Câu 1. (2.0 điểm)

Bài thơ "Than đạo học" của Tú Xương là tiếng khóc xót xa trước sự suy tàn của Nho học đầu thế kỷ XX. Về nội dung, bài thơ vẽ bức tranh bệ rạc của đạo học khi thực dân Pháp cải cách thi cử: người học bỏ dở "Mười người đi học, chín người thôi", sách ế khiến "Cô hàng bán sách lim dim ngủ", thầy đồ thất thế "nhấp nhổm ngồi". Kẻ sĩ mất khí phách "rụt rè gà phải cáo", trường thi bát nháo "liều lĩnh đấm ăn xôi". Qua đó, Tú Xương bày tỏ nỗi đau của nhà Nho chân chính trước thời cuộc và thái độ mỉa mai với những kẻ làm ô uế chốn văn chương. Về nghệ thuật, bài thơ dùng thể thất ngôn bát cú Đường luật nhưng ngôn ngữ bình dị, đời thường. Các từ láy "lim dim, nhấp nhổm, rụt rè, liều lĩnh" gợi hình, giàu sức biểu cảm. Giọng thơ châm biếm sâu cay kết hợp tự trào "Trình có ông tiên, thứ chỉ tôi" tạo nên tiếng cười ra nước mắt. Bài thơ vừa mang giá trị hiện thực, vừa thể hiện tấm lòng của Tú Xương với đạo học dân tộc.

Khoảng 198 chữ

---

Câu 2. (4.0 điểm)

Học tập là con đường ngắn nhất dẫn con người đến thành công. Thế nhưng, ý thức học tập của một bộ phận học sinh hiện nay đang là vấn đề đáng báo động.

Ý thức học tập là sự tự giác, chủ động và trách nhiệm của mỗi học sinh trong quá trình tiếp thu tri thức, rèn luyện kỹ năng. Người có ý thức học tập tốt sẽ luôn chăm chỉ, tìm tòi, không ngại khó khăn và biết đặt mục tiêu rõ ràng cho tương lai.

Thực tế hiện nay, bên cạnh nhiều học sinh chăm ngoan, hiếu học, vẫn còn một bộ phận lơ là, chểnh mảng. Biểu hiện rõ nhất là tình trạng học đối phó, học vì điểm số. Nhiều em đến lớp nhưng không chú ý nghe giảng, làm việc riêng, ngủ gật. Về nhà, các em dành thời gian cho mạng xã hội, game online nhiều hơn sách vở. Hiện tượng quay cóp, sử dụng tài liệu trong thi cử vẫn diễn ra. Đáng buồn hơn, một số học sinh xem việc học là gánh nặng, học vì bị ép buộc chứ không xuất phát từ đam mê. Thái độ "được chăng hay chớ" khiến kiến thức hổng, kỹ năng yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai.

Nguyên nhân của thực trạng trên đến từ nhiều phía. Về khách quan, sự phát triển của công nghệ khiến học sinh dễ xao nhãng. Chương trình học còn nặng, áp lực thi cử lớn khiến nhiều em chán nản. Về chủ quan, nhiều em chưa xác định được mục đích học tập, thiếu kỹ năng tự học, dễ bị cám dỗ bởi thú vui nhất thời. Gia đình đôi khi quá nuông chiều hoặc đặt kỳ vọng quá cao, vô tình tạo áp lực ngược.

Hậu quả của việc thiếu ý thức học tập rất nghiêm trọng. Trước mắt, kết quả học tập sa sút, mất gốc kiến thức. Lâu dài, các em sẽ thiếu năng lực cạnh tranh, khó tìm việc làm, trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội. Đất nước sẽ thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao để phát triển.

Để khắc phục, bản thân mỗi học sinh cần xác định đúng đắn mục tiêu: học để làm người, để lập thân, lập nghiệp. Phải rèn tính tự giác, kỷ luật, biết sắp xếp thời gian hợp lý giữa học và chơi. Nhà trường cần đổi mới phương pháp dạy học, tăng tính thực tiễn, khơi gợi hứng thú. Gia đình phải đồng hành, định hướng chứ không áp đặt. Xã hội cần tạo môi trường học tập lành mạnh, tôn vinh giá trị của tri thức.

