Tiến hóa nhỏ là sự biến đổi tần số alen và thành phần kiểu gen trong quần thể qua các thế hệ, diễn ra trong phạm vi quần thể. Tiến hóa lớn là quá trình hình thành loài mới và các nhóm phân loại trên loài, diễn ra trong thời gian dài.

Theo thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại, đặc điểm thích nghi được hình thành do đột biến và biến dị tổ hợp tạo ra nguồn biến dị di truyền. Dưới tác động của chọn lọc tự nhiên, các cá thể có đặc điểm thích nghi được giữ lại và sinh sản nhiều hơn, làm cho đặc điểm đó ngày càng phổ biến trong quần thể.

Các nhân tố sinh thái vô sinh có thể tác động đến đời sống loài cá gồm: nhiệt độ, ánh sáng, nồng độ oxy hòa tan trong nước và dòng chảy. Nhân tố hữu sinh gồm: nguồn thức ăn, thực vật thủy sinh, sinh vật cùng loài và kẻ thù.

Dựa vào đặc điểm cá hoạt động ban ngày, sống ở vùng nước giàu oxy, chịu lạnh kém và thường trú ẩn ban đêm, bể cá cần được thiết kế có hệ thống sục khí để tăng oxy, duy trì nhiệt độ ổn định, có ánh sáng phù hợp theo chu kì ngày – đêm và bố trí cây thủy sinh, hốc đá làm nơi trú ẩn.

Sơ đồ thể hiện các kỉ Cambrian, Ordovician và Cretaceous. Trong đó, kỉ Cambrian và Ordovician thuộc Đại Cổ sinh, còn kỉ Cretaceous thuộc Đại Trung sinh. Sự kiện nổi bật trong kỉ Cambrian là “bùng nổ sự sống Cambrian”, khi nhiều nhóm sinh vật đa bào xuất hiện nhanh chóng và phong phú. Loài người xuất hiện ở Đại Tân sinh, thuộc kỉ Đệ Tứ, đánh dấu bước phát triển cao của sinh giới.

Sơ đồ thể hiện các kỉ Cambrian, Ordovician và Cretaceous. Trong đó, kỉ Cambrian và Ordovician thuộc Đại Cổ sinh, còn kỉ Cretaceous thuộc Đại Trung sinh. Sự kiện nổi bật trong kỉ Cambrian là “bùng nổ sự sống Cambrian”, khi nhiều nhóm sinh vật đa bào xuất hiện nhanh chóng và phong phú. Loài người xuất hiện ở Đại Tân sinh, thuộc kỉ Đệ Tứ, đánh dấu bước phát triển cao của sinh giới.

Chọn lọc tự nhiên không thể tạo ra một sinh vật thích nghi với tất cả các kiểu môi trường vì mỗi môi trường có điều kiện sống khác nhau. Sự thích nghi chỉ mang tính tương đối và phù hợp với điều kiện nhất định. Ngoài ra, giữa các đặc điểm thích nghi thường có sự đánh đổi, nên sinh vật không thể hoàn hảo trong mọi hoàn cảnh.

Loài mới có thể được hình thành thông qua các con đường như cách li địa lí, cách li sinh thái, cách li tập tính hoặc cách li sinh sản. Khi quần thể bị cách li và tích lũy khác biệt di truyền qua thời gian dài, chúng có thể không còn giao phối được với nhau và hình thành loài mới.

Ở quần thể A, môi trường loại bỏ cá thể mang kiểu hình trội; ở quần thể B, môi trường loại bỏ cá thể mang kiểu hình lặn. Quần thể B sẽ bị tác động nhanh và mạnh hơn vì kiểu hình lặn chỉ biểu hiện ở trạng thái đồng hợp. Khi bị chọn lọc loại bỏ, alen lặn sẽ giảm nhanh trong quần thể, làm thay đổi tần số alen rõ rệt. Trong khi đó, alen trội có thể vẫn tồn tại ở trạng thái dị hợp nên bị loại bỏ chậm hơn.