1 > S_2$.
5.13. Diện tích phần giấy cần tính bằng nửa diện tích hình vành khuyên tạo bởi hai đường tròn có bán kính là 2,2 dm và 0,6 dm. Cụ thể diện tích đó là
$$S = \frac{1}{2}\pi(2,2^2 - 0,6^2) = \frac{1}{2}(4,84 - 0,36)\pi = 2,24 \cdot \pi \approx 7,04 \text{ (dm}^2).$$
Trang 123
Trang 124
Bài 16. Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức Nhận biết vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
Bài 16. Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
Nhận biết vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn cùng các thuật ngữ mô tả các vị trí tương đối đó.
Nhận biết khái niệm tiếp tuyến của một đường tròn.
Ghi nhớ:
Dấu hiệu nhận biết tiếp tuyến của đường tròn.
Tính chất hai tiếp tuyến cắt nhau của một đường tròn.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
Xác định vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn dựa vào hệ thức liên hệ giữa bán kính và khoảng cách từ tâm đường tròn đến đường thẳng.
Chứng minh một đường thẳng tiếp xúc với một đường tròn.
Áp dụng tính chất của hai tiếp tuyến cắt nhau trong chứng minh và tính toán.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
Tìm hiểu các hình ảnh về vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn trong cuộc sống.
Chuẩn bị một số tệp trình chiếu (hình vẽ, kiến thức cơ bản hay ví dụ về giải toán).
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
Vấn đề vị trí tương đối giữa đường thẳng và đường tròn liên quan đến một số kiến thức đã học như: khoảng cách giữa điểm và đường thẳng, so sánh đường vuông góc và đường xiên (khi suy luận, chứng minh), tam giác bằng nhau, định lí Pythagore, tỉ số lượng giác của góc nhọn (khi tính toán). Do đó nếu cần, GV nên cho HS nhắc lại các kiến thức đó trước khi sử dụng.
Kết thúc bài học, GV nên tổng kết hai nội dung sau:
a) Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn bằng cách lập bảng: Vị trí tương đối của đường thẳng $a$ và đường tròn $(O; R)$, Số điểm chung, So sánh $R$ vớ
a) Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn bằng cách lập bảng:
Vị trí tương đối của đường thẳng $a$ và đường tròn $(O; R)$, Số điểm chung, So sánh $R$ với khoảng cách $d$ từ tâm $O$ đến $a$
$a$ và $(O; R)$ cắt nhau, 2, $d < R$
$a$ và $(O; R)$ tiếp xúc với nhau, 1, $d = R$
$a$ và $(O; R)$ không giao nhau, 0, $d > R$
b) Ba cách nhận biết tiếp tuyến của một đường tròn:
Cách 1. Dựa vào số điểm chung: Đường thẳng và đường tròn có 1 điểm chung duy nhất.
Cách 2. Dựa vào khoảng cách: Khoảng cách từ tâm $O$ của $(O; R)$ đến đường thẳng bằng $R$.
Cách 3. Dựa vào Định lí 1.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Bài gồm 3 mục tương ứng với 3 ĐVKT, thực hiện trong 2 tiết:
Tiết 1. Thực hiện 2 ĐVKT:
[1] Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn.
[2] Dấu hiệu nhận biết tiếp tuyến của đường tròn.
Tiết 2. Thực hiện 1 ĐVKT và luyện tập tại lớp:
[3] Tính chất hai tiếp tuyến cắt nhau của một đường tròn.
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Làm xuất hiện nhu cầu mô tả vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn cho chính xác., Chú ý: đồng xu nằm đè lên một đường thẳng xảy ra chỉ trong 1 trường hợp: đường tròn (viền quanh đồng xu) cắt đường thẳng.
1. VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI CỦA ĐƯỜNG THẲNG VÀ ĐƯỜNG TRÒN [1] Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
Tìm tòi – Khám phá, HĐ1. HS nhận biết các trường hợp có thể xảy ra khi xét vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn, tương ứng với các trường hợp $d < R;
Tìm tòi – Khám phá, HĐ1. HS nhận biết các trường hợp có thể xảy ra khi xét vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn, tương ứng với các trường hợp $d < R; d = R$ và $d > R$., – GV vẽ lại Hình 5.25 trên bảng, yêu cầu HS vẽ lại vào giấy (vở). – HĐ cá nhân khoảng 5 phút. Sau đó GV vẽ hình trên bảng và cho HS phát biểu nhận xét về số điểm chung của đường thẳng và đường tròn trong từng trường hợp. – GV viết hoặc chiếu khung kiến thức; nhấn mạnh hai nhận xét sau đó.
Luyện tập 1, HS ghi nhớ thuật ngữ mô tả vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn trong từng trường hợp., Đáp án: Khoảng cách từ $O$ đến $a$ là $d = 4$ cm. a) $R = 3$ cm $< d$ nên đường thẳng $a$ và đường tròn không giao nhau. b) $R = 5$ cm $> d$ nên đường thẳng $a$ cắt đường tròn. c) $R = 4$ cm $= d$ nên đường thẳng $a$ tiếp xúc với đường tròn.
2. DẤU HIỆU NHẬN BIẾT TIẾP TUYẾN CỦA ĐƯỜNG TRÒN
[2] Dấu hiệu nhận biết tiếp tuyến của đường tròn
Tìm tòi – Khám phá, HĐ2: HS ghi nhớ dấu hiệu nhận biết tiếp tuyến., – HS phát biểu trả lời câu a (để nhớ lại kiến thức về khoảng cách). – Kết luận b suy ra từ trường hợp ứng với Hình 5.26b.
Ví dụ 1, HS biết cách vận dụng Định lí 1 để giải bài toán., GV có thể kết hợp vừa giảng vừa gợi ý cho HS suy nghĩ về cách lập luận.
Luyện tập 2, Củng cố cách nhận biết tiếp tuyến dựa vào khoảng cách., Gợi ý: Chứng minh khoảng cách từ $I$ đến mỗi cạnh bằng 3 cm.
Thực hành, Luyện kĩ năng sử dụng công cụ và cách nhận biết tiếp tuyến dựa vào Định lí 1., Đáp án: Qua $M$ kẻ đường thẳng vuông góc với $a$, cắt $a$ tại $A$. Vẽ đường tròn $(M; MA)$. Dễ thấy đường tròn này tiếp xúc với $a$ tại $A$.
| Vận dụng | Phát triển năng lực mô hình hoá và giải quyết vấn đề. | Đáp án: Gọi $(O; 1 \text{ cm})$ là đường tròn mô phỏng đồng xu và giả sử sau khi gieo đồng
| Vận dụng | Phát triển năng lực mô hình hoá và giải quyết vấn đề. | Đáp án: Gọi $(O; 1 \text{ cm})$ là đường tròn mô phỏng đồng xu và giả sử sau khi gieo đồng xu, tâm $O$ nằm trong một dải giữa hai đường thẳng $m_1$ và $m_2$ song song và nằm cạnh nhau. Dễ thấy khoảng cách từ $O$ đến các đường thẳng khác $m_1$ và $m_2$ luôn lớn hơn 1 nên $(O)$ không giao nhau với bất kì một đường thẳng nào khác $m_1$ và $m_2$. Do đó ta chỉ cần xét vị trí tương đối của $(O)$ đối với $m_1$ và $m_2$. Gọi $d_1$ và $d_2$ lần lượt là khoảng cách từ $O$ đến $m_1$ và $m_2$. Ta có $d_1 + d_2 = 2 \text{ (cm)}$. Chỉ có thể xảy ra các trường hợp sau: 1) $d_1 < d_2$: Khi đó ta có $d_1 < 1$ và $d_2 > 1$ nên $(O; 1)$ cắt $m_1$ và không giao nhau với $m_2$. 2) $d_1 = d_2$: Khi đó ta có $d_1 = d_2 = 1$ nên $(O; 1)$ tiếp xúc với cả $m_1$ và $m_2$. 3) $d_1 > d_2$: Khi đó ta có $d_1 > 1$, $d_2 < 1$ nên $(O; 1)$ cắt $m_2$ và không giao nhau với $m_1$. Tóm lại, chỉ có thể xảy ra: đồng xu đè lên một đường thẳng (trường hợp 1 và 3), hoặc đồng xu không đè lên đường thẳng nào cả (trường hợp 2). |
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
3. HAI TIẾP TUYẾN CẮT NHAU CỦA MỘT ĐƯỜNG TRÒN [3] Tính chất của hai tiếp tuyến cắt nhau
Tìm tòi – Khám phá, – HĐ3. Thông qua vẽ hình để nhận biết khái niệm và cách vẽ hai tiếp tuyến cắt nhau. – HĐ4. HS tự chứng minh các tính chất của hai tiếp tuyến cắt nhau., – GV cho HS vẽ hình (hoạt động cá nhân), sau đó nêu cách chứng minh (chung cả lớp). – Tổng kết kiến thức trong khung kiến thức.
Ví dụ 2, HS hiểu cách vận dụng kiến thức đã học trong lập luận, tính toán., – GV giảng câu a. – Có thể cho HS giải câu b như bài tập tại lớp.
Thử thách nhỏ, – HS có thể liên hệ với kiến thức về đường phân giác của một góc. – HS có thể chứng minh được đường tròn đã vẽ tiếp xúc với hai cạnh của góc $xMy
Thử thách nhỏ, – HS có thể liên hệ với kiến thức về đường phân giác của một góc. – HS có thể chứng minh được đường tròn đã vẽ tiếp xúc với hai cạnh của góc $xMy$., Đáp án: – Vẽ đường phân giác $Mt$ của góc $xMy$; – Qua $A$, vẽ đường vuông góc với $Mx$, cắt $Mt$ tại $O$. – Vẽ đường tròn $(O; OA)$. – HS tự chứng minh kết quả.
Luyện tập bổ sung, Bài tập 5.22; 5.23.
3.2. Lựa chọn bài tập
GV lựa chọn các bài tập trong sách, cho HS làm thêm trên lớp hoặc về nhà.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
5.20. Giả sử bốn hình tròn bằng giấy có tâm lần lượt là $A, B, C$ và $D$. Khi đó, ta có các đường tròn $(A; 4 \text{ cm})$, $(B; 6 \text{ cm})$, $(C; 7 \text{ cm})$ và $(D; 8 \text{ cm})$. Tâm của các đường tròn này thuộc đường thẳng $b$ nên đều cách $a$ một khoảng $d = 6 \text{ cm}$.
Đường tròn $(A; 4 \text{ cm})$ có bán kính $4 \text{ cm} < d$ nên không giao với đường thẳng $a$.
Đường tròn $(B; 6 \text{ cm})$ có bán kính $6 \text{ cm} = d$ nên tiếp xúc với đường thẳng $a$.
Đường tròn $(C; 7 \text{ cm})$ có bán kính $7 \text{ cm} > d$ nên cắt đường thẳng $a$.
Đường tròn $(D; 8 \text{ cm})$ có bán kính $8 \text{ cm} > d$ nên cắt đường thẳng $a$.
Từ đó suy ra các hình tròn $(A)$ và $(B)$ không đè lên đường thẳng $a$; các hình tròn $(C)$ và $(D)$ đè lên đường thẳng $a$.
5.21. (HS tự vẽ hình) Gọi $d$ là đường thẳng đi qua $A$ và song song với $BC$, $O$ là tâm đường tròn đi qua $A, B$ và $C$. Khi đó ta có $O$ khác $A$ và $OB = OC$. Mặt khác, tam giác $ABC$ cân ở $A$, nghĩa là $AB = AC$.
Hai đẳng thức trên chứng tỏ $OA$ là đường trung trực của $BC$, nghĩa là $BC \perp OA$; mà $d // BC$ nên $d \perp OA$. Từ đó suy ra $d$ là một tiếp tuyến của $(O)$ tại $A$ theo dấu hiệu nhận biết tiếp tuyến.
5.22. Theo đề bài ta có $Ox \perp MA$ tại $A$ nên $Ox$ là tiếp tuyến của $(M)$ tại $A$.
Do $Ot$ là phân giác của góc $xOy$ và $M \in Ot$ nên $MA = MB$, suy ra $\Delta OMA = \Delta OMB$ (c.c.c) do có $OM$ chung, $OA = OB$ và $MA = MB$.
Do đó $\widehat{MBO} = \widehat{MAO} = 90^{\circ}$, nghĩa là $Oy \perp MB$ tại $B$. Do đó $OB$ là tiếp tuyến của $(M)$ tại $B$.
Bài 17. Vị trí tương đối của hai đường tròn 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Nhận biết vị trí tương đối của hai đường tròn dựa vào hình vẽ hoặc
Bài 17. Vị trí tương đối của hai đường tròn
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Nhận biết vị trí tương đối của hai đường tròn dựa vào hình vẽ hoặc quan hệ giữa hai bán kính với độ dài của đoạn nối hai tâm.
– Ghi nhớ: Nếu hai đường tròn tiếp xúc nhau thì tiếp điểm thẳng hàng với hai tâm.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Mô tả vị trí tương đối của hai đường tròn bằng hình vẽ.
– Tính toán các đại lượng hình học.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
Đây là một bài học có khá nhiều thông tin khó nhớ, đòi hỏi GV phải chuẩn bị bài giảng kĩ lưỡng cho từng bước tiếp cận vấn đề bao gồm cả cách trình bày hay tổ chức lớp học. Đặc biệt khâu chuẩn bị một số tệp trình chiếu (như video, hình vẽ, tóm tắt kiến thức cần nhớ hay
ví dụ về giải toán). Đặc biệt, để chuẩn bị cho phần Thực hành, GV cần chuẩn bị (hoặc yêu cầu một số HS chuẩn bị) hai hình tròn bằng giấy (như trong SGK đã mô tả
ví dụ về giải toán). Đặc biệt, để chuẩn bị cho phần Thực hành, GV cần chuẩn bị (hoặc yêu cầu một số HS chuẩn bị) hai hình tròn bằng giấy (như trong SGK đã mô tả).
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
– HS có thể gặp khó khăn khi vẽ hình, nhất là hình hai đường tròn tiếp xúc với nhau. Do đó, GV cần hướng dẫn đầy đủ về các cách vẽ hình (khác với dựng hình) trong từng bài toán.
– Nói chung chỉ cần định nghĩa hai đường tròn cắt nhau, tiếp xúc nhau hay không giao nhau thông qua số điểm chung của chúng là đủ. Các HĐ trước khi đưa ra định nghĩa là nhằm mục đích gắn các thuật ngữ mô tả vị trí tương đối của hai đường tròn với các hệ thức giữa hai bán kính với độ dài đoạn nối hai tâm của chúng. HS chỉ có thể trả lời câu hỏi của HĐ1, 2, 3 (về số điểm chung) bằng trực giác (dựa vào hình do chính các em vẽ) nên nếu vẽ hình không chính xác thì câu trả lời có thể không đúng như mong muốn (nhất là trường hợp hai đường tròn tiếp xúc nhau). Bởi vậy, GV cần kiểm tra xem hình vẽ đã đúng chưa trước khi yêu cầu HS trả lời.
– Cũng như bài trước, bài này cũng liên quan đến một số kiến thức khó đã học như vấn đề bất đẳng thức. Do đó khi cần, GV nên nhắc lại để HS dễ tiếp thu hơn.
– Do số các trường hợp có thể xảy ra về vị trí tương đối của hai đường tròn là khá nhiều (6 trường hợp, kể cả trường hợp “hai đường tròn đồng tâm”) nên kết thúc bài, GV cần chuẩn bị sẵn bảng tổng kết cho HS dễ nhớ, chẳng hạn như bảng sau:
Hai đường tròn $(O; R)$ và $(O'; R')$ (với $R \geq R'$)
Số điểm chung, Vị trí tương đối, Hệ thức giữa $R, R'$ và $OO'$
2, Hai đường tròn cắt nhau, $R - R' < OO' < R + R'$
1, Hai đường tròn tiếp xúc nhau, Tiếp xúc ngoài
Tiếp xúc trong
0, Hai đường tròn không giao nhau, Ngoài nhau
$(O; R)$ đựng $(O'; R')$
2.3. Những điểm cần lưu ý khác
– HS có thể xác định vị trí tương đối của hai đường tròn qua số điểm chung (hình vẽ) hoặc dựa vào các hệ thức giữa các bán kính và đoạn nối tâm.
– GV cần lưu ý HS rằng trong thực tế, khi hai đường tròn $(O)$ và $(O')$ cắt nhau, ta nói hai hình tròn $(O)$ và $(O')$ “chồm lên nhau”, trong khi ta vẫn có thể nói “hai hình tròn tiếp xúc nhau, hai đường tròn ngoài nhau”, ...
– Trong nhiều trường hợp, có thể vận dụng tính chất đối xứng của đường tròn để chứng minh. Chẳng hạn, dựa vào tính đối xứng trục của đường tròn, có thể chứng mi
– Trong nhiều trường hợp, có thể vận dụng tính chất đối xứng của đường tròn để chứng minh. Chẳng hạn, dựa vào tính đối xứng trục của đường tròn, có thể chứng minh được rằng hình gồm hai đường tròn tuỳ ý (khác tâm) cũng là một hình có trục đối xứng (đường nối tâm), do đó hai giao điểm đối xứng nhau qua đường nối tâm.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Bài gồm 3 mục tương ứng với 3 ĐVKT, thực hiện trong 2 tiết:
Tiết 1. Thực hiện 2 ĐVKT.
[1] Hai đường tròn cắt nhau.
[2] Hai đường tròn tiếp xúc nhau.
Tiết 2. Thực hiện 1 ĐVKT và luyện tập tại lớp.
[3] Hai đường tròn không giao nhau.
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, HS có cảm nhận đầu tiên về vị trí tương đối của hai đường tròn trong thực tế đời sống., Nếu có điều kiện, GV nên chiếu một đoạn video về hiện tượng nguyệt thực để HS quan sát.
1. HAI ĐƯỜNG TRÒN CẮT NHAU [1] Tìm hiểu về hai đường tròn cắt nhau
Tìm tòi – Khám phá, HĐ1. HS vẽ hình (dựa vào Hình 5.31) và đếm số điểm chung của hai đường tròn., – GV vẽ lại Hình 5.31 trên bảng. HS vẽ vào giấy (vở). – GV giải thích bất đẳng thức tam giác $OA - O'A < OO' < OA + O'A$. – HS thực hiện HĐ1, trả lời câu hỏi. GV tóm tắt kiến thức và Nhận xét trong SGK.
Ví dụ 1, HS nhận thấy các giá trị $R = 4$ cm, $R' = 3$ cm và $OO' = 5$ cm thoả mãn bất đẳng thức $R - R' < OO' < R + R'$., GV giảng hoặc gợi ý cho một HS làm ví dụ trên bảng. Các HS khác làm tại chỗ.
Luyện tập 1, HS biết dùng đúng hệ thức dẫn đến hai đường tròn cắt nhau., Tổ chức HĐ nhóm hoặc cặp đôi. Đáp án: (đơn vị cm) $\bullet$ Với $r = 4$, ta có $5 - r < 2$. Do đó: $5 - r < OI = 2 < 5 + r$.
Vậy hai đường tròn cắt nhau. • Với $r = 6$, ta có $r - 5 < 2$. Do đó: $r - 5 < OI = 2 < r + 5$. Vậy hai đường tròn cắt nhau. 2. HAI ĐƯỜNG TRÒN TIẾP XÚC NHAU [2]
Vậy hai đường tròn cắt nhau. • Với $r = 6$, ta có $r - 5 < 2$. Do đó: $r - 5 < OI = 2 < r + 5$. Vậy hai đường tròn cắt nhau.
2. HAI ĐƯỜNG TRÒN TIẾP XÚC NHAU [2] Tìm hiểu về hai đường tròn tiếp xúc nhau
Tìm tòi – Khám phá, HĐ2. HS vẽ hình (dựa vào Hình 5.33) và nhận xét về số điểm chung của hai đường tròn., – GV vẽ lại Hình 5.33 trên bảng. HS vẽ vào giấy (vở). – Với Hình 5.33a, GV giải thích đẳng thức $OO' = OA + O'A$; HS vẽ hình và trả lời câu hỏi. – Với Hình 5.33b, GV giải thích đẳng thức $OO' = OA - O'A$; HS vẽ hình và trả lời câu hỏi. – GV tóm tắt kiến thức, nêu Chú ý và Nhận xét trong SGK.
Ví dụ 2, HS nhận thấy các giá trị $R = 3$ cm, $R'= 2$ cm và $OO' = 5$ cm thoả mãn đẳng thức $OO' = R + R'$. Từ đó dẫn đến kết luận., GV giảng hoặc gợi ý cho một HS làm ví dụ trên bảng. Các HS khác làm tại chỗ.
Luyện tập 2, Tương tự Ví dụ 2 cho trường hợp $OO' = R - R'$., Tổ chức HD nhóm hoặc cặp đôi. Đáp án: Tiếp xúc trong.
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
3. HAI ĐƯỜNG TRÒN KHÔNG GIAO NHAU [3] Tìm hiểu về hai đường tròn không giao nhau
Tìm tòi – Khám phá, HĐ3. HS vẽ hình (dựa vào Hình 5.35) và nhận xét về số điểm chung của hai đường tròn., – GV vẽ lại Hình 5.35 trên bảng. HS vẽ vào giấy (vở). – Với Hình 5.35a, GV giải thích bất đẳng thức $OO' > OA + O'A$; HS vẽ hình và trả lời câu hỏi. – Với Hình 5.35b, GV giải thích bất đẳng thức $OO' < OA - O'A$; HS vẽ hình và trả lời câu hỏi. – GV tóm tắt kiến thức, nêu Chú ý và Nhận xét trong SGK.
Ví dụ 3, HS biết rằng cần so sánh $OO'$ với tổng $R + R'$, hoặc hiệu $R - R'$., GV giảng hoặc gợi ý cho một HS làm ví dụ trên bảng. Các HS khác làm tại chỗ. Luy
Ví dụ 3, HS biết rằng cần so sánh $OO'$ với tổng $R + R'$, hoặc hiệu $R - R'$., GV giảng hoặc gợi ý cho một HS làm ví dụ trên bảng. Các HS khác làm tại chỗ.
Luyện tập 3, HS biết so sánh $OO'$ với tổng $R + R'$, hoặc hiệu $R - R'$ (trước hết, cần xác định $R, R'$)., Tổ chức HĐ nhóm hoặc cặp đôi. Đáp án: (đơn vị: cm) Vì $r < 3$ nên ta đặt $R = 5; R' = r$. Khi đó ta có $R - R' = 5 - r > OO' = 2$. Vậy $(O; 5)$ đựng $(O'; r)$.
Thực hành, HS có thể giải thích được một cách sơ lược hiện tượng nguyệt thực (bỏ qua các giai đoạn liên quan đến phần bóng tối hay nửa tối của trái đất)., GV cho HS xếp hai hình tròn để mô phỏng nguyệt thực toàn phần hay một phần và tương ứng với các trường hợp ấy là vị trí tương đối của hai đường tròn.
Tranh luận, HS không nhầm lẫn hai thuật ngữ “không giao nhau” và “không cắt nhau”., GV tổ chức cho HS phát biểu ý kiến tự do trước khi đưa ra giải thích cuối cùng. Đáp án: Hai đường tròn không cắt nhau là hai đường tròn không giao nhau hoặc tiếp xúc nhau.
Luyện tập bổ sung, Bài tập 5.24.
3.2. Lựa chọn bài tập
GV lựa chọn các bài tập trong sách, cho HS làm thêm trên lớp hoặc về nhà để luyện tập về vị trí tương đối của hai đường tròn.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
5.24. Chú ý rằng ở đây không đề cập trường hợp hai đường tròn tiếp xúc nhau nên trên hình chỉ có thể xảy ra: hai hình tròn (đường tròn) ngoài nhau, hoặc hai hình tròn “chồng lên nhau” (hai đường tròn giao nhau).
5.25. Gọi $R = 3$ cm là bán kính đường tròn tâm $O$, $r$ là bán kính đường tròn tâm $O'$. Khi đó:
a) Với $r = 3$ cm, ta có $R = r = 3$ cm nên $R - r = 0 < 5 \text{ cm} = OO' < R + r$ nên $(O)$ và $(O')$ cắt nhau.
b) Với $r = 1$ cm, ta có $OO' = 5 \text{ cm} > 3 \text{ cm} + 1 \text{ cm} = R + r$ nên $(O)$ và $(O')$ ngoài nhau.
c) Với $r = 8$ cm, ta có $OO' = 5 \text{ cm} = 8 \text{ cm} - 3 \text{ cm} = R - r$ nên hai đường tròn $(O)$ và $(O')$ tiếp xúc trong với nhau (đường tròn $(O; 3 \text{ cm})$ nằm trong đường tròn $(O'; 8 \text{ cm})$).
Luyện tập chung 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Ôn tập các khái niệm, kí hiệu và các quan hệ đã học. – Liên hệ, kết nối các kiến thức mới với
Luyện tập chung
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Ôn tập các khái niệm, kí hiệu và các quan hệ đã học.
– Liên hệ, kết nối các kiến thức mới với một số kiến thức đã học.
1.2. Về kĩ năng
Phát triển các kĩ năng vận dụng kiến thức về vị trí tương đối của hai đường tròn, kết hợp với các kiến thức đã học trong chứng minh, tính toán và vẽ hình.
2 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
5.28. a) Điều kiện là $R > 3$ cm.
b) Khi $(O; R)$ tiếp xúc với $a$ ta có $R = 2$ cm, nhỏ hơn khoảng cách $3$ cm từ $O$ đến $b$ nên đường thẳng $b$ không giao với $(O; R)$.
5.29. a) $(T_1)$ và $(T_2)$ là hai đường tròn đồng tâm với tâm $O$ là điểm trục của hai kim. Chú ý rằng $(T_2)$ là đường tròn tạo bởi đầu kim ngắn nên
$$R_2 < R_1. \quad (1)$$
b) Gọi $O'$ là tâm và $R_3$ là bán kính của đường tròn $(T_3)$, theo đề bài ta có:
1 1 (T1) R3 = R2 và OO' = R1. (2) 2 2 (T2) Xét hai đường tròn (T1) và (T3), tức là (O; R1) O và (O'; R3). Từ (1) và (2) ta có: (T3) 1 1 1 1 R1 - R3 = R1 - R2 =
1 1 (T1)
R3 = R2 và OO' = R1. (2)
2 2 (T2)
Xét hai đường tròn (T1) và (T3), tức là (O; R1)
O
và (O'; R3). Từ (1) và (2) ta có: (T3)
1 1 1 1
R1 - R3 = R1 - R2 = R R R > R1, O'
2 2 2 2 1 2
suy ra R1 - R3 > OO'. Do đó (T1) đựng (T3).
Xét hai đường tròn (T2) và (T3), tức là hai đường tròn (O; R2) và (O'; R3). Từ (2) ta có:
1 1
R2 - R3 = R2 - R2 = R2 > 0. (3)
2 2 1 3
Mặt khác, R2 + R3 = R2 + R2 = R2 . Do đó:
2 2
3 1
Nếu 3R2 > R1 thì R2 + R3 = R2 > R1 = OO', tức là R2 + R3 > OO'. Điều đó cùng với
2 2
(3) cho ta thấy (T2) và (T3) cắt nhau.
3 1
Nếu 3R2 = R1 thì R2 + R3 = R2 = R1 = OO', tức là R2 + R3 = OO' và ta có (T2), (T3)
2 2
tiếp xúc với nhau.
3 1
Nếu 3R2 < R1 thì R2 + R3 = R2 < R1 = OO', tức là R2 + R3 < OO' và ta có (T2) và
2 2
(T3) ngoài nhau.
Chú ý
Trong thực tế, kim dài và kim ngắn thường không quá chênh lệch nên không thể xảy
1
ra R2 ≤ R1 (hay 3R2 ≤ R1). Do đó thực tế chỉ xảy ra trường hợp (T2) và (T3) cắt nhau.
3
Trong trường hợp (T1) là đường tròn (O; 3 cm), (T2) là đường tròn (O; 2 cm), ta có (T3) là đường tròn (O'; 1 cm). Khi đó ta có:
1 1
R1 = 3 cm, R2 = 2 cm, OO' = R1 = 1,5 cm và R3 = R2 = 1 cm (hình vẽ).
2 2
Qua hình vẽ trên, ta thấy đường tròn (T1) đựng đường tròn (T3), hai đường tròn (T2) và (T3) cắt nhau.
5.30. a) Ta có MN = MP + NP. Mặt khác, MA và MP là hai tiếp tuyến cắt nhau của (O)
nên MA = MP. Tương tự ta cũng có NB = NP. Cộng từng vế hai đẳng thức trên ta được
MA + NB = MP + NP = MN.
Đó là điều cần chứng minh.
b) Do $OQ \perp AB$ (giả thiết), $MA \perp AB$ và $NB \perp AB$ (tiếp tuyến của $(O)$ tại $A$ và $B$) nên $OQ // AM // BN$. Nối $A$ với $N$ cắt $OQ$ tại $C$. Tr
b) Do $OQ \perp AB$ (giả thiết), $MA \perp AB$ và $NB \perp AB$ (tiếp tuyến của $(O)$ tại $A$ và $B$) nên $OQ // AM // BN$. Nối $A$ với $N$ cắt $OQ$ tại $C$.
Trong tam giác $ABN$, đường thẳng $OQ$ đi qua trung điểm $O$ của cạnh $AB$ và song song với $BN$ nên $C$ là trung điểm của $AN$.
Trong tam giác $AMN$, đường thẳng $OQ$ đi qua trung điểm $C$ của $AN$ và song song với $AM$ nên $Q$ là trung điểm của $MN$ (đpcm).
Chú ý. Nếu sử dụng kiến thức về đường trung bình của hình thang thì lời giải sẽ đơn giản hơn. Nhưng vì chương trình không đề cập đến kiến thức này nên trong lời giải trên, ta phải dùng kiến thức về đường trung bình trong tam giác.
c) Theo tính chất của hai tiếp tuyến cắt nhau, $OM$ là tia phân giác của góc $AOP$; và $ON$ là tia phân giác của góc $BOP$. Do đó
$\widehat{MON} = \widehat{MOP} + \widehat{NOP} = \frac{1}{2}\widehat{AOP} + \frac{1}{2}\widehat{BOP} = \frac{1}{2}(\widehat{AOP} + \widehat{BOP}) = \frac{1}{2}.180^\circ = 90^\circ.$
Do đó tam giác $MON$ là tam giác vuông tại $O$ với $OQ$ là trung tuyến. Từ đó ta có $OQ = MQ = QN$. Vậy đường tròn đường kính $MN$, cũng là đường tròn $(Q; QO)$, đi qua $O$. Do đó $AB$ vuông góc với bán kính $QO$ tại $O$. Điều đó chứng tỏ $AB$ là tiếp tuyến của đường tròn $(Q; QO)$. Nói cách khác, $AB$ tiếp xúc với đường tròn đường kính $MN$ (đpcm).
5.31. a) Hai đường tròn $(O)$ và $(O')$ tiếp xúc tại $A$ nên $A \in OO'$. Vì $MA$ là tiếp tuyến của $(O)$ tại $A$ nên $MA \perp OA$, từ đó suy ra $MA \perp O'A$ tại $A$. Do đó $MA$ là tiếp tuyến của $(O')$ hay $MA$ tiếp xúc với $(O')$.
b) $MA$ và $MB$ là hai tiếp tuyến của $(O)$ cắt nhau tại $M$ nên $MA = MB$. Tương tự đối với đường tròn $(O')$, ta cũng có $MA = MC$. Do đó $MB = MC$.
Vậy $M$ là trung điểm của đoạn $BC$. Tam giác $ABC$ có trung tuyến $AM$ bằng nửa cạnh $BC$ nên là tam giác vuông tại $A$.
Trang 138
Trang 139
Trang 140
Trang 141
Trang 142
Trang 143
Trang 144
Trang 145
Trang 146
Trang 147
Trang 148
Trang 149
Trang 150
Bài 19. Phương trình bậc hai một ẩn 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Nhận biết khái niệm phương trình bậc hai một ẩn. – Giải phương trình bậc h
Bài 19. Phương trình bậc hai một ẩn
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Nhận biết khái niệm phương trình bậc hai một ẩn.
– Giải phương trình bậc hai một ẩn.
– Tính nghiệm của phương trình bậc hai một ẩn bằng máy tính cầm tay.
– Vận dụng phương trình bậc hai vào giải quyết bài toán thực tiễn.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Rèn luyện năng lực mô hình hoá toán học và năng lực giải quyết vấn đề toán học.
– Bồi dưỡng hứng thú học tập, ý thức làm việc nhóm, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Đối với GV: Tìm hiểu về một số mô hình thực tế liên quan đến phương trình bậc hai một ẩn.
– Đối với HS: Chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập, nói riêng là máy tính cầm tay.
2.2. Những điểm cần lưu ý
– Kĩ năng cơ bản, quan trọng của bài học này là nhận biết và giải được phương trình bậc hai một ẩn. Cũng giống như SGK Toán 9 cũ, cách tiếp cận ở đây là theo từng bước để thuận lợi cho sự tiếp thu của HS. Đầu tiên, là cho HS làm quen với cách giải phương trình bậc hai
một ẩn dạng đặc biệt bằng cách đưa về dạng tích hoặc thêm bớt để đưa vế trái về dạng bình phương; sau đó mới xây dựng công thức nghiệm để giải phương trình bậc
một ẩn dạng đặc biệt bằng cách đưa về dạng tích hoặc thêm bớt để đưa vế trái về dạng bình phương; sau đó mới xây dựng công thức nghiệm để giải phương trình bậc hai trong trường hợp tổng quát. Công thức nghiệm thu gọn được trình bày trong một chú ý, coi như hệ quả của công thức nghiệm tổng quát, chứ không trình bày thành một mục riêng như SGK trước đây. Ngoài ra, tìm nghiệm của phương trình bậc hai bằng máy tính cầm tay là một yêu cầu cần đặt trong Chương trình và được trình bày thành một mục riêng trong bài học.
– Theo yêu cầu của Chương trình, SGK chưa đề cập đến phép biến đổi tương đương (và dùng kí hiệu $\Leftrightarrow$) khi giải các phương trình bậc hai. Điều này cũng giống như việc trình bày cách giải phương trình bậc nhất ở lớp 8 và phương trình dạng tích, phương trình chứa ẩn ở mẫu ở Chương II Toán 9, và có thể gây những bất tiện và bỡ ngỡ ban đầu cho GV và HS khi trình bày lời giải.
– Ngoài ra, cần rèn luyện cho HS năng lực mô hình hoá toán học và giải quyết vấn đề toán học thông qua việc lập phương trình bậc hai một ẩn trong những bài toán thực tế liên quan và giải các phương trình lập được.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Phân bổ thời gian: 3 tiết.
Tiết 1: Mục 1. Định nghĩa phương trình bậc hai một ẩn;
Mục 2. Cách giải phương trình bậc hai một ẩn có dạng đặc biệt.
Tiết 2: Mục 3. Công thức nghiệm của phương trình bậc hai.
Tiết 3: Mục 4. Tìm nghiệm của phương trình bậc hai bằng máy tính cầm tay; Chữa bài tập cuối bài học.
3.1. Thực hiện các cấu phần của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Giúp HS có hứng thú và gợi động cơ với nội dung bài học., GV nêu tình huống mở đầu bài học, tạo hứng thú cho HS.
