II. PHẦN LÀM VĂN:

Câu 1: 

     Trong xã hội hiện đại, lối sống chủ động đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự thành công và hạnh phúc của mỗi người. Sống chủ động có nghĩa là không chờ đợi cơ hội đến mà biết tự tạo ra cơ hội cho bản thân, không thiết bị động trước hoàn cảnh mà biết cách thích ứng và vượt qua thử thách. Những người thành công luôn có kế hoạch rõ ràng, biết cách đặt mục tiêu và thực hiện chúng. Chính sự chủ động giúp con người làm chủ nhịp sống của mình, tránh được những rủi ro do trì hoãn hoặc phụ thuộc vào người khác. Trong công việc, chủ động giúp ta sáng tạo, nắm bắt thời cơ, nâng cao năng suất lao động. Trong cuộc sống, chủ động giúp ta mạnh mẽ, không bị cuốn theo những biến động mà vẫn giữ vững được ý chí và bản lĩnh. Tuy nhiên, để sống chủ động, mỗi người cần rèn luyện tinh thần trách nhiệm, sự thể hiện và khả năng thích nghi linh hoạt. Khi biết chủ động trong mọi công việc, chúng ta sẽ làm chủ tương lai, biến ước mơ thành hiện thực và tận hưởng cuộc sống một cách trọn vẹn.

Câu 2:

     Bài thơ trên là một đoạn trích trong "Cảnh ngày hè" của Nguyễn Trãi, một tác phẩm tiêu biểu có thể hiện vẻ đẹp thiên nhiên và tấm lòng yêu nước, thương dân của tác giả. Qua bài thơ, Nguyễn Trãi không chỉ vẽ nên một bức tranh mùa hè sinh động mà còn bộc lộ tâm hồn thanh cao, lòng mong mỏi về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân. Bằng ngôn ngữ tinh tế, giàu hình ảnh, tác giả đã khéo léo khắc họa một không gian thanh bình, trù phú, nơi con người hòa mình vào thiên nhiên tươi đẹp.

     Bức tranh thiên nhiên ngày hè sống động

Bài thơ mở ra bằng một không gian mùa hè thoáng đãng:

      "Rồi hóng mát thuở ngày trường.

       Hoè lục đùn đùn tán rợp trương".

Mở đầu bài thơ là hình ảnh "hóng mát thuở ngày trường". Chỉ một cụm từ ngắn gọn, tác giả đã gợi lên cái nóng oi ả của mùa hè, đồng thời hé lộ tâm trạng thư thái, an nhàn của con người. Giữa trưa hè nóng bức, được ngồi dưới bóng cây hóng mát, tận hưởng làn gió nhẹ. Câu thơ gợi nhớ đến những buổi trưa hè êm đềm ở làng quê Việt Nam, nơi lũ trẻ thường rủ nhau ra gốc đa đầu làng hóng mát, chơi đùa. Màu xanh của lá hoè như đang trào dâng, lan tỏa, phủ kín cả một khoảng không gian rộng lớn. Cách sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh giúp người đọc cảm nhận được sức sống tràn đầy của mùa hè.

     Tiếp đến, bức tranh thiên nhiên mùa hè hiện lên với những gam màu tươi tắn, rực rỡ. "Hoè lục đùn đùn tán rợp trương", "Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ", sắc đỏ của hoa thạch lựu như những đốm lửa nhỏ, bừng sáng cả một góc hiên nhà. "Hồng liên trì đã ngát mùi hương", hương thơm ngào ngạt của hoa sen hồng lan tỏa khắp mặt hồ, mang đến cảm giác thư thái, dễ chịu. Tất cả những hình ảnh ấy đã tạo nên một bức tranh mùa hè đầy màu sắc, đầy sức sống.

     Không chỉ có thiên nhiên, cuộc sống sinh hoạt của con người cũng được tác giả khắc họa một cách sinh động. "Lao xao chợ cá làng ngư phủ", âm thanh lao xao của chợ cá, tiếng nói cười của người dân làng chài vang vọng cả một vùng quê. "Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương", tiếng ve kêu râm ran trên những tán cây, hòa cùng ánh hoàng hôn buông xuống, tạo nên một bản nhạc đồng quê êm đềm, sâu lắng.

     Đặc biệt, câu thơ 

      "Lẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,

       Dân giàu đủ khắp đòi phương"

Đã thể hiện ước mơ về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho toàn dân. Ngu cầm là cây đàn của vua Thuấn, một vị vua hiền minh trong truyền thuyết. Tiếng đàn của vua Thuấn có thể cảm hóa lòng người, mang đến sự hòa bình, thịnh vượng cho đất nước. Tác giả đã mượn hình ảnh cây đàn Ngu cầm để gửi gắm ước mơ về một xã hội công bằng, ấm no, nơi mọi người dân đều được hưởng cuộc sống hạnh phúc.

     Đoạn thơ trên là một bức tranh mùa hè tuyệt đẹp, không chỉ thể hiện tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống của tác giả mà còn gửi gắm những ước mơ cao đẹp về một xã hội thái bình, thịnh vượng. Bằng bút pháp nghệ thuật tài hoa, ngôn ngữ tinh tế, giàu hình ảnh, tác giả đã tạo nên một tác phẩm thơ đặc sắc, có giá trị thẩm mỹ và giá trị nhân văn sâu sắc.

I. ĐỌC - HIỂU:

Câu 1:

- Thể thơ của văn bản trên là: Thất ngôn bát cú đường luật 

Câu 2:

- Những hình ảnh nói về nét sinh hoạt hàng ngày đạm bạc, thanh cao của tác giả là:

   "Thu ăn măng trúc, đông ăn giá

    Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao"

Câu 3: 

- Biện pháp tu từ liệt kê có trong hai câu thơ:

  "Một mai, một cuốc, một cần câu

   Thơ thẩn dầu ai vui thú nào"

Là: một mai, một cuốc, một cần câu

- Tác dụng: Nhấn mạnh sự ung dung, thanh thản của Nguyễn Bỉnh Khiêm trong cuộc sống điền viên.

Câu 4:

  "Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ

   Người khôn, người đến chốn lao xao"

Quan niệm “dại – khôn" của Nguyễn Trãi trong hai câu thơ không chỉ thể hiện tư tưởng triết lý sâu sắc mà còn phản ánh nhân cách thanh cao của ông, ông có mục đích, thể hiện tâm hồn trong sạch và khí phách của một bậc đại trí.

Câu 5:

- Nguyễn Bỉnh Khiêm là một bậc trí giả coi thường lợi ích, hướng đến cuộc sống thanh cao, an nhàn. Ông chọn cách sống hòa hợp với thiên nhiên, giữ tâm hồn thanh thản, không phú quý phù du. Nhân cách của ông thể hiện trí tuệ sáng suốt. Biết đủ, biết thảnh thơi tìm đến thiên nhiên . Điều đó cho thấy một con người có tâm hồn cao đẹp, đáng kính trọng.