Câu 1. Các chỉ dẫn sân khấu trong đoạn trích là những lời ghi trong ngoặc đơn như: (xưng danh, hát, nói, than thở, đi ra – đi vào, cười, khóc…) → giúp thể hiện hành động, cảm xúc nhân vật khi diễn chèo. Câu 2. Trong lời xưng danh, Xúy Vân kể về thân phận mình: là người phụ nữ quê mùa, lấy chồng nhưng không hạnh phúc, cuộc đời buồn tủi. → Qua đó thấy đặc điểm sân khấu chèo: nhân vật tự xưng danh, kể trực tiếp hoàn cảnh, tâm trạng bằng lời hát. Câu 3. Những câu hát cho thấy ước mơ của Xúy Vân là có cuộc sống gia đình bình dị, hạnh phúc: “Chờ cho bông lúa chín vàng, Để anh đi gặt, để nàng mang cơm.” → Ước mơ giản đơn: vợ chồng yêu thương, cùng lao động. Câu 4. Thực tế cuộc sống của Xúy Vân trong gia đình chồng là cô đơn, không được yêu thương, hôn nhân gượng ép. Điều đó được thể hiện qua những câu hát than thân, trách phận, buồn tủi về cảnh chồng lạnh nhạt, cuộc sống không như mong muốn. Câu 5. Xúy Vân “phụ Kim Nham, say đắm Trần Phương” vì cuộc hôn nhân với Kim Nham không có tình yêu, nàng khao khát được yêu thương thật sự. Chính sự cô đơn và bế tắc đã khiến nàng tìm lối thoát sai lầm. Câu 6. Theo em, Xúy Vân đáng thương hơn đáng trách. Nàng là người phụ nữ có ước mơ hạnh phúc nhưng bị ràng buộc bởi lễ giáo và hôn nhân không tình yêu. Tuy có sai lầm, nhưng nguyên nhân sâu xa là do hoàn cảnh xã hội phong kiến bất công. Câu 7. Nếu sống ở thời hiện đại, Xúy Vân có thể chủ động lựa chọn hôn nhân, lên tiếng bảo vệ hạnh phúc của mình. Nàng cũng có thể tìm sự chia sẻ, giúp đỡ từ gia đình và xã hội để thoát khỏi bi kịch thay vì chọn con đường sai lầm.

• Không gian nhà/rừng (trục ngang): Tượng trưng cho không gian sinh tồn hàng ngày, gắn liền với đời sống vật chất, chiến đấu và sinh hoạt của cộng đồng người Ê-đê. Đây là không gian của những cuộc chiến tranh giành vinh quang, của cải và vợ.
• Không gian của trời (trục dọc): Tượng trưng cho thế giới thần linh, cõi thiêng liêng, nơi cư ngụ của các vị thần và Nữ Thần Mặt Trời. Đây là không gian mà người anh hùng khao khát vươn tới để thể hiện sức mạnh phi thường và khát vọng vĩnh cửu.

Không gian nhà/rừng (trục ngang): Tượng trưng cho không gian sinh tồn hàng ngày, gắn liền với đời sống vật chất, chiến đấu và sinh hoạt của cộng đồng người Ê-đê. Đây là không gian của những cuộc chiến tranh giành vinh quang, của cải và vợ. Không gian của trời (trục dọc): Tượng trưng cho thế giới thần linh, cõi thiêng liêng, nơi cư ngụ của các vị thần và Nữ Thần Mặt Trời. Đây là không gian mà người anh hùng khao khát vươn tới để thể hiện sức mạnh phi thường và khát vọng vĩnh cửu.

Hành động Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời tượng trưng cho khát vọng chinh phục tự nhiên, mở rộng quyền lực và uy tín của người anh hùng, đồng thời thể hiện mong muốn mang lại sự phồn thịnh, ánh sáng và sự sống cho cộng đồng

Mặt trời thường tượng trưng cho sự sống, sức mạnh, quyền lực, ánh sáng, hy vọng và sự tái sinh trong nhiều nền văn hóa.

Phần chia tay là đỉnh cao của cuộc đối thoại, bộc lộ sâu sắc nhất tình cảm và tính cách của Héc-to và Ăng-đrô-mác. Héc-to: Trước khi ra trận, Héc-to cầu nguyện cho con trai, thể hiện tình phụ tử sâu sắc. Chàng an ủi vợ, nhắc nhở về số phận đã được định đoạt, thể hiện sự kiên định và chấp nhận sứ mệnh anh hùng. Ăng-đrô-mác: Nàng khóc khi tiễn chồng, ôm chặt con, thể hiện sự đau đớn, lo âu tột cùng của người vợ phải chứng kiến chồng ra chiến trường đầy nguy hiểm. Nhận xét: Khoảnh khắc chia tay là sự giằng xé giữa tình cảm cá nhân và nghĩa vụ cộng đồng. Nó làm nổi bật phẩm chất anh hùng của Héc-to và sự hy sinh thầm lặng của Ăng-đrô-mác, đồng thời thể hiện quan niệm và thẩm mĩ của cộng đồng cổ đại về người anh hùng và thế giới.