1. ĐỊNH NGHĨA PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI MỘT ẨN
Tìm tòi – Khám phá Nhận biết phương trình bậc hai một ẩn, HĐ1 và HĐ2 nhằm giúp HS biết biểu thị diện tích của bề bơi theo biến $x$ (bề rộng của mặt đường)., – HS có thể làm việc cá nhân hoặc theo nhóm. – GV tổ chức cho HS trình bày theo các yêu cầu của từng HĐ. Sau đó GV kết luận.
HD3 giúp HS biết kết hợp giữa giả thiết của bài toán trong tình huống mở đầu với công thức diện tích tìm được của HD2 để viết được phương trình bậc hai ẩn $x$.,
HD3 giúp HS biết kết hợp giữa giả thiết của bài toán trong tình huống mở đầu với công thức diện tích tìm được của HD2 để viết được phương trình bậc hai ẩn $x$., – HS có thể làm việc cá nhân hoặc theo nhóm. – GV tổ chức cho HS trình bày theo các yêu cầu của HD. Sau đó GV kết luận và trình chiếu hoặc viết bảng nội dung trong Khung kiến thức.
Ví dụ 1, Giúp HS nhận biết được phương trình bậc hai và xác định các hệ số của nó., GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở giúp HS thực hiện được các yêu cầu của Ví dụ 1.
Luyện tập 1, Củng cố kĩ năng nhận biết phương trình bậc hai., – HS tự thực hiện tại lớp. – GV gọi HS lên bảng trình bày. Sau đó GV chữa bài của HS và kết luận. Gợi ý: a) Phương trình $x^2 + 5 = 0$ là phương trình bậc hai với $a = 1$, $b = 0$, $c = 5$. b) Phương trình $2x^2 + 7x = 0$ là phương trình bậc hai với $a = 2$, $b = 7$, $c = 0$. c) Phương trình $\frac{x^2 - 2x + 5}{x} = 0$ không phải là phương trình bậc hai. d) Phương trình $0,5x^2 = 0$ là phương trình bậc hai với $a = 0,5$; $b = 0$; $c = 0$.
Tranh luận, Phát triển kĩ năng giao tiếp toán học qua việc phân tích ý kiến của anh Pi., GV yêu cầu HS thảo luận nhóm. Sau đó GV tổ chức cho HS trình bày ý kiến và kết luận.
2. CÁCH GIẢI PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI MỘT ẨN CÓ DẠNG ĐẶC BIỆT
Đọc hiểu – Nghe hiểu Cách giải phương trình bậc hai một ẩn dạng khuyết, Giới thiệu cách giải phương trình bậc hai một ẩn dạng khuyết bằng phương pháp đặt nhân tử chung hoặc dùng hằng đẳng thức., HS tự đọc để tiếp nhận thông tin và đặt câu hỏi về những điểm chưa rõ với GV. Sau đó GV giảng giải lại.
Ví dụ 2, Giúp HS biết giải một số phương trình bậc hai dạng khuyết bằng phương pháp đặt nhân tử chung., GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở giúp HS thực hiện
Ví dụ 2, Giúp HS biết giải một số phương trình bậc hai dạng khuyết bằng phương pháp đặt nhân tử chung., GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở giúp HS thực hiện được các yêu cầu của Ví dụ 2.
Luyện tập 2, Củng cố kĩ năng giải phương trình bậc hai bằng cách đặt nhân tử chung., – HS tự thực hiện tại lớp. – GV gọi HS lên bảng trình bày. Sau đó GV chữa bài của HS và kết luận. Gợi ý: a) $2x^2 + 6x = 0$ $\quad 2x(x + 3) = 0$ $\quad x = 0$ hoặc $x = -3$. Vậy phương trình có hai nghiệm: $x_1 = 0$, $x_2 = -3$. b) $5x^2 + 11x = 0$ $\quad x(5x + 11) = 0$ $\quad x = 0$ hoặc $x = -\frac{11}{5}$. Vậy phương trình có hai nghiệm: $x_1 = 0$, $x_2 = -\frac{11}{5}$.
Ví dụ 3, Giúp HS biết giải một số phương trình bậc hai dạng khuyết bằng phương pháp sử dụng hằng đẳng thức., GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở giúp HS thực hiện được các yêu cầu của Ví dụ 3.
Luyện tập 3, Củng cố kĩ năng giải phương trình bậc hai bằng phương pháp sử dụng hằng đẳng thức., – HS tự thực hiện tại lớp. – GV gọi HS lên bảng trình bày. Sau đó GV chữa bài của HS và chú ý về cách giải cho HS. Gợi ý: a) $x^2 - 25 = 0$ $x = 5$ hoặc $x = -5$. Vậy phương trình có hai nghiệm: $x_1 = 5$, $x_2 = -5$.
b) $(x+3)^2 = 5$ $x+3 = \sqrt{5}$ hoặc $x+3 = -\sqrt{5}$ Vậy phương trình có hai nghiệm: $x_1 = -3+\sqrt{5}, x_2 = -3-\sqrt{5}$. Ví dụ 4, Mục đích của ví dụ này
b) $(x+3)^2 = 5$ $x+3 = \sqrt{5}$ hoặc $x+3 = -\sqrt{5}$ Vậy phương trình có hai nghiệm: $x_1 = -3+\sqrt{5}, x_2 = -3-\sqrt{5}$.
Ví dụ 4, Mục đích của ví dụ này là giúp HS biết cộng vào hai vế của phương trình một số thích hợp để có thể biến đổi về trái thành một bình phương. Sau đó giải tương tự như Ví dụ 3. Ý tưởng này được dùng để xây dựng công thức nghiệm của phương trình bậc hai ở mục sau., GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở giúp HS thực hiện được các yêu cầu của Ví dụ 4.
Luyện tập 4, Củng cố kĩ năng biến đổi phương trình bậc hai thành phương trình có vế trái là một bình phương rồi giải phương trình đó., – HS tự thực hiện tại lớp. – GV gọi HS lên bảng trình bày. Sau đó GV chữa bài của HS và kết luận. Gợi ý: $x^2 + 6x + 9 = 10$ $(x+3)^2 = 10$ $x+3 = \sqrt{10}$ hoặc $x+3 = -\sqrt{10}$ $x = -3+\sqrt{10}$ hoặc $x = -3-\sqrt{10}$. Vậy phương trình có hai nghiệm: $x_1 = -3+\sqrt{10}, x_2 = -3-\sqrt{10}$.
Tổng kết, Dành cho dự phòng, tổng kết lại nội dung của tiết học, dặn dò công việc về nhà., GV sử dụng tuỳ tình hình thực tế của lớp học.
TIẾT 2 CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN 3. CÔNG THỨC NGHIỆM CỦA PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI Tìm tòi – Khám phá Xây dựng công thức nghiệm của phương
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
3. CÔNG THỨC NGHIỆM CỦA PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI
Tìm tòi – Khám phá Xây dựng công thức nghiệm của phương trình bậc hai, HD4 hướng dẫn HS tìm nghiệm của một phương trình bậc hai bằng cách biến đổi về trái thành bình phương của một biểu thức., – HS có thể làm việc cá nhân hoặc theo nhóm. – GV tổ chức cho HS trình bày các yêu cầu trong HD. Sau đó GV kết luận và đặt vấn đề sang mục sau.
Đọc hiểu – Nghe hiểu Cách giải phương trình bậc hai, Giúp HS biết được cách biến đổi phương trình bậc hai tổng quát về dạng có vế trái là dạng bình phương của một biểu thức., – HS tự đọc để tiếp nhận thông tin và đặt câu hỏi về những điểm chưa rõ với GV. Sau đó GV giảng giải lại. – GV ghi bảng hoặc trình chiếu nội dung trong Khung kiến thức.
Ví dụ 5, Giúp HS biết áp dụng công thức nghiệm để giải phương trình bậc hai trong trường hợp phương trình có hai nghiệm phân biệt., GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở giúp HS thực hiện được các yêu cầu của Ví dụ 5.
Ví dụ 6, Giúp HS biết áp dụng công thức nghiệm để giải phương trình bậc hai trong các trường hợp phương trình có nghiệm kép hoặc vô nghiệm., GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở để HS có thể tự giải được các phương trình của Ví dụ 6.
Luyện tập 5, Củng cố kĩ năng giải phương trình bậc hai ứng với ba trường hợp nghiệm: có hai nghiệm phân biệt, có nghiệm kép, vô nghiệm., – HS tự thực hiện tại lớp. – GV gọi HS lên bảng trình bày. Sau đó GV chữa bài của HS và kết luận. Gợi ý: a) $2x^2 - 5x + 1 = 0$ Ta có: $\Delta = (-5)^2 - 4 \cdot 2 \cdot 1 = 17 > 0$. Áp dụng công thức nghiệm, phương trình có hai nghiệm phân biệt: $x_1 = \frac{5 + \sqrt{17}}{4}, x_2 = \frac{5 - \sqrt{17}}{4}.$
| | b) $x^2 + 8x + 16 = 0$ Ta có: $\Delta = 8^2 - 4 \cdot 1 \cdot 16 = 0$. Áp dụng công thức nghiệm, phương trình có nghiệm kép: $x_1 = x_2 = -4$. c) $x^2 - x +
| | b) $x^2 + 8x + 16 = 0$
Ta có: $\Delta = 8^2 - 4 \cdot 1 \cdot 16 = 0$. Áp dụng công thức nghiệm, phương trình có nghiệm kép: $x_1 = x_2 = -4$.
c) $x^2 - x + 1 = 0$
Ta có: $\Delta = (-1)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 1 = -3 < 0$.
Do đó, phương trình vô nghiệm.
Thử thách nhỏ
Chú ý
Ví dụ 7
Luyện tập 6
– GV gọi HS lên bảng trình bày. Sau đó GV chữa bài của HS và kết luận.
Gợi ý:
a) $3x^2 + 8x - 3 = 0$
Ta có: $a = 3$, $b' = 4$, $c = -3$ và
$\Delta' = 4^2 - 3 \cdot (-3) = 25 > 0$. Áp dụng công thức nghiệm thu gọn, phương trình có hai nghiệm phân biệt: $x_1 = \frac{1}{3}, x_2 = -3$.
b) $x^2 + 6\sqrt{2}x + 2 = 0$
Ta có: $a = 1$, $b' = 3\sqrt{2}$, $c = 2$ và
$\Delta' = (3\sqrt{2})^2 - 1 \cdot 2 = 16 > 0$. Áp dụng công thức nghiệm thu gọn, phương trình có hai nghiệm phân biệt:
$x_1 = -3\sqrt{2} + 4$, $x_2 = -3\sqrt{2} - 4$. |
Vận dụng, HS vận dụng kiến thức được học về giải phương trình bậc hai để giải quyết bài toán trong tình huống mở đầu., HS tự làm tại lớp dưới sự hướng dẫn của G
Vận dụng, HS vận dụng kiến thức được học về giải phương trình bậc hai để giải quyết bài toán trong tình huống mở đầu., HS tự làm tại lớp dưới sự hướng dẫn của GV. Gợi ý: Gọi $x$ (m) là bề rộng của mặt đường. Điều kiện $0 < x < 8$. Chiều dài của bể bơi là: $28 - 2x$ (m). Chiều rộng của bể bơi là: $16 - 2x$ (m). Diện tích của bể bơi là: $(28 - 2x)(16 - 2x)$ (m²). Do diện tích của bể bơi là $288$ m² nên ta có phương trình sau: $$(28 - 2x)(16 - 2x) = 288$$ $$4x^2 - 88x + 160 = 0$$ $$x^2 - 22x + 40 = 0$$ $$x^2 - 2 \cdot x \cdot 11 + 121 = 81$$ $$(x - 11)^2 = 81$$ $x - 11 = 9$ hoặc $x - 11 = -9$ Do đó, $x = 20$ (loại vì không thoả mãn điều kiện) hoặc $x = 2$ (thoả mãn điều kiện). Vậy bề rộng của mặt đường là $2$ m.
Tổng kết, Dành cho dự phòng, tổng kết lại nội dung của tiết học, dặn dò công việc về nhà., GV sử dụng tuỳ tình hình thực tế của lớp học.
TIẾT 3
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
4. TÌM NGHIỆM CỦA PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI BẰNG MÁY TÍNH CẦM TAY
Ví dụ 8, Giúp HS biết sử dụng máy tính cầm tay để giải phương trình bậc hai., GV hướng dẫn HS thực hiện. Lưu ý là với mỗi loại máy tính cầm tay thì phím bấm có thể khác nhau. GV hướng dẫn theo thực tế của lớp học.
Luyện tập 7, Củng cố kĩ năng giải phương trình bậc hai bằng máy tính cầm tay., – HS tự thực hiện tại lớp. GV quan sát HS thực hiện và kiểm tra kết quả. Gợi ý: a) $5x^2 + 2\sqrt{10}x + 2 = 0$ Sử dụng máy tính cầm tay, phương trình có nghiệm kép: $$x_1 = x_2 = \frac{-\sqrt{10}}{5}$$
b) $3x^2 - 5x + 7 = 0$ Sử dụng máy tính cầm tay, phương trình vô nghiệm. c) $4x^2 - 11x + 1 = 0$ Sử dụng máy tính cầm tay, phương trình có hai nghiệm: $x_1 = \f
b) $3x^2 - 5x + 7 = 0$ Sử dụng máy tính cầm tay, phương trình vô nghiệm. c) $4x^2 - 11x + 1 = 0$ Sử dụng máy tính cầm tay, phương trình có hai nghiệm: $x_1 = \frac{11 - \sqrt{105}}{8}; x_2 = \frac{11 + \sqrt{105}}{8}$.
Tổng kết, Dành cho dự phòng, tổng kết lại nội dung của tiết học, dặn dò công việc về nhà. GV sử dụng tuỳ tình hình thực tế của lớp học.
3.2. Một số lưu ý về bài tập
Bài tập 6.8 để củng cố kĩ năng chuyển một phương trình về dạng $ax^2 + bx + c = 0$ và xác định được các hệ số $a, b, c$.
Bài tập 6.9 để củng cố kĩ năng giải phương trình bằng cách đặt nhân tử chung đưa về dạng tích.
Bài tập 6.10 để củng cố kĩ năng xác định số nghiệm của phương trình bậc hai thông qua biệt thức delta.
Bài tập 6.11 để củng cố kĩ năng giải phương trình bằng công thức nghiệm tổng quát.
Bài tập 6.12 để củng cố kĩ năng tìm nghiệm của phương trình bằng máy tính cầm tay.
Bài tập 6.13; 6.14 và 6.15 để rèn luyện kĩ năng mô hình hoá toán học qua bài toán thực tế liên quan đến giải phương trình bậc hai.
4 TRẢ LỜI / HƯỚNG DẪN / GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
6.8. a) $3x^2 + 2x - 1 = x^2 - x$
$(3x^2 - x^2) + (2x + x) - 1 = 0$
$2x^2 + 3x - 1 = 0$
Phương trình $2x^2 + 3x - 1 = 0$ có các hệ số $a = 2, b = 3, c = -1$.
b) $(2x + 1)^2 = x^2 + 1$
$4x^2 + 4x + 1 = x^2 + 1$
$(4x^2 - x^2) + 4x + (1 - 1) = 0$
$3x^2 + 4x = 0$
Phương trình $3x^2 + 4x = 0$ có các hệ số $a = 3, b = 4, c = 0$.
6.9. a) $2x^2 + \frac{1}{3}x = 0$ $x\left( {2x + \frac{1}{3}} \right) = 0$ $x = 0$ hoặc $x = - \frac{1}{6}$ . Vậy phương trình có hai nghiệm: $x_1 = 0,x_2 = - \
6.9. a) $2x^2 + \frac{1}{3}x = 0$
$x\left( {2x + \frac{1}{3}} \right) = 0$
$x = 0$ hoặc $x = - \frac{1}{6}$ .
Vậy phương trình có hai nghiệm: $x_1 = 0,x_2 = - \frac{1}{6}$ .
b) $(3x + 2)^2 = 5$
TH1: $3x + 2 = \sqrt 5$
$x = \frac{{\sqrt 5 - 2}}{3}$
TH2: $3x + 2 = - \sqrt 5$
$x = \frac{{ - \sqrt 5 - 2}}{3}$
Vậy phương trình có hai nghiệm: $x_1 = \frac{{\sqrt 5 - 2}}{3},x_2 = \frac{{ - \sqrt 5 - 2}}{3}$ .
6.10. a) $11x^2 + 13x - 1 = 0$
Ta có: $a = 11,b = 13,c = - 1$ và $\Delta = 13^2 - 4.11.\left( { - 1} \right) = 213 > 0$. Do đó, phương trình có hai nghiệm phân biệt.
b) $9x^2 + 42x + 49 = 0$
Ta có: $a = 9,b = 42,c = 49$ và $\Delta = 42^2 - 4.9.49 = 0$. Do đó, phương trình có nghiệm kép.
c) $x^2 - 2x + 3 = 0$
Ta có: $a = 1,b = - 2,c = 3$ và $\Delta = ( - 2)^2 - 4.1.3 = - 8 < 0$. Do đó, phương trình vô nghiệm.
6.11. a) $x^2 - 2\sqrt 5 x + 2 = 0$
Ta có: $\Delta = ( - 2\sqrt 5 )^2 - 4.1.2 = 12 > 0$. Áp dụng công thức nghiệm, phương trình có hai nghiệm phân biệt:
$x_1 = \sqrt 5 + \sqrt 3 ,x_2 = \sqrt 5 - \sqrt 3$.
b) $4x^2 + 28x + 49 = 0$
Ta có: $\Delta = 28^2 - 4.4.49 = 0$. Áp dụng công thức nghiệm, phương trình có nghiệm kép:
$x_1 = x_2 = \frac{{ - 7}}{2}$.
c) $3x^2 - 3\sqrt 2 x + 1 = 0$
Ta có: $\Delta = \left( { - 3\sqrt 2 } \right)^2 - 4.3.1 = 6 > 0$. Áp dụng công thức nghiệm, phương trình có hai nghiệm phân biệt:
$x_1 = \frac{{3\sqrt 2 + \sqrt 6 }}{6},x_2 = \frac{{3\sqrt 2 - \sqrt 6 }}{6}$.
6.12. a) $0{,}1x^2 + 2{,}5x - 0{,}2 = 0$ Sử dụng máy tính cầm tay, phương trình có hai nghiệm phân biệt: $x_1 = \frac{-25 + \sqrt{633}}{2}, x_2 = \frac{-25 - \s
6.12. a) $0{,}1x^2 + 2{,}5x - 0{,}2 = 0$
Sử dụng máy tính cầm tay, phương trình có hai nghiệm phân biệt:
$x_1 = \frac{-25 + \sqrt{633}}{2}, x_2 = \frac{-25 - \sqrt{633}}{2}.$
b) $0{,}01x^2 - 0{,}05x + 0{,}0625 = 0$
Sử dụng máy tính cầm tay, phương trình có nghiệm kép: $x_1 = x_2 = \frac{5}{2}.$
c) $1{,}2x^2 + 0{,}75x + 2{,}5 = 0$
Sử dụng máy tính cầm tay, phương trình vô nghiệm.
6.13. Khi vật rơi trở lại mặt đất thì $h = 0$, do đó ta có phương trình:
$19{,}6t - 4{,}9t^2 = 0$
$t(19{,}6 - 4{,}9t) = 0$
$t = 0$ hoặc $t = 4$
Giá trị $t = 0$ ứng với thời điểm phóng vật, do đó $t = 4$.
Vậy sau 4 giây kể từ khi phóng thì vật sẽ rơi trở lại mặt đất.
6.14. Gọi chiều dài của màn hình ti vi truyền thống là: $x$ (in) $(x > 0)$.
Khi đó chiều rộng của màn hình ti vi truyền thống là: $\frac{3x}{4}$ (in).
Vì độ dài đường chéo của màn hình ti vi truyền thống là 37 in nên ta có phương trình sau:
$x^2 + \left(\frac{3x}{4}\right)^2 = 37^2.$
Giải phương trình này ta được $x = 29{,}6$ in.
Diện tích của màn hình ti vi truyền thống 37 in là:
$\frac{3x^2}{4} = \frac{3 \cdot 29{,}6^2}{4} = 657{,}12 \left(inch^2\right)$
Gọi chiều dài của màn hình ti vi LCD là: $y$ (in) $(y > 0)$.
Khi đó chiều rộng của màn hình ti vi LCD là: $\frac{9y}{16}$ (in).
Vì độ dài đường chéo của màn hình ti vi LCD là 37 in nên ta có phương trình sau:
$y^2 + \left(\frac{9y}{16}\right)^2 = 37^2$
Giải phương trình trên ta được $y \approx 32{,}25$ in.
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT – Củng cố, rèn luyện kĩ năng: Vẽ đồ thị hàm số $y = ax^2 (a \neq 0)$; tìm toạ độ của điểm thuộc đồ thị hà
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
– Củng cố, rèn luyện kĩ năng: Vẽ đồ thị hàm số $y = ax^2 (a \neq 0)$; tìm toạ độ của điểm thuộc đồ thị hàm số khi cho trước hoành độ hoặc tung độ của nó.
– Củng cố, rèn luyện kĩ năng giải phương trình bậc hai (bằng công thức nghiệm, công thức nghiệm thu gọn, bằng máy tính cầm tay); kĩ năng vận dụng cách giải phương trình bậc hai vào giải quyết các bài toán thực tế liên quan nhằm phát triển năng lực mô hình hoá toán học.
2 GỢI Ý TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Phân bổ thời gian: 2 tiết.
– Tiết 1: Nếu có điều kiện, GV có thể chuẩn bị slides tóm tắt kiến thức về tính chất và đồ thị hàm số $y = ax^2 (a \neq 0)$, kiến thức về công thức nghiệm của phương trình bậc hai. Sau đó GV tổ chức cho HS giải các ví dụ 1, 2 và làm các bài tập 6.16 và 6.17.
– Tiết 2: GV tổ chức cho HS làm các bài 6.18 đến 6.22.
3. TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP 6.16. a) Parabol đi qua điểm $A(2;4\sqrt{3})$ nên ta có $4\sqrt{3} = a \cdot 2^2$, suy ra $a = \sqrt{3}$. b) Tung độ
3. TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
6.16. a) Parabol đi qua điểm $A(2;4\sqrt{3})$ nên ta có $4\sqrt{3} = a \cdot 2^2$, suy ra $a = \sqrt{3}$.
b) Tung độ của điểm thuộc parabol có hoành độ $x = -1$ là $y = \sqrt{3} \cdot (-1)^2 = \sqrt{3}$.
c) Toạ độ của điểm thuộc parabol có tung độ $y = 5\sqrt{3}$ thoả mãn $5\sqrt{3} = \sqrt{3}x^2$, suy ra $x^2 = 5$ hay $x = \sqrt{5}$ hoặc $x = -\sqrt{5}$. Vậy hai điểm cần tìm là $(\sqrt{5};5\sqrt{3}), (-\sqrt{5};5\sqrt{3})$.
6.17. a) Với $m = 2$ kg và $v = 6$ m/s, ta có: $E = \frac{1}{2} \cdot 2 \cdot 6^2 = 36$ (J). Vậy động năng của quả bóng là 36 J.
b) Với $m = 1,5$ kg và $E = 48$ J, ta có: $48 = \frac{1}{2} \cdot 1,5 \cdot v^2$, suy ra $v^2 = 64$ hay $v = 8$ (do $v > 0$). Vậy vận tốc bay của quả bóng là 8 m/s.
6.18. a) Gọi A, B, C lần lượt là ba đỉnh của đáy hình chóp tam giác đều. Khi đó, $AB = BC = CA = a$.
Từ A kẻ đường cao AH với H nằm trên BC.
Xét tam giác AHC vuông tại H có: $AH = AC \cdot \sin\widehat{ACH}$.
Do tam giác ABC đều nên $\widehat{ACH} = 60^\circ$, suy ra
$AH = a \cdot \sin 60^\circ = \frac{a\sqrt{3}}{2}$.
Từ đó, ta có diện tích đáy S của hình chóp là:
$S = \frac{1}{2}AH \cdot BC = \frac{1}{2} \cdot \frac{a\sqrt{3}}{2} \cdot a = \frac{a^2\sqrt{3}}{4}$ (cm²).
b) Ta có thể tích của hình chóp là $V = \frac{1}{3} \cdot S \cdot h = \frac{1}{3} \cdot \frac{a^2\sqrt{3}}{4} \cdot 10 = \frac{5a^2\sqrt{3}}{6}$ (cm³).
Khi $a = 4$ cm thì thể tích $V = \frac{5a^2\sqrt{3}}{6} = \frac{5 \cdot 4^2 \cdot \sqrt{3}}{6} = \frac{40\sqrt{3}}{3}$ (cm³).
c) Đặt $a'$ là độ dài cạnh đáy sau khi thay đổi. Khi đó $a' = \frac{a}{2}$.
Gọi $V'$ là thể tích của hình chóp tương ứng với độ dài cạnh đáy $a'$.
Từ câu b, ta có:
$V' = \frac{5a'^2\sqrt{3}}{6} = \frac{5 \cdot (\frac{a}{2})^2 \cdot \sqrt{3}}{6} = \frac{5 \cdot \frac{a^2}{4} \cdot \sqrt{3}}{6} = \frac{1}{4} \cdot \frac{5a^2\sqrt{3}}{6} = \frac{1}{4}V$.
Vậy nếu độ dài cạnh đáy giảm đi hai lần thì thể tích hình chóp mới sẽ bằng $\frac{1}{4}$ lần thể tích hình chóp cũ hay nói cách khác thể tích hình chóp giảm đi bốn lần.
6.19. a) $x^2 - 2\sqrt{5}x + 1 = 0$ Ta có: $a = 1, b' = -\sqrt{5}, c = 1$ và $\Delta' = \left(-\sqrt{5}\right)^2 - 1 \cdot 1 = 4 > 0$. Áp dụng công thức nghiệm
6.19. a) $x^2 - 2\sqrt{5}x + 1 = 0$
Ta có: $a = 1, b' = -\sqrt{5}, c = 1$ và $\Delta' = \left(-\sqrt{5}\right)^2 - 1 \cdot 1 = 4 > 0$. Áp dụng công thức nghiệm thu gọn, phương trình có hai nghiệm phân biệt: $x_1 = \sqrt{5} + 2, x_2 = \sqrt{5} - 2$.
b) $3x^2 - 9x + 3 = 0$
Ta có: $a = 3, b = -9, c = 3$ và $\Delta = (-9)^2 - 4 \cdot 3 \cdot 3 = 45 > 0$. Áp dụng công thức nghiệm, phương trình có hai nghiệm phân biệt: $x_1 = \frac{3 + \sqrt{5}}{2}, x_2 = \frac{3 - \sqrt{5}}{2}$.
c) $11x^2 - 13x + 5 = 0$
Ta có: $a = 11, b = -13, c = 5$ và $\Delta = (-13)^2 - 4 \cdot 11 \cdot 5 = -51 < 0$. Do đó, phương trình vô nghiệm.
d) $2x^2 + 2\sqrt{6}x + 3 = 0$
Ta có: $a = 2, b' = \sqrt{6}, c = 3$ và $\Delta' = \left(\sqrt{6}\right)^2 - 2 \cdot 3 = 0$. Áp dụng công thức nghiệm thu gọn, phương trình có nghiệm kép: $x_1 = x_2 = -\frac{\sqrt{6}}{2}$.
6.20. a) $\sqrt{2}x^2 - \sqrt{5}x - 1 = 0$. Sử dụng máy tính cầm tay, phương trình có hai nghiệm $x_1 \approx 1,94; x_2 \approx -0,36$.
b) $x^2 - (\sqrt{3} - 1)x - \sqrt{7} = 0$. Sử dụng máy tính cầm tay, phương trình có hai nghiệm $x_1 \approx 2,03; x_2 \approx -1,3$.
6.21. Gọi độ dài cạnh của tấm tôn hình vuông ban đầu là $x$ (cm). Điều kiện $x > 16$.
Giả sử độ dài cạnh bên của chiếc thùng có dạng hình hộp chữ nhật là $8$ cm thì độ dài hai cạnh đáy của chiếc thùng có dạng hình hộp chữ nhật đều là $x - 16$ (cm).
Do đó, thể tích của chiếc thùng có dạng hình hộp chữ nhật là $8(x - 16)^2$ (cm³).
Do thể tích của hộp là $200$ cm³ nên ta có phương trình:
$8(x - 16)^2 = 200$
$(x - 16)^2 = 25$
$x - 16 = 5$ hoặc $x - 16 = -5$
$x = 21$ hoặc $x = 11$
Vì $x > 16$ nên $x = 21$.
Vậy độ dài cạnh của tấm tôn hình vuông ban đầu là $21$ cm.
6.22. Đổi $3$ triệu đồng = $3,000$ nghìn đồng.
Để doanh thu của cửa hàng đạt $3$ triệu đồng thì:
$x(220 - 4x) = 3,000$
$4x^2 - 220x + 3,000 = 0$
$x = 30$ hoặc $x = 25$
Vì $30 \le x \le 50$ nên $x = 30$.
Vậy muốn doanh thu trong ngày của cửa hàng đạt $3$ triệu đồng thì giá bán của mỗi bát phở là: $30,000$ đồng.
Bài 20. Định lí Viète và ứng dụng 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Giải thích định lí Viète. – Vận dụng định lí Viète để tính nhẩm nghiệm của p
Bài 20. Định lí Viète và ứng dụng
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Giải thích định lí Viète.
– Vận dụng định lí Viète để tính nhẩm nghiệm của phương trình bậc hai, tìm hai số khi biết tổng và tích của chúng.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Rèn luyện năng lực mô hình hoá toán học và năng lực giải quyết vấn đề toán học.
– Bồi dưỡng hứng thú học tập, ý thức làm việc nhóm, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Đối với GV: Tìm hiểu về một số mô hình thực tế liên quan đến tổng và tích các nghiệm của phương trình bậc hai.
– Đối với HS: Chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập, máy tính cầm tay.
2.2. Những điểm cần lưu ý
– Kĩ năng cơ bản, quan trọng của bài học là áp dụng định lí Viète để tính tổng và tích các nghiệm mà không cần giải phương trình bậc hai, cũng như áp dụng định lí Viète để nhẩm nghiệm. Vì mọi đa thức đối xứng hai biến $P(x_1, x_2)$ đều biểu thị được qua hai biểu thức đối xứng cơ bản là $x_1 + x_2$ và $x_1x_2$, nên nhờ định lí Viète, ta có thể tính được giá trị của $P(x_1, x_2)$ nếu như $x_1, x_2$ là hai nghiệm của phương trình bậc hai cho trước, mà không cần tính $x_1, x_2$ cụ thể.
– Ngoài ra, kĩ năng tìm hai số khi biết tổng $S$ và tích $P$ của chúng cũng cần được rèn luyện cho HS. Chú ý rằng điều kiện để hai số đó tồn tại (tức là, phương trình bậc hai $x^2 - Sx + P = 0$ có nghiệm) là $S^2 \ge 4P$.
– Cần lưu ý cho HS là trước khi sử dụng định lí Viète, cần kiểm tra điều kiện có nghiệm của phương trình (biệt thức $\Delta$ không âm), nếu không thì có thể mắc sai lầm.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Phân bổ thời gian: 2 tiết.
– Tiết 1: Mục 1. Định lí Viète;
Mục 2. Áp dụng định lí Viète để tính nhẩm nghiệm.
– Tiết 2: Mục 3. Tìm hai số khi biết tổng và tích của chúng; GV lựa chọn cho HS chữa một số bài tập cuối bài học tuỳ theo dụng ý sư phạm. 3.1. Thực hiện các cấu
– Tiết 2: Mục 3. Tìm hai số khi biết tổng và tích của chúng;
GV lựa chọn cho HS chữa một số bài tập cuối bài học tuỳ theo dụng ý sư phạm.
3.1. Thực hiện các cấu phần của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Giúp HS có hứng thú và gợi động cơ với nội dung bài học., GV nêu tình huống mở đầu bài học, tạo hứng thú cho HS.
1. ĐỊNH LÍ VIÈTE
Tìm tòi – Khám phá Khám phá định lí Viète, HĐ1 và HĐ2 giúp HS tính được biểu thức tổng và tích hai nghiệm của phương trình bậc hai. Từ đó suy ra định lí Viète., – HS có thể làm việc cá nhân hoặc theo nhóm. – GV tổ chức cho HS trình bày các yêu cầu trong từng HĐ. Sau đó GV kết luận và trình chiếu hoặc viết bảng nội dung trong Khung kiến thức.
Ví dụ 1, Giúp HS biết áp dụng định lí Viète tính tổng và tích các nghiệm của phương trình bậc hai., GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở giúp HS thực hiện được các yêu cầu của Ví dụ 1.
Luyện tập 1, Cũng cố kĩ năng áp dụng định lí Viète để tính tổng và tích các nghiệm của phương trình bậc hai., – HS tự thực hiện tại lớp. – GV gọi HS lên bảng trình bày. Sau đó GV chữa bài của HS và kết luận. Gợi ý: a) Ta có: $\Delta = (-7)^2 - 4 \cdot 2 \cdot 3 = 25 > 0$ nên phương trình có hai nghiệm phân biệt $x_1, x_2$. Theo định lí Viète, ta có: $x_1 + x_2 = \frac{7}{2}; x_1x_2 = \frac{3}{2}$. b) Ta có: $\Delta = (-20)^2 - 4 \cdot 25 \cdot 4 = 0$ nên phương trình có hai nghiệm trùng nhau $x_1, x_2$. Theo định lí Viète, ta có: $x_1 + x_2 = \frac{20}{25} = \frac{4}{5}; x_1x_2 = \frac{4}{25}$. c) Ta có: $\Delta = 0 - 4 \cdot 2\sqrt{2} \cdot (-4) = 32\sqrt{2} > 0$ nên phương trình có hai nghiệm phân biệt $x_1, x_2$. Theo định lí Viète, ta có: $x_1 + x_2 = 0; x_1x_2 = -\sqrt{2}$.
Tranh luận, Phát triển kĩ năng giao tiếp toán học và năng lực giải quyết vấn đề qua việc trả lời câu hỏi của bạn Tròn., GV yêu cầu HS thảo luận nhóm. Sau đó GV
Tranh luận, Phát triển kĩ năng giao tiếp toán học và năng lực giải quyết vấn đề qua việc trả lời câu hỏi của bạn Tròn., GV yêu cầu HS thảo luận nhóm. Sau đó GV tổ chức cho HS trình bày ý kiến và kết luận.
2. ÁP DỤNG ĐỊNH LÍ VIÈTE ĐỂ TÍNH NHẨM NGHIỆM
Tìm tòi – Khám phá Giải phương trình bậc hai khi biết một nghiệm của nó, HD3 và HD4 giúp HS biết chứng minh một giá trị của $x$ là nghiệm của phương trình. Sau đó dùng định lí Viète để tìm nghiệm còn lại., – HS có thể làm việc cá nhân hoặc theo nhóm. – GV tổ chức cho HS trình bày các yêu cầu trong từng HD. Sau đó GV kết luận và trình chiếu hoặc viết bảng nội dung trong Khung kiến thức.
