Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du thể hiện tấm lòng nhân đạo bao la và cái nhìn hiện thực sâu sắc của nhà thơ trước những kiếp người bất hạnh trong xã hội cũ. Qua điệp ngữ “Cũng có kẻ…”, tác giả lần lượt khắc họa nhiều hạng người: kẻ chết trận nơi sa trường, người phụ nữ lỡ làng, kẻ hành khất đầu đường xó chợ… Tất cả đều chung một số phận “lầm than một đời”, “sống nhờ hàng xứ, chết vùi đường quan”. Đặc biệt, hình ảnh “mạng người như rác”, “ngọn lửa ma trơi”, “hớp cháo lá đa” gợi nên nỗi đau đớn, bi thương đến ám ảnh, tố cáo chiến tranh tàn khốc và xã hội bất công đã đẩy con người vào bước đường cùng. Tiếng than “Đau đớn thay phận đàn bà” vừa xót xa vừa chan chứa niềm thương cảm. Về nghệ thuật, thể thơ song thất lục bát giàu nhạc điệu, ngôn ngữ giàu hình ảnh, giọng điệu khi thống thiết, khi ai oán đã tạo nên sức lay động mạnh mẽ. Đoạn trích không chỉ là lời chiêu hồn mà còn là bản cáo trạng đanh thép, thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu sắc của Nguyễn Du.

Hình tượng “nàng Vọng Phu” trong bài thơ Trò chuyện với nàng Vọng Phu của Vương Trọng hiện lên vừa quen thuộc vừa mang ý nghĩa mới mẻ, sâu sắc. Nàng không chỉ là biểu tượng của người vợ thủy chung chờ chồng trong truyền thuyết dân gian, mà còn là hóa thân của niềm tin và sự hi sinh bền bỉ qua bao thế hệ. Trước lời gọi “Về thôi nàng ơi”, nàng vẫn lặng lẽ “đứng trong mưa, trong gió”, cô đơn giữa đất trời, gợi nên dáng hình nhỏ bé nhưng kiên định trước thời gian và biến động lịch sử. Câu thơ “ta hoá đá niềm tin” đã nâng tầm ý nghĩa: hóa đá không chỉ là nỗi đau tột cùng mà còn là sự bất tử của lòng chung thủy. Nàng chấp nhận “hoá đá đợi triệu lần nỗi đợi” để những người vợ muôn đời “thoát khỏi cảnh chờ mong”, qua đó thể hiện khát vọng hòa bình, chấm dứt chiến tranh và chia lìa. Với giọng điệu đối thoại giàu cảm xúc, hình ảnh giàu tính biểu tượng, bài thơ đã khắc họa nàng Vọng Phu như một tượng đài của đức hi sinh và tình yêu son sắt, lay động lòng người đọc.

Trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính, nhân vật “em” hiện lên như biểu tượng cho vẻ đẹp thôn quê mộc mạc đang đứng trước nguy cơ phai nhạt bởi lối sống thị thành. “Em” sau một chuyến “đi tỉnh về” đã thay đổi trong cách ăn mặc: “khăn nhung, quần lĩnh”, “áo cài khuy bấm” – những hình ảnh gợi sự kiểu cách, xa lạ với không gian làng quê. Sự thay đổi ấy khiến “anh” xót xa, tiếc nuối, bởi nó làm “hương đồng gió nội bay đi ít nhiều”. Qua cái nhìn của “anh”, “em” vốn đẹp nhất khi mặc “áo tứ thân”, “khăn mỏ quạ”, giữ nguyên nét “quê mùa” chân chất. Nhân vật “em” vì thế không chỉ là một cô gái cụ thể mà còn là hình ảnh ẩn dụ cho truyền thống quê hương. Về nghệ thuật, Nguyễn Bính sử dụng thể thơ lục bát ngọt ngào, giọng điệu vừa trách yêu vừa van nài, kết hợp liệt kê giàu sức gợi để làm nổi bật sự đối lập giữa quê và tỉnh. Qua nhân vật “em”, bài thơ bộc lộ niềm trân trọng tha thiết đối với vẻ đẹp chân quê và bản sắc dân tộc.