Trong nền thơ ca trung đại Việt Nam, Nguyễn Khuyến hiện lên như một “đỉnh núi lặng”, một tâm hồn kẻ sĩ giữ trọn tiết tháo giữa buổi “gió tanh mưa máu”. Ông từng khẳng khái tâm sự:
“Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo”
– hai câu thơ tưởng bình dị nhưng lại gói trọn phong thái sống trong sạch, nhỏ nhoi mà cao nhã của một bậc hiền sĩ chọn lánh đời để giữ khí tiết giữa thời cuộc đục ngầu. Cũng tiếng nói ấy, khi trở về với chính mình trong “Tự trào”, Nguyễn Khuyến không dùng lời oán than hay buộc tội, mà mượn tiếng cười để tự họa, tự soi, tự giễu. Bởi ông hiểu rằng: cười mình cũng là một cách để không bị đời làm vẩn đục. Giữa khuôn khổ thơ Đường luật nghiêm ngặt, bài thơ dựng lên bức chân dung tinh thần của một kẻ sĩ thanh liêm, đau đời mà không hằn học, chua xót mà vẫn ung dung, để từ đó phơi bày bi kịch chung của lớp trí thức Nho học cuối thế kỷ XIX.

Đến cặp thực, tiếng cười trở nên sắc hơn nhưng cũng đầy uẩn khúc: “Cờ đương dở cuộc không còn nước

Bạc chửa thâu canh đã chạy làng.”

 Hai hình ảnh ván cờ và canh bạc – biểu tượng của cuộc đời quan trường – được vận dụng để nói về sự bất lực của bản thân trước thời thế. “Không còn nước” không phải do kém tài, mà do thời cuộc đã bế tắc; “chạy làng” không phải vì hèn nhát, mà vì không thể đồng lõa với cái xấu. Cười chính mình, nhưng ẩn sâu là tiếng thở dài cho đạo lý bị bẻ cong, cho một xã hội mà người sĩ phu có nhân cách không thể tìm được chỗ đứng. Nếu như trong thơ Tú Xương, quan trường hiện ra với những mặt nạ xấu xí, đầy chất đả kích, thì trong thơ Nguyễn Khuyến, quan trường hiện lên như một ván cờ đã thua từ trước, nơi người ngay dù muốn làm điều tốt cũng không còn “nước” để đi. Tiếng cười ở đây vì thế mà chua xót, đượm nỗi đau thế sự.

Đến phần luận, tiếng cười bật lên rõ nhất:

“Mở miệng nói ra gàn bát sách

Mềm môi chén mãi tít cung thang.”

 Hai câu thơ như một tiếng tự trào đầy cay đắng. Nói điều phải trái lại bị xem là “gàn”, đó là nỗi đau của trí thức Nho học khi sống giữa thời cuộc đảo điên. Chính vì lời chân tình bị hiểu lầm, ông tìm đến men rượu như một cách giải khuây. “Tít cung thang” – khẩu ngữ dân gian – khiến tiếng cười bật ra hóm hỉnh, nhưng đằng sau vẫn là một nỗi u hoài sâu kín. Khác với Tú Xương – say để nổi loạn, để chửi đời, để phanh phui thói tục – thì Nguyễn Khuyến say để quên, để tự làm “mềm môi” trước nỗi bất lực của mình. Một bên là tiếng cười phản kháng, một bên là tiếng cười tự tình. Sự khác biệt ấy tạo nên hai đỉnh khác nhau của trào phúng Việt Nam cuối thế kỷ XIX.

Kết thúc bài thơ, tiếng cười bỗng hóa thành tiếng thở dài:

“Nghĩ mình lại ngán cho mình nhỉ

Mà cũng bia xanh, cũng bảng vàng.”

