Nguyễn Khuyến được mệnh danh là nhà thơ của dân quê, làng cảnh Việt Nam. Trong chùm ba bài thơ thu nức tiếng,Bài thơ không chỉ khắc họa vẻ đẹp tĩnh lặng, thanh khiết của vùng đồng bằng Bắc Bộ mà còn gửi gắm nỗi lòng u uẩn, đầy tâm sự của một bậc trí sĩ yêu nước thương dân.

Mở đầu bài thơ, tác giả giới thiệu một không gian nhỏ hẹp, quen thuộc của làng quê: "Ao thu lạnh lẽo nước trong veo Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo"Từ ngữ "lạnh lẽo" và "trong veo" gợi lên cái hồn cốt của mùa thu: sự tĩnh lặng và độ trong suốt của mặt nước. Hình ảnh "chiếc thuyền câu bé tẻo teo" tạo nên một sự tương xứng tuyệt đối với diện tích của chiếc ao thu. Cách gieo vần "eo" (tử vận) – một vần rất khó – đã được Nguyễn Khuyến sử dụng tài tình để gợi tả sự thu nhỏ, co lại của không giăn

"Sóng biếc theo làn hơi gợn tí Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo" Màu "biếc" của sóng hòa hợp với màu "vàng" của lá tạo nên một bảng màu cổ điển của hội họa phương Đông. Đặc biệt, nghệ thuật lấy động tả tĩnh được vận dụng bậc thầy: cái "gợn tí" của sóng và cái "khẽ đưa vèo" của lá vàng không làm không gian ồn ào hơn, mà trái lại, nó càng nhấn mạnh cái tĩnh lặng tuyệt đối của một buổi chiều thu vắng vẻ.

Tầm mắt tác giả hướng lên cao rồi lại trở về với thực tại: "Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt Ngõ trúc quanh co khách vắng teo" Màu "xanh ngắt" là đặc điểm riêng biệt của bầu trời thu trong thơ Nguyễn Khuyến – một sắc xanh sâu thẳm, thăm thẳm. Hình ảnh "ngõ trúc quanh co" kết hợp với cụm từ "khách vắng teo" gợi lên sự hiu quạnh,

Tựa gối ôm cần lâu chẳng được Cá đâu đớp động dưới chân bèo" Tư thế "tựa gối ôm cần" cho thấy việc câu cá chỉ là cái cớ, thực chất nhà thơ đang chìm đắm trong suy tư (đang "tĩnh"). Tiếng cá "đớp động" bất chợt làm người câu giật mình, điều này càng khẳng định không gian xung quanh quá đỗi yên ắng.

Thu điếu" không chỉ là một bài thơ tả cảnh ngụ tình mẫu mực mà còn là minh chứng cho tâm hồn thanh cao của Nguyễn Khuyến. Với ngôn ngữ giản dị, cách gieo vần độc đáo và nghệ thuật quan sát tinh tế, bài thơ đã chạm đến cái thần thái linh động nhất của mùa thu Việt Nam,

Trong bài thơ "Khi mùa mưa đến", cảm hứng của nhà thơ không chỉ đơn thuần là sự quan sát thiên nhiên mà còn là sự giao thoa tinh tế giữa đất trời và lòng ngườiCảm hứng trong bài thơ là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa cái tôi lãng mạn và cái tôi đầy trách nhiệm, tạo nên một bức tranh mùa mưa vừa đậm chất thơ, vừa nặng tình người

Câu này mang âm hưởng của sự bao dung mang một vẻ đẹp lãng mạn và đầy hi sinh