Văn bản giới thiệu các phương tiện di chuyển truyền thống của các dân tộc thiểu số Việt Nam trước kia. Đối với các dân tộc miền núi phía Bắc, việc vận chuyển chủ yếu dựa vào sức người (đeo gùi, quẩy tấu) hoặc sức gia súc (ngựa thồ). Ở khu vực Tây Nguyên, voi và thuyền độc mộc đóng vai trò quan trọng trong đời sống và giao thương. Những phương tiện này không chỉ phù hợp với địa hình hiểm trở mà còn thể hiện sự sáng tạo và nét văn hóa đặc trưng của từng cộng đồng dân tộc

Văn bản "Phương tiện vận chuyển của các dân tộc thiểu số Việt Nam ngày xưa" đã tái hiện sinh động bức tranh sinh hoạt gắn liền với địa hình của các cộng đồng dân tộc. Đối với các dân tộc miền núi phía Bắc, do đặc thù địa hình dốc và hiểm trở, phương thức vận chuyển thô sơ nhất là đi bộ và dùng sức người với chiếc gùi đeo vai. Bên cạnh đó, ngựa thồ đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc vận chuyển hàng hóa đường dài và đi chợ phiên. Di chuyển sang vùng Tây Nguyên, ta lại thấy sự xuất hiện của voi và ngựa như những trợ thủ đắc lực trong đời sống và vận tải. Đặc biệt, đối với những khu vực có hệ thống sông suối dày đặc, các dân tộc đã sáng tạo ra các loại bè mảng bằng tre nứa hoặc thuyền độc mộc được đục từ những thân cây lớn. Thuyền độc mộc không chỉ là phương tiện di chuyển mà còn là nét văn hóa đặc trưng của cư dân vùng sông nước. Nhìn chung, dù ở bất cứ đâu, các phương tiện vận chuyển xưa đều cho thấy sự sáng tạo, khéo léo và tinh thần chinh phục thiên nhiên của các dân tộc thiểu số. Những phương tiện ấy đã góp phần quan trọng trong việc hình thành nên bản sắc văn hóa đa dạng của dân tộc Việt Nam.

Văn bản "Ghe xuồng Nam Bộ" cung cấp cái nhìn chi tiết về sự đa dạng và vai trò quan trọng của các phương tiện giao thông đường thủy tại vùng sông nước miền Tây. Tác giả phân loại cụ thể các loại ghe (ghe bầu, ghe cửa, ghe lườn...) và xuồng (xuồng ba lá, xuồng năm quăng...) dựa trên đặc điểm cấu tạo và mục đích sử dụng. Qua đó, bài viết không chỉ giới thiệu về một loại hình phương tiện mà còn tôn vinh nét đẹp văn hóa, sự sáng tạo và khả năng thích nghi của con người Nam Bộ với môi trường tự nhiên đặc thù.

Văn bản "Ghe xuồng Nam Bộ" là một bài giới thiệu súc tích nhưng đầy đủ về hệ thống phương tiện di chuyển trên sông nước của người dân miền Tây. Mở đầu, tác giả khẳng định tầm quan trọng của ghe xuồng trong đời sống sinh hoạt và kinh tế tại vùng đất này. Tiếp theo, văn bản đi sâu vào phân loại các loại xuồng phổ biến như xuồng ba lá, xuồng tam bản, xuồng vỏ lãi... với những đặc điểm cấu tạo riêng biệt phù hợp cho việc đi lại trong kênh rạch nhỏ. Bên cạnh đó, các loại ghe có kích thước lớn hơn như ghe bầu, ghe chài, ghe lồng cũng được nhắc đến với chức năng chính là vận chuyển hàng hóa đường dài và buôn bán trên sông. Tác giả không chỉ mô tả hình dáng mà còn làm nổi bật sự gắn bó mật thiết giữa con người với phương tiện này – coi đó như những "ngôi nhà di động" trên sông. Cuối cùng, bài viết khẳng định ghe xuồng chính là một nét di sản văn hóa, minh chứng cho sự sáng tạo và thích nghi tuyệt vời của con người trước điều kiện tự nhiên đặc thù. Đây là tư liệu quý giá giúp chúng ta hiểu rõ hơn về nền văn minh sông nước Nam Bộ.