Ví dụ 2, Giúp HS biết giải phương trình bậc hai bằng cách nhận xét các hệ số $a, b, c$., GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở giúp HS thực hiện được các yêu cầu của Ví dụ 2.
Ví dụ 3, Giúp HS biết áp dụng định lí Viète tìm nghiệm còn lại của phương trình bậc hai khi cho trước một nghiệm, GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở giúp HS thực hiện được các yêu cầu của Ví dụ 3.
Luyện tập 2, Củng cố kĩ năng tính nhẩm nghiệm của phương trình bậc hai., – HS tự thực hiện tại lớp. – GV gọi HS lên bảng trình bày. Sau đó GV chữa bài của HS và kết luận. Gợi ý: a) Ta có: $a+b+c=3+(-11)+8=0$ nên phương trình có hai nghiệm là $x_1=1, x_2=\frac{8}{3}$. b) Ta có: $a-b+c=4-15+11=0$ nên phương trình có hai nghiệm là $x_1=-1, x_2=-\frac{11}{4}$. c) Gọi $x_1, x_2$ lần lượt là hai nghiệm của phương trình $x^2+2\sqrt{2}x+2=0$. Theo định lí Viète, ta có: $x_1+x_2=-2\sqrt{2}$. Phương trình có một nghiệm $x_1=-\sqrt{2}$, do đó $x_2=-2\sqrt{2}-x_1=-2\sqrt{2}-(-\sqrt{2})=-\sqrt{2}$. Vậy phương trình đã cho có hai nghiệm là: $x_1=x_2=-\sqrt{2}$.
Thử thách nhỏ, Phát triển kĩ năng giao tiếp toán học và năng lực giải quyết vấn đề qua việc trả lời câu hỏi và giải thích câu trả lời., GV yêu cầu HS thảo luận
Thử thách nhỏ, Phát triển kĩ năng giao tiếp toán học và năng lực giải quyết vấn đề qua việc trả lời câu hỏi và giải thích câu trả lời., GV yêu cầu HS thảo luận nhóm. Sau đó GV tổ chức cho HS trình bày ý kiến và kết luận.
Tổng kết, Dành cho dự phòng, tổng kết lại nội dung của tiết học, dặn dò công việc về nhà., GV sử dụng tuỳ tình hình thực tế của lớp học.
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Tìm tòi – Khám phá Thiết lập phương trình bậc hai để tìm hai số khi biết tổng và tích của chúng, HĐ5 giúp HS biết lập phương trình bậc hai khi biết tổng $S$ và tích $P$ các nghiệm của nó., – HS có thể làm việc cá nhân hoặc theo nhóm. – GV tổ chức cho HS trình bày các yêu cầu trong từng HĐ. Sau đó GV kết luận và trình chiếu hoặc viết bảng nội dung trong Khung kiến thức.
Ví dụ 4, Giúp HS biết lập phương trình bậc hai từ tổng và tích của hai số. Sau đó giải phương trình lập được để tìm hai số đó., GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở giúp HS thực hiện được các yêu cầu của Ví dụ 4.
Luyện tập 3, Củng cố kĩ năng tìm hai số khi biết tổng và tích của chúng., – HS tự thực hiện tại lớp. – GV gọi HS lên bảng trình bày. Sau đó GV chữa bài của HS và kết luận. Gợi ý: Hai số cần tìm là nghiệm của phương trình $x^2 + 11x + 28 = 0$. Ta có: $\Delta = 11^2 - 4 \cdot 28 \cdot 1 = 9; \sqrt{\Delta} = 3$. Suy ra phương trình có hai nghiệm: $x_1 = \frac{-11-3}{2} = -7; x_2 = \frac{-11+3}{2} = -4$. Vậy hai số cần tìm là $-7$ và $-4$.
Vận dụng, HS biết vận dụng kiến thức được học để giải quyết vấn đề thực tế đặt ra ở tình huống mở đầu., GV yêu cầu HS thảo luận nhóm. Sau đó GV tổ chức cho HS t
Vận dụng, HS biết vận dụng kiến thức được học để giải quyết vấn đề thực tế đặt ra ở tình huống mở đầu., GV yêu cầu HS thảo luận nhóm. Sau đó GV tổ chức cho HS trình bày ý kiến và kết luận. Gợi ý: Số đo chiều rộng và chiều dài của mảnh vườn là hai nghiệm của phương trình $x^2 - 20x + 96 = 0$. Ta có: $\Delta = (-20)^2 - 4 \cdot 96 = 16$; $\sqrt{\Delta} = 4$ nên áp dụng công thức nghiệm của phương trình bậc hai ta tìm được hai nghiệm: $x_1 = \frac{20 - 4}{2} = 8$; $x_2 = \frac{20 + 4}{2} = 12$. Vậy chiều rộng và chiều dài của mảnh vườn lần lượt là 8 m và 12 m.
Chữa bài tập, Giúp HS củng cố kĩ năng phân tích một đa thức bậc hai thành nhân tử khi biết hai nghiệm của nó, GV hướng dẫn HS làm bài tập 6.26.
Tổng kết, Dành cho dự phòng, tổng kết lại nội dung của tiết học, dặn dò công việc về nhà., GV sử dụng tuỳ tình hình thực tế của lớp học.
3.2. Một số lưu ý về bài tập
Bài tập 6.23 để củng cố kĩ năng tính tổng và tích các nghiệm (nếu có) của phương trình bậc hai bằng định lí Viète.
Bài tập 6.24 để củng cố kĩ năng nhẩm nghiệm của phương trình bậc hai.
Bài tập 6.25 để củng cố kĩ năng tìm hai số khi biết tổng và tích của chúng.
Bài tập 6.26 để giới thiệu cách phân tích đa thức bậc hai thành nhân tử khi biết hai nghiệm của đa thức đó.
Bài tập 6.27 để rèn luyện kĩ năng mô hình hoá toán học qua bài toán thực tế liên quan đến tìm hai số khi biết tổng và tích của chúng.
4 TRẢ LỜI/HƯỚNG DẪN/GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
6.23. a) Ta có: $\Delta = (-12)^2 - 4 \cdot 8 \cdot 1 = 112 > 0$ nên phương trình có hai nghiệm phân biệt $x_1, x_2$. Theo định lí Viète, ta có:
$$x_1 + x_2 = 12;\ x_1x_2 = 8.$$
b) Ta có: $\Delta = 11^2 - 4 \cdot 2 \cdot (-5) = 161 > 0$ nên phương trình có hai nghiệm phân biệt $x_1, x_2$.
Theo định lí Viète, ta có: $$x_1 + x_2 = -\frac{11}{2}; x_1x_2 = -\frac{5}{2}.$$ c) Ta có: $\Delta = 0^2 - 4 \cdot 3 \cdot (-10) = 120 > 0$ nên phương trình có
Theo định lí Viète, ta có:
$$x_1 + x_2 = -\frac{11}{2}; x_1x_2 = -\frac{5}{2}.$$
c) Ta có: $\Delta = 0^2 - 4 \cdot 3 \cdot (-10) = 120 > 0$ nên phương trình có hai nghiệm phân biệt $x_1, x_2$.
Theo định lí Viète, ta có:
$$x_1 + x_2 = 0; x_1x_2 = -\frac{10}{3}.$$
d) Ta có: $\Delta = 1^2 - 4 \cdot 3 \cdot 1 = -11 < 0$ nên phương trình vô nghiệm.
6.24. a) Ta có: $a + b + c = 2 - 9 + 7 = 0$ nên phương trình có hai nghiệm $x_1 = 1; x_2 = \frac{7}{2}$.
b) Ta có: $a - b + c = 3 - 11 + 8 = 0$ nên phương trình có hai nghiệm $x_1 = -1; x_2 = -\frac{8}{3}$.
c) Ta có: $7 \cdot 2^2 - 15 \cdot 2 + 2 = 0$ nên phương trình có hai nghiệm $x_1 = 2; x_2 = \frac{1}{7}$.
6.25. a) Hai số cần tìm là hai nghiệm của phương trình $x^2 - 20x + 99 = 0$.
Ta có: $\Delta = (-20)^2 - 4 \cdot 99 \cdot 1 = 4; \sqrt{\Delta} = 2$.
Suy ra phương trình có hai nghiệm $x_1 = \frac{20 - 2}{2} = 9; x_2 = \frac{20 + 2}{2} = 11$.
Vậy $x_1 = 9, x_2 = 11$.
b) Hai số cần tìm là hai nghiệm của phương trình $x^2 - 2x + 15 = 0$.
Ta có: $\Delta = (-2)^2 - 4 \cdot 15 \cdot 1 = -56 < 0$.
Suy ra phương trình đã cho vô nghiệm.
Vậy không tồn tại số $u, v$ thoả mãn điều kiện.
6.26. Với $x_1$ và $x_2$ là hai nghiệm của phương trình bậc hai $ax^2 + bx + c = 0$, theo định lí Viète ta có $x_1 + x_2 = -\frac{b}{a}; x_1x_2 = \frac{c}{a}$ hay $b = -a(x_1 + x_2); c = ax_1x_2$.
Khi đó ta có:
$ax^2 + bx + c = ax^2 - a(x_1 + x_2)x + ax_1x_2 = a(x^2 - x_1x - x_2x + x_1x_2) = a(x - x_1)(x - x_2).$
Áp dụng:
a) Do phương trình $x^2 + 11x + 18 = 0$ có hai nghiệm $x_1 = -2, x_2 = -9$ nên
$x^2 + 11x + 18 = (x + 2)(x + 9).$
b) Do phương trình $3x^2 + 5x - 2 = 0$ có hai nghiệm $x_1 = \frac{1}{3}, x_2 = -2$ nên
$3x^2 + 5x - 2 = 3(x + 2)\left(x - \frac{1}{3}\right).$
Bài 21. Giải bài toán bằng cách lập phương trình 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức Giải quyết một số vấn đề thực tiễn gắn với phương trình bậc hai
Bài 21. Giải bài toán bằng cách lập phương trình
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
Giải quyết một số vấn đề thực tiễn gắn với phương trình bậc hai một ẩn.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Rèn luyện năng lực mô hình hoá toán học và năng lực giải quyết vấn đề toán học.
– Bồi dưỡng hứng thú học tập, ý thức làm việc nhóm, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Đối với GV: Tìm hiểu về một số mô hình thực tế liên quan đến phương trình bậc hai.
– Đối với HS: Chuẩn bị đầy đủ đồ dùng học tập, máy tính cầm tay.
2.2. Những điểm cần lưu ý
Kĩ năng cơ bản, quan trọng của bài học này là biết phân tích bài toán thực tế để lập phương trình bậc hai một ẩn (hoặc chuyển phương trình đó về phương trình bậc hai). Sau đó giải phương trình bậc hai đó để trả lời câu hỏi của bài toán.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Phân bổ thời gian: 2 tiết.
– Tiết 1: Giải bài toán bằng cách lập phương trình.
– Tiết 2: Chữa bài tập cuối bài học.
3.1. Thực hiện các cấu phần của bài học TIẾT 1 CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN Nêu vấn đề, Giúp HS có hứng thú và gợi động cơ với nội dung
3.1. Thực hiện các cấu phần của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Giúp HS có hứng thú và gợi động cơ với nội dung bài học., GV nêu tình huống để HS làm quen.
Tìm tòi – Khám phá Giải bài toán bằng cách lập phương trình, HD1 và HD2 nhằm giúp HS biết gọi ẩn số và biểu diễn các đại lượng chưa biết theo ẩn và các đại lượng đã biết., – HS có thể làm việc cá nhân hoặc theo nhóm. – GV tổ chức cho HS trình bày theo các yêu cầu trong từng HD. Sau đó GV kết luận.
HD3 giúp HS biết lập phương trình biểu thị mối quan hệ giữa các đại lượng lập được từ HD1 và HD2., – HS có thể làm việc cá nhân hoặc theo nhóm. – GV tổ chức cho HS trình bày theo các yêu cầu của HD. Sau đó GV kết luận.
Nhận xét, Tổng kết các bước giải một bài toán bằng cách lập phương trình., GV trình chiếu hoặc viết bảng nội dung trong Nhận xét.
Ví dụ 1, Giúp HS biết cách giải bài toán thực tế liên quan đến diện tích hình chữ nhật bằng cách lập phương trình. Sau đó biến đổi phương trình về phương trình bậc hai để giải., GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở giúp HS thực hiện được các yêu cầu của Ví dụ 1.
Ví dụ 2, Giúp HS biết cách giải bài toán chuyển động bằng cách lập phương trình. Sau đó biến đổi phương trình về phương trình bậc hai để giải., GV phân tích đề bài, phát vấn, gợi mở giúp HS thực hiện được các yêu cầu của Ví dụ 2.
Luyện tập, Củng cố kĩ năng giải bài toán bằng cách lập phương trình., – HS tự thực hiện tại lớp. – GV gọi HS lên bảng trình bày. Sau đó GV chữa bài của HS và kết luận.
Gợi ý: Gọi số lượng xe tải của đội xe là $x$ (chiếc). Trong khi làm việc, hai xe phải chuyển đi nơi khác nên phải có điều kiện $x \in \mathbb{N}$, $x > 2$. Theo
Gợi ý: Gọi số lượng xe tải của đội xe là $x$ (chiếc). Trong khi làm việc, hai xe phải chuyển đi nơi khác nên phải có điều kiện $x \in \mathbb{N}$, $x > 2$. Theo dự tính, số lượng hàng mỗi xe cần chở là $\frac{{120}}{x}$ (tấn hàng). Theo đề bài, ta có phương trình: $\frac{{120}}{x} + 3 = \frac{{120}}{{x - 2}}$, hay $\frac{{120}}{{x - 2}} - \frac{{120}}{x} = 3$. Để giải phương trình này, ta quy đồng mẫu về trái của phương trình: $\frac{{120x - 120\left( {x - 2} \right)}}{{x\left( {x - 2} \right)}} = 3$. Nhân cả hai vế của phương trình với $x\left( {x - 2} \right)$ để khử mẫu, ta được phương trình bậc hai: $120x - 120\left( {x - 2} \right) = 3x\left( {x - 2} \right)$, hay $40x - 40\left( {x - 2} \right) = x\left( {x - 2} \right)$, hay ${x^2} - 2x - 80 = 0$. Giải phương trình này ta được $x = 10$ (thoả mãn điều kiện) và $x = -8$ (loại). Vậy đội xe có 10 chiếc xe tải.
Tổng kết, Dành cho dự phòng, tổng kết lại nội dung của tiết học, dặn dò công việc về nhà., GV sử dụng tuỳ tình hình thực tế của lớp học.
TIẾT 2: CHỮA BÀI TẬP CUỐI BÀI HỌC
GV lựa chọn cho HS chữa một số bài tập cuối bài học tuỷ theo dụng ý sư phạm.
3.2. Một số lưu ý về bài tập
Bài tập 6.28 và 6.30 để củng cố kĩ năng giải các bài toán thực tế liên quan đến diện tích hình chữ nhật và thể tích của hình hộp chữ nhật.
Bài tập 6.31 và 6.32 để rèn luyện kĩ năng giải các bài toán liên quan đến chuyển động.
Bài tập 6.33 để rèn luyện kĩ năng giải bài toán liên quan đến năng suất lao động.
4 TRẢ LỜI/HƯỚNG DẪN/GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP 6.28. Gọi $x$ (m) là chiều rộng của mảnh đất. Điều kiện $0 < x \le \sqrt{360}$. Khi đó, chiều dài của mảnh đất là $\frac
4 TRẢ LỜI/HƯỚNG DẪN/GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
6.28. Gọi $x$ (m) là chiều rộng của mảnh đất. Điều kiện $0 < x \le \sqrt{360}$.
Khi đó, chiều dài của mảnh đất là $\frac{360}{x}$ (m).
Theo đề bài, ta có phương trình $360 = (x + 3)\left(\frac{360}{x} - 4\right)$, hay $0 = -4x + \frac{1080}{x} - 12$.
Nhân cả hai vế của phương trình với $x$ để khử mẫu, ta được phương trình bậc hai:
$$-4x^2 - 12x + 1080 = 0.$$
Giải phương trình này ta được $x = 15$ (thoả mãn điều kiện) hoặc $x = -18$ (loại).
Khi đó $\frac{360}{x} = \frac{360}{15} = 24$.
Vậy chiều rộng và chiều dài của mảnh đất lần lượt là $15$ m và $24$ m.
6.29. Gọi $x$ (%) là tỉ lệ tăng dân số hằng năm của thành phố đó ($x$ biểu diễn dưới dạng số thập phân). Điều kiện $x > 0$.
Sau một năm, số dân của thành phố đó là $1,200,000 \cdot (1 + x)$ người.
Sau hai năm, số dân của thành phố đó là $1,200,000 \cdot (1 + x)^2$ người.
Theo đề bài, ta có phương trình:
$1,200,000 \cdot (1 + x)^2 = 1,452,000$, hay $(x + 1)^2 = 1{,}21$.
Giải phương trình này ta được $x = 0{,}1$ (thoả mãn điều kiện) hoặc $x = -2{,}1$ (loại).
Vậy trung bình mỗi năm dân số của thành phố đó tăng $0{,}1%$.
Chú ý. Dân số của thành phố tăng thì ngoài phần tăng do sinh thêm, thì phần lớn là do người mới di cư đến (do điều kiện làm việc, học tập, sinh hoạt,...).
6.30. Gọi $x$ (cm) là kích thước chênh lệch của các cạnh tương ứng của thanh sô cô la ban đầu và lúc sau. Điều kiện $0 < x < 7$.
Thể tích của thanh sô cô la ban đầu là $12 \cdot 7 \cdot 3 = 252$ (cm³).
Thể tích của thanh sô cô la sau khi giá nguyên liệu ca cao tăng là $252 \cdot 90% = 226{,}8$ (cm³).
Theo đề bài, ta có phương trình:
$$(12 - x)(7 - x) \cdot 3 = 226{,}8 \text{ hay } x^2 - 19x + 8{,}4 = 0.$$
Giải phương trình này ta được $x \approx 18{,}55$ (loại) hoặc $x \approx 0{,}45$ (thoả mãn điều kiện).
Khi đó chiều dài của thanh sô cô la mới xấp xỉ $12 - 0{,}45 = 11{,}55$ (cm).
Chiều rộng của thanh sô cô la mới xấp xỉ $7 - 0{,}45 = 6{,}55$ (cm).
Vậy chiều dài và chiều rộng của thanh sô cô la mới lần lượt là $11{,}55$ cm và $6{,}55$ cm.
6.31. Gọi $x$ (km/h) là vận tốc của máy bay. Điều kiện $x > 100$. Đổi: 96 phút = 1,6 giờ. Theo đề bài, ta có phương trình: $$6 = \frac{1,200}{x} + 1,6 + \frac{1
6.31. Gọi $x$ (km/h) là vận tốc của máy bay. Điều kiện $x > 100$.
Đổi: 96 phút = 1,6 giờ.
Theo đề bài, ta có phương trình:
$$6 = \frac{1,200}{x} + 1,6 + \frac{1,200}{x+100}, \text{ hay } \frac{1,200}{x} + \frac{1,200}{x+100} = 4,4.$$
Quy đồng mẫu vế trái của phương trình ta được:
$$\frac{1,200(x+100)+1,200x}{x(x+100)} = 4,4.$$
Nhân cả hai vế của phương trình với $x(x+100)$ để khử mẫu, ta được phương trình bậc hai:
$$1,200(x+100)+1,200x = 4,4x(x+100), \text{ hay } 4,4x^2 - 1,960x - 120,000 = 0.$$
Giải phương trình này ta được $x = 500$ (thoả mãn điều kiện) hoặc $x = \frac{600}{11}$ (loại).
Vậy vận tốc của máy bay là 500 km/h.
6.32. Gọi $x$ (km/h) là vận tốc của ô tô khách. Điều kiện $x > 0$.
Vận tốc của ô tô con là $x + 20$ (km/h).
Do hai xe đến cùng một thời điểm nên ta có phương trình:
$$\frac{120}{x} = 0,5 + \frac{120}{x+20}, \text{ hay } \frac{120}{x} - \frac{120}{x+20} = 0,5.$$
Quy đồng mẫu vế trái của phương trình ta được:
$$\frac{120(x+20)-120x}{x(x+20)} = 0,5.$$
Nhân cả hai vế của phương trình với $x(x+20)$ để khử mẫu, ta được phương trình bậc hai:
$$120(x+20)-120x = 0,5x(x+20), \text{ hay } 0,5x^2 + 10x - 2,400 = 0.$$
Giải phương trình này ta được $x = 60$ (thoả mãn điều kiện) hoặc $x = -80$ (loại).
Khi đó vận tốc của ô tô con là $60 + 20 = 80$ (km/h).
Vậy vận tốc của ô tô con và ô tô khách lần lượt là 80 km/h và 60 km/h.
6.33. Gọi $x$ (chiếc) là số áo mà mỗi ngày xưởng đó phải may xong theo kế hoạch. Điều kiện $x \in \mathbb{N}^*$.
Theo đề bài, ta có phương trình biểu thị thời gian may áo:
$$\frac{1,500}{x} = \frac{1,320}{x+10} + 3, \text{ hay } \frac{1,500}{x} - \frac{1,320}{x+10} = 3.$$
Quy đồng mẫu vế trái của phương trình ta được:
$$\frac{1,500(x+10)-1,320x}{x(x+10)} = 3.$$
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT – Củng cố, rèn luyện: kĩ năng áp dụng định lí Viète để tính nhẩm nghiệm; tìm hai số khi biết tổng và tích
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
– Củng cố, rèn luyện: kĩ năng áp dụng định lí Viète để tính nhẩm nghiệm; tìm hai số khi biết tổng và tích của hai số đó; tìm giá trị của các biểu thức đối xứng đơn giản chứa các nghiệm của phương trình bậc hai.
– Ngoài ra củng cố, rèn luyện kĩ năng giải bài toán bằng cách lập phương trình bậc hai.
2 GỢI Ý TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Phân bổ thời gian: 2 tiết
– Tiết 1: Nếu có điều kiện, GV có thể chuẩn bị slides tổng kết kiến thức về định lí Viète. Sau đó GV tổ chức cho HS làm Ví dụ 1 và các bài tập 6.34; 6.35 và 6.36.
– Tiết 2: GV tổ chức cho HS làm Ví dụ 2 và các bài tập 6.37, 6.38.
3 TRẢ LỜI/HƯỚNG DẪN/GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
6.34. a) Ta có: $\sqrt{2}\cdot1^{2}-(\sqrt{2}+1)\cdot1+1=0$. Do vậy phương trình có một nghiệm là $x_{1}=1$.
Giả sử $x_{2}$ là nghiệm thứ hai của phương trình. Theo định lí Viète, ta có: $x_{1}+x_{2}=\sqrt{2}+1$.
Suy ra $x_{2}=\sqrt{2}$.
Vậy phương trình có hai nghiệm $x_{1}=1$ và $x_{2}=\sqrt{2}$.
b) Ta có: $2\cdot(-1)^{2}+(\sqrt{3}-1)\cdot(-1)-3+\sqrt{3}=0$. Do vậy phương trình có một nghiệm là $x_{1}=-1$.
Giả sử $x_{2}$ là nghiệm thứ hai của phương trình. Theo định lí Viète, ta có: $x_{1}+x_{2}=\frac{-\sqrt{3}+1}{2}$.
Suy ra $x_{2}=\frac{-\sqrt{3}+3}{2}$.
Vậy phương trình có hai nghiệm $x_{1}=-1$ và $x_{2}=\frac{-\sqrt{3}+3}{2}$.
6.35. Ta có: $\Delta = (-5)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 3 = 13 > 0$ nên phương trình có hai nghiệm phân biệt $x_1, x_2$. Theo định lí Viète, ta có: $$x_1 + x_2 = 5; x_1
6.35. Ta có: $\Delta = (-5)^2 - 4 \cdot 1 \cdot 3 = 13 > 0$ nên phương trình có hai nghiệm phân biệt $x_1, x_2$.
Theo định lí Viète, ta có:
$$x_1 + x_2 = 5; x_1x_2 = 3.$$
a) $x_1^2 + x_2^2 = (x_1 + x_2)^2 - 2x_1x_2 = 5^2 - 2 \cdot 3 = 19.$
b) $(x_1 - x_2)^2 = (x_1 + x_2)^2 - 4x_1x_2 = 5^2 - 4 \cdot 3 = 13.$
6.36. a) Hai số cần tìm là hai nghiệm của phương trình $x^2 - 15x + 56 = 0.$
Ta có: $\Delta = (-15)^2 - 4 \cdot 56 \cdot 1 = 1; \sqrt{\Delta} = 1.$
Suy ra phương trình có hai nghiệm $x_1 = \frac{15 - 1}{2} = 7; x_2 = \frac{15 + 1}{2} = 8.$
Vậy $(u;v) = (7;8)$ hoặc $(u;v) = (8;7).$
b) Ta có: $(u + v)^2 = u^2 + v^2 + 2uv = 125 + 44 = 169.$
Do đó $u + v = 13$ hoặc $u + v = -13.$
Nếu $u + v = 13$ thì hai số cần tìm là hai nghiệm của phương trình $x^2 - 13x + 22 = 0.$
Ta có: $\Delta = (-13)^2 - 4 \cdot 22 \cdot 1 = 81; \sqrt{\Delta} = 9.$
Suy ra phương trình có hai nghiệm $x_1 = \frac{13 - 9}{2} = 2; x_2 = \frac{13 + 9}{2} = 11.$
Nếu $u + v = -13$ thì hai số cần tìm là hai nghiệm của phương trình $x^2 + 13x + 22 = 0.$
Ta lại có: $\Delta = 13^2 - 4 \cdot 22 \cdot 1 = 81; \sqrt{\Delta} = 9.$
Suy ra phương trình có hai nghiệm $x_1 = \frac{-13 - 9}{2} = -11; x_2 = \frac{-13 + 9}{2} = -2.$
Vậy $(u;v) \in {(2;11), (11;2), (-2;-11), (-11;-2)}.$
6.37. Gọi $x$ (cm) là độ dài cạnh của hình vuông. Điều kiện $x > 0.$
Do tổng diện tích xung quanh và diện tích đáy là $800 \text{ cm}^2$ nên ta có phương trình:
$$4x \cdot 10 + 2x^2 = 800, \text{ hay } x^2 + 20x - 400 = 0.$$
Giải phương trình bậc hai trên ta được $x = -10 + 10\sqrt{5} \approx 12,4$ (thoả mãn điều kiện)
hoặc $x = -10 - 10\sqrt{5} \approx -32,4$ (loại).
Vậy hình hộp chữ nhật có độ dài cạnh đáy là $-10 + 10\sqrt{5} \approx 12,4 \text{ cm}.$
6.38. Đổi: 120 triệu đồng = 120 000 (nghìn đồng)
Theo đề bài, ta có phương trình:
$$x(100 - 0,02x) = 120,000, \text{ hay } x^2 - 5,000x + 6,000,000 = 0.$$
Giải phương trình bậc hai này ta được hai nghiệm: $x_1 = 3,000; x_2 = 2,000$ (đều thoả mãn điều kiện).
Với $x = 3000$, ta có $p = 100 - 0,02 \cdot 3,000 = 40.$
Với $x = 2,000$, ta có $p = 100 - 0{,}02 \cdot 2,000 = 60$. Vậy để doanh thu là đúng 120 triệu đồng thì có hai phương án: bán được 3 000 chiếc áo phông với giá
Với $x = 2,000$, ta có $p = 100 - 0{,}02 \cdot 2,000 = 60$.
Vậy để doanh thu là đúng 120 triệu đồng thì có hai phương án: bán được 3 000 chiếc áo phông với giá 40 nghìn đồng/chiếc; hoặc bán được 2 000 chiếc áo phông với giá 60 nghìn đồng/chiếc.
Trang 179
Trang 180
Trang 181
&K˱˯QJ9,,7Ҫ16Ӕ9¬7Ҫ16Ӕ7ѬѪ1*ĈӔ, A. TỔNG QUAN 1. Vị trí, vai trò của chương Chương này trình bày nội dung phần Thống kê thuộc mạch kiến thức Thống kê và Xác suất c
&K˱˯QJ9,,7Ҫ16Ӕ9¬7Ҫ16Ӕ7ѬѪ1*ĈӔ,
A. TỔNG QUAN
1. Vị trí, vai trò của chương
Chương này trình bày nội dung phần Thống kê thuộc mạch kiến thức Thống kê và Xác suất của chương trình Toán lớp 9. Nội dung chính của chương bao gồm:
Tần số và tần số tương đối: Tần số của một giá trị là số lần xuất hiện giá trị đó trong mẫu dữ liệu. Tần số tương đối của một giá trị là tỉ số giữa số lần xuất hiện giá trị đó (tần số) và số giá trị của mẫu dữ liệu.
Bảng tần số (bảng tần số tương đối): Bảng tần số (bảng tần số tương đối) là một loại bảng thống kê gồm hai dòng: dòng thứ nhất ghi các giá trị (khác nhau) của mẫu dữ liệu, dòng thứ hai ghi tần số (tần số tương đối) của giá trị tương ứng.
Biểu đồ tần số (biểu đồ tần số tương đối): Biểu đồ biểu diễn bảng tần số (bảng tần số tương đối) được gọi là biểu đồ tần số (biểu đồ tần số tương đối). Hai loại biểu đồ tần số hay gặp là biểu đồ tần số dạng cột và biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng (còn gọi là đa giác tần số). Hai loại biểu đồ tần số tương đối hay gặp là biểu đồ cột và biểu đồ hình quạt tròn.
Bảng tần số ghép nhóm, bảng tần số tương đối ghép nhóm: Ở các lớp trước, HS đã được làm quen với dữ liệu ở dạng không ghép nhóm. Trong nhiều trường hợp, ta khó biết giá trị chính xác của số liệu mà chỉ biết nó thuộc một nhóm nào đó. Khi đó ta có dữ liệu ở dạng ghép nhóm. Bảng tần số ghép nhóm và bảng tần số tương đối ghép nhóm là hai cách biểu diễn hay gặp của dữ liệu ghép nhóm.
Để biểu diễn bảng tần số tương đối ghép nhóm người ta dùng biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng cột (còn gọi là tổ chức đồ - histogram) hoặc biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng đoạn thẳng.
Thực chất, bảng tần số, bảng tần số tương đối đều là bảng thống kê và đã xuất hiện trong các ví dụ, luyện tập, bài tập, ... ở SGK Toán các lớp 6, 7, 8 nhưng chưa được gọi tên. HS cũng đã làm quen với việc sử dụng các loại biểu đồ cột, biểu đồ hình quạt tròn để biểu diễn các bảng thống kê này ở các lớp trước. Các nội dung về bảng tần số ghép nhóm, bảng tần số tương đối ghép nhóm, biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng cột (tổ chức đồ), biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng đoạn thẳng là các nội dung hoàn toàn mới đối với HS.
2. Cấu tạo của chương
Nội dung thống kê của chương trình Toán lớp 9 được trình bày hoàn toàn trong Chương VII. Chương này gồm 3 bài học, 1 bài luyện tập chung và 1 bài ôn tập cuối chương với tổng thời lượng theo thiết kế là 10 tiết học, phân bổ thời lượng cụ thể như sau:
Bài 22. Bảng tần số và biểu đồ tần số 2 tiết Bài 23. Bảng tần số tương đối và biểu đồ tần số tương đối 2 tiết Luyện tập chung 1 tiết Bài 24. Bảng tần số, tần số
Bài 22. Bảng tần số và biểu đồ tần số 2 tiết Bài 23. Bảng tần số tương đối và biểu đồ tần số tương đối 2 tiết Luyện tập chung 1 tiết Bài 24. Bảng tần số, tần số tương đối ghép nhóm và biểu đồ 3 tiết Bài tập cuối chương VII 2 tiết
3. Gợi ý về kiểm tra, đánh giá
GV có thể đánh giá việc học tập của HS thông qua các hoạt động trên lớp. Kết thúc phần Thống kê, GV nên có một bài kiểm tra để biết được mức độ hiểu bài của HS. Bài kiểm tra có thể gồm hai phần:
Phần trắc nghiệm (30%): Kiểm tra kiến thức cơ bản về bảng tần số, bảng tần số tương đối, bảng tần số ghép nhóm, bảng tần số tương đối ghép nhóm và việc lựa chọn biểu đồ để
biểu diễn các bảng thống kê này.
Phần tự luận (70%): Tập trung vào các kĩ năng lập các bảng tần số, bảng tần số tương đối, bảng tần số ghép nhóm, bảng tần số tương đối ghép nhóm; vẽ các biểu đồ biểu diễn các bảng thống kê này; suy luận để rút ra thông tin cần thiết từ các bảng thống kê, các biểu đồ cho trước.
GV cũng có thể đánh giá mức độ hiểu bài ở phần Thống kê thông qua việc cho HS thực hiện các yêu cầu trong hoạt động trải nghiệm ở cuối sách.
B. CÁC BÀI HỌC CỤ THỂ
Bài 22. Bảng tần số và biểu đồ tần số 2 tiết
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1 Về kiến thức
.
Nắm được khái niệm tần số, bảng tần số và biểu đồ tần số. - Giải thích được ý nghĩa, vai trò của tần số trong thực tiễn. 1.2 Về kĩ năng
.
Thiết lập được bảng tần số.
– Biểu diễn được dữ liệu cho dưới dạng bảng tần số bằng biểu đồ tần số dạng cột hoặc biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng. 1.3. Về phẩm chất Bồi dưỡng ý thức học tập
– Biểu diễn được dữ liệu cho dưới dạng bảng tần số bằng biểu đồ tần số dạng cột hoặc biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng.
1.3. Về phẩm chất
Bồi dưỡng ý thức học tập hứng thú và nghiêm túc, khả năng làm việc theo nhóm.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Đối với GV: Chuẩn bị phiếu khảo sát ý kiến theo mẫu trong Hoạt động 1.
– Đối với HS: Ôn lại về bảng thống kê, biểu đồ cột đã được học trong Chương trình Toán lớp 6. Đối với những HS đã được học cách vẽ biểu đồ bằng Excel thì ôn tập lại nội dung này.
HS chuẩn bị thước, bút để vẽ biểu đồ. Nếu được, có thể chuẩn bị bút màu để tô màu các cột khi vẽ biểu đồ tần số dạng cột.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
– Mẫu và tổng thể: Tập hợp tất cả các đối tượng mà ta quan tâm gọi là tổng thể (population). Trong nhiều trường hợp, ta không thể quan sát tất cả các đối tượng trong tổng thể mà chỉ quan sát được một phần trong tổng thể, phần này được gọi là mẫu (sample). Như vậy, mẫu dữ liệu là dữ liệu ta thu thập được từ mẫu.
– HS có thể lúng túng khi phân biệt biểu đồ đoạn thẳng đã học trong Toán lớp 7 và biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng (đa giác tần số) trong bài học này. Trong biểu đồ đoạn thẳng đã học trong Toán lớp 7, trục ngang biểu diễn thời gian, trục đứng biểu diễn giá trị của đại lượng (không nhất thiết là số nguyên) ta đang quan tâm tức là biểu đồ này dùng để biểu diễn sự thay đổi của một hay nhiều đại lượng theo thời gian. Trong biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng trục ngang không nhất thiết là thời gian, trục đứng là tần số nên các giá trị chỉ là số tự nhiên. GV có thể đưa ra các ví dụ minh hoạ.