"Trên con đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng". Mỗi học sinh hôm nay hãy thắp lên ngọn lửa đam mê học tập, bởi đó chính là chìa khóa mở cánh cửa tương lai. Chỉ khi có ý thức học tập đúng đắn, chúng ta mới không phải "than" cho sự học như Tú Xương đã từng than cho đạo học một thời.

Câu 1. Thể thơ

Bài thơ "Than đạo học" được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Bài có 8 câu, mỗi câu 7 chữ, niêm luật chặt chẽ.

Câu 2. Đề tài

Đề tài của bài thơ là sự suy tàn của Nho học vào cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, khi thực dân Pháp thay đổi chương trình thi cử, chữ Quốc ngữ và chữ Pháp dần thay thế chữ Hán.

Câu 3. Vì sao tác giả cho rằng "Đạo học ngày nay đã chán rồi"?

Vì thời cuộc thay đổi: thực dân Pháp cải cách thi cử, bớt chữ Hán, tăng chữ Quốc ngữ. Người đi học ít dần, "Mười người đi học, chín người thôi". Cô bán sách ế khách "lim dim ngủ", thầy dạy tư "nhấp nhổm ngồi" vì không có học trò. Nho học mất vị thế, kẻ sĩ mất khí phách, trường thi trở nên bát nháo. Tất cả khiến Tú Xương ngán ngẩm cho cảnh đạo học suy vi.

Câu 4. Từ láy trong bài thơ

Tác giả dùng các từ láy: lim dim, nhấp nhổm, rụt rè, liều lĩnh. Các từ láy gợi hình, gợi cảm, khắc họa sinh động tình cảnh ế ẩm, bệ rạc của Nho học. Lim dim tả cảnh cô hàng sách vắng khách buồn ngủ; nhấp nhổm diễn tả tâm trạng sốt ruột, bất an của thầy khóa dạy tư; rụt rè lột tả sĩ khí hèn nhát "gà phải cáo"; liều lĩnh mỉa mai thói "đấm ăn xôi" ở trường thi. Từ láy làm giọng thơ châm biếm mà chua xót.

Câu 5. Nội dung bài thơ

Bài thơ là tiếng than xót xa, châm biếm của Tú Xương trước cảnh Nho học suy tàn. Tác giả vẽ bức tranh bệ rạc: người học bỏ dở, sách ế, thầy lo thất nghiệp, kẻ sĩ mất khí phách, trường thi hỗn loạn. Qua đó thể hiện nỗi đau của một nhà Nho chân chính trước thời cuộc, đồng thời phê phán sự lụn bại của đạo học và cả những kẻ làm hoen ố chốn văn chương. Hai câu kết "Trình có ông tiên, thứ chỉ tôi" vừa tự trào, vừa ngậm ngùi cho thân phận mình.

Câu 1.

→ Người kể chuyện là nhân vật “tôi” (người em mồ côi), kể ở ngôi thứ nhất.

Câu 2.

→ Biển hiện lên dữ dội, hung hiểm, đáng sợ, đầy sóng gió và đe dọa con người.

Câu 3.

→ Chủ đề: Nỗi đau khổ, số phận oan nghiệt của con người bất hạnh và khát vọng được sống, được giải thoát.

Câu 4.

→ Các rán nước tượng trưng cho những thử thách, tai ương khắc nghiệt của kiếp người.

Câu 5.

→ Âm thanh: gầm réo, thét gào, nước sôi.

→ Gợi cảm xúc sợ hãi, căng thẳng, tuyệt vọng.

Câu 1.

→ Người kể chuyện là nhân vật “tôi” (người em mồ côi), kể ở ngôi thứ nhất.

Câu 2.

→ Biển hiện lên dữ dội, hung hiểm, đáng sợ, đầy sóng gió và đe dọa con người.

Câu 3.

→ Chủ đề: Nỗi đau khổ, số phận oan nghiệt của con người bất hạnh và khát vọng được sống, được giải thoát.

Câu 4.

→ Các rán nước tượng trưng cho những thử thách, tai ương khắc nghiệt của kiếp người.

Câu 5.

→ Âm thanh: gầm réo, thét gào, nước sôi.

→ Gợi cảm xúc sợ hãi, căng thẳng, tuyệt vọng.