Cuộc đối thoại giữa Héc-to và Ăng-đrô-mác là một trong những đoạn văn tiêu biểu nhất của sử thi, thể hiện rõ nét tính cách và phẩm chất cao đẹp của hai nhân vật. Héc-to: Là một anh hùng dũng mãnh, sẵn sàng chiến đấu vì vinh quang của thành Tơ-roa và cộng đồng. Tuy nhiên, trong cuộc đối thoại, Héc-to còn bộc lộ là một người chồng, người cha giàu tình cảm. Chàng thấu hiểu nỗi lo lắng của vợ, nhưng vẫn đặt trách nhiệm với dân tộc lên hàng đầu, thể hiện sự dũng cảm và tinh thần trách nhiệm cao cả. Ăng-đrô-mác: Là một người vợ hiền thục, yêu chồng tha thiết và lo sợ cho sự an nguy của Héc-to. Nàng đại diện cho những người phụ nữ trong thời chiến, phải đối mặt với sự mất mát và chia ly. Nàng mong muốn chồng ở lại để bảo vệ gia đình, nhưng cuối cùng vẫn tôn trọng quyết định của Héc-to, thể hiện tình yêu và sự hy sinh thầm lặng. Nhận xét: Cuộc đối thoại khắc họa hai nhân vật với những nét tính cách vừa mang tính sử thi (anh hùng, dũng cảm), vừa mang tính nhân văn (yêu thương gia đình, giàu tình cảm). Lời kể trang trọng, nhịp điệu chậm rãi cùng biện pháp so sánh, điệp ngữ làm nổi bật vẻ đẹp của các anh hùng sử thi.

Nhân vật sử thi được khắc họa với những đặc điểm cố định (tính ngữ cố định) nhằm mục đích ngợi ca, tôn vinh người anh hùng và giúp cho việc ghi nhớ, lưu truyền tác phẩm dễ dàng hơn trong môi trường diễn xướng dân gian. Lí do có tính ngữ cố định: Nhân vật sử thi thường là những anh hùng đại diện cho sức mạnh, phẩm chất lí tưởng của cộng đồng. Việc sử dụng tính ngữ cố định (ví dụ: "Héc-to dũng mãnh", "Ăng-đrô-mác hiền thục") giúp làm nổi bật những phẩm chất cao quý này một cách rõ nét và nhất quán. Trong môi trường diễn xướng dân gian (kể chuyện, hát xướng), tính ngữ cố định giúp người kể chuyện dễ dàng ghi nhớ và ứng tác, đồng thời giúp người nghe dễ theo dõi và cảm nhận về nhân vật. Tác dụng của việc khắc họa nhân vật: Góp phần xây dựng hình tượng người anh hùng lí tưởng, mang tầm vóc sử thi, đại diện cho sức mạnh và khát vọng của cộng đồng. Tạo nên giọng điệu ngợi ca, trang trọng, phù hợp với không khí thiêng liêng của sử thi. Thể hiện quan niệm và thẩm mĩ của cộng đồng thời cổ đại về người anh hùng và thế giới.

Đoạn trích "Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác" thể hiện không gian sử thi qua các chi tiết: Thành Tơ-roa: Nơi diễn ra cuộc gặp gỡ, là trung tâm của cộng đồng đang đối mặt với chiến tranh. Tường thành, cổng thành: Những địa điểm mang tính biểu tượng, là ranh giới giữa sự sống và cái chết, giữa hòa bình và chiến trận, nơi người anh hùng phải lựa chọn giữa gia đình và nghĩa vụ với thành bang. Qua các chi tiết đó, không gian sử thi được nhận xét là không gian rộng lớn, thiêng liêng, có tính chất công cộng, gắn liền với vận mệnh của cả cộng đồng, đối lập với không gian sinh hoạt cá nhân, đời thường.

1. Tìm những câu nói về trẻ em và tuổi thơ. Vì sao tác giả nhắc nhiều đến trẻ em và tuổi thơ? Văn bản nói trẻ em có lòng đồng cảm tự nhiên với mọi sự vật: chúng trò chuyện với chó mèo, hôn lên hoa lá, chơi với búp bê, và để ý những điều người lớn thường bỏ qua. Tác giả nhắc nhiều đến trẻ em vì trẻ em có tâm hồn hồn nhiên, trong sáng và giàu đồng cảm, đây chính là phẩm chất rất quan trọng của nghệ sĩ. Trẻ em giống như biểu tượng của cái đẹp và sự sáng tạo ban đầu.

2. Tác giả phát hiện điểm tương đồng nào giữa trẻ em và người nghệ sĩ? Sự khâm phục trẻ em dựa trên cơ sở nào? Điểm tương đồng: Trẻ em và người nghệ sĩ đều có lòng đồng cảm phong phú và khả năng cảm nhận cái đẹp trong mọi sự vật, dù lớn hay nhỏ, có tình hay vô tri. Sự khâm phục của tác giả: Tác giả khâm phục trẻ em vì tấm lòng tự nhiên, chân thành và giàu cảm xúc, không bị những tính toán, lí trí hay lợi ích làm khô cứng. Chính điều đó làm trẻ em trở nên gần gũi với thế giới của nghệ thuật.