– Phân biệt được sự khác nhau giữa bảng tần số và bảng thống kê: Bảng tần số là bảng thống kê nhưng bảng thống kê chưa chắc đã là bảng tần số. GV có thể đưa ra các ví dụ minh hoạ.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
1. BẢNG TẦN SỐ
Tìm tòi – Khám phá Tần số và bảng tần số, Giúp HS thu thập dữ liệu và đếm số lần xuất hiện của mỗi giá trị trong dãy dữ liệu thu được., – GV có thể chia lớp thà
Tìm tòi – Khám phá Tần số và bảng tần số, Giúp HS thu thập dữ liệu và đếm số lần xuất hiện của mỗi giá trị trong dãy dữ liệu thu được., – GV có thể chia lớp thành 2 – 4 nhóm tuỳ theo sĩ số và cách thức bố trí chỗ ngồi của HS trong lớp. Mỗi nhóm sẽ thực hiện phát phiếu để thu thập dữ liệu trong nhóm mình. Đại diện mỗi nhóm ghi kết quả lên bảng. Kết quả tổng hợp của các nhóm chính là dãy dữ liệu thu được. – GV yêu cầu HS đếm số lựa chọn mỗi loại. Gợi ý. a) Bạn Minh muốn khảo sát ý kiến của tất cả các bạn học sinh khối lớp 9 trong trường (tập hợp này còn được gọi là tổng thể). Em đã giúp Minh khảo sát ý kiến của các bạn trong lớp em, chỉ là một phần của tổng thể. b) Dữ liệu thu được và số học sinh theo mỗi lựa chọn phụ thuộc vào kết quả khảo sát.
Nhận xét, Khung kiến thức, – Giới thiệu về tổng thể và mẫu dữ liệu. – Định nghĩa tần số, bảng tần số., – GV giới thiệu cho HS về tổng thể, mẫu dữ liệu trình bày như Nhận xét. GV có thể phân tích thêm một số tình huống khác ngoài tình huống trong HĐ1. – Hộp kiến thức trình bày như SGK.
Giúp HS củng cố kĩ năng lập bảng tần số., Gợi ý. Bảng tần số phụ thuộc vào dãy dữ liệu thu thập được.
Ví dụ 1, Hướng dẫn HS lập bảng tần số từ dãy dữ liệu cho trước dưới dạng liệt kê và HS thấy được tác dụng của việc biểu diễn dữ liệu dưới dạng bảng tần số., GV giảng và giải mẫu cho HS như trong SGK.
Luyện tập 1 và Nhận xét, Giúp HS luyện tập kĩ năng lập bảng tần số từ dãy dữ liệu cho trước., Gợi ý. a) Các bạn đạt điểm tốt trong tuần là: Bình, Tuấn, Nam, Yến, Thảo. Bình được 2 điểm tốt, Tuấn được 1 điểm tốt, Nam được 3 điểm tốt, Yến được 1 điểm tốt, Thảo được 2 điểm tốt. b) Bảng tần số: Tên, Bình, Tuấn, Nam, Yến, Thảo Số điểm tốt, 2, 1, 3, 1, 2 Nam đạt được điểm tốt nhiều lần nhất, với 3 lần.
2. BIỂU ĐỒ TẦN SỐ | Tìm tòi – Khám phá Tìm hiểu về biểu đồ tần số | Giúp HS nhận biết và đọc được dữ liệu biểu diễn bởi biểu đồ tần số dạng cột và biểu đồ tần s
2. BIỂU ĐỒ TẦN SỐ
| Tìm tòi – Khám phá Tìm hiểu về biểu đồ tần số | Giúp HS nhận biết và đọc được dữ liệu biểu diễn bởi biểu đồ tần số dạng cột và biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng. | Gợi ý. a) Với mỗi biểu đồ GV yêu cầu HS giải thích trục đứng là gì, trục ngang là gì, dữ liệu nó biểu diễn.
b) Hai biểu đồ biểu diễn cùng dữ liệu. Bảng thống kê cho dữ liệu được biểu diễn trên 2 biểu đồ:
Điểm, 6, 7, 8, 9, 10
Tần số, 3, 8, 12, 6, 4
Bảng thống kê này là bảng tần số.
Khung kiến thức và Nhận xét, – Giúp HS biết biểu đồ tần số là gì, các dạng thường gặp của biểu đồ tần số. – Giúp HS biết được các bước để vẽ biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng., GV hướng dẫn HS thực hiện như trong SGK.
Ví dụ 2, Hướng dẫn HS vẽ biểu đồ tần số dạng cột và biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng biểu diễn bảng tần số., – GV có thể nhắc lại cách vẽ biểu đồ cột (đã học ở lớp 6). Biểu đồ tần số dạng cột là trường hợp riêng của biểu đồ cột khi trục đứng biểu diễn tần số nên được vẽ tương tự. – GV tập trung nhiều hơn vào việc hướng dẫn HS vẽ biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng theo các bước đã nêu trong SGK.
Luyện tập 2, Giúp HS luyện tập về biểu đồ tần số dạng cột và biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng biểu diễn bảng tần số., Biểu đồ tần số dạng cột: Đội bóng nào sẽ vô địch World Cup 2022? Trục tung: Số bạn dự đoán vô địch (0, 5, 10, 15, 20) Trục hoành: Đội bóng (Brazil, Anh, Pháp, Argentina) Các giá trị cột: Brazil (8), Anh (15), Pháp (12), Argentina (5)
Biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng: Đội bóng nào sẽ vô địch World Cup 2022? Giúp HS nhận ra rằng một biểu đồ cột chưa chắc đã là biểu đồ tần số., Gợi ý. Đây không p
Biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng:
Đội bóng nào sẽ vô địch World Cup 2022?
Giúp HS nhận ra rằng một biểu đồ cột chưa chắc đã là biểu đồ tần số., Gợi ý. Đây không phải là biểu đồ tần số vì trục đứng không biểu diễn tần số xuất hiện của các giá trị. Ở đây các giá trị biểu diễn là 31,6; 31,1; 19,6 không phải là các số nguyên.
Tranh luận
3.2. Lựa chọn bài tập
Bài học này gồm 5 bài tập chủ yếu tập trung vào các nhóm kiến thức, kĩ năng như yêu cầu cần đạt:
– Lập bảng tần số từ dữ liệu dạng liệt kê, từ biểu đồ: các bài tập 7.1, 7.2, 7.3, 7.4;
– Giải thích ý nghĩa của tần số: các bài tập 7.1, 7.4;
– Vẽ biểu đồ tần số biểu diễn dữ liệu cho dưới dạng bảng tần số: bài tập 7.5.
GV có thể lựa chọn hai hoặc ba bài để giao cho HS làm ở nhà.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
7.1. a) Bảng tần số:
Mức đánh giá, Tốt, Khá, Trung bình, Kém
Tần số, 13, 11, 5, 2
b) Mức đánh giá “Tốt” chiếm ưu thế nhất vì tần số của mức đánh giá này cao nhất.
7.2. Bảng tần số:
Câu lạc bộ, Võ thuật, Tiếng Anh, Nghệ thuật
Số lượng, 6, 9, 5
7.3. Bảng tần số:
Phương tiện đến trường, Xe buýt, Xe máy, Xe đạp
Số ngày, 9, 5, 8
Bài 23. BẢNG TẦN SỐ TƯƠNG ĐỐI VÀ BIỂU ĐỒ TẦN SỐ TƯƠNG ĐỐI (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Nắm được khái niệm tần số tương đối, bảng t
Bài 23. BẢNG TẦN SỐ TƯƠNG ĐỐI VÀ BIỂU ĐỒ TẦN SỐ TƯƠNG ĐỐI (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Nắm được khái niệm tần số tương đối, bảng tần số tương đối và biểu đồ tần số tương đối.
– Giải thích được ý nghĩa, vai trò của tần số tương đối trong thực tiễn.
1.2. Về kĩ năng
– Thiết lập được bảng tần số tương đối.
– Biểu diễn dữ liệu được cho dưới dạng bảng tần số tương đối bằng biểu đồ cột hoặc biểu đồ hình quạt tròn.
1.3. Về phẩm chất
Bồi dưỡng ý thức học tập hứng thú và nghiêm túc, khả năng làm việc theo nhóm.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Đối với GV: GV chuẩn bị túi kín, bóng với các màu xanh, đỏ, vàng như trong HĐ 1.
– Đối với HS:
HS ôn lại về bảng thống kê, biểu đồ cột, biểu đồ hình quạt tròn đã được học trong Chương trình Toán lớp 6, 7. Đối với những HS đã được học cách vẽ biểu đồ cột, biểu đồ hình quạt tròn bằng Excel thì ôn tập lại nội dung này.
HS xem lại kiến thức về số đo của cung tròn được trình bày trong Chương V.
HS chuẩn bị thước thẳng, thước đo độ, compa, bút để vẽ biểu đồ. Nếu được, có thể chuẩn bị bút màu để tô màu các cột, các hình quạt tròn khi vẽ biểu đồ cột, biểu
HS chuẩn bị thước thẳng, thước đo độ, compa, bút để vẽ biểu đồ. Nếu được, có thể chuẩn bị bút màu để tô màu các cột, các hình quạt tròn khi vẽ biểu đồ cột, biểu đồ hình quạt tròn.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
– Không phải bảng thống kê nào biểu diễn tỉ lệ phần trăm của các giá trị cũng là bảng tần số tương đối. Chẳng hạn, bảng thống kê sau cho biết tỉ lệ học sinh tiểu học biết bơi ở ba trường tiểu học tại một địa phương không phải là bảng tần số tương đối.
Tên trường, Đoàn Kết, Bình Minh, Sao Mai
Tỉ lệ học sinh biết bơi, 45%, 68%, 33%
Lưu ý rằng trong bảng tần số tương đối thì tổng các tần số tương đối luôn bằng 100%.
– Việc lựa chọn loại biểu đồ cột hay biểu đồ hình quạt tròn để biểu diễn bảng tần số tương đối phụ thuộc vào mục đích của người sử dụng và dữ liệu cụ thể. Trong nhiều trường hợp, ta có thể sử dụng cả hai loại biểu đồ này.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
1. BẢNG TẦN SỐ TƯƠNG ĐỐI
Tìm tòi – Khám phá Tần số tương đối và bảng tần số tương đối, Giúp HS thu thập dữ liệu và xác định tần số tương đối của mỗi giá trị., – GV có thể chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm thực hiện 10 lần lấy bóng và ghi lại kết quả. Từ kết quả tổng hợp của ba nhóm lập tỉ số như yêu cầu và dự đoán số bóng có màu nào là ít nhất, nhiều nhất. Lưu ý: GV có thể thay đổi tổng số lần lấy bóng (không nhất thiết là 30 như phương án đưa ra) cho phù hợp với số nhóm chia song tổng số lần lấy bóng của tất cả các nhóm không nên ít hơn 30.
Khung kiến thức, Định nghĩa tần số tương đối, bảng tần số tương đối., GV trình bày hộp kiến thức như SGK.
?, Củng cố về bảng tần số tương đối., GV gọi HS lên bảng trình bày. Gợi ý. Bảng tần số tương đối phụ thuộc vào kết quả của các lần lấy bóng.
Ví dụ 1, Hướng dẫn HS lập bảng tần số tương đối từ dãy dữ liệu cho trước dưới dạng liệt kê và giúp HS thấy được tác dụng của việc biểu diễn dữ liệu dưới dạng bả
Ví dụ 1, Hướng dẫn HS lập bảng tần số tương đối từ dãy dữ liệu cho trước dưới dạng liệt kê và giúp HS thấy được tác dụng của việc biểu diễn dữ liệu dưới dạng bảng tần số tương đối., – GV giảng và giải mẫu cho HS như trong SGK. – GV có thể giải thích thêm về chỉ số chất lượng không khí và mối liên hệ với sức khoẻ. Thông tin này GV có thể tìm kiếm trên Internet hoặc các tài liệu khác, chẳng hạn https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/chi-so-chat-luong-khong-khi-la-gi-va-moi-lien-he-toi-suc-khoe/.
Luyện tập 1, Giúp HS luyện tập kĩ năng lập bảng tần số tương đối từ dữ liệu liệt kê cho trước và thấy được ứng dụng thực tế của tần số tương đối., Gợi ý. a) Bảng tần số tương đối:
2. BIỂU ĐỒ TẦN SỐ TƯƠNG ĐỐI
Tìm tòi – Khám phá Tìm hiểu về biểu đồ tần số tương đối, Giúp HS nhận biết và đọc được dữ liệu biểu diễn bởi biểu đồ cột và biểu đồ hình quạt tròn., Gợi ý. a) Mỗi biểu đồ yêu cầu HS đọc và giải thích các thành phần của biểu đồ và dữ liệu được biểu diễn. b) Hai biểu đồ biểu diễn cùng dữ liệu. Bảng thống kê cho dữ liệu được biểu diễn trên hai biểu đồ:
Khung kiến thức, Giới thiệu biểu đồ tần số tương đối và hai dạng thường gặp. Giúp HS biết được các bước để vẽ biểu đồ hình quạt tròn., GV trình bày hộp kiến thức như SGK.
Ví dụ 2, Hướng dẫn HS vẽ biểu đồ hình quạt tròn biểu diễn bảng tần số tương đối., GV giảng và giải mẫu cho HS như trong SGK.
Luyện tập 2 | HS luyện tập về biểu đồ hình quạt tròn biểu diễn bằng tần số tương đối. | Gợi ý. Biểu đồ hình quạt tròn: Đánh giá độ khó của đề thi học kì môn Toá
Luyện tập 2 | HS luyện tập về biểu đồ hình quạt tròn biểu diễn bằng tần số tương đối. | Gợi ý. Biểu đồ hình quạt tròn:
Đánh giá độ khó của đề thi học kì môn Toán
10%, Rất khó
25%, Khó
45%, Trung bình
20%, Dễ
Tranh luận | Giúp HS nhận ra rằng bảng thống kê biểu diễn tỉ lệ phần trăm của các giá trị chưa chắc đã là bảng tần số tương đối và cách lựa chọn biểu đồ để biểu diễn bảng thống kê này. | Gợi ý. Đây không phải là bảng tần số tương đối. Trường hợp này ta dùng biểu đồ cột để biểu diễn.
3.2. Lựa chọn bài tập
Bài học này gồm 5 bài tập chủ yếu tập trung vào các nhóm kiến thức, kĩ năng như yêu cầu cần đạt:
– Lập bảng tần số tương đối từ dữ liệu được diễn đạt bằng lời, dữ liệu dạng liệt kê, từ biểu đồ: các bài tập 7.6, 7.7, 7.8, 7.9;
– Vẽ biểu đồ tần số tương đối biểu diễn dữ liệu cho dưới dạng bảng tần số tương đối: các bài tập 7.8, 7.9, 7.10;
– Kiểm tra bảng thống kê có là bảng tần số tương đối không và lựa chọn biểu đồ để biểu diễn: bài tập 7.10.
GV có thể lựa chọn 2 hoặc 3 bài để giao cho HS làm ở nhà.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
7.6. Bảng tần số tương đối:
Cỡ áo, M, S, L
Tần số tương đối, $50%$, $32{,}5%$, $17{,}5%$
7.7. Tổng số học sinh tham gia bình chọn là: $n = 40$.
Số lượng học sinh bình chọn cho các phần mềm Skype, Zoom, Google Meet tương ứng là 6, 22, 12.
Tần số tương đối tương ứng là: $\frac{6}{40} \cdot 100% = 15%$; $\frac{22}{40} \cdot 100% = 55%$; $\frac{12}{40} \cdot 100% = 30%$. Ta có bảng tần số tương đối:
Tần số tương đối tương ứng là: $\frac{6}{40} \cdot 100% = 15%$; $\frac{22}{40} \cdot 100% = 55%$; $\frac{12}{40} \cdot 100% = 30%$.
Ta có bảng tần số tương đối:
Phần mềm, Skype, Zoom, Google Meet
Tần số tương đối, $15%$, $55%$, $30%$
7.8. a) Bảng tần số tương đối:
Màu, Xanh, Đỏ, Tím, Vàng
Tần số tương đối, $40%$, $20%$, $26,7%$, $13,3%$
b) Ước lượng xác suất mũi tên chỉ vào hình quạt màu xanh, màu vàng tương ứng là $40%$; $13,3%$.
c) Biểu đồ hình quạt tròn:
Tỉ lệ mũi tên chỉ vào các hình quạt
Xanh Đỏ Tím Vàng
7.9. a) Bảng tần số tương đối:
Lĩnh vực, Nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản, Công nghiệp và xây dựng, Dịch vụ
Tỉ lệ, $27,5%$, $33,5%$, $39%$
b) Biểu đồ hình quạt tròn:
LUYỆN TẬP CHUNG (1 TIẾT) 1 MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU Kết nối kiến thức đã được học trong hai bài học trước. - Hiểu được các ví dụ và áp dụng tương tự cho các bài tập đư
LUYỆN TẬP CHUNG (1 TIẾT)
1 MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU
Kết nối kiến thức đã được học trong hai bài học trước. - Hiểu được các ví dụ và áp dụng tương tự cho các bài tập được đưa ra.
2 GỢI Ý TỔ CHỨC THỰC HIỆN
Bài luyện tập chung gồm hai phần:
Phần ví dụ: GV hướng dẫn, làm mẫu cho HS để HS biết cách giải các dạng bài tập cơ bản trong hai bài vừa học.
Phần bài tập: gồm 6 bài với các nội dung chính là: - Chuyển đổi giữa bảng tần số và bảng tần số tương đối: các bài tập 7.11, 7.12, 7.16. - Lập bảng tần số, bảng tần số tương đối từ dữ liệu cho trước ở dạng liệt kê hoặc dữ liệu được biểu diễn trên biểu đồ: các bài tập 7.13, 7.14. - Vẽ biểu đồ biểu diễn bảng tần số, bảng tần số tương đối: các bài tập 7.15, 7.16. - Giải thích được ý nghĩa của tần số, tần số tương đối: các bài tập 7.11, 7.16. GV có thể lựa chọn một số bài để trao đổi, thảo luận, làm trực tiếp trên lớp. Các bài còn lại có thể giao cho HS tự làm ở nhà.
3 TRẢ LỜI/HƯỚNG DẪN/GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP 7.11. a) Tổng số học sinh là $n = 10 + 13 + 12 + 5 = 40$ (học sinh). Tỉ lệ học sinh không cận thị, cận thị nhẹ, cận thị
3 TRẢ LỜI/HƯỚNG DẪN/GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
7.11. a) Tổng số học sinh là $n = 10 + 13 + 12 + 5 = 40$ (học sinh).
Tỉ lệ học sinh không cận thị, cận thị nhẹ, cận thị vừa, cận thị nặng tương ứng là:
$\frac{10}{40} \cdot 100% = 25%;\ \frac{13}{40} \cdot 100% = 32,5%;\ \frac{12}{40} \cdot 100% = 30%;\ \frac{5}{40} \cdot 100% = 12,5%.$
Bảng tần số tương đối:
Mức độ, Không cận thị, Cận thị nhẹ, Cận thị vừa, Cận thị nặng
Tần số tương đối, 25%, 32,5%, 30%, 12,5%
b) Tỉ lệ học sinh lớp 9B cận thị là $100% - 25% = 75%$. Như vậy, đa số học sinh của lớp 9B bị cận thị.
7.12. Số học sinh bình chọn cho tiết mục của các lớp 9A, 9B, 9C, 9D tương ứng là:
$300 \cdot 35% = 105;\ 300 \cdot 25% = 75;\ 300 \cdot 30% = 90;\ 300 \cdot 10% = 30.$
Bảng tần số:
Lớp, 9A, 9B, 9C, 9D
Tần số, 105, 75, 90, 30
7.13. Bảng tần số và tần số tương đối:
Mức đánh giá, Tốt, Trung bình, Kém
Tần số, 5, 4, 1
Tần số tương đối, 50%, 40%, 10%
7.14. Tổng số học sinh nam khối lớp 9 là: $n = 28 + 37 + 30 + 10 + 15 = 120$ (học sinh).
Số học sinh đi cỡ giày 36, 37, 38, 39, 40 tương ứng là 28, 37, 30, 10, 15. Ta có bảng tần số, tần số tương đối như sau:
Cỡ giày, 36, 37, 38, 39, 40
Tần số, 28, 37, 30, 10, 15
Tần số tương đối, 23,3%, 30,9%, 25%, 8,3%, 12,5%
7.15. HD. Vẽ biểu đồ tần số dạng đoạn thẳng theo các bước hướng dẫn trong SGK.
7.16. a) Bảng tần số tương đối:
Thời tiết, Không mưa, Mưa nhỏ, Mưa to
Tần số tương đối, 33,33%, 26,67%, 40%
– Chuyển được bảng tần số ghép nhóm sang bảng tần số tương đối ghép nhóm và 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1 Về kiến thức . Thiết lập, đọc và giải thích được b
– Chuyển được bảng tần số ghép nhóm sang bảng tần số tương đối ghép nhóm và
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1 Về kiến thức
.
Thiết lập, đọc và giải thích được bảng tần số ghép nhóm, bảng tần số tương đối ghép nhóm.
Chuyển được bảng tần số ghép nhóm sang bảng tần số tương đối ghép nhóm và ngược lại.
1.2 Về kĩ năng
.
Vẽ được biểu đồ để biểu diễn bảng tần số tương đối ghép nhóm. 1.3 Về phẩm chất
.
Bồi dưỡng ý thức học tập hứng thú và nghiêm túc; khả năng làm việc theo nhóm.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1 Chuẩn bị trước khi lên lớp
.
Đối với GV: GV chuẩn bị bài giảng, slide,... - Đối với HS: Chuẩn bị thước thẳng, bút để vẽ biểu đồ biểu diễn bảng tần số ghép nhóm, bảng tần số tương đối ghép nhóm.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó Có hai trường hợp thường xuất hiện mẫu số liệu ghép nhóm: – Khi ta không thể thu thập được số liệu chính xác. – Do yêu cầu của b
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
Có hai trường hợp thường xuất hiện mẫu số liệu ghép nhóm:
– Khi ta không thể thu thập được số liệu chính xác.
– Do yêu cầu của bài toán ta phải biểu diễn mẫu số liệu dưới dạng ghép nhóm để thuận lợi cho việc tổ chức, đọc và phân tích số liệu.
Trên thực tế, nhóm số liệu có thể cho dưới dạng $[a; b)$, $(a; b]$, $[a; b]$, $(a; b),...$ ($a, b \in \mathbb{R}$). Các nhóm số liệu cũng không nhất thiết phải có độ dài bằng nhau. Tuy nhiên, để đơn giản SGK quy ước nhóm số liệu được cho dưới dạng $[a; b)$, riêng nhóm số liệu cuối cùng có thể là $[a; b]$ và các nhóm thường có độ dài bằng nhau. Chú ý, các nhóm cũng có thể xuất hiện ở dạng "$< a$", "$\leq a$", "$> b$" hay "$\geq b$".
Trong biểu đồ tần số tương đối (tần số) ghép nhóm dạng cột (tổ chức đồ), diện tích mỗi cột tỉ lệ thuận với tần số tương đối (tần số) của nhóm số liệu. Vì vậy, khi các nhóm có độ dài bằng nhau thì chiều cao mỗi cột tỉ lệ với tần số tương đối (tần số).
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Dẫn dắt đến mẫu số liệu ghép nhóm., – GV thực hiện như SGK. – GV có thể giới thiệu thêm các tình huống khác dẫn đến mẫu số liệu ghép nhóm.
1. BẢNG TẦN SỐ, TẦN SỐ TƯƠNG ĐỐI GHÉP NHÓM
Tìm tòi – Khám phá Tìm hiểu bảng tần số ghép nhóm và bảng tần số tương đối ghép nhóm, Giúp HS làm quen với số liệu dạng ghép nhóm., GV thực hiện như SGK. Gợi ý: Bảng 7.1: | Thời gian (giờ) | [0; 1) | [1; 2) | [2; 3) | [3; 4) | |---|---|---|---|---| | Tần số | 10 | 15 | 8 | 7 | Bảng 7.2: | Thời gian (giờ) | [0; 1) | [1; 2) | [2; 3) | [3; 4) | |---|---|---|---|---| | Tần số tương đối | 25% | 37,5% | 20% | 17,5% |
Khung kiến thức, Giúp HS hiểu thế nào là bảng tần số ghép nhóm, bảng tần số tương đối ghép nhóm., GV thực hiện như SGK. Ví dụ 1, Hướng dẫn HS thiết lập bảng tần
Khung kiến thức, Giúp HS hiểu thế nào là bảng tần số ghép nhóm, bảng tần số tương đối ghép nhóm., GV thực hiện như SGK.
Ví dụ 1, Hướng dẫn HS thiết lập bảng tần số ghép nhóm từ mẫu số liệu dạng liệt kê và chuyển sang bảng tần số tương đối ghép nhóm., GV giảng và giải mẫu cho HS như trong SGK.
Luyện tập 1, HS luyện tập đọc, giải thích bảng tần số ghép nhóm và chuyển sang bảng tần số tương đối ghép nhóm., Gợi ý. a) Các nhóm số liệu $[30; 40)$, $[40; 50)$, $[50; 60)$ với tần số tương ứng là 12, 23, 15. b) Bảng tần số tương đối ghép nhóm:
Tuổi thọ (ngày), $[30; 40)$, $[40; 50)$
Tần số tương đối, $24%$, $46%$
Ví dụ 2, Giúp HS lập bảng tần số ghép nhóm và bảng tần số tương đối ghép nhóm từ dữ liệu ở dạng liệt kê., GV thực hiện như SGK.
Luyện tập 2, HS luyện tập lập bảng tần số ghép nhóm từ dữ liệu ở dạng liệt kê., Gợi ý. Bảng tần số ghép nhóm:
Chỉ số HDI, $[0; 0{,}55)$, $[0{,}55; 0{,}7)$
Tần số, 0, 5
2. BIỂU ĐỒ TẦN SỐ TƯƠNG ĐỐI GHÉP NHÓM DẠNG CỘT
Tìm tòi – Khám phá
Tìm hiểu về biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng cột
Giúp HS làm quen với biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng cột và biết được biểu đồ đó dùng để biểu diễn bảng tần số tương đối ghép nhóm.
GV có thể cho các nhóm/tổ trao đổi và gọi đại diện của mỗi nhóm/tổ lên trình bày.
Gợi ý
a) Giải thích các trục biểu diễn gì, các nhóm số liệu và tần số tương đối của mỗi nhóm.
b) Bảng thống kê thu được là bảng tần số tương đối ghép nhóm.
Khung kiến thức, Chú ý
Giới thiệu biểu đồ tần số tương đối (tần số) ghép nhóm dạng cột và các bước vẽ các biểu đồ đó.
GV thực hiện như SGK.
Ví dụ 3, Hướng dẫn HS về biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng cột., GV thực hiện như SGK. Luyện tập 3, HS luyện tập về biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạn
Ví dụ 3, Hướng dẫn HS về biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng cột., GV thực hiện như SGK.
Luyện tập 3, HS luyện tập về biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng cột để biểu diễn bảng tần số tương đối ghép nhóm., Gợi ý. Biểu đồ tần số tương đối dạng cột:
BIỂU ĐỒ TẦN SỐ TƯƠNG ĐỐI GHÉP NHÓM DẠNG ĐOẠN THẲNG
Đọc hiểu – Nghe hiểu và Chú ý, Giới thiệu về biểu đồ tần số tương đối (tần số) dạng đoạn thẳng và cách vẽ biểu đồ này., GV trình bày như SGK.
Ví dụ 4, Hướng dẫn HS vẽ biểu đồ tần số tương đối dạng đoạn thẳng., GV thực hiện như SGK.
Luyện tập 4, HS luyện tập vẽ biểu đồ tần số tương đối dạng đoạn thẳng., Gợi ý. Biểu đồ tần số tương đối dạng đoạn thẳng:
3.2. Lựa chọn bài tập
Bài học này gồm 5 bài tập chủ yếu tập trung vào các nhóm kiến thức, kĩ năng như yêu cầu cần đạt:
– Đọc và giải thích bảng tần số ghép nhóm, bảng tần số tương đối ghép nhóm: các bài tập 7.17a, 7.19a;
– Lập bảng tần số ghép nhóm, bảng tần số tương đối ghép nhóm và chuyển đổi giữa hai loại bảng thống kê này: các bài tập 7.17b, 7.18, 7.19b, 7.21a; – Vẽ các biểu
– Lập bảng tần số ghép nhóm, bảng tần số tương đối ghép nhóm và chuyển đổi giữa hai loại bảng thống kê này: các bài tập 7.17b, 7.18, 7.19b, 7.21a;
– Vẽ các biểu đồ biểu diễn bảng tần số tương đối ghép nhóm: các bài tập 7.20, 7.21b.
GV có thể lựa chọn 1 hoặc 2 bài thuộc mỗi vấn đề trên để giao cho HS làm ở nhà.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
7.17. a) Có $15%$ số học sinh có thời gian dùng mạng Internet trong ngày dưới $0{,}5$ giờ; $27%$ số học sinh có thời gian dùng mạng Internet trong ngày từ $0{,}5$ giờ đến dưới $1$ giờ,...
b) Bảng tần số ghép nhóm:
Thời gian (giờ), $[0; 0{,}5)$, $[0{,}5; 1{,}0)$, $[1{,}0; 1{,}5)$, $[1{,}5; 2{,}0)$, $[2{,}0; 2{,}5)$
Tần số, 300, 540, 460, 360, 340
7.18. Bảng tần số ghép nhóm:
Độ lớn trận động đất (độ Richter), $[1; 3)$, $[3; 4)$, $[4; 5)$, $[5; 6)$, $[6; 6{,}9)$
Tần số, 3, 5, 5, 5, 1
7.19. a) Các nhóm số liệu gồm $[13; 15)$, $[15; 17)$, $[17; 19)$, $[19; 21)$ với tần số tương ứng là 5, 20, 13, 2.
b) Tổng số học sinh là $n = 5 + 20 + 13 + 2 = 40$ (học sinh).
Tỉ lệ học sinh có thời gian chạy cự li 100 mét:
Nhóm $[13; 15)$ là $\frac{5}{40} \cdot 100% = 12{,}5%$; nhóm $[15; 17)$ là $\frac{20}{40} \cdot 100% = 50%$; nhóm $[17; 19)$ là $\frac{13}{40} \cdot 100% = 32{,}5%$; nhóm $[19; 21)$ là $\frac{2}{40} \cdot 100% = 5%$.
Ta có bảng tần số tương đối ghép nhóm:
Thời gian (giây), $[13; 15)$, $[15; 17)$, $[17; 19)$, $[19; 21)$
Tần số tương đối, $12{,}5%$, $50%$, $32{,}5%$, $5%$
7.20. Xác định các tần số tương đối và vẽ theo các bước hướng dẫn trong SGK ta thu được biểu đồ tần số tương đối ghép nhóm dạng cột như sau:
7.21. a) Tổng số cổ động viên là: $n = 15 + 38 + 50 + 27 + 20 + 10 = 160$. Bảng tần số tương đối ghép nhóm: Thời gian (phút), [0; 5), [5; 10), [10; 15), [15; 20
7.21. a) Tổng số cổ động viên là: $n = 15 + 38 + 50 + 27 + 20 + 10 = 160$.
Bảng tần số tương đối ghép nhóm:
Thời gian (phút), [0; 5), [5; 10), [10; 15), [15; 20), [20; 25), [25; 30)
Tần số tương đối, 9,375%, 23,75%, 31,25%, 16,875%, 12,5%, 6,25%
b) Biểu đồ tần số tương đối dạng đoạn thẳng:
Trang 201
Trang 202
Trang 203
Bài 25. Phép thử ngẫu nhiên và không gian mẫu 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1 Về kiến thức .
Bài 25. Phép thử ngẫu nhiên và không gian mẫu
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1 Về kiến thức
.
– Làm quen với phép thử ngẫu nhiên (gọi tắt là phép thử), đó là một hoặc một số hành động, thực nghiệm tiến hành liên tiếp hay đồng thời mà kết quả của chúng kh
– Làm quen với phép thử ngẫu nhiên (gọi tắt là phép thử), đó là một hoặc một số hành động, thực nghiệm tiến hành liên tiếp hay đồng thời mà kết quả của chúng không thể biết được trước khi thực hiện.
– Nhận biết được khái niệm không gian mẫu của phép thử.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Biết mô tả không gian mẫu của phép thử.
– Năng lực tư duy và lập luận toán học.
– Năng lực giao tiếp toán học.
– Năng lực mô hình hoá toán học.
1.3. Về phẩm chất
Bồi dưỡng cho HS hứng thú học tập, ý thức tìm tòi sáng tạo, tính chăm chỉ.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
Một số con xúc xắc, tấm thẻ có ghi số, quả cầu (viên bi) với màu sắc khác nhau.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
– Kết nối bài học trong sách với cuộc sống thực đang diễn ra.
– Phát huy tính tích cực của HS, khắc phục nhược điểm của phương pháp truyền thụ một chiều trước đây.
– Tăng cường các hoạt động và luyện tập trên lớp, tăng cường sự tương tác hai chiều giữa GV và HS.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
Bài này gồm 2 tiết nhằm hình thành hai kiến thức mới cho HS:
– Kết quả có thể của hành động, thực nghiệm.
– Kết quả thuận lợi cho một biến cố liên quan tới hành động, thực nghiệm.
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Nêu tình huống chuẩn bị cho hình thành kiến thức., GV trình bày theo SGK.
Tìm tòi – Khám phá, Làm quen với kết quả có thể của hai hành động liên tiếp., GV cho HS suy nghĩ 5 phút rồi gọi HS trả lời. Gợi ý. a) Không thể. b) Kí hiệu 4 kh
Tìm tòi – Khám phá, Làm quen với kết quả có thể của hai hành động liên tiếp., GV cho HS suy nghĩ 5 phút rồi gọi HS trả lời. Gợi ý. a) Không thể. b) Kí hiệu 4 khách hàng là A, B, C, D. Chẳng hạn: (A, B); (B, C); (A, D).
Khung kiến thức, Nêu khái niệm phép thử, không gian mẫu của phép thử., GV trình bày theo SGK.
Ví dụ 1, Minh hoạ kiến thức mới trong hộp kiến thức., GV triển khai trình bày theo SGK.
Luyện tập 1, Tập vận dụng kiến thức mới với Ví dụ 1 đóng vai trò làm mẫu., HS tự làm (trong 5 – 10 phút), GV gọi HS lên bảng. GV nhận xét bài làm và tổng kết lại phương pháp giải. Gợi ý. a) Phép thử là quay tấm bìa liên tiếp hai lần. Kết quả của phép thử là một cặp số $(a; b)$, trong đó $a$ và $b$ tương ứng là số ghi trên hình quạt mà mũi tên chỉ vào ở lượt quay thứ nhất và thứ hai. b) Ta liệt kê được tất cả các kết quả có thể của phép thử bằng cách lập bảng như sau: Mỗi ô là một kết quả có thể. Không gian mẫu là tập hợp 9 ô của bảng trên. Như vậy, không gian mẫu $\Omega$ của phép thử là $\Omega = {(1, 1); (1, 2); (1, 3); (2, 1); (2, 2); (2, 3); (3, 1); (3, 2); (3, 3)}$. Không gian mẫu $\Omega$ có 9 phần tử.
