Câu 1:

: Bài thơ thể hiện nỗi lòng trăn trở của một nhà nho nặng lòng với vận nước và đạo học truyền thống. Tác giả phê phán thực trạng khoa cử đương thời khi những giá trị thánh hiền bị rẻ rúng, thay vào đó là lối học thực dụng, bát nháo vì danh lợi. Hình ảnh những "ông nghè", "ông cống" trở nên nhạt nhòa, lạc lõng trước sự xâm lăng của văn hóa phương Tây. Đó là nỗi đau của một trí thức bất lực trước thời thế. Nguyễn Khuyến sử dụng bút pháp trào phúng nhẹ nhàng mà sâu cay. Giọng điệu thơ trầm buồn, mang tính tự trào (tự cười mình). Ngôn ngữ giản dị, thuần Việt kết hợp với các hình ảnh đối lập giữa cái cao đẹp của đạo học xưa và cái nhố nhố của hiện tại đã tạo nên sức gợi cảm lớn. Qua bài thơ, ta không chỉ thấy một bức tranh hiện thực về giáo dục thời kỳ giao thời mà còn cảm nhận được nhân cách thanh cao, lòng yêu nước thầm kín của "Cụ Yên Đổ".

Câu 2:

Trong bối cảnh thế giới đang bước vào kỷ nguyên số với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo và kinh tế tri thức, việc học không còn đơn thuần là nghĩa vụ mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để tồn tại và phát triển. Tuy nhiên, nhìn vào thực tế học đường hiện nay, ý thức học tập của học sinh đang là một bức tranh đa sắc với cả những mảng sáng hy vọng và những khoảng tối đầy trăn trở. Trước hết, chúng ta không thể phủ nhận tinh thần hiếu học của một bộ phận lớn học sinh Việt Nam. Trong thời đại 4.0, ý thức học tập đã được nâng tầm thành sự chủ động và sáng tạo. Nhiều bạn trẻ không còn thụ động chờ đợi kiến thức từ thầy cô mà đã biết tận dụng Internet để học ngoại ngữ, lập trình hay tìm kiếm học bổng quốc tế. Những thành tích vang dội trên đấu trường trí tuệ thế giới hay những dự án khởi nghiệp từ ghế nhà trường chính là minh chứng đắt giá nhất cho một thế hệ biết xác định mục tiêu, có khát vọng cống hiến và vươn tầm. Với họ, học là để khám phá bản thân và làm chủ tương lai. Tuy nhiên, bên cạnh những tấm gương sáng, vẫn còn một bộ phận không nhỏ học sinh đang rơi vào tình trạng thờ ơ, hời hợt với việc học. Hiện tượng "học đối phó" đã trở thành một căn bệnh trầm kha. Nhiều bạn đến trường chỉ để điểm danh, học chỉ để vượt qua kỳ thi hoặc để làm hài lòng cha mẹ mà không hề có niềm đam mê với tri thức. Đáng lo ngại hơn, sự cám dỗ từ thế giới ảo như game online, mạng xã hội (TikTok, Facebook) đang bào mòn thời gian và sự tập trung của giới trẻ. Thay vì nghiền ngẫm một cuốn sách hay, nhiều học sinh lại dành hàng giờ đồng hồ cho những nội dung vô bổ, dẫn đến tình trạng hổng kiến thức căn bản và thiếu hụt kỹ năng sống trầm trọng. Nguyên nhân của thực trạng này đến từ nhiều phía. Về khách quan, áp lực từ những kỳ thi căng thẳng và bệnh thành tích trong giáo dục đôi khi khiến học sinh cảm thấy nghẹt thở, dẫn đến tâm lý chán chường. Về chủ quan, quan trọng nhất vẫn là việc các bạn chưa xác định được mục đích học tập đúng đắn. Khi không hiểu "Học để làm gì?", người ta dễ dàng bỏ cuộc trước những khó khăn. Hệ quả của việc thiếu ý thức học tập là rất khôn lường. Nó không chỉ khiến cá nhân tụt hậu, mất đi cơ hội nghề nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nguồn nhân lực của quốc gia. Để khắc phục điều này, mỗi học sinh cần tự thức tỉnh và thay đổi. Chúng ta cần hiểu rằng học tập là một hành trình tự thân và suốt đời. Hãy học theo tinh thần của UNESCO: "Học để biết, học để làm, học để chung sống và học để tự khẳng định mình". Tóm lại, ý thức học tập chính là thước đo nhân cách và là bệ phóng cho mọi thành công. Giữa một thế giới luôn biến động, chỉ có tri thức mới là điểm tựa vững chắc nhất. Là những chủ nhân tương lai của đất nước, mỗi học sinh hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất: ngừng đổ lỗi cho hoàn cảnh, buông điện thoại xuống và mở cuốn sách ra. Bởi lẽ, "Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng".

Câu 1:

Thể thơ Thất ngôn bát cú Đường luật. Dấu hiệu nhận biết: Bài thơ có 8 câu, mỗi câu có đúng 7 chữ. Cách gieo vần (rồi - thôi - ngồi - xôi - tôi) ở cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8 là đặc trưng của thể thơ này.

Câu 2:

Đề tài về giáo dục và khoa cử (cụ thể là sự suy tàn của Nho học) trong buổi giao thời giữa cũ và mới cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX.

Câu 3:

Đạo học" bị coi là "chán" vì nó đã mất đi cái tinh thần cao khiết, chỉ còn lại sự nhếch nhác, thực dụng và đang dần bị thay thế bởi một nền giáo dục thực dân mới. Đây là tiếng cười tự trào nhưng cũng là tiếng thở dài đau xót của một nhà nho tài hoa trước cảnh giao thời.

Câu 4:

Tú Xương rất tài tình khi sử dụng từ láy để "vẽ" bằng từ ngữ. Qua đó, ông không chỉ "than" về sự tàn tạ của Nho học mà còn thể hiện một nỗi đau đời, nỗi đau của một trí sĩ trước cảnh nước mất nhà tan, chữ Nghĩa bị xem nhẹ, chữ Lợi lên ngôi. Việc sử dụng từ láy chính một phần của ông

Câu 5:

Bài thơ là tiếng thở dài ngao ngán và lời mỉa mai cay đắng của Tú Xương trước sự thay đổi của thời thế. Qua đó, ông phê phán chế độ khoa bảng lỗi thời, sự nhố nhăng của xã hội buổi giao thời (khi Tây học tràn vào và Nho học bị gạt sang bên lề) và bày tỏ nỗi đau của một nhà nho có tâm huyết nhưng bất lực trước thực tại.