Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du đã khắc họa sâu sắc nỗi đau thương của những kiếp người bất hạnh trong xã hội cũ. Bằng điệp ngữ “Cũng có kẻ…”, tác giả mở ra hàng loạt số phận: người lính chết trận, kẻ lỡ làng, người phụ nữ bạc mệnh, kẻ hành khất đói khổ… Tất cả đều có chung một kết cục bi thương, sống trong tủi nhục, chết trong cô quạnh. Hình ảnh “mạng người như rác”, “ngọn lửa ma trơi”, “chết vùi đường quan” gợi lên hiện thực khốc liệt và đầy ám ảnh. Đặc biệt, những câu hỏi tu từ như “Kiếp sinh ra thế biết là tại đâu?” thể hiện nỗi xót xa, day dứt trước thân phận con người nhỏ bé giữa vòng xoáy định mệnh. Nghệ thuật liệt kê kết hợp với giọng điệu bi ai, thương cảm đã tạo nên âm hưởng thống thiết cho đoạn văn tế. Qua đó, Nguyễn Du bộc lộ tấm lòng nhân đạo sâu sắc, sự cảm thương bao trùm đối với mọi tầng lớp con người, kể cả những linh hồn bị lãng quên.

Trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính, nhân vật “em” hiện lên là cô gái thôn quê mộc mạc nhưng có sự thay đổi sau khi “đi tỉnh về”. Trước kia, “em” gắn với hình ảnh quen thuộc như yếm lụa sồi, dây lưng đũi, áo tứ thân, khăn mỏ quạ – những trang phục đậm nét truyền thống. Thế nhưng, khi trở về, em diện “khăn nhung, quần lĩnh rộn ràng”, “áo cài khuy bấm”, mang theo dáng vẻ thị thành. Sự thay đổi ấy khiến “anh” vừa ngỡ ngàng vừa tiếc nuối, bởi dường như em đã xa rời nét chân chất ban đầu. Tuy vậy, “em” không phải là người thực dụng hay lãng quên cội nguồn, mà chỉ là cô gái trẻ bị hấp dẫn bởi cái mới. Qua hình tượng “em”, nhà thơ thể hiện nỗi băn khoăn trước sự đổi thay của con người khi tiếp xúc với lối sống thành thị, đồng thời bộc lộ tình yêu tha thiết với vẻ đẹp giản dị, đậm đà bản sắc quê hương. Nhân vật “em” vì thế trở thành biểu tượng cho sự giằng co giữa truyền thống và hiện đại

Hình tượng “nàng Vọng Phu” trong đoạn thơ hiện lên đầy ám ảnh và xót xa. Nàng là biểu tượng cho người vợ thuỷ chung son sắt, mòn mỏi chờ chồng giữa mưa gió và cô đơn. Không chỉ “hoá đá” thân xác, nàng còn “hoá đá niềm tin”, hoá đá cả nỗi cô đơn và thời gian chờ đợi. Câu hỏi tu từ “Sao nàng còn đứng trong mưa, trong gió?” như lời thương cảm, day dứt trước số phận nghiệt ngã của người phụ nữ trong chiến tranh. Người chồng “chẳng bao giờ về nữa”, để lại lời hẹn và nỗi nhớ dang dở, khiến sự đợi chờ trở thành vô vọng. Tuy vậy, sự hoá đá của nàng không chỉ là bi kịch mà còn là sự hi sinh thầm lặng, là khát vọng gìn giữ niềm tin. Hình tượng ấy vượt ra khỏi câu chuyện cá nhân, trở thành biểu tượng cho biết bao người vợ có chồng ra trận. Qua đó, tác giả bày tỏ niềm cảm thương sâu sắc và trân trọng đức hi sinh, lòng chung thuỷ của người phụ nữ Việt Nam.