Ví dụ 2, Minh hoạ kiến thức mới trong hộp kiến thức., GV triển khai trình bày theo SGK.
Luyện tập 2 | Rèn luyện kiến thức và kĩ năng cho đơn vị kiến thức vừa học. | HS tự làm (10 phút), GV gọi HS lên bảng. GV nhận xét bài làm và tổng kết lại phương
Luyện tập 2
| Rèn luyện kiến thức và kĩ năng cho đơn vị kiến thức vừa học. | HS tự làm (10 phút), GV gọi HS lên bảng. GV nhận xét bài làm và tổng kết lại phương pháp giải.
Gợi ý: a) Phép thử là rút ngẫu nhiên một lá phiếu trong hộp. Lá phiếu rút ra không trả lại vào hộp. Sau đó, tiếp tục rút ngẫu nhiên một lá phiếu từ ba lá phiếu còn lại. Kết quả của phép thử là hai khách hàng có tên trong hai lá phiếu được rút ra (có tính đến thứ tự).
b) Kí hiệu bốn khách hàng có lượng mua nhiều nhất lần lượt là A, B, C và D.
Ta liệt kê được tất cả các kết quả có thể của phép thử bằng cách lập bảng như sau:
| Lần 2 \ Lần 1 | A | B | C | D |
|---|---|---|---|---|
| A | (A, A) | (A, B) | (A, C) | (A, D) |
| B | (B, A) | (B, B) | (B, C) | (B, D) |
| C | (C, A) | (C, B) | (C, C) | (C, D) |
| D | (D, A) | (D, B) | (D, C) | (D, D) |
Mỗi kết quả có thể là cặp $(a, b)$ trong đó $a, b$ tương ứng là tên của khách hàng rút ra lần đầu và lần thứ hai. Vì $a \neq b$ nên cặp có hai phần tử trùng nhau không được tính, tức là trong bảng ta phải xoá 4 ô (A, A); (B, B); (C, C); (D, D). Vậy không gian mẫu là
$\Omega = {(A, B); (A, C); (A, D); (B, A); (B, C); (B, D); (C, A); (C, B); (C, D); (D, A); (D, B); (D, C)}$.
Không gian mẫu có 12 phần tử. |
| :--- | :--- |
Vận dụng
| HS củng cố và nâng cao kĩ năng tìm kết quả có thể của phép thử. | Gợi ý. Có 2 kiểu gene ứng với màu hạt của cây con là AA; Aa.
Có 4 kiểu gene ứng với hình dạng hạt của cây con là BB; Bb; bB; bb. |
Liệt kê được tất cả các kết quả có thể của phép thử bằng cách lập bảng sau: Dạng hạt / Màu hạt, BB, Bb, bB, bb AA, (AA, BB), (AA, Bb), (AA, bB), (AA, bb) Aa, (A
Liệt kê được tất cả các kết quả có thể của phép thử bằng cách lập bảng sau:
Dạng hạt / Màu hạt, BB, Bb, bB, bb
AA, (AA, BB), (AA, Bb), (AA, bB), (AA, bb)
Aa, (Aa, BB), (Aa, Bb), (Aa, bB), (Aa, bb)
Không gian mẫu của phép thử nói trên là:
$\Omega = {(\text{AA, BB}); (\text{AA, Bb}); (\text{AA, bB}); (\text{AA, bb}); (\text{Aa, BB}); (\text{Aa, Bb}); (\text{Aa, bB}); (\text{Aa, bb})}$.
Không gian mẫu có 8 phần tử.
3.2. Lựa chọn bài tập
Tất cả các bài tập trong SGK.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
8.1. a) Phép thử là chọn ngẫu nhiên một gia đình có hai con. Kết quả của phép thử là giới tính của người con cả và người con thứ hai.
b) Kí hiệu T, G tương ứng là con trai và con gái. Liệt kê được tất cả các kết quả có thể của phép thử bằng cách lập bảng sau:
Con cả / Con thứ, T, G
T, TT, TG
G, GT, GG
Không gian mẫu của phép thử là $\Omega = {\text{TT; TG; GT; GG}}$. Không gian mẫu có 4 phần tử.
8.2. a) Phép thử là rút ngẫu nhiên từ hộp lần lượt hai tấm thẻ, tấm thẻ được rút ra lần đầu không trả lại vào hộp.
Kết quả của phép thử là một cặp số $(a; b)$, trong đó $a$ và $b$ tương ứng là số ghi trên tấm thẻ rút được ở lần thứ nhất và thứ hai. Vì tấm thẻ được rút ra lần đầu không trả lại vào hộp nên $a \neq b$.
b) Ta liệt kê được tất cả các kết quả có thể của phép thử bằng cách lập bảng như sau: Lần 1 / Lần 2, 1, 2, 3, 4, 5 1, (1, 1), (1, 2), (1, 3), (1, 4), (1, 5) 2,
b) Ta liệt kê được tất cả các kết quả có thể của phép thử bằng cách lập bảng như sau:
Lần 1 / Lần 2, 1, 2, 3, 4, 5
1, (1, 1), (1, 2), (1, 3), (1, 4), (1, 5)
2, (2, 1), (2, 2), (2, 3), (2, 4), (2, 5)
3, (3, 1), (3, 2), (3, 3), (3, 4), (3, 5)
4, (4, 1), (4, 2), (4, 3), (4, 4), (4, 5)
5, (5, 1), (5, 2), (5, 3), (5, 4), (5, 5)
Chú ý rằng $a \ne b$ nên cặp có hai phần tử trùng nhau không được tính, tức là trong bảng ta phải xoá 5 ô $(1; 1), (2; 2), (3; 3), (4; 4), (5; 5)$. Vậy không gian mẫu là $\Omega = {(1; 2); (1; 3); (1; 4); (1; 5); (2; 1); (2; 3); (2; 4); (2; 5); (3; 1); (3; 2); (3; 4); (3; 5); (4; 1); (4; 2); (4; 3); (4; 5); (5; 1); (5; 2); (5; 3); (5; 4)}$.
Không gian mẫu có $25 - 5 = 20$ (phần tử).
8.3. a) Phép thử là chọn ngẫu nhiên một học sinh từ mỗi nhóm. Kết quả của phép thử là tên của hai học sinh trong nhóm I và II được chọn.
b) Không gian mẫu của phép thử $\Omega = {(\text{Huy}, \text{Hồng}); (\text{Huy}, \text{Phương}); (\text{Huy}, \text{Linh}); (\text{Sơn}, \text{Hồng}); (\text{Sơn}, \text{Phương}); (\text{Sơn}, \text{Linh}); (\text{Tùng}, \text{Hồng}); (\text{Tùng}, \text{Phương}); (\text{Tùng}, \text{Linh})}$.
Không gian mẫu có 9 phần tử.
8.4. a) Phép thử là xếp ngẫu nhiên ba bạn Mai, Việt, Lan trên một hàng ghế dài. Kết quả của phép thử là vị trí của ba bạn trên ghế dài.
b) Kí hiệu M, V, L tương ứng là Mai, Việt, Lan.
Ta liệt kê các kết quả có thể:
– Mai ngồi đầu bên trái: Có hai cách MVL và MLV.
– Mai ngồi giữa: Có hai cách LMV và VML.
– Mai ngồi đầu bên phải: Có hai cách LVM và VLM.
Không gian mẫu của phép thử $\Omega = {\text{MVL}; \text{MLV}; \text{LMV}; \text{VML}; \text{LVM}; \text{VLM}}$.
Không gian mẫu có 6 phần tử.
– Biết tính xác suất của biến cố liên quan đến phép thử gồm hai hành động, thực 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1 Về kiến thức . Giải thích được tính đồng khả n
– Biết tính xác suất của biến cố liên quan đến phép thử gồm hai hành động, thực
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1 Về kiến thức
.
Giải thích được tính đồng khả năng của các kết quả có thể. 1.2 Về kĩ năng (năng lực)
.
Tính được xác suất của biến cố E bằng tỉ số giữa kết quả thuận lợi cho E trên số kết quả có thể khi các kết quả có thể là đồng khả năng.
Năng lực tư duy và lập luận toán học. - Năng lực giao tiếp toán học. - Năng lực mô hình hoá toán học.
1.3 Về phẩm chất
.
Bồi dưỡng cho HS hứng thú học tập, ý thức tìm tòi sáng tạo, tính chăm chỉ.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1 Chuẩn bị trước khi lên lớp
.
Một số con xúc xắc, đồng xu, tấm thẻ có ghi số, quả cầu (viên bi, viên kẹo,...) với màu sắc khác nhau.
2.2 Vấn đề mới hoặc có thể khó
.
Kết nối bài học trong sách với cuộc sống thực đang diễn ra. - Phát huy tính tích cực của HS, khắc phục nhược điểm của phương pháp truyền thụ một chiều trước đây.
Tăng cường các hoạt động và luyện tập trên lớp, tăng cường sự tương tác hai chiều giữa GV và HS.
– Tăng cường các hoạt động và luyện tập trên lớp, tăng cường sự tương tác hai chiều
3.1 Thực hiện các cấu phần chính của bài học
.
Bài này gồm 3 tiết nhằm hình thành các kiến thức mới sau đây cho HS: - Biến cố liên quan tới phép thử. - Kết quả thuận lợi cho một biến cố. - Tính đồng khả năng của các kết quả có thể. - Biết tính xác suất của biến cố liên quan đến phép thử gồm hai hành động, thực nghiệm tiến hành liên tiếp hay đồng thời trong các tình huống đơn giản.
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN Nêu vấn đề, Nêu một tình huống trong di truyền học chuẩn bị cho hình thành kiến thức., GV triển khai theo S
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Nêu một tình huống trong di truyền học chuẩn bị cho hình thành kiến thức., GV triển khai theo SGK.
1. KẾT QUẢ THUẬN LỢI CHO MỘT BIẾN CỐ LIÊN QUAN TỚI PHÉP THỬ
Tìm tòi – Khám phá Kết quả thuận lợi cho một biến cố, Chuẩn bị cho hình thành kiến thức kết quả thuận lợi cho một biến cố liên quan tới phép thử., GV cho HS suy nghĩ khoảng 5 phút rồi gọi HS trả lời. Gợi ý. a) Phép thử $T$ là gieo một con xúc xắc liên tiếp hai lần. b) Biến cố $E$ xảy ra, biến cố $F$ không xảy ra.
Khung kiến thức, Khái niệm kết quả thuận lợi cho một biến cố liên quan tới phép thử. Mô tả biến cố bằng tập hợp., GV trình bày theo SGK.
Ví dụ 1, Minh hoạ kiến thức mới trong hộp kiến thức., GV triển khai trình bày theo SGK.
Luyện tập 1, Vận dụng kiến thức mới với ví dụ 1 đóng vai trò làm mẫu., Gợi ý. a) Ta lập bảng như sau:
TÍNH XÁC SUẤT CỦA BIẾN CỐ LIÊN QUAN ĐẾN PHÉP THỬ KHI CÁC KẾT QUẢ CỦA PHÉP THỬ ĐỒNG KHẢ NĂNG Khung kiến thức, Tính xác suất của biến cố liên quan đến phép thử kh
TÍNH XÁC SUẤT CỦA BIẾN CỐ LIÊN QUAN ĐẾN PHÉP THỬ KHI CÁC KẾT QUẢ CỦA PHÉP THỬ ĐỒNG KHẢ NĂNG
Khung kiến thức, Tính xác suất của biến cố liên quan đến phép thử khi các kết quả của phép thử đồng khả năng., GV triển khai trình bày theo SGK.
Đọc hiểu – Nghe hiểu Cách tính xác suất của một biến cố, Nêu các bước tính xác suất của một biến cố., GV triển khai trình bày theo SGK.
Ví dụ 2, Vận dụng kiến thức mới với phép thử là hai hành động đồng thời., GV triển khai trình bày theo SGK.
Luyện tập 2, Vận dụng kiến thức mới., HS tự làm (trong 10 phút), GV gọi HS lên bảng. GV nhận xét bài làm và tổng kết lại phương pháp giải. Gợi ý. Ta liệt kê được tất cả các kết quả có thể của phép thử bằng cách lập bảng như sau: $$\begin{array}{
Ví dụ 3, Vận dụng kiến thức mới để trả lời câu hỏi trong tình huống mở đầu., GV triển khai trình bày theo SGK. Luyện tập 3, Vận dụng kiến thức mới vào thực tiễn
Ví dụ 3, Vận dụng kiến thức mới để trả lời câu hỏi trong tình huống mở đầu., GV triển khai trình bày theo SGK.
Luyện tập 3, Vận dụng kiến thức mới vào thực tiễn với ví dụ 3 đóng vai trò làm mẫu., HS tự làm (trong 10 phút), GV gọi HS lên bảng. GV nhận xét bài làm và tổng kết lại phương pháp giải. Gợi ý $\Omega = {(AA, BB); (AA, Bb); (AA, bB); (AA, bb); (Aa, BB); (Aa, Bb); (Aa, bB); (Aa, bb)}$. Tập $\Omega$ có 8 phần tử. Gọi $N$ là biến cố “Cây con có hạt vàng và nhăn”. Cây con có hạt vàng và nhăn khi và chỉ khi trong kiểu gene màu hạt có ít nhất một allele trội A và trong kiểu gene hình dạng hạt có cả hai allele lặn b. Do đó, có 2 kết quả thuận lợi cho biến cố $N$ là $(AA, bb)$; $(Aa, bb)$. Vậy $P(N) = \frac{2}{8} = \frac{1}{4}$.
3.2. Lựa chọn bài tập
Tất cả các bài tập trong SGK.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
8.5. Kí hiệu T và G lần lượt là con trai, con gái. Không gian mẫu $\Omega = {TT; TG; GT; GG}$.
– Có 2 kết quả thuận lợi cho biến cố A là TG; GT. Vậy $P(A) = \frac{2}{4} = \frac{1}{2}$.
– Có 3 kết quả thuận lợi cho biến cố B là TG; GT; TT. Vậy $P(B) = \frac{3}{4}$.
8.6. Không gian mẫu $\Omega = {(1, 1); (1, 2); (1, 3); (1, 4); (1, 5); (1, 6); (2, 1); (2, 2); (2, 3); (2, 4); (2, 5); (2, 6); (3, 1); (3, 2); (3, 3); (3, 4); (3, 5); (3, 6); (4, 1); (4, 2); (4, 3); (4, 4); (4, 5); (4, 6); (5, 1); (5, 2); (5, 3); (5, 4); (5, 5); (5, 6); (6, 1); (6, 2); (6, 3); (6, 4); (6, 5); (6, 6)}$.
Tập $\Omega$ có 36 phần tử.
– Có 10 kết quả thuận lợi cho biến cố E là $(1, 6); (2, 6); (3, 6); (4, 6); (5, 6); (6, 1); (6, 2); (6, 3); (6, 4); (6, 5)$. Vậy $P(E) = \frac{10}{36} = \frac{5}{18}$.
– Có 11 kết quả thuận lợi cho biến cố F là $(1, 6); (2, 6); (3, 6); (4, 6); (5, 6); (6, 6); (6, 1); (6, 2); (6, 3); (6, 4); (6, 5)$. Vậy $P(F) = \frac{11}{36}$.
– Có 14 kết quả thuận lợi cho biến cố $G$ là $(1, 1)$; $(1, 2)$; $(1, 3)$; $(1, 4)$; $(1, 5)$; $(1, 6)$; $(2, 1)$; $(2, 2)$; $(2, 3)$; $(3, 1)$; $(3, 2)$; $(4,
– Có 14 kết quả thuận lợi cho biến cố $G$ là $(1, 1)$; $(1, 2)$; $(1, 3)$; $(1, 4)$; $(1, 5)$; $(1, 6)$; $(2, 1)$; $(2, 2)$; $(2, 3)$; $(3, 1)$; $(3, 2)$; $(4, 1)$; $(5, 1)$; $(6, 1)$. Vậy $P(G) = \frac{14}{36} = \frac{7}{18}$.
8.7. Ta liệt kê được tất cả các kết quả có thể của phép thử bằng cách lập bảng như sau:
Bình / An, S, N
1, $(1, S)$, $(1, N)$
2, $(2, S)$, $(2, N)$
3, $(3, S)$, $(3, N)$
4, $(4, S)$, $(4, N)$
5, $(5, S)$, $(5, N)$
Mỗi ô trong bảng là một kết quả có thể. Không gian mẫu là $\Omega = {(1, S); (2, S); (3, S); (4, S); (5, S); (1, N); (2, N); (3, N); (4, N); (5, N)}$. Tập $\Omega$ có 10 phần tử.
– Có 6 kết quả thuận lợi cho biến cố $E$ là $(1, S)$; $(1, N)$; $(3, S)$; $(3, N)$; $(5, S)$; $(5, N)$.
Vậy $P(E) = \frac{6}{10} = \frac{3}{5}$.
– Có 2 kết quả thuận lợi cho biến cố $F$ là $(2, S)$; $(4, S)$. Vậy $P(F) = \frac{2}{10} = \frac{1}{5}$.
– Có 6 kết quả thuận lợi cho biến cố $G$ là $(5, S)$; $(5, N)$; $(4, N)$; $(3, N)$; $(2, N)$; $(1, N)$.
Vậy $P(G) = \frac{6}{10} = \frac{3}{5}$.
8.8. Ta liệt kê được tất cả các kết quả có thể của phép thử bằng cách lập bảng như sau:
Túi I / Túi II, 1, 2, 3, 4
1, $(1, 1)$, $(1, 2)$, $(1, 3)$, $(1, 4)$
2, $(2, 1)$, $(2, 2)$, $(2, 3)$, $(2, 4)$
3, $(3, 1)$, $(3, 2)$, $(3, 3)$, $(3, 4)$
4, $(4, 1)$, $(4, 2)$, $(4, 3)$, $(4, 4)$
Mỗi ô là một kết quả có thể. Không gian mẫu là $\Omega = {(1, 1); (1, 2); (1, 3); (1, 4);...; (4, 1); (4, 2); (4, 3); (4, 4)}$. Tập $\Omega$ có 16 phần tử.
– Có 4 kết quả thuận lợi cho biến cố $A$ là $(1, 1)$; $(1, 3)$; $(3, 1)$; $(3, 3)$. Vậy $P(A) = \frac{4}{16} = \frac{1}{4}$.
– Có 5 kết quả thuận lợi cho biến cố $B$ là $(1, 1)$; $(1, 2)$; $(1, 3)$; $(2, 1)$; $(3, 1)$. Vậy $P(B) = \frac{5}{16}$.
Luyện tập chung (2 tiết) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT – Ôn tập và củng cố kiến thức toàn chương. – Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào các tình huố
Luyện tập chung (2 tiết)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
– Ôn tập và củng cố kiến thức toàn chương.
– Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức đã học vào các tình huống cụ thể. Thông qua đó HS bộc lộ mức độ hiểu bài của mình và GV đánh giá được mức độ đạt được mục đích yêu cầu bài học của HS.
2 GỢI Ý TỔ CHỨC THỰC HIỆN
– Trước bài Luyện tập chung, GV yêu cầu HS ở nhà tự đọc hiểu các ví dụ và làm hết bài tập.
– Trong tiết Luyện tập chung ở trên lớp: GV gọi HS lên bảng trình bày lời giải bài tập (mỗi HS giải một bài). GV sẽ thực hiện việc chữa bài tập như sau: Nếu HS làm đúng, GV sẽ trình bày lại lời giải của HS đó cho rõ ràng và mạch lạc. Nếu HS làm sai, GV sẽ phân tích lỗi sai đó cho cả lớp.
– Trong quá trình chữa bài Luyện tập chung, GV kết hợp yêu cầu HS nhắc lại các kiến thức tương ứng.
3 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
8.9. Không gian mẫu $\Omega$ = {TTT; TTH; THT; THH; HTT; HTH; HHT; HHH}.
Tập $\Omega$ có 8 phần tử.
a) Có 3 kết quả thuận lợi cho biến cố $E$ là THH; HTH; HHT. Vậy $P(E)=\frac{3}{8}$.
b) Có 7 kết quả thuận lợi cho biến cố $F$ là HHH; THH; HTH; HHT; HTT; THT; TTH.
Vậy $P(F)=\frac{7}{8}$.
8.10. Không gian mẫu $\Omega$ = {($a$, $b$), $1 \le a,b \le 6$; $a$, $b \in \mathbb{N}$}. Ta liệt kê được tất cả các kết quả có thể của phép thử bằng cách lập bảng như sau:
Xúc sắc I / Xúc sắc II, 1, 2, 3, 4, 5, 6
1, (1, 1), (1, 2), (1, 3), (1, 4), (1, 5), (1, 6)
2, (2, 1), (2, 2), (2, 3), (2, 4), (2, 5), (2, 6)
3, (3, 1), (3, 2), (3, 3), (3, 4), (3, 5), (3, 6)
4, (4, 1), (4, 2), (4, 3), (4, 4), (4, 5), (4, 6)
5, (5, 1), (5, 2), (5, 3), (5, 4), (5, 5), (5, 6)
6, (6, 1), (6, 2), (6, 3), (6, 4), (6, 5), (6, 6)
Mỗi ô là một phần tử của không gian mẫu. Không gian mẫu có 36 phần tử. – Các kết quả thuận lợi cho biến cố $G$ là các cặp số $(a, b)$, trong đó $1 \leq a, b \le
Mỗi ô là một phần tử của không gian mẫu. Không gian mẫu có 36 phần tử.
– Các kết quả thuận lợi cho biến cố $G$ là các cặp số $(a, b)$, trong đó $1 \leq a, b \leq 5$.
$G = {(a, b) \mid 1 \leq a, b \leq 5}$, $G$ có $5 \cdot 5 = 25$ phần tử. Vậy $P(G) = \frac{25}{36}$.
– Có 6 kết quả thuận lợi cho biến cố $H$ là (1, 5); (1, 6); (3, 5); (3, 6); (5, 5); (5, 6).
Vậy $P(H) = \frac{6}{36} = \frac{1}{6}$.
– Các kết quả thuận lợi cho biến cố $K$ là các cặp số $(a, b)$, trong đó $3 \leq a, b \leq 6$.
$K = {(a, b) \mid 3 \leq a, b \leq 6}$, $K$ có $4 \cdot 4 = 16$ phần tử. Vậy $P(K) = \frac{16}{36} = \frac{4}{9}$.
8.11. a) Ta liệt kê được tất cả các kết quả có thể của phép thử bằng cách lập bảng như sau:
Văn / Hải, A, B, C
A, (A, A), (A, B), (A, C)
B, (B, A), (B, B), (B, C)
C, (C, A), (C, B), (C, C)
Mỗi ô là một kết quả có thể. Chẳng hạn, (B, A) nghĩa là Hải chọn quán B, Văn chọn quán A; (C, B) nghĩa là Hải chọn quán C, Văn chọn quán B.
Vậy không gian mẫu là $\Omega = {(A, A); (A, B); (A, C); (B, A); (B, B); (B, C); (C, A); (C, B); (C, C)}$. Tập $\Omega$ có 9 phần tử.
b) Có 3 kết quả thuận lợi cho biến cố $E$ là (A, A); (B, B); (C, C). Vậy $P(E) = \frac{3}{9} = \frac{1}{3}$.
– Có 4 kết quả thuận lợi cho biến cố $F$ là (A, A); (A, B); (B, A); (B, B). Vậy $P(F) = \frac{4}{9}$.
– Có 5 kết quả thuận lợi cho biến cố $G$ là (A, B); (B, A); (B, B); (B, C); (C, B).
Vậy $P(G) = \frac{5}{9}$.
Trang 217
Trang 218
Trang 219
&K˱˯QJ,;ĈѬӠ175Ñ112Ҥ,7,ӂ3 9¬ĈѬӠ1*75Ñ11Ӝ,7,ӂ3 A. TỔNG QUAN 1. Vị trí, vai trò của Chương này thuộc mạch vậy HS đã nắm được khái góc ở tâm và số đo các khái niệm g
&K˱˯QJ,;ĈѬӠ175Ñ112Ҥ,7,ӂ3 9¬ĈѬӠ1*75Ñ11Ӝ,7,ӂ3
A. TỔNG QUAN 1. Vị trí, vai trò của Chương này thuộc mạch vậy HS đã nắm được khái góc ở tâm và số đo các khái niệm góc nội tiếp thành cho HS khái niệm tứ giác nội tiếp đường tròn. quan trọng là các đa giác về phép quay và các phép Như vậy, HS sẽ biết các tam giác, tứ giác và tính số đo góc hay chu vi, nội tiếp chúng. Nội dung chính và, chương kiến thức Hình học, được đặt sau chương về đường tròn. Như niệm đường tròn, các cách xác định một đường tròn, đặc biệt là cung trên đường tròn. Bài đầu của chương này sẽ giới thiệu cho HS của một đường tròn. Nội dung chính của chương tập trung vào hình về đường tròn ngoại tiếp, đường tròn nội tiếp của một tam giác và Cuối cùng, chương này sẽ giới thiệu về đa giác đều với tính chất đều luôn nội tiếp một đường tròn. Đồng thời HS được giới thiệu quay giữ nguyên đa giác đều. thêm nhiều tính chất đẹp đẽ của đường tròn nội tiếp và ngoại tiếp đa giác đều. Đồng thời HS được biết thêm các phương pháp mới để diện tích của các đa giác đều thông qua đường tròn ngoại tiếp và các yêu cầu cần đạt trong chương:
NỘI DUNG CHÍNH, YÊU CẦU CẦN ĐẠT
Góc nội tiếp, - Nhận biết được góc nội tiếp của một đường tròn. - Nhận biết được cung bị chắn bởi góc nội tiếp của một đường tròn. - Giải thích được mối liên hệ giữa số đo góc nội tiếp với số đo góc ở tâm chắn cùng một cung.
Đường tròn ngoại tiếp và đường tròn nội tiếp của một tam giác, - Nhận biết được định nghĩa đường tròn ngoại tiếp của một tam giác. - Xác định được tâm và bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác, trong đó có tâm và bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông, tam giác đều. - Nhận biết được định nghĩa đường tròn nội tiếp của một tam giác. - Xác định được tâm và bán kính đường tròn nội tiếp tam giác, trong đó có tâm và bán kính đường tròn nội tiếp tam giác đều.
Tứ giác nội tiếp, - Nhận biết được tứ giác nội tiếp đường tròn và giải thích được định lí về tổng hai góc đối của tứ giác nội tiếp bằng 180o. - Xác định được tâ
Tứ giác nội tiếp, - Nhận biết được tứ giác nội tiếp đường tròn và giải thích được định lí về tổng hai góc đối của tứ giác nội tiếp bằng 180o. - Xác định được tâm và bán kính đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật, hình vuông. - Giải quyết được một số vấn đề thực tiễn gắn với đường tròn.
Đa giác đều, - Nhận dạng được đa giác đều. Nhận biết được những hình phẳng có dạng đa giác đều trong tự nhiên, nghệ thuật, kiến trúc, công nghệ chế tạo,... - Nhận biết được vẻ đẹp của thế giới tự nhiên biểu hiện qua tính đều. - Nhận biết được phép quay. Mô tả được các phép quay giữ nguyên hình đa giác đều.
2. Cấu tạo chương
Chương gồm 4 bài học và các tiết luyện tập chung, ôn tập cuối chương, thực hiện trong 12 tiết. Cụ thể như sau:
Bài 27. Góc nội tiếp 1 tiết Bài 28. Đường tròn ngoại tiếp và đường tròn nội tiếp của một tam giác 2 tiết Luyện tập chung 2 tiết Bài 29. Tứ giác nội tiếp 2 tiết Bài 30. Đa giác đều 2 tiết Luyện tập chung 2 tiết Bài tập cuối chương IX 1 tiết Thực hiện: - Sau mỗi bài học (Bài 27, 28, 29, 30), GV nên chữa ngay trên lớp một số bài tập đơn giản và giao những bài còn lại về nhà cho HS. Sau khi dạy xong Bài 28 và Bài 30, GV nên lựa chọn một số bài tập trong Luyện tập chung và giao về nhà cho HS làm. GV sử dụng tiết luyện tập chung để chữa hoặc hướng dẫn giải các bài này cho HS. HS không nhất thiết phải làm hết tất cả các bài tập trong sách.
Các bài tập trong phần bài tập cuối chương, GV chỉ hướng dẫn để HS tự làm.
3. Những điểm mới chủ yếu so với SGK trước đây
3.1 Về nội dung
.
So với SGK trước đây, số đơn vị kiến thức của chương này ít hơn hẳn. So với chương trình trước đây, chương trình mới không có đề cập đến góc tạo bởi tiếp tuyến và dây cung, quỹ tích cung chứa góc và định lí về dấu hiệu nhận biết tứ giác nội tiếp. Do vậy, SGK mới
cũng không có dấu hiệu nhận biết tứ giác nội tiếp dựa vào hai đỉnh liền kề nhìn hai đỉnh còn lại dưới một góc bằng nhau hoặc tổng hai góc đối nhau bằng 180o. Vì
cũng không có dấu hiệu nhận biết tứ giác nội tiếp dựa vào hai đỉnh liền kề nhìn hai đỉnh còn lại dưới một góc bằng nhau hoặc tổng hai góc đối nhau bằng 180o. Vì vậy GV cố gắng không đưa ra các bài tập về nhận biết tứ giác nội tiếp dựa vào hai dấu hiệu trên. Chỉ duy nhất các bài tập về tứ giác có hai góc vuông thì nội tiếp một đường tròn có thể đặt ra cho HS dựa vào việc HS đã biết tâm và bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông. Tuy vậy, so với SGK trước đây, SGK mới có thêm hẳn một phần đề cập đến phép quay và các phép quay giữ nguyên các đa giác đều. HS sẽ được học lại phép quay trong chương trình THPT. Do đó những vấn đề liên quan đến đa giác đều và phép quay GV chỉ nên khai thác ở mức độ nhận biết theo yêu cầu cần đạt của chương trình. Đặc biệt lưu ý, SGK mới không đề cập đến khái niệm góc quay trong phép quay vì HS chưa được học góc lượng giác với số đo lớn hơn 180o.
3.2 Về phương pháp tiếp cận
.
Chương này quán triệt hai quan điểm chung của việc trình bày trong mạch Hình học
của Toán 9 như sau: - Luôn gắn hình học với các hoạt động khám phá hoặc đời sống thực tế. Các kiến thức về góc nội tiếp, đường tròn ngoại tiếp, đường tròn nội tiếp được hình thành thông qua các hoạt động trải nghiệm. Các khái niệm về đa giác đều và phép quay được hình thành, xuất phát một cách trực quan từ những quan sát thực tế. - HS hiểu kiến thức và vận dụng được kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tế đơn giản gắn liền với đường tròn, đa giác đều.
4. Gợi ý kiểm tra, đánh giá
GV dành 5 phút đầu giờ mỗi bài học để kiểm tra kiến thức cũ và đặt vấn đề của bài học mới.
GV dành 15 phút cuối trong giờ ôn tập chương để cho HS làm bài kiểm tra ngắn.
5. Gợi ý về những hoạt động ngoài giờ lên lớp
5.1 Hoạt động trải nghiệm
.
Giới thiệu cho HS các hoạt động có liên quan đến nội dung của chương: đo đạc các góc liên quan đến đường tròn, tính diện tích, chu vi của các đa giác đều dựa vào đường tròn ngoại tiếp.
5.2 Hoạt động bổ sung
.
Tuỳ hoàn cảnh cụ thể, GV có thể yêu cầu HS thực hiện: - Sưu tầm các bức hình có hình ảnh của đa giác đều. - Tìm các ví dụ về phép quay trong thực tế.
B. CÁC BÀI HỌC CỤ THỂ BÀI 27. GÓC NỘI TIẾP (1 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1 Về kiến thức . Nhận biết được góc nội tiếp của một đường tròn. - Nhận biết
B. CÁC BÀI HỌC CỤ THỂ
BÀI 27. GÓC NỘI TIẾP (1 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1 Về kiến thức
.
Nhận biết được góc nội tiếp của một đường tròn. - Nhận biết được cung bị chắn bởi góc nội tiếp của một đường tròn. - Giải thích được mối liên hệ giữa số đo góc nội tiếp với số đo góc ở tâm chắn cùng một cung.
1.2 Về kĩ năng (năng lực)
.
Tính được số đo góc nội tiếp nhờ vào số đo cung bị chắn hoặc số đo góc ở tâm chắn cùng một cung (nếu có).
Vận dụng mối liên hệ giữa số đo góc nội tiếp để tính được số đo các góc có các cạnh chứa các dây cung của một đường tròn.
1.3 Về phẩm chất
.
Bồi dưỡng ý thức học tập, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1 Chuẩn bị trước khi lên lớp
.
Đối với GV: Chuẩn bị kế hoạch và dụng cụ học tập. - Đối với HS: Xem lại Bài 15 "Độ dài của cung tròn. Diện tích hình quạt tròn và hình vành khuyên".
2.2 Vấn đề mới hoặc có thể khó
.
Khi nói về cung bị chắn xác định bởi hai đầu mút, GV và HS có thể gặp khó khăn trong việc sử dụng kí hiệu để không gây nhầm lẫn. Khi đó, GV có thể sử dụng hình vẽ để sử dụng các cách viết: cung ABp nhỏ, cung ABp lớn, cung ABp chứa điểm C nào đó (hoặc không chứa điểm C) hay thêm kí hiệu m cho cung trên hình vẽ và viết cung q
.
2.3 Những điểm cần lưu ý khác
.
GV có thể linh hoạt thời gian, có thể tăng hoặc giảm các bài tập luyện tập. - GV có thể tổ chức nhiều hoạt động cho HS, giúp giờ học sôi nổi, cuốn hút và hào hứng. - Nội dung bài giảng có thể được thiết kế đan xen nhiều hoạt động của GV và HS.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU Thời lượng: 1 tiết. 3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁ
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Thời lượng: 1 tiết.
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Để HS thấy được hình ảnh về góc có đỉnh nằm trên đường tròn và hai cạnh chứa các dây cung của đường tròn., GV yêu cầu HS quan sát hình vẽ, gọi tên một góc ở tâm và tìm ra một góc có đỉnh nằm trên đường tròn có trong hình vẽ.
Tìm tòi – Khám phá Góc nội tiếp và cung bị chắn, Nhắc lại cho HS về góc ở tâm và cung bị chắn, giúp HS làm quen với hình ảnh về góc nội tiếp có đỉnh nằm trên đường tròn và hai cạnh chứa hai dây cung, cũng như mối liên hệ về số đo của các góc như vậy với góc ở tâm cùng chắn một cung., GV hướng dẫn HS chỉ ra tam giác AOB là tam giác đều. Gợi ý. a) sd$\widehat{AB} = \widehat{AOB} = 60^\circ$. b) $\widehat{ACB} = 30^\circ$. c) $\widehat{ADB} = 30^\circ = \widehat{ACB} = \frac{1}{2}\widehat{AOB}$.