Nhà thơ nhớ về thời khoa cử vàng son, về những danh hiệu từng khiến cả đời ông rực sáng. Nhưng giờ đây, tất cả chỉ còn là dĩ vãng. Câu thơ bộc lộ nỗi tiếc nuối cho một thời đại mà tài năng và khí tiết không còn đất dụng võ. Sự “ngán cho mình” không chỉ là ngán cho bản thân Nguyễn Khuyến, mà còn ngán cho cả lớp trí thức Nho học, cho lý tưởng trung quân ái quốc đã trở nên lạc lõng trong xã hội nửa thực dân nửa phong kiến. Tiếng cười ở cuối bài thơ vì thế mà càng lắng lại, càng thấm thía.

Nghệ thuật trào phúng của Nguyễn Khuyến trong “Tự trào” có sức cuốn hút đặc biệt. Đó là sự kết hợp nhịp nhàng giữa khuôn khổ thơ Đường luật cổ điển với ngôn ngữ dân gian đời thường. Những từ ngữ như “làng nhàng”, “gàn bát sách”, “tít cung thang” đem đến một sắc thái hài hước dung dị mà sâu sắc. Hệ thống hình ảnh liên hoàn – từ cờ, bạc, rượu, đến bia xanh, bảng vàng – mở ra nhiều tầng nghĩa, xoáy vào bi kịch của một kẻ sĩ giữ đạo giữa thời buổi đảo điên. Không cần giọng điệu phẫn nộ, cũng không cần những câu thơ gay gắt, Nguyễn Khuyến vẫn tạo nên một tiếng cười có sức nặng nội tâm đặc biệt: nhẹ như gió thu mà để lại dư ba rất lớn.

Đặt “Tự trào” trong toàn bộ thế giới nghệ thuật của Nguyễn Khuyến, có thể thấy đây không phải là tiếng cười ngẫu hứng mà thuộc về mạch trào phúng nhất quán, giàu ý thức phản tỉnh. Nhà thơ thường mượn những hiện tượng đời thường như học trò ngủ gật, tiến sĩ giấy, ông nghè vinh quy để phơi bày sự rỗng tuếch, hình thức của nền đạo học cuối thế kỉ XIX. Tiếng cười trong các bài như “Vịnh tiến sĩ giấy”, “Chúc Tết” vừa hóm hỉnh, kín đáo, vừa ẩn chứa nỗi đau xót của một trí thức thanh cao trước sự sa sút của học vấn và lí tưởng kẻ sĩ. Đó là tiếng cười mang ý nghĩa cảnh tỉnh sâu sắc.

Từ góc nhìn phong cách học, đối chiếu với Tú Xương càng cho thấy rõ giá trị riêng của Nguyễn Khuyến. Nếu Tú Xương là tiếng roi quất vào mặt xã hội, những câu thơ như lưỡi dao sắc cứa vào thói đời, thì Nguyễn Khuyến lại tạo nên một tiếng cười lặng mà sâu, cười mình để giữ trọn nhân cách, cười mà không oán trách, không phẫn nộ. Một bên là bi hài kịch của kẻ thất thế giữa buổi giao thời, một bên là tâm sự thâm trầm của bậc trung nghĩa rơi vào thế kỷ loạn lạc. Hai phong cách khác nhau nhưng đều góp phần làm giàu cho tiếng cười trào phúng Việt Nam.

New Year is the most meaningful festival in my family because it is a time for reunion and love. Before Tet, all family members work together to clean and decorate the house, creating a warm and joyful atmosphere. On New Year’s Eve, we enjoy a traditional meal, share stories, and look back on the past year. On the first days of Tet, we visit our grandparents and relatives to give good wishes. These traditions strengthen family bonds and remind us of the value of togetherness and gratitude.

1. The Muong earn a living by farming and raising animals.

2. They are in the habit of exercising after work.

1. If you don’t drink more water, you will get more acne

2. My sister wants to see the terraced fields, so she is going to Sa Pa

3.Unless he spends time on his phone, he will complete his work