Đọc hiểu – Nghe hiểu, Yêu cầu HS nhớ được định nghĩa góc nội tiếp và cung bị chắn., GV phát biểu định nghĩa hoặc yêu cầu HS đọc định nghĩa về góc nội tiếp, cung bị chắn. GV viết định nghĩa bằng kí hiệu bên cạnh hình vẽ.
Ví dụ 1, Yêu cầu HS nhận biết được góc nội tiếp., – Góc $A$ và $C$ không phải góc nội tiếp vì các đỉnh không nằm trên đường tròn. – Góc $D$ không phải là góc nội tiếp vì có một cạnh không chứa dây cung của đường tròn. – Góc $B$ là góc nội tiếp vì có đỉnh nằm trên đường tròn, hai cạnh chứa hai dây cung.
Định lí, Yêu cầu HS nhớ được nội dung định lí về góc nội tiếp và cung bị chắn, viết được giả thiết – kết luận (GT–KL) của định lí và hiểu được chứng minh., – GV yêu cầu HS đọc nội dung định lí, viết GT–KL của định lí lên bảng. – GV trình bày ngắn gọn chứng minh của định lí. Có thể trình bày hai trường hợp đầu và yêu cầu HS về nhà chứng minh trường hợp cuối như một bài tập.
Nhận xét, – Yêu cầu HS nhớ được các nhận xét. – Yêu cầu HS dùng định lí vừa học để giải thích cho các nhận xét., – Các góc nội tiếp bằng nhau chắn các cung bằng
Nhận xét, – Yêu cầu HS nhớ được các nhận xét. – Yêu cầu HS dùng định lí vừa học để giải thích cho các nhận xét., – Các góc nội tiếp bằng nhau chắn các cung bằng nhau vì các cung này có số đo bằng hai lần số đo các góc nội tiếp bằng nhau. – Các góc nội tiếp cùng chắn một cung hoặc chắn các cung bằng nhau thì bằng nhau vì chúng có số đo bằng nửa số đo các cung bị chắn và các cung này bằng nhau. – Các góc nội tiếp có số đo nhỏ hơn hoặc bằng $90^{\circ}$ thì có số đo bằng nửa số đo của góc ở tâm chắn cùng một cung vì khi đó góc ở tâm có số đo bằng số đo cung bị chắn. – Góc nội tiếp chắn nửa đường tròn là góc vuông vì số đo của nửa đường tròn là $180^{\circ}$.
Câu hỏi, Yêu cầu HS dùng định lí vừa học để áp dụng vào những tình huống cụ thể., Gợi ý. Góc nội tiếp $\widehat{B}$ có số đo bằng nửa số đo cung bị chắn, hay $\widehat{B} = \frac{120^{\circ}}{2} = 60^{\circ}$.
Ví dụ 2, – Yêu cầu HS tìm được số đo của các góc nội tiếp khi biết số đo cung bị chắn hoặc biết số đo của một góc nội tiếp khác chắn cùng một cung. – Yêu cầu HS biết cách tính số đo của cung bị chắn hoặc số đo của góc ở tâm thông qua số đo của góc nội tiếp., GV phân tích đề bài, gợi mở giúp HS thực hiện Ví dụ 2.
Luyện tập, Nhằm củng cố kĩ năng chứng minh các góc nội tiếp bằng nhau dựa vào các cung bị chắn bằng nhau và áp dụng vào các bài toán hình học đơn giản., GV hướng dẫn HS vẽ hình cho bài luyện tập. Gợi ý. $\Delta AXC$ và $\Delta DXB$ có: $\widehat{AXC} = \widehat{DXB}$ (góc đối đỉnh), $\widehat{CAX} = \widehat{BDX}$ (hai góc nội tiếp cùng chắn cung $\overset{\frown}{BC}$ của $(O)$). Do đó $\Delta AXC \sim \Delta DXB$ (g.g).
Vận dụng, Giúp HS luyện tập kĩ năng tính số đo góc nội tiếp thông qua số đo góc ở tâm chắn cùng một cung., Gợi ý. $\Delta BOC$ có $OB^2 + OC^2 = BC^2 = 8$, nên
Vận dụng, Giúp HS luyện tập kĩ năng tính số đo góc nội tiếp thông qua số đo góc ở tâm chắn cùng một cung., Gợi ý. $\Delta BOC$ có $OB^2 + OC^2 = BC^2 = 8$, nên $\Delta BOC$ vuông cân tại $O$. Do đó $\widehat{BOC} = 90^\circ$. Suy ra $\widehat{BAC} = \frac{1}{2}\widehat{BOC} = 45^\circ$ (góc nội tiếp và góc ở tâm của $(O)$ cùng chắn cung nhỏ $\widehat{BC}$).
3.2. Lựa chọn bài tập
– Các bài tập 9.1, 9.2, 9.5 giúp HS nhớ được mối liên hệ về số đo góc nội tiếp với cung bị chắn.
– Các bài tập 9.3, 9.4 giúp HS vận dụng góc nội tiếp để tính số đo của các góc có cạnh là các dây cung của đường tròn.
– Bài tập 9.6 giúp HS quen với mô hình hoá bài toán và nhớ được mối liên hệ về số đo của góc nội tiếp và góc ở tâm.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
9.1. Câu a sai vì các góc nội tiếp chắn các cung khác nhau nhưng có số đo bằng nhau thì vẫn bằng nhau.
Câu b đúng vì góc ở tâm có số đo bằng số đo của cung bị chắn.
Câu c sai vì góc nội tiếp chắn cung nhỏ có số đo bằng một nửa số đo góc ở tâm chắn cùng một cung.
Câu d đúng vì hai góc nội tiếp bằng nhau thì hai cung bị chắn có số đo bằng nhau (do bằng với hai lần số đo của mỗi góc nội tiếp).
9.2. (H.9.1) Xét trong đường tròn $(O)$, ta có:
$\widehat{BAC} = \frac{1}{2}\widehat{BOC} = 40^\circ$ (góc nội tiếp và góc ở tâm cùng chắn cung $\widehat{BC}$);
$\widehat{ACB} = \frac{1}{2}\widehat{AOB} = 60^\circ$ (góc nội tiếp và góc ở tâm cùng chắn cung $\widehat{AB}$).
Vì tổng ba góc trong tam giác $ABC$ bằng $180^\circ$ nên $\widehat{ABC} = 180^\circ - \widehat{BAC} - \widehat{ACB} = 80^\circ$.
Hình 9.1
9.3. (H.9.2) Do $\widehat{DAC}$ và $\widehat{DBC}$ là hai góc nội tiếp cùng chắn cung nhỏ $\overset{\frown}{DC}$ nên $\widehat{DAC} = \widehat{DBC} = 50^\circ$.
9.3. (H.9.2) Do $\widehat{DAC}$ và $\widehat{DBC}$ là hai góc nội tiếp cùng chắn cung nhỏ $\overset{\frown}{DC}$ nên $\widehat{DAC} = \widehat{DBC} = 50^\circ$.
Vì tổng ba góc trong $\Delta AXD$ bằng $180^\circ$ và góc $AXB$ kề bù với góc $AXD$ nên $\overset{\frown}{AXB} = 180^\circ - \overset{\frown}{AXD} = \overset{\frown}{XDA} + \overset{\frown}{DAX} = 80^\circ$.
Hình 9.2
9.4. (H.9.3) a) Xét đường tròn $(O)$, ta có:
– Góc nội tiếp $ADC$ và góc ở tâm $AOC$ cùng chắn cung $AC$ nên $\overset{\frown}{ADC} = \frac{\overset{\frown}{AOC}}{2} = 30^\circ$;
– Góc nội tiếp $BAD$ và góc ở tâm $BOD$ cùng chắn cung $BD$ nên $\overset{\frown}{BAD} = \frac{\overset{\frown}{BOC}}{2} = 40^\circ$.
Do tổng ba góc trong $\Delta AID$ bằng $180^\circ$ nên:
$\overset{\frown}{AID} = 180^\circ - \overset{\frown}{ADI} - \overset{\frown}{IAD} = 180^\circ - \overset{\frown}{ADC} - \overset{\frown}{BAD} = 110^\circ$.
b) Hai tam giác $AIC$ và $DIB$ có: $\widehat{AIC} = \widehat{DIB}$ (góc đối đỉnh), $\widehat{CAI} = \widehat{CAB} = \widehat{CDB} = \widehat{IDB}$ (vì $\widehat{CAB}$ và $\widehat{CDB}$ là hai góc nội tiếp của $(O)$ cùng chắn cung $\overset{\frown}{CB}$).
Suy ra $\Delta AIC \sim \Delta DIB$ (g.g). Do đó $\frac{IA}{ID} = \frac{IC}{IB}$, hay $IA \cdot IB = IC \cdot ID$.
Hình 9.3
9.5. Ta có $\widehat{AMB} = \widehat{ANB} = \frac{1}{2}\text{sđ}\overset{\frown}{AB} = 90^\circ$. Do vậy $BM \perp SA$, $AN \perp SB$. Suy ra $P$ là trực tâm của tam giác $SAB$. Do đó $SP \perp AB$.
9.6. (H.9.4) Gọi $O$ là vị trí phạt đền, vị trí hai cọc gôn lần lượt là $A$, $B$ và vị trí quả bóng là $C$. Khi đó $A$, $B$, $C$ cùng nằm trên đường tròn $(O)$ bán kính $11,6$ m.
Khi đó, $\widehat{ACB}$ và $\widehat{AOB}$ lần lượt là góc nội tiếp và góc ở tâm của $(O)$ cùng chắn cung nhỏ $AB$. Do đó $\widehat{ACB} = \frac{\widehat{AOB}}{2} = 18^\circ$.
Vậy góc sút khi trái bóng ở vị trí điểm C là $18^\circ$.
Hình 9.4
Cần lưu ý cho HS khi nói đường tròn tiếp xúc với một cạnh của tam giác thì nghĩa là nó 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1 Về kiến thức . Nhận biết được định nghĩ
Cần lưu ý cho HS khi nói đường tròn tiếp xúc với một cạnh của tam giác thì nghĩa là nó
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1 Về kiến thức
.
Nhận biết được định nghĩa đường tròn ngoại tiếp tam giác. - Nhận biết được định nghĩa đường tròn nội tiếp tam giác. 1.2 Về kĩ năng (năng lực)
.
Xác định được tâm và bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác, trong đó có tâm và bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông, tam giác đều.
Xác định được tâm và bán kính đường tròn nội tiếp tam giác, trong đó có tâm và bán kính đường tròn nội tiếp tam giác đều.
1.3 Về phẩm chất
.
Bồi dưỡng ý thức học tập, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1 Chuẩn bị trước khi lên lớp
.
Đối với GV: Chuẩn bị kế hoạch và dụng cụ học tập. - Đối với HS: Xem lại Bài 13 "Mở đầu về đường tròn" và Bài 27 "Góc nội tiếp". 2.2 Vấn đề mới hoặc có thể khó
.
Cần lưu ý cho HS khi nói đường tròn tiếp xúc với một cạnh của tam giác thì nghĩa là nó tiếp xúc với đường thẳng chứa cạnh đó và tiếp điểm nằm trên cạnh đó.
2.3 Những điểm cần lưu ý khác
.
GV có thể linh hoạt thời gian, có thể tăng hoặc giảm các bài tập luyện tập. - GV có thể tổ chức nhiều hoạt động cho HS, giúp giờ học sôi nổi, cuốn hút và hào hứng. Ví dụ, GV có thể tìm một số các tam giác đặc biệt để yêu cầu HS xác định tâm đường tròn nội tiếp và tâm đường tròn ngoại tiếp.
Nội dung bài giảng có thể được thiết kế đan xen nhiều hoạt động của GV và HS.
– GV có thể tổ chức nhiều hoạt động cho HS, giúp giờ học sôi nổi, cuốn hút và hào hứng.
Thời lượng: 2 tiết. Tiết 1: Đường tròn ngoại tiếp một tam giác. Tiết 2: Đường tròn nội tiếp một tam giác.
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học TIẾT 1 CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN Nêu vấn đề, Để HS thấy được hình ảnh của đường tròn ng
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Để HS thấy được hình ảnh của đường tròn ngoại tiếp và đường tròn nội tiếp một tam giác., GV đặt ra vấn đề cho HS, GV có thể hỏi xem có HS nào biết cách vẽ đường tròn ngoại tiếp hay không.
1. ĐƯỜNG TRÒN NGOẠI TIẾP MỘT TAM GIÁC
Tìm tòi – Khám phá Khái niệm đường tròn ngoại tiếp tam giác, Nhằm để HS biết được tồn tại một đường tròn đi qua ba đỉnh của một tam giác và cách xác định tâm của đường tròn đó., – GV yêu cầu HS phát biểu lại định nghĩa và tính chất của đường trung trực. – GV yêu cầu HS nhắc lại khái niệm đường trung trực của một tam giác và giải thích vì sao ba đường trung trực đồng quy. – Sử dụng tính chất mỗi điểm trên đường trung trực của một đoạn thẳng thì cách đều hai đầu mút của đoạn thẳng để trả lời các câu hỏi trong HĐ1 và HĐ2.
Đọc hiểu – Nghe hiểu, – Yêu cầu HS nhớ được định nghĩa đường tròn ngoại tiếp một tam giác. – Yêu cầu HS nhớ được tâm đường tròn ngoại tiếp một tam giác là điểm đồng quy của ba đường trung trực của tam giác đó., – GV phát biểu định nghĩa hoặc yêu cầu HS đọc định nghĩa về đường tròn ngoại tiếp, vẽ hình viết định nghĩa bằng kí hiệu bên cạnh hình vẽ: Đường tròn $(O)$ ngoại tiếp $\triangle ABC$ nếu $A,B,C\in (O)$. – GV viết ngắn gọn nhận xét về cách xác định tâm của đường tròn ngoại tiếp lên bảng.
Câu hỏi, Yêu cầu HS nhớ được hình ảnh đường tròn ngoại tiếp tam giác và tam giác nội tiếp đường tròn để trả lời câu hỏi., – Các tam giác nội tiếp $(O)$ là: $MBN$, $MCN$, $BMC$, $BNC$. – GV có thể hỏi HS lấy ví dụ về một tam giác không nội tiếp $(O)$ có trong hình vẽ.
Tìm tòi – Khám phá Đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông, Nhằm giới thiệu cho HS biết tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông là trung điểm cạnh huyền., – GV hướng dẫn HS sử dụng dấu hiệu về hai đường thẳng song song để chứng tỏ $MN \parallel AC$, $MP \parallel AB$ và do đó $MN$, $MP$ lần lượt là các đường trung bình của tam giác $ABC$. Từ đó suy ra $M$ là trung điểm của cạnh huyền $BC$ vì hai đường trung bình đỉnh $B$ và $C$ cùng đi qua trung điểm $BC$ (GV có thể hướng dẫn HS sử dụng định lí Thalès để chứng tỏ các đường thẳng $a$ và $b$ đều đi qua trung điểm $M$).
Khung kiến thức, Giới thiệu cho HS biết tâm và bán kính của đường tròn ngoại tiếp một tam giác vuông., GV yêu cầu HS đọc kiến thức cần ghi nhớ về tâm và bán kín
Khung kiến thức, Giới thiệu cho HS biết tâm và bán kính của đường tròn ngoại tiếp một tam giác vuông., GV yêu cầu HS đọc kiến thức cần ghi nhớ về tâm và bán kính của đường tròn ngoại tiếp một tam giác vuông và viết ngắn gọn bằng kí hiệu lên bảng.
Ví dụ 1, – Yêu cầu HS nhớ được cách xác định tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông. – Yêu cầu HS nhớ được bán kính của đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông bằng một nửa cạnh huyền., GV hướng dẫn HS vẽ đường tròn ($O$) ngoại tiếp $\Delta ABC$ với $O$ là trung điểm của $BC$ và tính bán kính $R = \frac{BC}{2}$.
Luyện tập 1, Nhằm củng cố kĩ năng tính bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông., Gợi ý. Do $BC^2 = AB^2 + AC^2$ nên $\Delta ABC$ vuông tại $A$ (theo định lí Pythagore đảo). Vậy đường tròn ngoại tiếp tam giác $ABC$ có bán kính là: $R = \frac{BC}{2} = 2,5$ cm.
Tìm tòi – Khám phá Đường tròn ngoại tiếp tam giác đều, Nhằm giới thiệu cho HS biết tâm của đường tròn ngoại tiếp tam giác đều là trọng tâm và cũng là trực tâm của tam giác đó., – GV hướng dẫn HS vẽ một tam giác đều $ABC$. – GV yêu cầu HS trả lời tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác là giao điểm của các đường trung trực và các đường trung trực trong tam giác đều cũng là đường cao, đường trung tuyến, đường phân giác. Do đó tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác đều cũng là trọng tâm và trực tâm của tam giác. – GV hướng dẫn HS xác định tâm (giao điểm của hai đường trung tuyến) và vẽ đường tròn ngoại tiếp tam giác $ABC$. Gợi ý. Vì $OB$ là phân giác của góc $ABC$ nên $\widehat{OBM} = 30^\circ$, suy ra $OB = \frac{BM}{\cos 30^\circ} = \frac{\sqrt{3}}{3} BC$.
Khung kiến thức, Giới thiệu cho HS tâm và bán kính của đường tròn ngoại tiếp một tam giác đều., GV yêu cầu HS đọc kiến thức cần ghi nhớ về tâm và bán kính của đường tròn ngoại tiếp một tam giác đều và viết ngắn gọn bằng kí hiệu lên bảng.
Ví dụ 2, – Yêu cầu HS nhớ được cách xác định tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác đều. – Yêu cầu HS nhớ được bán kính của đường tròn ngoại tiếp tam giác đều bằng
Ví dụ 2, – Yêu cầu HS nhớ được cách xác định tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác đều. – Yêu cầu HS nhớ được bán kính của đường tròn ngoại tiếp tam giác đều bằng $\frac{\sqrt{3}}{3}$ lần độ dài cạnh., GV hướng dẫn HS vẽ đường tròn (O) ngoại tiếp $\Delta ABC$ với O là giao điểm của hai đường trung tuyến kẻ từ đỉnh B và C.
Luyện tập 2, Yêu cầu HS biết vận dụng công thức bán kính của đường tròn ngoại tiếp tam giác đều để giải các bài tập đơn giản., Gợi ý. Gọi $a, R$ lần lượt là độ dài cạnh và bán kính đường tròn ngoại tiếp của tam giác đều ABC. Khi đó $R = 4$ cm. Mặt khác, từ $R = \frac{\sqrt{3}}{3}a$ ta suy ra $a = \sqrt{3}R = 4\sqrt{3}$ cm.
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Tìm tòi – Khám phá Đường tròn nội tiếp tam giác, Nhằm giới thiệu cho HS biết đường tròn nội tiếp tam giác và cách xác định tâm đường tròn nội tiếp bằng cách vẽ các đường phân giác của tam giác., – GV có thể sử dụng hình vẽ có sẵn trong SGK để đặt câu hỏi hoặc chuẩn bị trước hình vẽ ở nhà. Gợi ý. Vì I là giao của ba đường phân giác của các góc $\widehat{A}, \widehat{B}, \widehat{C}$ nên I cách đều các cạnh của tam giác, hay $ID = IE = IF = r$, với $r > 0$. Do đó $D, E, F \in (I; r)$. Vì $BC, CA, AB$ lần lượt vuông góc với các bán kính $ID, IE, IF$ của (I) tại D, E, F nên các cạnh này tiếp xúc với (I).
Đọc hiểu – Nghe hiểu, Yêu cầu HS nhớ được nội dung định nghĩa và phát biểu được bằng lời., – GV ghi tóm tắt các khái niệm bằng kí hiệu. – Đường tròn (I) nội tiếp $\Delta ABC$ hay $\Delta ABC$ ngoại tiếp (I) nếu: (I) tiếp xúc với BC, CA, AB tại D, E, F (D, E, F lần lượt thuộc các cạnh BC, CA, AB). – Tâm I là giao điểm của ba đường phân giác của $\Delta ABC$.
Câu hỏi, Yêu cầu HS nhớ được hình ảnh đường tròn nội tiếp tam giác và tam giác ngoại tiếp đường tròn để trả lời câu hỏi., Gợi ý. Mỗi tam giác chỉ có duy nhất mộ
Câu hỏi, Yêu cầu HS nhớ được hình ảnh đường tròn nội tiếp tam giác và tam giác ngoại tiếp đường tròn để trả lời câu hỏi., Gợi ý. Mỗi tam giác chỉ có duy nhất một đường tròn nội tiếp vì tâm đường tròn nội tiếp là duy nhất. – Có vô số tam giác cùng ngoại tiếp một đường tròn (lấy ba điểm trên đường tròn và vẽ ba tiếp tuyến của đường tròn tại ba điểm đó sao cho các tiếp tuyến cắt nhau tại ba điểm lập thành ba đỉnh của một tam giác, tam giác đó ngoại tiếp đường tròn).
Tìm tòi – Khám phá Đường tròn nội tiếp tam giác đều, Nhằm giới thiệu cho HS biết tâm của đường tròn nội tiếp tam giác đều là trọng tâm và cũng là trực tâm của tam giác đó., – GV hướng dẫn HS vẽ một tam giác đều $ABC$ và trọng tâm $G$ của tam giác. – GV hướng dẫn HS trả lời trong tam giác đều các đường trung trực cũng là đường trung tuyến, đường phân giác nên tâm đường tròn nội tiếp cũng là tâm đường tròn ngoại tiếp tam giác và là trọng tâm $G$. – GV hướng dẫn HS trả lời: trong tam giác đều, khoảng cách từ trọng tâm $G$ đến cạnh đáy bằng một nửa khoảng cách từ $G$ đến mỗi đỉnh nên bán kính đường tròn nội tiếp bằng một nửa bán kính đường tròn ngoại tiếp và bằng $\frac{\sqrt{3}}{6}BC$.
Khung kiến thức, Nhằm giới thiệu cho HS biết tâm và bán kính đường tròn nội tiếp tam giác đều., GV yêu cầu HS đọc kiến thức cần ghi nhớ về tâm và bán kính của đường tròn nội tiếp một tam giác đều và viết ngắn gọn bằng kí hiệu lên bảng.
Ví dụ 3, Yêu cầu HS nhớ được tâm đường tròn nội tiếp là giao điểm của ba đường phân giác., GV phân tích đề bài, gợi mở giúp HS thực hiện Ví dụ 3.
Thực hành, Giúp HS biết cách dựng tâm đường tròn nội tiếp và vẽ đường tròn nội tiếp của một tam giác tuỳ ý., – GV hướng dẫn HS vẽ đường tròn $(I, ID)$ theo các bước trong SGK.
– GV giải thích cho HS rằng: $I$ là giao điểm của hai đường phân giác của góc $B$ và góc $C$ nên $I$ cách đều ba cạnh của $\Delta ABC$. Nếu gọi $E, F$ là chân đ
– GV giải thích cho HS rằng: $I$ là giao điểm của hai đường phân giác của góc $B$ và góc $C$ nên $I$ cách đều ba cạnh của $\Delta ABC$. Nếu gọi $E, F$ là chân đường vuông góc từ $I$ đến $AC, AB$ thì $ID = IE = IF$. Do vậy $D, E, F$ cùng thuộc $(I, ID)$. Vì $BC, CA, AB$ lần lượt vuông góc với $ID, IE, IF$ nên chúng tiếp xúc với $(I, ID)$ hay $(I, ID)$ là đường tròn nội tiếp tam giác $\Delta ABC$.
Luyện tập 3, – Giúp HS biết cách xác định tâm đường tròn nội tiếp tam giác đều. – Yêu cầu HS nhớ được công thức bán kính của đường tròn ngoại tiếp tam giác đều để giải các bài tập đơn giản., Gợi ý. a) Vẽ tâm $I$ là giao điểm của hai đường cao $BE, CF$ (cũng là hai đường trung tuyến). Vẽ đường tròn $(I)$ đi qua $E$ chính là đường tròn nội tiếp cần vẽ. b) Do $\Delta ABC$ đều nên bán kính đường tròn nội tiếp là: $r = \frac{\sqrt{3}}{6}BC = \frac{2\sqrt{3}}{3}$ cm.
3.2. Lựa chọn bài tập
– Các bài tập 9.7, 9.8 giúp HS nhớ được cách xác định tâm và bán kính của đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông và tam giác đều.
– Bài tập 9.9 giúp HS vận dụng góc nội tiếp và góc ở tâm để biết thêm mối liên hệ quan trọng nhất giữa trực tâm và tâm ngoại tiếp của một tam giác.
– Bài tập 9.11 giúp HS nhớ được cách xác định tâm và bán kính của đường tròn nội tiếp tam giác đều.
– Các bài tập 9.10, 9.12 giúp HS luyện tập sử dụng sự xác định của tâm đường tròn nội tiếp để giải các bài tập hình học đơn giản hoặc bài toán thực tế.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
9.7. Ta có $BC = \sqrt{AB^2 + AC^2} = 4$ cm. Do đó $R = \frac{BC}{2} = 2$ cm.
9.8. (H.9.5) Gọi $R$ là bán kính đường tròn ngoại tiếp tam giác $ABC$.
Ta có $R = \frac{\sqrt{3}}{3}BC$, hay $BC = \sqrt{3}R = 3\sqrt{3}$ cm.
Gọi $M$ là trung điểm của $BC$. Ta có $AM = \frac{3}{2}AO = \frac{9}{2}$ cm.
Vậy $S_{ABC} = \frac{1}{2}AM \cdot BC = \frac{27\sqrt{3}}{4}$ cm².
Hình 9.5
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT – Nhắc lại được khái niệm góc nội tiếp của đường tròn và định lí về số đo của góc nội tiếp so với số đo c
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
– Nhắc lại được khái niệm góc nội tiếp của đường tròn và định lí về số đo của góc nội tiếp so với số đo cung bị chắn.
– Nhắc lại được khái niệm đường tròn ngoại tiếp một tam giác và cách xác định tâm, bán kính của đường tròn ngoại tiếp của tam giác vuông, tam giác đều.
– Nhắc lại được khái niệm đường tròn nội tiếp một tam giác và cách xác định tâm, bán kính của đường tròn nội tiếp của tam giác đều. – Vận dụng được các tính chấ
– Nhắc lại được khái niệm đường tròn nội tiếp một tam giác và cách xác định tâm, bán kính của đường tròn nội tiếp của tam giác đều.
– Vận dụng được các tính chất của góc nội tiếp, tâm đường tròn ngoại tiếp, nội tiếp một tam giác để làm các bài toán hình học đơn giản.
2 GỢI Ý TỔ CHỨC THỰC HIỆN
– GV yêu cầu HS thực hành ví dụ trong bài.
– GV yêu cầu HS làm các bài tập cơ bản: 9.13, 9.14, 9.15, 9.16.
– GV hướng dẫn HS làm các bài tập phức tạp: 9.17, 9.18.
3 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
9.13. (H.9.8) Ta có $\hat{A} = \frac{\widehat{BOC}}{2} = 60^{\circ}$ (góc nội tiếp và góc ở tâm cùng chắn cung $BC$).
Tam giác $OCA$ cân tại $O$ nên
$\widehat{AOC} = 180^{\circ} - \widehat{OAC} - \widehat{OCA} = 180^{\circ} - 2\widehat{OCA} = 140^{\circ}$.
Suy ra $\hat{B} = \frac{\widehat{AOC}}{2} = 70^{\circ}$.
Do tổng các góc trong $\Delta ABC$ bằng $180^{\circ}$ nên:
$\hat{C} = 180^{\circ} - \hat{A} - \hat{B} = 50^{\circ}$.
Hình 9.8
9.14. Gọi $R$, $r$ lần lượt là bán kính đường tròn ngoại tiếp và đường tròn nội tiếp tam giác đều $ABC$. Ta có: $R = \frac{\sqrt{3}}{3}BC = \frac{4\sqrt{3}}{3}$ cm, $r = \frac{\sqrt{3}}{6}BC = \frac{2\sqrt{3}}{3}$ cm.
9.15. (H.9.9) a) Ta có $R = \frac{\sqrt{3}}{3} \cdot 3 = \sqrt{3}$ (cm).
b) Bán kính đường tròn nội tiếp tam giác $ABC$ là:
$r = \frac{\sqrt{3}}{6} \cdot 3 = \frac{\sqrt{3}}{2}$ (cm).
Chiều cao từ đỉnh $O$ xuống cạnh $BC$ của $\Delta OBC$ chính bằng bán kính $r$. Do vậy
$S_{OBC} = \frac{1}{2}BC \cdot r = \frac{1}{2} \cdot 3 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{3\sqrt{3}}{4}$ (cm²).
Hình 9.9
Ta có $\widehat{BOC} = 2\widehat{BAC} = 120^{\circ}$. Diện tích hình quạt chắn cung nhỏ $BC$ là:
$S' = \frac{120}{360} \cdot 3,14 \cdot R^2 = \frac{120}{360} \cdot 3,14 \cdot (\sqrt{3})^2 = 3,14$ (cm²).
Bài 29. TỨ GIÁC NỘI TIẾP (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức Nhận biết được tứ giác nội tiếp đường tròn và giải thích được định lí về tổng
Bài 29. TỨ GIÁC NỘI TIẾP (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
Nhận biết được tứ giác nội tiếp đường tròn và giải thích được định lí về tổng hai góc đối của tứ giác nội tiếp bằng $180^\circ$.
1.2. Về kĩ năng (năng lực) – Xác định được tâm và bán kính đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật, hình vuông. – Giải quyết được một số vấn đề thực tiễn gắn với đư
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Xác định được tâm và bán kính đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật, hình vuông.
– Giải quyết được một số vấn đề thực tiễn gắn với đường tròn.
1.3. Về phẩm chất
Bồi dưỡng ý thức học tập, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Đối với GV: Chuẩn bị kế hoạch và dụng cụ học tập.
– Đối với HS: Xem lại Bài 27 “Góc nội tiếp” và Bài 28 “Đường tròn ngoại tiếp và đường tròn nội tiếp một tam giác”.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
Theo chương trình mới, HS không còn được học quỹ tích cung chứa góc và các dấu hiệu nhận biết tứ giác nội tiếp. Do vậy, GV khi ra những bài tập liên quan đến nhận biết tứ giác nội tiếp chỉ đưa ra các tứ giác có hai đỉnh nhìn hai đỉnh còn lại dưới một góc vuông.
2.3. Những điểm cần lưu ý khác
– GV có thể linh hoạt thời gian, có thể tăng hoặc giảm các bài tập luyện tập.
– GV có thể tổ chức nhiều hoạt động cho HS, giúp giờ học sôi nổi, cuốn hút và hào hứng.
– Nội dung bài giảng có thể được thiết kế đan xen nhiều hoạt động của GV và HS.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Thời lượng: 2 tiết.
Tiết 1: Đường tròn ngoại tiếp một tứ giác.
Tiết 2: Đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật và hình vuông.
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Để hướng HS đến việc tìm hiểu tứ giác có bốn đỉnh nằm trên một đường tròn., GV yêu cầu HS nhắc lại định nghĩa đường tròn ngoại tiếp tam giác và đặt câu hỏi: “Liệu có đường tròn đi qua bốn đỉnh của một tứ giác hay không?”
ĐƯỜNG TRÒN NGOẠI Tìm tòi - Khám phá Đường tròn đi qua bốn đỉnh của một tứ giác Khung kiến thức TIẾP MỘT TỨ GIÁC HĐ1. Giúp HS biết được tứ giác có hai đỉnh nhìn
ĐƯỜNG TRÒN NGOẠI
Tìm tòi - Khám phá
Đường tròn đi qua bốn đỉnh của một tứ giác
Khung kiến thức
TIẾP MỘT TỨ GIÁC
HĐ1. Giúp HS biết được tứ giác có hai đỉnh nhìn hai đỉnh còn lại dưới một góc vuông thì bốn đỉnh của nó luôn nằm trên một đường tròn. HĐ2. Giúp HS hình dung được hình ảnh của tứ giác nội tiếp một đường tròn và điều kiện để điều đó xảy ra. Yêu cầu HS nhớ được định nghĩa tứ giác nội tiếp một đường tròn.
Ví dụ 1 Yêu cầu HS nhận biết
được tứ giác nội tiếp một đường tròn. HĐ3. Giúp HS hình dung Tìm tòi - được mối liên hệ về số đo
Khám phá, của các góc đối nhau trong một tứ giác nội tiếp.
Định lí, Yêu cầu HS nhớ được nội dung định lí về tổng số đo các góc đối nhau của tứ
giác nội tiếp, viết được GT- KL của định lí và hiểu được chứng minh. Ví dụ 2 Giúp HS biết cách vận
dụng định lí về tổng các góc đối nhau của tứ giác nội tiếp để tính số đo các góc có các cạnh chứa các dây cung của đường tròn.
Gợi ý. Vì các tam giác ABD và CBD vuông với cạnh huyền chung là BD nên OA = OB = OD = OC. Do vậy, bốn điểm A, B, C, D cùng nằm trên đường tròn (O, OB). - Các đường trung trực của AB, BC, CD, DA đều đi qua O.
GV phát biểu định nghĩa hoặc yêu cầu HS đọc định nghĩa về tứ giác nội tiếp đường tròn, vẽ hình, viết định nghĩa bằng kí hiệu bên cạnh hình vẽ: Tứ giác ABCD nội tiếp đường tròn (O) nếu , , . ( ) GV phân tích đề bài, gợi mở giúp HS thực hiện Ví dụ 1.
GV yêu cầu HS thực hiện HĐ. Gợi ý. o A C l l
180 .
GV yêu cầu HS đọc nội dung định lí. - GV viết GT-KL của định lí lên bảng. - GV trình bày ngắn gọn chứng minh của định lí như trong SGK.
GV phân tích đề bài, gợi mở giúp HS thực hiện Ví dụ 2.
Luyện tập 1 Giúp HS củng cố khái niệm tứ giác nội tiếp một đường tròn và biết cách sử dụng định lí về tổng các góc đối nhau trong tứ giác nội tiếp để giải các b
Luyện tập 1
Giúp HS củng cố khái niệm tứ giác nội tiếp một đường tròn và biết cách sử dụng định lí về tổng các góc đối nhau trong tứ giác nội tiếp để giải các bài tập hình học đơn giản.
Gợi ý. a) Gọi $M$ là trung điểm của $BC$. Vì các tam giác $BCE, BCF$ vuông với cạnh huyền chung $BC$ nên $ME = MB = MC = MF$. Vậy tứ giác $BCEF$ nội tiếp đường tròn $(M, MB)$.
b) Do tổng các góc đối nhau của tứ giác nội tiếp $BCEF$ bằng $180^\circ$ nên:
$\widehat{BFE} = 180^\circ - \widehat{BCE} = 180^\circ - \widehat{C} = 100^\circ$;
$\widehat{CEF} = 180^\circ - \widehat{CBF} = 180^\circ - \widehat{B} = 120^\circ$.
Thử thách nhỏ 1
Giúp HS củng cố khái niệm tứ giác nội tiếp một đường tròn.
Gợi ý. Gọi O là giao điểm của các đường trung trực các đoạn thẳng $AB, AC, AD$. Do mỗi điểm nằm trên đường trung trực của một đoạn thẳng thì cách đều hai đầu mút của đoạn thẳng nên: $OA = OB, OA = OC, OA = OD$.
Do đó tứ giác $ABCD$ nội tiếp đường tròn $(O, OA)$.
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Tìm tòi – Khám phá Đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật và hình vuông, – Nhằm giới thiệu cho HS biết tâm của đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật là tâm của hình chữ nhật và bán kính của đường tròn bằng một nửa đường chéo của hình chữ nhật. – Giúp HS nhớ lại tâm và bán kính của đường tròn ngoại tiếp tam giác vuông., Gợi ý. a) Trong hình chữ nhật, hai đường chéo bằng nhau và cắt nhau tại trung điểm mỗi đường. Do đó điểm $M$ cách đều bốn đỉnh của hình chữ nhật và khoảng cách đó bằng một nửa đường chéo. b) Vì vậy hình chữ nhật nội tiếp một đường tròn có tâm là giao điểm của hai đường chéo và bán kính bằng một nửa đường chéo. – GV hướng dẫn HS vẽ hình vuông cạnh 3 cm và vẽ đường tròn ngoại tiếp một hình vuông có cạnh 3 cm bằng thước kẻ và compa (tâm là giao điểm hai đường chéo). Đường chéo của hình vuông bằng $\sqrt{3^2 + 3^2} = 3\sqrt{2}$ (cm). Do đó bán kính đường tròn ngoại tiếp là $\frac{3\sqrt{2}}{2}$ cm.
Khung kiến thức, Giới thiệu cho HS biết tâm và bán kính của đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật, hình vuông., GV yêu cầu HS đọc kiến thức cần ghi nhớ về đường t
Khung kiến thức, Giới thiệu cho HS biết tâm và bán kính của đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật, hình vuông., GV yêu cầu HS đọc kiến thức cần ghi nhớ về đường tròn ngoại tiếp hình vuông và hình chữ nhật (tâm và bán kính). GV viết ngắn gọn kiến thức cần ghi nhớ bằng kí hiệu lên bảng.
Câu hỏi, Yêu cầu HS hình dung được hình ảnh hình vuông nội tiếp một đường tròn., Gợi ý. Chỉ có duy nhất một hình vuông như vậy. Lí do vì một đường chéo là đường kính đi qua đỉnh $A$, đường chéo còn lại là đường kính vuông góc với đường kính trên. Do vậy hai đường chéo của hình vuông hoàn toàn xác định một cách duy nhất nên các đỉnh còn lại của hình vuông hoàn toàn xác định một cách duy nhất.
Ví dụ 3, – Giúp HS biết cách xác định tâm đường tròn ngoại tiếp và vẽ đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật. – Giúp HS biết cách tính bán kính của đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật theo cạnh góc vuông., GV hướng dẫn HS vẽ đường tròn $(O)$ ngoại tiếp hình chữ nhật với tâm $O$ là giao điểm của hai đường chéo $AC$ và $BD$.
Luyện tập 2, Củng cố cho HS biết cách tính bán kính của đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật theo cạnh góc vuông., – GV hướng dẫn HS vẽ hình cho bài luyện tập. Gợi ý. Do $MN$ là đường trung bình của $\Delta ABC$ nên $MN // AC$. Tương tự, $NP // BD$, $PQ // AC$, $QM // BD$. Vì $ABCD$ là hình thoi nên $AC \perp BD$. Do vậy $MN \perp NP$, $NP \perp PQ$, $PQ \perp QM$, $QM \perp MN$. Suy ra $MNPQ$ là hình chữ nhật có đường chéo $MP$. Gọi $O$ là giao điểm của $AC$ và $BD$. Khi đó $MO$, $PO$ lần lượt là đường trung bình của các tam giác $ABC$ và $ACD$. Suy ra $MO // BC // AD // PO$ và $MO = PO = \frac{1}{2}BC = 1,5$ cm. Như vậy $M$, $O$, $P$ thẳng hàng. Do đó bán kính của đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật $MNPQ$ là $R = \frac{MP}{2} = 1,5$ cm.
Thử thách nhỏ 2, Giúp HS nhớ sâu sắc hơn về tâm và bán kính của đường tròn ngoại tiếp một hình chữ nhật., Gợi ý. Nếu gọi $O$ là trung điểm của $AC$ thì cả hai hình chữ nhật đều nội tiếp đường tròn $(O, OA)$. Vậy các đỉnh của hai hình chữ nhật trên cùng nằm trên một đường tròn.
3.2. Lựa chọn bài tập – Các bài tập 9.18, 9.19, 9.20 giúp HS nhớ được định lí về tổng hai góc đối nhau của tứ giác nội tiếp và áp dụng cho các tứ giác cụ thể. –
3.2. Lựa chọn bài tập
– Các bài tập 9.18, 9.19, 9.20 giúp HS nhớ được định lí về tổng hai góc đối nhau của tứ giác nội tiếp và áp dụng cho các tứ giác cụ thể.
– Các bài tập 9.20, 9.21, 9.22, 9.23 giúp HS luyện tập sử dụng tính chất của đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật để làm bài tập hình học đơn giản và các bài toán thực tế.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
9.18. a) $\widehat{C} = 180^{\circ} - \widehat{A} = 120^{\circ}$, $\widehat{D} = 180^{\circ} - \widehat{B} = 100^{\circ}$.
b) $\widehat{A} = 180^{\circ} - \widehat{C} = 90^{\circ}$, $\widehat{D} = 180^{\circ} - \widehat{B} = 110^{\circ}$.
c) $\widehat{A} = 180^{\circ} - \widehat{C} = 80^{\circ}$, $\widehat{B} = 180^{\circ} - \widehat{D} = 120^{\circ}$.
d) $\widehat{C} = 180^{\circ} - \widehat{A} = 100^{\circ}$, $\widehat{B} = 180^{\circ} - \widehat{D} = 70^{\circ}$.
9.19. (H.9.11) Vì tổng các góc đối nhau của tứ giác nội tiếp $ABCD$ bằng $180^{\circ}$ nên:
$\widehat{IBD} = 180^{\circ} - \widehat{ACD} = \widehat{ICA}$, $\widehat{IDB} = 180^{\circ} - \widehat{CAB} = \widehat{IAC}$.
Mặt khác, từ các đẳng thức trên ta suy ra $\Delta IBD \sim \Delta ICA$ (g.g).
Do đó $\frac{IB}{IC} = \frac{ID}{IA}$, hay $IA \cdot IB = IC \cdot ID$.
Hình 9.11
9.20. Vì hình bình hành $ABCD$ nội tiếp $(O)$ nên tổng các góc đối nhau bằng $180^{\circ}$.
Do đó $\widehat{A} = \widehat{C} = \frac{\widehat{A} + \widehat{C}}{2} = 90^{\circ}$.
Suy ra hình bình hành $ABCD$ có hai góc vuông nên là hình chữ nhật.
9.21. Vì hình thang $ABCD$ nội tiếp $(O)$ nên tổng các góc đối nhau bằng $180^{\circ}$.
Do đó $\widehat{A} = 180^{\circ} - \widehat{C} = \widehat{B}$.
Suy ra $ABCD$ là hình thang cân.
9.22. Gọi hình chữ nhật đó là $ABCD$. Khi đó $AC = 2 \cdot 2,5 = 5$ (cm).
Theo định lí Pythagore cho $\Delta ABC$ vuông tại $B$, ta có: $AC^2 = AB^2 + BC^2 = 5BC^2$. Do đó $BC = \frac{AC}{\sqrt{5}} = \sqrt{5}$ cm, $AB = 2BC = 2\sqrt{5}$ cm. Do đó $S_{ABCD} = AB \cdot BC = 10$ (cm²).
9.23. (H.9.12) Khung cổng là một nửa của hình chữ nhật với kích thước $6$ m $\times$ $4$ m và nội tiếp một đường tròn với một nửa là khung thép trên.
Đường chéo của hình chữ nhật $6$ m $\times$ $4$ m bằng $\sqrt{6^2 + 4^2} = 2\sqrt{13}$ (m).
Hình 9.12
BÀI 30. ĐA GIÁC ĐỀU (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1 Về kiến thức . Nhận dạng được đa giác đều. Nhận biết được những hình phẳng có dạng đa giác đều tr
BÀI 30. ĐA GIÁC ĐỀU (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1 Về kiến thức
.
Nhận dạng được đa giác đều. Nhận biết được những hình phẳng có dạng đa giác đều trong tự nhiên, nghệ thuật, kiến trúc, công nghệ chế tạo,...
Nhận biết được vẻ đẹp của thế giới tự nhiên biểu hiện qua tính đều. - Nhận biết được phép quay.
1.2 Về kĩ năng (năng lực)
.
Giải thích được một số đa giác đơn giản cụ thể là đa giác đều, tính được các yếu tố về góc và cạnh của chúng.
Mô tả được các phép quay giữ nguyên hình đa giác đều. 1.3 Về phẩm chất
.
Bồi dưỡng ý thức học tập, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1 Chuẩn bị trước khi lên lớp
.
Đối với GV: Chuẩn bị kế hoạch và dụng cụ học tập. - Đối với HS: Xem lại Bài 15 "Độ dài của cung tròn. Diện tích hình quạt tròn và hình vành khuyên" và Bài 27 "Góc nội tiếp".
2.2 Vấn đề mới hoặc có thể khó
.
HS không được học khái niệm nửa mặt phẳng (vì không có trong chương trình) nên khi nói đến định nghĩa đa giác lồi, GV phát biểu rằng với mỗi đường thẳng chứa một cạnh bất kì thì các đỉnh còn lại không thuộc cạnh đó nằm về một phía của đường phẳng.
HS chưa học góc lượng giác nên không thể nói phép quay với góc quay lớn hơn 180o. Do vậy khi định nghĩa phép quay GV không nói đến khái niệm góc quay và chỉ nói phép quay bao nhiêu độ ngược chiều hay thuận chiều kim đồng hồ.
2.3. Những điểm cần lưu ý khác – GV có thể linh hoạt thời gian, có thể tăng hoặc giảm các bài tập luyện tập. – GV có thể tổ chức nhiều hoạt động cho HS, giúp gi
2.3. Những điểm cần lưu ý khác
– GV có thể linh hoạt thời gian, có thể tăng hoặc giảm các bài tập luyện tập.
– GV có thể tổ chức nhiều hoạt động cho HS, giúp giờ học sôi nổi, cuốn hút và hào hứng. GV có thể sử dụng hình vẽ trong SGK hoặc chuẩn bị trước hình vẽ để không phải vẽ tất cả hình trên lớp.
– Nội dung bài giảng có thể được thiết kế đan xen nhiều hoạt động của GV và HS.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Thời lượng: 2 tiết.
Tiết 1: Đa giác đều.
Tiết 2: Phép quay.
3.1. Thực hiện các cấu phần chính của bài học
TIẾT 1
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Để HS thấy được mô tả chung về đa giác đều sẽ là hình có các cạnh bằng nhau và các đỉnh cùng nằm trên một đường tròn., GV yêu cầu HS cho biết tứ giác nội tiếp đường tròn có các cạnh bằng nhau phải là hình gì và nêu vấn đề của bài học.
1. ĐA GIÁC ĐỀU
Đọc hiểu – Nghe hiểu Đa giác, Yêu cầu HS nhớ được khái niệm đa giác, đa giác lồi, các yếu tố của đa giác lồi: đỉnh, cạnh, góc., – GV yêu cầu HS quan sát hình vẽ và giới thiệu khái niệm đa giác, đa giác lồi (chú ý chỉ giới thiệu các đa giác đơn, tức là đường gấp khúc không tự cắt). – GV vẽ hình ngũ giác lồi $ABCDE$ (H.9.38a) và viết bằng kí hiệu các yếu tố: đỉnh, cạnh, góc.
Tìm tòi – Khám phá Đa giác đều, Nhằm nhắc lại cho HS về góc ở tâm và cung bị chắn. Giúp HS làm quen với hình ảnh đầu tiên về đa giác đều nội tiếp một đường tròn., – GV hướng dẫn HS vẽ hình bằng dụng cụ học tập. Gợi ý. Vì $\widehat{AOB} = \widehat{BOC} = \widehat{COD} = \widehat{DOE} = \widehat{EOA}$ nên các dây cung $AB$, $BC$, $CD$, $DE$, $EA$ trong các cung nhỏ có số đo bằng nhau và do đó chúng bằng nhau. – Các góc ở đỉnh của ngũ giác là các góc nội tiếp chắn cung có số đo bằng $3\cdot72^{\circ}$ nên chúng bằng nhau và bằng $\frac{3\cdot72^{\circ}}{2} = 108^{\circ}$.
Đọc hiểu – Nghe hiểu, Yêu cầu HS nhớ được khái niệm đa giác đều, biết được mỗi đa giác đều nội tiếp một đường tròn., GV yêu cầu HS đọc định nghĩa đa giác đều cù
Đọc hiểu – Nghe hiểu, Yêu cầu HS nhớ được khái niệm đa giác đều, biết được mỗi đa giác đều nội tiếp một đường tròn., GV yêu cầu HS đọc định nghĩa đa giác đều cùng tính chất liên quan.
Câu hỏi, Yêu cầu HS phát hiện được các tính chất của lục giác đều để có thể áp dụng cho các đa giác đều bất kì khác., Gợi ý. Tam giác cân $OAB$ có góc $\widehat{O} = \frac{{360^\circ }}{6} = 60^\circ $ nên là tam giác đều. Do đó các cạnh của lục giác đều bằng $AB = OA = 2;cm$. – Mỗi góc của lục giác đều là góc nội tiếp chắn cung có số đo bằng $4 \cdot 60^\circ = 240^\circ $. Do vậy, mỗi góc của lục giác đều có số đo bằng $\frac{{240^\circ }}{2} = 120^\circ $.
Ví dụ 1, – Giúp HS nhận biết được các đa giác đều thường gặp trong hình học. – Giúp HS nhận biết được các hình phẳng có dạng đa giác đều trong tự nhiên, nghệ thuật, kiến trúc, công nghệ chế tạo,..., – GV yêu cầu HS quan sát hình vẽ và giới thiệu các hình đa giác đều hay gặp. – GV yêu cầu HS tìm thêm ví dụ về hình có dạng đa giác đều ngoài các hình có trong SGK.
Ví dụ 2, Giúp HS nhận biết được những hình phẳng có dạng đa giác đều., GV phân tích đề bài, gợi mở giúp HS thực hiện Ví dụ 2.
Ví dụ 3, Giúp HS biết cách chỉ ra một đa giác là đa giác đều trong những trường hợp đơn giản cụ thể., GV trình bày ngắn gọn lời giải để chỉ ra $MNPQEF$ là lục giác đều bằng cách chỉ ra lục giác này có các cạnh bằng nhau và các góc bằng nhau.
Luyện tập 1, Nhằm củng cố kĩ năng nhận biết đa giác đều., Gợi ý. Ngũ giác $ABCDE$ trong hình là ngũ giác đều nên các góc của nó bằng nhau. Do vậy các tam giác $KAM$, $MBN$, $NCP$, $PDQ$, $QEK$ đôi một bằng nhau theo trường hợp cạnh-góc-cạnh. Suy ra $KM = MN = NP = PQ = QK$. Mặt khác, $\overparen {QKM} = 180^\circ - \overparen {QKE} - \overparen {MKA}$; $\overparen {QKM} = 180^\circ - \overparen {KMA} - \overparen {NMB} = \overparen {KMN}$.
Tương tự, suy ra $\widehat{QKM} = \widehat{KMN} = \widehat{MNP} = \widehat{NPQ} = \widehat{PQK}$. Vậy ngũ giác lồi $MNPQK$ có các cạnh và các góc bằng nhau nên
Tương tự, suy ra $\widehat{QKM} = \widehat{KMN} = \widehat{MNP} = \widehat{NPQ} = \widehat{PQK}$.
Vậy ngũ giác lồi $MNPQK$ có các cạnh và các góc bằng nhau nên nó là ngũ giác đều.
Nhằm củng cố kĩ năng nhận biết đa giác đều và tính số đo các góc của một đa giác đều., Gợi ý. Mỗi góc của bát giác đều là góc nội tiếp chắn cung có số đo bằng $\frac{6}{8} \cdot 360^{\circ} = 270^{\circ}$. Do vậy, mỗi góc của bát giác đều có số đo bằng $\frac{270^{\circ}}{2} = 135^{\circ}$.
Thử thách nhỏ 1
TIẾT 2
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
2. PHÉP QUAY
Tìm tòi – Khám phá Phép quay, Nhằm giúp HS hình thành hình ảnh trực quan của phép quay cùng các tính chất của nó., – GV yêu cầu HS quan sát hình vẽ và trả lời câu hỏi. Gợi ý. Trong HD2, khoảng cách từ $A$, $B$ đến $O$ bằng nhau ($OA = OB$) và do đó $A$, $B$ cùng nằm trên một đường tròn tâm $O$. – Trong HD3, điểm $A$ di chuyển đến điểm $B$ và di chuyển trên cung $AB$ không chứa điểm $C$. Điểm $C$ sẽ di chuyển đến điểm $A$.
Đọc hiểu – Nghe hiểu, Yêu cầu HS nhớ được định nghĩa của phép quay., GV hướng dẫn HS vẽ hình với phép quay thuận chiều và ngược chiều, ghi tóm tắt các khái niệm bằng kí hiệu bên dưới mỗi hình vẽ.
Yêu cầu HS nhận biết được các phép quay đặc biệt., Gợi ý. a) Phép quay ngược chiều $180^{\circ}$ với tâm $O$ biến $A$ thành $A'$ thì $A$ và $A'$ đối xứng nhau qua $O$. b) Nếu phép quay thuận chiều $\alpha^{\circ}$ tâm $O$ biến $A$ thành $B$ thì phép quay ngược chiều $\alpha^{\circ}$ tâm $O$ biến $B$ thành $A$.
Ví dụ 4 và Khung kiến thức, Yêu cầu HS nhận biết được các phép quay đơn giản và đặc biệt là phép quay giữ nguyên một tam giác đều., – GV vẽ hình là trình bày ng
Ví dụ 4 và Khung kiến thức, Yêu cầu HS nhận biết được các phép quay đơn giản và đặc biệt là phép quay giữ nguyên một tam giác đều., – GV vẽ hình là trình bày ngắn gọn lời giải Ví dụ 4. – GV có thể chỉ trình bày lời giải với phép quay ngược chiều $120^{\circ}$. Với hai phép quay còn lại yêu cầu HS tự làm ở nhà. – GV nhận xét rằng ba phép quay trên giữ nguyên tam giác đều ABC. – GV yêu cầu HS đọc định nghĩa cần ghi nhớ về phép quay giữ nguyên một hình và giữ nguyên một đa giác đều. GV viết ngắn gọn kiến thức cần ghi nhớ bằng kí hiệu lên bảng.
Luyện tập 2, Giúp HS nhận biết được các phép quay giữ nguyên một hình vuông., Gợi ý. a) Phép quay thuận chiều $90^{\circ}$ tâm O biến các điểm A, B, C, D lần lượt thành B, C, D, A. Phép quay này giữ nguyên hình vuông. b) Ba phép quay khác giữ nguyên hình vuông ABCD là các phép quay thuận chiều lần lượt $180^{\circ}, 270^{\circ}, 360^{\circ}$ với tâm O.
Thực hành, Giúp HS vẽ được ảnh của một điểm qua một phép quay với tâm, góc quay và chiều quay cụ thể., GV hướng dẫn HS vẽ hình theo các bước trong SGK.
Thử thách nhỏ 2, Giúp HS nhận biết được các phép quay giữ nguyên một lục giác đều, từ đó có thể nhận biết được tất cả các phép quay giữ nguyên một đa giác đều tuỳ ý., Gợi ý. Sáu phép quay giữ nguyên một lục giác đều là các phép quay thuận chiều lần lượt $60^{\circ}, 120^{\circ}, 180^{\circ}, 240^{\circ}, 300^{\circ}, 360^{\circ}$ với tâm O.
3.2. Lựa chọn bài tập
– Bài tập 9.24 giúp HS nhận biết các hình đa giác đều.
– Bài tập 9.25 giúp HS nhận biết các phép quay.
– Bài tập 9.26 giúp HS nhận biết mối liên hệ giữa bán kính đường tròn ngoại tiếp với độ dài các cạnh của đa giác đều.
– Các bài tập 9.27, 9.28, 9.29, 9.30 giúp HS nhận biết các đa giác đều và vận dụng các tính chất về góc nội tiếp, góc ở tâm để giải quyết các vấn đề đơn giản liên quan đến cạnh và góc của các đa giác đều và vận dụng vào các bài toán thực tế đơn giản.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP 9.24. Hình b và d là các hình đa giác đều. 9.25. Hình d biểu diễn phép quay thuận chiều $60^{\circ}$ tâm $O$ biến $M$
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
9.24. Hình b và d là các hình đa giác đều.
9.25. Hình d biểu diễn phép quay thuận chiều $60^{\circ}$ tâm $O$ biến $M$ thành $N$.
9.26. Gọi $a$ là độ dài của cạnh tam giác đều $ABC$ và $R$ là bán kính đường tròn $(O)$. Khi đó, ta có $R = \frac{\sqrt{3}}{3}a$. Suy ra $a = \sqrt{3}R = 2\sqrt{3}$ (cm).
9.27. (H.9.13) Theo hình vẽ, ta thấy $MBNPDQ$ là lục giác lồi. Gọi $a$ là độ dài cạnh hình thoi. Như vậy $BM = BN = DP = DQ = \frac{a}{2}$.
Mặt khác, các tam giác cân $AMQ$ và $CNP$ có $\widehat{A} = \widehat{C} = 60^{\circ}$ nên chúng là tam giác đều.
Do đó $MQ = AM = \frac{a}{2}, NP = CP = \frac{a}{2}$.
Hơn nữa $\widehat{QMB} = 180^{\circ} - \widehat{QMA} = 120^{\circ}$.
Tương tự $\widehat{BNP} = \widehat{NPD} = \widehat{DQM} = 120^{\circ}$.
Vì $ABCD$ là hình thoi nên $\widehat{MBN} = \widehat{PDQ} = 180^{\circ} - \widehat{A} = 120^{\circ}$. Vậy $MBNPDQ$ là lục giác lồi có tất cả các cạnh và các góc bằng nhau và do đó là lục giác đều.
Hình 9.13
9.28. (H.9.14) Theo hình vẽ, ta thấy $ADBECF$ là lục giác lồi và nội tiếp đường tròn $(O,R)$.
Ta có $\widehat{AOD} = 60^{\circ}, \widehat{DOB} = \widehat{AOB} - \widehat{AOD} = 2\widehat{ACB} - \widehat{AOD} = 60^{\circ}$.
Do đó các tam giác cân $AOD, DOB$ là các tam giác đều.
Suy ra $AD = DB = OD = R$. Tương tự, ta suy ra:
$AD = DB = BE = EC = CF = FA = R$.
Như vậy ta được lục giác lồi $ADBECF$ có các cạnh bằng nhau và nội tiếp $(O)$.
Mặt khác, tương tự như trên ta có $\widehat{AOD} = \widehat{DOB} = \widehat{BOE} = \widehat{EOC} = \widehat{COF} = \widehat{FOA} = 60^{\circ}$.
Do đó các góc của lục giác này là các góc nội tiếp của $(O)$ chắn cung có số đo bằng $\frac{4}{6}.360^{\circ}$. Vậy các góc của lục giác $ADBECF$ bằng nhau và bằng $\frac{4}{12}.360^{\circ} = 120^{\circ}$.
Vậy $ADBECF$ là lục giác đều.
Hình 9.14
9.29. Năm phép quay giữ nguyên ngũ giác đều là các phép quay thuận chiều lần lượt $72^{\circ}, 144^{\circ}, 216^{\circ}, 288^{\circ}, 360^{\circ}$ với tâm $O$.
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT Nhắc lại được khái niệm tứ giác nội tiếp một đường tròn và định lí về tổng hai góc đối của một tứ giác nộ
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
Nhắc lại được khái niệm tứ giác nội tiếp một đường tròn và định lí về tổng hai góc đối của một tứ giác nội tiếp.
Biết cách xác định tâm và tính được bán kính của đường tròn ngoại tiếp hình chữ nhật, hình vuông.
Nhận biết được các loại đa giác đều đơn giản và các phép quay giữ nguyên đa giác đều đó.
Vận dụng các tính chất của góc nội tiếp, góc trong tứ giác nội tiếp để làm các bài toán hình học đơn giản.
2 GỢI Ý TỔ CHỨC THỰC HIỆN
GV yêu cầu HS thực hành ví dụ trong bài. - GV yêu cầu HS làm các bài tập cơ bản: 9.31, 9.32, 9.33. - GV hướng dẫn HS làm các bài tập phức tạp: 9.34, 9.35, 9.36.
3 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
9.31. Lấy M là trung điểm của BC. Do BCE, BCF là các tam giác vuông có chung cạnh huyền BC nên ME MB MC MF. Do đó đường tròn (M, MB) ngoại tiếp tứ giác BCEF. Tương tự, CAFD và ABDE cũng là các tứ giác nội tiếp. 9.32. (H.9.15) Vì tổng các góc trong tam giác ADE bằng 180o nên
l D l o n
180 1
Do đó BOC COD AOB BOC o 140 .
Suy ra $\dfrac{1}{2}\left(360^{\circ}+\widehat{BOC}-\widehat{DOA}\right)=140^{\circ}$, hay $\widehat{DOA}-\widehat{BOC}=80^{\circ}$. (1) Vì tổng các góc trong t
Suy ra $\dfrac{1}{2}\left(360^{\circ}+\widehat{BOC}-\widehat{DOA}\right)=140^{\circ}$,
hay $\widehat{DOA}-\widehat{BOC}=80^{\circ}$. (1)
Vì tổng các góc trong tam giác $ABF$ bằng $180^{\circ}$
nên $\widehat{A}+\widehat{B}=180^{\circ}-\widehat{DFC}=160^{\circ}$.
Do vậy $\dfrac{1}{2}\left(\widehat{BOC}+\widehat{COD}+\widehat{COD}+\widehat{DOA}\right)=160^{\circ}$.
Hình 9.15
Suy ra $\dfrac{1}{2}\left(360^{\circ}+\widehat{COD}-\widehat{AOB}\right)=160^{\circ}$, hay $\widehat{AOB}-\widehat{COD}=40^{\circ}$. (2)
Cộng các vế (1) và (2) ta được: $\widehat{AOB}+\widehat{DOA}-\widehat{COD}-\widehat{BOC}=120^{\circ}$,
hay $\text{sd}\widehat{DAB}-\text{sd}\widehat{BCD}=120^{\circ}$. Chú ý rằng $\text{sd}\widehat{DAB}+\text{sd}\widehat{BCD}=360^{\circ}$.
Suy ra $\widehat{C}=\dfrac{1}{2}\text{sd}\widehat{DAB}=\dfrac{120^{\circ}+360^{\circ}}{4}=120^{\circ}$, $\widehat{A}=\dfrac{1}{2}\text{sd}\widehat{BCD}=\dfrac{360^{\circ}-120^{\circ}}{4}=60^{\circ}$.
Trừ các vế của (1) cho (2) ta được: $\widehat{DOA}+\widehat{COD}-\widehat{AOB}-\widehat{BOC}=40^{\circ}$,
hay $\text{sd}\widehat{CDA}-\text{sd}\widehat{ABC}=40^{\circ}$. Chú ý rằng $\text{sd}\widehat{CDA}+\text{sd}\widehat{ABC}=360^{\circ}$.
Suy ra $\widehat{B}=\dfrac{1}{2}\text{sd}\widehat{CDA}=\dfrac{40^{\circ}+360^{\circ}}{4}=100^{\circ}$, $\widehat{D}=\dfrac{1}{2}\text{sd}\widehat{ABC}=\dfrac{360^{\circ}-40^{\circ}}{4}=80^{\circ}$.
9.33. Gọi $O$ là tâm của hình vuông, $M$ là trung điểm của cạnh $AB$ và $R$ là bán kính đường tròn ngoại tiếp của hình vuông $ABCD$.
Ta có: $R=OA=\dfrac{AC}{2}=\dfrac{1}{2}\sqrt{AB^{2}+AC^{2}}=2\sqrt{2}$ cm.
Vậy đường tròn ngoại tiếp hình vuông có chu vi và diện tích lần lượt là:
$$C=2\pi \cdot R=4\sqrt{2}\pi \text{ cm}; \mathcal{S}=\pi R^{2}=8\pi \text{ cm}^{2}.$$
9.34. (H.9.16) a) Các điểm $E$, $F$, $G$, $H$ cùng nằm trên đường tròn $(O)$ và được vẽ như Hình 9.16.
b) Do $\widehat{AOE}=\widehat{BOF}=\widehat{COG}=\widehat{DOH}=45^{\circ}$ nên $\widehat{EOD}=\widehat{FOA}=\widehat{GOB}=\widehat{HOC}=45^{\circ}$ (vì các góc $AOD$, $BOA$, $COB$, $DOC$ là góc vuông).
Do vậy các tam giác $AOE$, $BOF$, $COG$, $DOH$, $EOD$, $FOA$, $GOB$, $HOC$ bằng nhau theo trường hợp cạnh-góc-cạnh. Suy ra $EA=AF=FB=BG=GC=CH=HD$.
Hình 9.16
Vậy bát giác EAFBGCHD lồi có các cạnh bằng nhau và nội tiếp đường tròn (. O Hơn nữa các đỉnh của bát giác chia đường tròn thành 8 cung nhỏ với số đo mỗi cung là
Vậy bát giác EAFBGCHD lồi có các cạnh bằng nhau và nội tiếp đường tròn (. O Hơn nữa các đỉnh của bát giác chia đường tròn thành 8 cung nhỏ với số đo mỗi cung là 45o. Do vậy các góc của bát giác lồi là các góc nội tiếp chắn đúng 6 cung nhỏ trên nên bằng nhau và có số đo bằng ˜ o 270 Vậy EAFBGCHD là bát giác đều.
9.35. a) Ta thấy AOC ˜ o 144 Vậy phép quay ngược chiều 144o với tâm O biến điểm A thành điểm C. b) Phép quay trên lần lượt biến B, C, D, E thành D, E, A, B. Do đó phép quay này biến các đỉnh của ngũ giác đều ABCDE thành các đỉnh của chính nó. Như vậy, phép quay này giữ nguyên ngũ giác đều ABCDE.
9.36. Nếu chia đôi lục giác đều nhỏ bởi một đường kính thì ta sẽ được hai hình thang
cân nhỏ bằng nhau và bằng với các hình thang cân trước đó. Do đó đường kính của lục giác đều nhỏ phải bằng cạnh của lục giác đều lớn, tức là bằng 10 cm. Vì vậy, cạnh lục giác đều nhỏ bằng ˜ 10 5 cm
. 6
8
. 2
5
. 1
2
Trang 251
Trang 252
&K˱˯QJ;0Ӝ76Ӕ+Î1+.+Ӕ,7521*7+Ӵ&7,ӈ1 A. TỔNG QUAN 1. Vị trí, vai trò của chương Chương X là chương về nội dung hình học trực quan, thuộc mạch Hình học và đo lường.
&K˱˯QJ;0Ӝ76Ӕ+Î1+.+Ӕ,7521*7+Ӵ&7,ӈ1
A. TỔNG QUAN
1. Vị trí, vai trò của chương
Chương X là chương về nội dung hình học trực quan, thuộc mạch Hình học và đo lường. Chương X hoàn thiện các vấn đề về nội dung hình học trực quan cấp THCS, giới thiệu tới HS hình trụ, hình nón, hình cầu. - Về kiến thức, kĩ năng của HS cần đạt ở các bài trong chương này chủ yếu là mô tả một
số yếu tố cơ bản như đường sinh, chiều cao, bán kính đáy của hình trụ; đỉnh, đường sinh, chiều cao, bán kính đáy của hình nón; tâm, bán kính của hình cầu. - HS biết được công thức tính diện tích xung quanh của hình trụ, hình nón, diện tích mặt cầu; công thức tính thể tích của hình trụ, hình nón, hình cầu. Bên cạnh đó, HS giải quyết được một số vấn đề thực tiễn gắn với việc tính diện tích xung quanh, thể tích của hình trụ, hình nón, hình cầu. - Về phương pháp dạy học của chương X: Chương trình không đòi hỏi suy luận, tư duy chặt chẽ Toán học, nhưng coi trọng việc áp dụng trong đời sống thực tế, coi trọng thực hành như: sử dụng các công cụ học tập để vẽ hình, cắt giấy tạo lập các hình,... GV có thể sử dụng các mô hình, vật dụng, video có hình trụ, hình nón, hình cầu để HS tiếp thu bài tốt hơn. GV có thể sáng tạo các hoạt động giúp học sinh hiểu về việc tạo lập hình trụ, hình nón, hình cầu. - Ngoài các bài toán thực tế trong SGK, SBT, GV có thể thiết kế thêm các bài toán gắn với địa phương nhằm tạo hứng thú cho HS.
2. Cấu tạo chương
Chương X gồm 2 bài học, 1 bài luyện tập chung và bài ôn tập cuối chương, dự kiến thực hiện trong 7 tiết. Cụ thể như sau:
Bài 31. Hình trụ và hình nón 2 tiết Bài 32. Hình cầu 2 tiết Luyện tập chung 2 tiết Bài tập cuối chương X 1 tiết
3. Những điểm mới chủ yếu so với SGK trước đây
Chương X là nội dung về Hình học trực quan, thuộc mạnh Hình học và Đo lường. Sự khác biệt lớn nhất là cách thức tiếp cận về phương pháp, hoàn toàn trực quan, không
suy luận. Chương X cũng là chương hoàn thiện vấn đề Hình học trực quan cấp THCS. GV cần nghiên cứu kĩ về tổng quan và các bài cụ thể trong chương. 4. Về kiểm tr
suy luận. Chương X cũng là chương hoàn thiện vấn đề Hình học trực quan cấp THCS. GV cần nghiên cứu kĩ về tổng quan và các bài cụ thể trong chương.
4. Về kiểm tra, đánh giá
Các kiến thức và kĩ năng của chương X có thể dùng để đánh giá thường xuyên bình thường như các chương khác. Một số vấn đề, GV có thể đưa vào bài kiểm tra định kì ở mức độ phù hợp với ma trận đề và năng lực của HS tại địa phương mình.
B. CÁC BÀI HỌC CỤ THỂ
BÀI 31. HÌNH TRỤ VÀ HÌNH NÓN (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1 Về kiến thức
.
Mô tả đường sinh, chiều cao, bán kính đáy của hình trụ; mô tả đỉnh, đường sinh, chiều cao, bán kính đáy của hình nón.
1.2 Về kĩ năng (năng lực)
.
Tạo lập hình trụ, hình nón. - Tính diện tích xung quanh và thể tích của hình trụ, hình nón. - Giải quyết một số vấn đề thực tiễn gắn với việc tính thể tích, diện tích xung quanh của hình trụ, hình nón.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1 Chuẩn bị trước khi lên lớp
.
Đối với GV: Nghiên cứu kĩ SGK, SGV và chuẩn bị đồ dùng dạy học (mô hình hình trụ, hình nón; vật dụng thực tế, hình ảnh hình trụ, hình nón,...)
Đối với HS: Chuẩn bị giấy bìa, kéo, băng keo. 2.2 Vấn đề mới hoặc có thể khó
.
Ở lớp 9, HS cần hiểu về việc tạo lập hình nón, hình trụ. GV nên chuẩn bị các mô hình, hình ảnh trực quan,... giúp HS dễ tiếp thu bài hơn.
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU Bài này có hai đơn vị kiến thức, ứng với hai mục: Hình trụ. Hình nón. Với thời lượng 2 tiết, GV có thể thực hiện m
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Bài này có hai đơn vị kiến thức, ứng với hai mục:
Hình trụ.
Hình nón.
Với thời lượng 2 tiết, GV có thể thực hiện mỗi đơn vị kiến thức trong một tiết học.
Gợi ý thực hiện các cấu phần chính của bài học:
Ổn định tổ chức lớp.
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Tạo hứng thú cho HS thông qua hoạt động mở đầu., GV giới thiệu hình nón, hình trụ thông qua hình ảnh thực tế, video, vật dụng: đèn lồng, chắn giấy hình trụ, mũ sinh nhật, nón lá,...
1. HÌNH TRỤ
Đọc hiểu – Nghe hiểu Nhận biết hình trụ, HS tìm hiểu một số yếu tố của hình trụ như: đường sinh, bán kính đáy, chiều cao., GV cho HS đọc để hiểu và trình bày lại (có thể theo nhóm hoặc cá nhân) hoặc GV có thể trình chiếu, vẽ hình trên bảng giảng cho HS hiểu.
HS nêu tên một số đồ vật có dạng hình trụ trong đời sống., GV cho HS trả lời theo cá nhân. GV có thể sáng tạo thành việc sưu tầm các hình, đồ vật có dạng hình nón bằng cách giao nhiệm vụ trước đó.
Khung kiến thức, HS tiếp nhận một số yếu tố của hình trụ., GV giới thiệu tới HS một số yếu tố của hình trụ. Tuỳ theo đối tượng HS, GV có thể hướng dẫn HS vẽ hình vào vở.
Ví dụ 1, HS thực hiện Ví dụ 1: Kể tên một bán kính và một đường sinh của hình trụ., GV tổ chức cho HS đọc ví dụ, trả lời lại. GV có thể cho ví dụ tương tự.
Luyện tập 1, HS thực hiện kể tên thêm các bán kính, đường sinh còn lại trong Hình 10.4., GV cho HS trả lời cá nhân.
Chú ý, HS tìm hiểu thêm về hình khai triển của hình trụ., GV giới thiệu cho HS hoặc cho HS đọc để tìm hiểu. Thực hành 1, HS thực hiện tạo lập hình trụ., GV tổ c
Chú ý, HS tìm hiểu thêm về hình khai triển của hình trụ., GV giới thiệu cho HS hoặc cho HS đọc để tìm hiểu.
Thực hành 1, HS thực hiện tạo lập hình trụ., GV tổ chức thực hiện theo cá nhân hoặc nhóm bàn 2 người.
Tìm tòi – Khám phá Diện tích xung quanh và thể tích của hình trụ, HS tìm hiểu công thức tính diện tích xung quanh và thể tích của hình trụ., GV tổ chức cho HS hoạt động để tìm hiểu công thức tính diện tích xung quanh và thể tích của hình trụ.
Ví dụ 2, Áp dụng công thức tính thể tích và diện tích xung quanh vào giải toán., GV cho HS tìm hiểu và trình bày lại Ví dụ 2.
Luyện tập 2, HS luyện tập tính diện tích xung quanh và thể tích hình trụ., GV cho HS thực hiện cá nhân. Gợi ý: $h = 1,6$ m; $R = 0,5$ m. a) Diện tích xung quanh của thùng nước là: $S_{xq} = 2\pi Rh = 2\pi \cdot 0,5 \cdot 1,6 = 1,6\pi$ (m$^2$) b) Thể tích của thùng nước là: $V = \pi R^2 h = \pi \cdot (0,5)^2 \cdot 1,6$ $= 0,4\pi$ (m$^3$) $= 400\pi$ (l) $\approx 1257$ (l) Vậy thùng nước chứa được khoảng 1 257 lít nước.
2. HÌNH NÓN
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Đọc hiểu – Nghe hiểu Nhận biết hình nón, HS nhận biết hình nón, tìm hiểu một số yếu tố của hình nón., GV tổ chức cho HS đọc hiểu hoặc giảng cho HS. GV có thể tổ chức cho HS sau khi đọc, trình bày lại trước lớp.
?, HS nêu một số đồ vật có dạng hình nón trong thực tế., GV cho HS trả lời cá nhân. HS có thể thực hiện tìm hiểu trước đó để trình bày trước lớp.
Khung kiến thức, HS tiếp nhận những yếu tố của hình nón sau hoạt động Đọc hiểu – Nghe hiểu., GV chốt những nội dung về các yếu tố của hình nón. Tuỳ tình hình th
Khung kiến thức, HS tiếp nhận những yếu tố của hình nón sau hoạt động Đọc hiểu – Nghe hiểu., GV chốt những nội dung về các yếu tố của hình nón. Tuỳ tình hình thực tế, GV có thể hướng dẫn HS vẽ hình.
Ví dụ 3, HS kể tên một số yếu tố của hình nón., GV cho HS thực hiện Ví dụ 3. GV nên giải thích thêm để kết nối với phần Đọc hiểu – Nghe hiểu trước đó.
Luyện tập 3, HS kể tên các bán kính đáy, các đường sinh còn lại của Ví dụ 3, GV cho HS trả lời cá nhân.
Thực hành 2, HS tìm hiểu cách tạo lập hình nón., GV hướng dẫn HS thực hiện theo SGK.
Tìm tòi – Khám phá Diện tích xung quanh và thể tích của hình nón, HĐ3 và HĐ4 giúp HS tìm hiểu công thức tính diện tích và thể tích của hình nón., GV gợi ý để HS so sánh được diện tích của hình quạt khai triển bằng diện tích xung quanh của hình nón. Việc đưa ra được công thức tính diện tích xung quanh của hình nón có thể khó khăn với HS. Tuỳ điều kiện GV có thể gợi ý, giới thiệu: Gọi bán kính đáy của hình nón là $r$, đường sinh là $l$. Theo công thức tính độ dài cung, ta có: Độ dài của cung hình quạt tròn là $\frac{\pi l n}{180}$. Độ dài đường tròn đáy của hình nón là $2\pi r$. Từ đó ta có $\frac{\pi l n}{180} = 2\pi r$. Suy ra $r = \frac{ln}{360}$. Diện tích xung quanh của hình nón bằng diện tích hình quạt tròn khai triển nên $S_{xq} = \frac{\pi l^2 n}{360} = \pi l \cdot \frac{ln}{360} = \pi r l$.
Khung kiến thức, HS ghi nhớ công thức., GV cho HS ghi lại công thức tính diện tích, thể tích hình nón. Tuỳ khả năng HS, GV có thể hướng dẫn HS vẽ hình. Ví dụ 4,
Khung kiến thức, HS ghi nhớ công thức., GV cho HS ghi lại công thức tính diện tích, thể tích hình nón. Tuỳ khả năng HS, GV có thể hướng dẫn HS vẽ hình.
Ví dụ 4, Áp dụng công thức tính diện tích, thể tích hình nón., GV cho HS đọc Ví dụ 4 và trình bày lại. GV có thể cho ví dụ khác tương đương.
Luyện tập 4, Luyện tập áp dụng công thức tính diện tích và thể tích hình nón., GV cho HS luyện tập theo cá nhân. Gợi ý: Tam giác $SOB$ vuông tại $O$ nên: $SO^2 + OB^2 = SB^2$ (Định lí Pythagore) $12^2 + OB^2 = 13^2$ $OB^2 = 13^2 - 12^2 = 169 - 144 = 25$ $OB = 5$ $R = 5$. Diện tích xung quanh của hình nón là: $S_{xq} = \pi Rl = \pi \cdot 5 \cdot 13 = 65\pi \text{ (cm}^2)$ Thể tích của hình nón là: $V = \frac{1}{3}\pi R^2h = \frac{1}{3}\pi \cdot 5^2 \cdot 12 = 100\pi \text{ (cm}^3)$.
Vận dụng, HS giải quyết bài toán thực tế., GV tổ chức cho HS hoạt động nhóm hoặc cá nhân. Gợi ý: Chiều cao của đống muối có dạng hình nón là $h \approx 0{,}9 \text{ m}$ và bán kính đáy là $R \approx 1{,}6 : 2 = 0{,}8 \text{ (m)}$. Thể tích của đống muối dạng hình nón là: $V = \frac{1}{3}\pi R^2h \approx \frac{1}{3}\pi \cdot 0{,}8^2 \cdot 0{,}9 = \frac{24}{125}\pi \text{ (m}^3) \approx 603 \text{ (dm}^3)$.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP 10.1. Bán kính đáy (cm), Chiều cao (cm), Diện tích xung quanh ($\text{cm}^2$), Thể tích ($\text{cm}^3$) 4, 6, $48\pi$,
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
10.1.
Bán kính đáy (cm), Chiều cao (cm), Diện tích xung quanh ($\text{cm}^2$), Thể tích ($\text{cm}^3$)
4, 6, $48\pi$, $96\pi$
3, 5, $30\pi$, $45\pi$
$\sqrt{5}$, 10, $20\sqrt{5}\pi$, $50\pi$
8, 12, $192\pi$, $768\pi$
10.2. $h = AB = 3\text{ cm}, R = BC = 4\text{cm}$.
Diện tích xung quanh của hình trụ là: $S_{xq} = 2\pi Rh = 2\pi \cdot 4 \cdot 3 = 24\pi\ (\text{cm}^2)$.
Thể tích của hình trụ là: $V = \pi R^2 h = \pi \cdot 4^2 \cdot 3 = 48\pi\ (\text{cm}^3)$.
10.3. $R = OA = 8\text{ cm}, l = SA = 17\text{ cm}$.
a) Diện tích xung quanh của hình nón là: $S_{xq} = \pi Rl = \pi \cdot 8 \cdot 17 = 136\pi\ (\text{cm}^2)$.
b) Tam giác $SOA$ vuông tại $O$ nên theo định lí Pythagore ta có:
$SO^2 + OA^2 = SA^2$
$SO^2 + 8^2 = 17^2$
$SO^2 = 289 - 64 = 225$
$SO = 15$
$h = 15$.
Thể tích của hình nón là: $V = \frac{1}{3}\pi R^2 h = \frac{1}{3}\pi \cdot 8^2 \cdot 15 = 320\pi\ (\text{cm}^3)$.
10.4. $h = 0,6\text{ m} = 60\text{ cm}, R = \frac{4}{2} = 2\text{ cm}$.
Diện tích xung quanh của bóng đèn là: $S_{xq} = 2\pi Rh = 2\pi \cdot 2 \cdot 60 = 240\pi\ (\text{cm}^2)$.
Thể tích của bóng đèn là: $V = \pi R^2 h = \pi \cdot 2^2 \cdot 60 = 240\pi\ (\text{cm}^3)$.
10.5.
a) Thể tích của hình trụ là: $V_1 = \pi \cdot 40^2 \cdot 100 = 160\ 000\pi\ (\text{cm}^3) = 160\pi\ (\text{dm}^3)$.
Thể tích của hình nón là: $V_2 = \frac{1}{3}\pi \cdot 40^2 \cdot 50 = \frac{80\ 000}{3}\pi\ (\text{cm}^3) = \frac{80}{3}\pi\ (\text{dm}^3)$.
Thể tích của dụng cụ này là: $V = V_1 + V_2 = 160\pi + \frac{80}{3}\pi = \frac{560}{3}\pi\ (\text{dm}^3)$.
Bài 32. HÌNH CẦU (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức Mô tả tâm, bán kính của hình cầu, mặt cầu. 1.2. Về kĩ năng (năng lực) – Tạo lập được h
Bài 32. HÌNH CẦU (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
Mô tả tâm, bán kính của hình cầu, mặt cầu.
1.2. Về kĩ năng (năng lực)
– Tạo lập được hình cầu, mặt cầu.
– Nhận biết được phần chung của mặt phẳng và hình cầu.
– Tính diện tích mặt cầu, thể tích hình cầu.
– Giải quyết một số vấn đề thực tiễn gắn với việc tính diện tích mặt cầu, thể tích hình cầu.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1. Chuẩn bị trước khi lên lớp
– Đối với GV: Nghiên cứu kĩ SGK, SGV và chuẩn bị đồ dùng dạy học (mô hình hình cầu, hình ảnh về hình cầu, mặt cầu; phần chung của mặt phẳng và hình cầu,...).
– Đối với HS: Ôn tập lại công thức tính diện tích hình tròn, sưu tầm một số vật dụng, hình ảnh có hình cầu.
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó Để HS hiểu được phần chung của mặt phẳng và hình cầu cần được chuẩn bị kĩ, đặc biệt là các hình minh hoạ hoặc các tình huống tro
2.2. Vấn đề mới hoặc có thể khó
Để HS hiểu được phần chung của mặt phẳng và hình cầu cần được chuẩn bị kĩ, đặc biệt là các hình minh hoạ hoặc các tình huống trong thực tế (cắt quả cam, gáo dừa,...).
3 GỢI Ý TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CHỦ YẾU
Bài này có hai đơn vị kiến thức, ứng với hai mục:
Mặt cầu và hình cầu.
Diện tích mặt cầu và thể tích hình cầu.
Với thời lượng hai tiết, GV có thể thực hiện mỗi đơn vị kiến thức trong một tiết học.
Gợi ý thực hiện các cấu phần chính của bài học:
Ổn định tổ chức lớp.
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Nêu vấn đề, Mở đầu bài học., GV giới thiệu bài bằng hình ảnh trong SGK hoặc có thể những tình huống tương tự.
1. MẶT CẦU VÀ HÌNH CẦU
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Đọc hiểu – Nghe hiểu Nhận biết mặt cầu và hình cầu, Tìm hiểu một số yếu tố cơ bản của mặt cầu, hình cầu, tạo lập mặt cầu, hình cầu., HS thực hiện Đọc hiểu – Nghe hiểu. GV có thể giảng cho HS hoặc để HS trình bày lại, GV dẫn dắt để HS hiểu cách tạo lập mặt cầu, hình cầu, một số yếu tố của mặt cầu, hình cầu.
Tìm một số hình ảnh về hình cầu, mặt cầu trong thực tế., GV cho HS trả lời cá nhân. GV có thể cho HS chuẩn bị trước ở nhà và trình bày lại trước lớp về kết quả tìm kiếm.
Ví dụ 1, Kể tên tâm và một bán kính của mặt cầu., GV cho HS tìm hiểu và trình bày lại Ví dụ 1.
Luyện tập 1, Tìm thêm các bán kính còn lại trong Ví dụ 1., HS thực hiện cá nhân.
Tìm tòi – Khám phá Cắt mặt cầu, hình cầu bởi một mặt phẳng, Tìm hiểu phần chung của mặt phẳng và mặt cầu, hình cầu., GV tổ chức cho HS thực hiện HD1, HD2 theo hình thức phù hợp: cá nhân hoặc nhóm. Sau hai HĐ, HS biết được phần chung của mặt phẳng và hình cầu, mặt cầu.
Ví dụ 2, Tính đường kính của Trái Đất., GV cho HS tìm hiểu và trình bày lại. Luyện tập 2, Phối hợp công thức diện tích hình tròn và phần chung của mặt phẳng và
Ví dụ 2, Tính đường kính của Trái Đất., GV cho HS tìm hiểu và trình bày lại.
Luyện tập 2, Phối hợp công thức diện tích hình tròn và phần chung của mặt phẳng và hình cầu tìm bán kính của hình cầu., GV cho HS thực hiện Luyện tập 1. GV có thể gợi ý để HS nhớ lại công thức tính diện tích hình tròn.
2. DIỆN TÍCH MẶT CẦU VÀ THỂ TÍCH HÌNH CẦU
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Tìm tòi – Khám phá Diện tích mặt cầu và thể tích hình cầu, Tìm hiểu công thức tính diện tích mặt cầu và thể tích hình cầu., GV tổ chức cho HS thực hiện HD3, HD4 theo hình thức cá nhân hoặc nhóm và giới thiệu công thức tính diện tích mặt cầu, thể tích hình cầu.
Ví dụ 3, Áp dụng công thức tính diện tích mặt cầu và thể tích hình cầu., GV cho HS tìm hiểu Ví dụ 3 và trình bày lại.
Vận dụng 1, Giải quyết tình huống mở đầu., GV cho HS giải quyết tình huống mở đầu theo cá nhân hoặc nhóm 2 người.
Ví dụ 4, Vận dụng công thức thể tích hình cầu vào bài toán thực tế., GV cho HS tìm hiểu và trình bày lại.
Vận dụng 2, Áp dụng công thức tính diện tích mặt cầu vào bài toán thực tế., GV cho HS hoạt động cá nhân hoặc nhóm.
4 TRẢ LỜI/ HƯỚNG DẪN/ GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
10.7.
Bán kính (cm), Diện tích mặt cầu ($cm^2$), Thể tích hình cầu ($cm^3$)
3, $36\pi$, $36\pi$
5, $100\pi$, $\frac{500}{3}\pi$
9, $324\pi$, $972\pi$
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT Củng cố và rèn luyện các kĩ năng: – Tính diện tích xung quanh, thể tích hình trụ, hình nón. – Tính diện t
LUYỆN TẬP CHUNG (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
Củng cố và rèn luyện các kĩ năng:
– Tính diện tích xung quanh, thể tích hình trụ, hình nón.
– Tính diện tích mặt cầu, thể tích hình cầu.
2 GỢI Ý TỔ CHỨC THỰC HIỆN
– GV nên mở đầu bài học nhằm kiểm tra kiến thức, kĩ năng của bài học trước sao cho HS hứng thú, nhẹ nhàng. Có thể sử dụng các hình ảnh, tạo những câu hỏi đố vui, trắc nghiệm,...
– GV yêu cầu HS đọc và trình bày lại lời giải các Ví dụ 1, Ví dụ 2. GV có thể tổ chức hoạt động cá nhân hoặc hoạt động nhóm.
– GV có thể lồng ghép, đan xen tổ chức chữa bài tập về nhà và hướng dẫn bài tập trong SGK.
3 TRẢ LỜI/HƯỚNG DẪN/GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP 10.11. a) Ta có $V = \pi R^2 h$ mà $2R = h$ nên $R = \frac{h}{2}$, do đó $V = \pi \left( \frac{h}{2} \right)^2 \cdot h =
3 TRẢ LỜI/HƯỚNG DẪN/GIẢI MỘT SỐ BÀI TẬP
10.11.
a) Ta có $V = \pi R^2 h$ mà $2R = h$ nên $R = \frac{h}{2}$, do đó $V = \pi \left( \frac{h}{2} \right)^2 \cdot h = \frac{\pi h^3}{4}$.
Chiều cao của hình trụ là: $h = \sqrt[3]{\frac{4V}{\pi}} = \sqrt[3]{\frac{4 \cdot 2\pi}{\pi}} = \sqrt[3]{8} = 2$ (cm).
b) Diện tích xung quanh của hình trụ là: $S_{xq} = 2\pi Rh = 2\pi \cdot \frac{h}{2} \cdot h = \pi h^2$ (cm²).
Diện tích hai đáy của hình trụ là: $2S_{đáy} = 2\pi R^2 = 2\pi \left( \frac{h}{2} \right)^2 = \frac{\pi h^2}{2}$ (cm²).
Diện tích toàn phần của hình trụ là:
$S_{tp} = S_{xq} + 2S_{đáy} = \pi h^2 + \frac{\pi h^2}{2} = \frac{3\pi h^2}{2} = \frac{3\pi 2^2}{2} = 6\pi$ (cm²).
10.12. Hình trụ to có: $R_1 = 7$ cm, $h_1 = 10$ cm; hình trụ bé có: $R_2 = 5$ cm, $h_2 = 10$ cm.
Thể tích của vòng bi bằng thép đó là:
$V = V_1 - V_2 = \pi R_1^2 h_1 - \pi R_2^2 h_2 = \pi \cdot 7^2 \cdot 10 - \pi \cdot 5^2 \cdot 10 = 240\pi$ (cm³).
10.13. Bán kính đường tròn đáy của hình nón là: $(35 - 20) : 2 = 7,5$ (cm).
Diện tích xung quanh của hình nón là: $S_1 = \pi Rl = \pi \cdot 7,5 \cdot 30 = 225\pi$ (cm²).
Diện tích phần vành mũ (hình vành khăn) là: $S_2 = \pi \left( \frac{35}{2} \right)^2 - \pi \cdot 7,5^2 = 250\pi$ (cm²).
Diện tích vải cần để làm chiếc mũ là: $S = S_1 + S_2 = 225\pi + 250\pi = 475\pi \approx 1,492,3$ (cm²).
10.14. Thể tích của một viên bi là: $V = \frac{4}{3}\pi R^3 = \frac{4}{3}\pi \left( \frac{2}{2} \right)^2 = \frac{4}{3}\pi$ (cm³).
Thể tích của năm viên bi là: $5 \cdot \frac{4}{3}\pi = \frac{20}{3}\pi$ (cm³).
Vì thể tích lượng nước tràn ra khỏi cốc bằng thể tích của năm viên bi nên lượng nước tràn ra khỏi cốc là $\frac{20}{3}\pi \approx 21$ cm³ nước.
10.15. Thể tích bồn chứa xăng là: $\pi \cdot \left( \frac{1,8}{2} \right)^2 \cdot 3,6 + \frac{4}{3}\pi \cdot \left( \frac{1,8}{2} \right)^3 = \frac{486\pi}{125} \approx 12,21$ (cm³).
10.16.
Nếu làm theo cách 1 thì chu vi đường tròn đáy là: $240$ cm.
Do đó: $R_1 = \frac{240}{2\pi} = \frac{120}{\pi}$ (cm).
Nếu làm theo cách 2 thì chu vi đường tròn đáy là 120 cm. Do đó: $R_2 = \frac{120}{2\pi} = \frac{60}{\pi}$ (cm). Suy ra $\frac{V_1}{V_2} = \frac{\pi R_1^2 h}{2\p
Nếu làm theo cách 2 thì chu vi đường tròn đáy là 120 cm.
Do đó: $R_2 = \frac{120}{2\pi} = \frac{60}{\pi}$ (cm).
Suy ra $\frac{V_1}{V_2} = \frac{\pi R_1^2 h}{2\pi R_2^2 h} = \frac{R_1^2}{2R_2^2} = \frac{1}{2}\left(\frac{R_1}{R_2}\right)^2 = \frac{1}{2} \cdot \left(\frac{120}{\pi} : \frac{60}{\pi}\right)^2 = 2$.
Trang 266
+2Ҥ7ĈӜ1*7+Ӵ&+¬1+75Ҧ,1*+,ӊ0 phương trình và vẽ đồ thị hàm số. Do đó có thể sử dụng GeoGebra để hỗ trợ tính toán và vẽ 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1 Về kiến t
+2Ҥ7ĈӜ1*7+Ӵ&+¬1+75Ҧ,1*+,ӊ0
phương trình và vẽ đồ thị hàm số. Do đó có thể sử dụng GeoGebra để hỗ trợ tính toán và vẽ
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1 Về kiến thức
.
Sử dụng phần mềm GeoGebra để giải phương trình một ẩn, giải hệ hai phương trình
bậc nhất hai ẩn và vẽ đồ thị của hàm số.
1.2 Về kĩ năng (năng lực)
.
Rèn luyện năng lực sử dụng công cụ và phương tiện học toán. - Bồi dưỡng hứng thú học tập, ý thức làm việc nhóm, ý thức tìm tòi, khám phá và sáng tạo cho HS.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1 Chuẩn bị trước khi lên lớp
.
Chuẩn bị máy tính có cài đặt phần mềm GeoGebra hoặc có kết nối Internet. 2.2 Những điểm cần lưu ý
.
Phần mềm GeoGebra cung cấp chức năng hiệu quả để giải các phương trình, hệ phương trình và vẽ đồ thị hàm số. Do đó có thể sử dụng GeoGebra để hỗ trợ tính toán và vẽ đồ thị hàm số, nhất là trong những trường hợp phức tạp.
Vì câu lệnh tiếng Việt không nhất quán ở từng phiên bản của GeoGebra nên trong SGK chúng tôi trình bày các câu lệnh tiếng Anh. GV cũng nên khuyến khích HS sử dụng câu lệnh tiếng Anh vì vừa ngắn gọn, gợi nghĩa, lại nhất quán. Tuy nhiên, để thuận lợi cho những HS không dùng được tiếng Anh, SGK có đưa ra chú ý về các câu lệnh tiếng Việt tương ứng (nhưng GV cần lưu ý cho HS là cú pháp lệnh tiếng Việt có thể khác nhau tuỳ phiên bản GeoGebra và hỗ trợ các em khi cần).
– Phần mềm GeoGebra cung cấp chức năng hiệu quả để giải các phương trình, hệ
Phân bổ thời gian: 02 tiết.
VẼ HÌNH ĐƠN GIẢN VỚI PHẦN MỀM GEOGEBRA (2 TIẾT) 1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT 1.1. Về kiến thức – Nhớ được các định nghĩa của đường tròn, hình quạt tròn, đường
VẼ HÌNH ĐƠN GIẢN VỚI PHẦN MỀM GEOGEBRA (2 TIẾT)
1 MỤC TIÊU VÀ YÊU CẦU CẦN ĐẠT
1.1. Về kiến thức
– Nhớ được các định nghĩa của đường tròn, hình quạt tròn, đường tròn nội tiếp và đường tròn ngoại tiếp tam giác.
Nhớ được các tính chất của các hình khối đã học như: hình cầu, hình nón và hình trụ. 1.2 Về kĩ năng (năng lực) . Biết khởi động và đóng phần mềm, biết hiển thị
Nhớ được các tính chất của các hình khối đã học như: hình cầu, hình nón và hình trụ. 1.2 Về kĩ năng (năng lực)
.
Biết khởi động và đóng phần mềm, biết hiển thị dạng 3D của vùng làm việc trên màn hình GeoGebra.
Thành thạo sử dụng các nhóm công cụ để vẽ các hình, đối tượng đơn giản: góc với độ lớn cho trước, đường trung trực của một đoạn thẳng, đường phân giác của một góc, đường tròn đi qua ba điểm, đường tròn có tâm và đi qua một điểm cho trước.
Biết cách lưu hình vẽ thành các tệp dữ liệu. - Biết cách sử dụng phần mềm kiểm tra các tính chất đã học của các hình: như hai đường vuông góc hoặc đo độ dài các đoạn thẳng, đo số đo các góc.
2 NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI CHUẨN BỊ BÀI GIẢNG
2.1 Chuẩn bị trước khi lên lớp
.
Chuẩn bị đầy đủ máy tính được cài phần mềm GeoGebra Classic 5 (hoặc phiên bản mới hơn).
Chuẩn bị máy in (nếu có thể). 2.2 Vấn đề có thể khó
.
- GV có thể không đủ thời gian giới thiệu chức năng của các nhóm công cụ trên giao diện GeoGebra. Trong trường hợp đó, GV sử dụng máy chiếu để trực tiếp hướng dẫn từng bước cho HS thực hiện các thao tác ban đầu.
Trong trường hợp, cơ sở vật chất không thể trang bị đủ số lượng máy tính, GV có thể tận dụng tiết dạy này để dạy HS vẽ các hình, đối tượng đơn giản bằng các dụng cụ học tập.
2.3 Những điểm cần lưu ý khác
.
GV có thể linh hoạt thời gian, có thể tăng hoặc giảm các hoạt động hoặc thực hành thêm các bài tập mới.
GV có thể tổ chức nhiều hoạt động cho HS, giúp giờ học sôi nổi, cuốn hút và hào hứng. - Nội dung bài giảng có thể được thiết kế đan xen với các hoạt động của GV và HS.
– GV có thể tổ chức nhiều hoạt động cho HS, giúp giờ học sôi nổi, cuốn hút và hào hứng.
3.1 Thực hiện các cấu phần chính của bài học
.
Thời lượng: 02 tiết.
VẼ ĐƯỜNG TRÒN NGOẠI TIẾP VÀ ĐƯỜNG TRÒN NỘI TIẾP TAM GIÁC CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN Giới thiệu (5 phút), – HS thấy được sự thú vị khi
VẼ ĐƯỜNG TRÒN NGOẠI TIẾP VÀ ĐƯỜNG TRÒN NỘI TIẾP TAM GIÁC
CẤU PHẦN, MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU, GỢI Ý THỰC HIỆN, ĐÁP ÁN
Giới thiệu (5 phút), – HS thấy được sự thú vị khi được vẽ chính xác các đường tròn ngoại tiếp và đường tròn nội tiếp một tam giác và kiểm tra các tính chất của chúng như số đo các góc bằng máy tính, đo được bán kính của các đường tròn này. – HS biết cách khởi động phần mềm và chọn ngôn ngữ cho giao diện (tiếng Việt hoặc tiếng Anh)., – GV mở phần mềm GeoGebra Classic 5 và giới thiệu sơ lược về các vùng làm việc và thanh công cụ. – Giới thiệu tính năng của các nhóm công cụ cơ bản trên thanh công cụ. – Hướng dẫn cách thiết lập giao diện tiếng Việt nếu cần, tắt hệ trục toạ độ và lưới ô vuông trên màn hình.
HD1. Vẽ đường tròn ngoại tiếp tam giác (10 phút), Yêu cầu HS biết cách sử dụng các nhóm công cụ đường thẳng và đường tròn để vẽ được một đường tròn ngoại tiếp một tam giác cho trước., – GV yêu cầu HS nhắc lại định nghĩa của đường tròn ngoại tiếp một tam giác. – Hướng dẫn HS vẽ tam giác $ABC$ trên vùng làm việc của GeoGebra. – Hướng dẫn HS dùng nhóm công cụ vẽ đường tròn đi qua ba đỉnh $A, B, C$ của tam giác vừa vẽ được và hiển thị tâm của đường tròn. – GV có thể hỏi HS có cách nào vẽ được tâm $O$ của đường tròn ngoại tiếp $ABC$ trước và sau đó vẽ đường tròn $(O, OA)$ không?
(5 phút), Yêu cầu HS sử dụng nhóm công cụ vẽ các đường đặc biệt để kiểm tra tâm đường tròn ngoại tiếp một tam giác nằm trên trung trực ba cạnh của tam giác., – Điểm $D$ nằm trên trung trực các đoạn thẳng $AB, BC, CA$. – Hướng dẫn HS vẽ trung trực của ba đoạn thẳng trên.
HD2. Vẽ đường tròn nội tiếp tam giác (20 phút), Yêu cầu HS biết cách sử dụng nhóm công cụ đường thẳng và đường tròn để vẽ được một đường tròn nội tiếp một tam giác cho trước., – GV yêu cầu HS nhắc lại định nghĩa đường tròn nội tiếp một tam giác và cách xác định tâm của đường tròn này. – Hướng dẫn HS vẽ tam giác $ABC$ và ba đường phân giác của tam giác $ABC$.
– Hướng dẫn HS vẽ tâm đường tròn nội tiếp tam giác $ABC$ và vẽ đường tròn này. Câu hỏi (5 phút), Yêu cầu HS sử dụng nhóm công cụ vẽ đường thẳng đặc biệt để kiểm
– Hướng dẫn HS vẽ tâm đường tròn nội tiếp tam giác $ABC$ và vẽ đường tròn này.
Câu hỏi (5 phút), Yêu cầu HS sử dụng nhóm công cụ vẽ đường thẳng đặc biệt để kiểm tra một điểm có nằm trên phân giác một góc hay không?, – Điểm $D$ nằm trên đường phân giác góc $A$. – GV Hướng dẫn HS vẽ đường phân giác góc $A$. – GV có thể yêu cầu HS tìm khoảng cách từ $D$ đến ba cạnh của tam giác $ABC$ bằng công cụ tính độ dài đoạn thẳng.
2. VẼ HÌNH QUẠT TRÒN, HÌNH CẦU, HÌNH NÓN, HÌNH TRỤ
HD3. Vẽ hình quạt tròn (15 phút), – Yêu cầu HS biết cách vẽ một góc với số đo cho trước. – Yêu cầu HS sử dụng nhóm công cụ đường tròn để vẽ được một hình quạt tròn với góc ở tâm cho trước., – GV yêu cầu HS nhắc lại thế nào là một hình quạt tròn. – Hướng dẫn học sinh vẽ góc $ABA'$ với số đo bằng $70^{\circ}$. – Hướng dẫn HS vẽ hình quạt tròn tâm $B$ với cung $AA'$.
HD4. Vẽ hình cầu, hình nón, hình trụ (25 phút), – Yêu cầu HS biết hiển thị dạng 3D của vùng làm việc trên GeoGebra. – Yêu cầu HS biết sử dụng các nhóm công cụ để vẽ các hình khối 3D., – Hướng dẫn HS hiển thị dạng 3D của vùng làm việc trên GeoGebra và giới thiệu các yếu tố trên màn hình 3D đó. – Yêu cầu HS sử dụng nhóm công cụ vẽ hình 3D để vẽ: mặt cầu biết tâm và đi qua một điểm cho trước; mặt cầu biết tâm và bán kính cho trước, mặt nón biết tâm, đỉnh và bán kính đáy; mặt trụ biết tâm và bán kính các đáy.
Thực hành (5 phút), – Yêu cầu HS trình bày lại được cách vẽ đường tròn ngoại tiếp một tam giác cho trước. – Yêu cầu HS vẽ được đường tròn với tâm và bán kính cho trước, vẽ được các tiếp tuyến của đường tròn đó., GV hướng dẫn HS thực hiện phần 1 và yêu cầu HS làm phần 2 ở nhà như bài tập về nhà.
GENE TRỘI TRONG CÁC THẾ HỆ LAI (2 TIẾT) Mục tiêu của hoạt động này là giúp HS kiểm chứng lại các định luật của Menden về tỉ lệ kiểu gene và kiểu hình trong các
GENE TRỘI TRONG CÁC THẾ HỆ LAI (2 TIẾT)
Mục tiêu của hoạt động này là giúp HS kiểm chứng lại các định luật của Menden về tỉ lệ kiểu gene và kiểu hình trong các thế hệ lai khi lai hai bố, mẹ khác nhau về một cặp tính trạng thuần chủng. Hai phương pháp được dùng là mô phỏng và tính xác suất theo các quy tắc tính xác suất đã được giới thiệu ở Chương VIII.
Một số vấn đề cần lưu ý:
Các đồng xu thực hiện mô phỏng phải cân đối đồng chất. Khi mô phỏng thì tỉ lệ tần số tương đối (hay xác suất thực nghiệm) của các kiểu gene, kiểu hình không hoàn toàn trùng khớp theo đúng như định luật Menden. Tuy nhiên, khi số lần thực nghiệm càng lớn thì tỉ lệ này càng gần với tỉ lệ về kiểu gene, kiểu hình trong định luật Menden.
Bốn phương án tổ hợp trong "Bảng 4. Các phương án tổ hợp" là các kết quả đồng khả năng, vì vậy khi tính xác suất ta chỉ việc áp dụng định nghĩa dạng cổ điển.
Trang 273
Trang 274
Trang 275
Trang 276
Trang 277
Trang 278
Trang 279
Trang 280
cover-last