1. Bước đầu thâm nhập (thế kỉ XVI):

Sau các cuộc phát kiến địa lí, các nước phương Tây như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha tìm đường sang phương Đông để buôn bán gia vị, vàng bạc. Họ đến Đông Nam Á hải đảo trước hết với danh nghĩa thương nhân và truyền giáo, lập các thương điếm, căn cứ quân sự.

• Bồ Đào Nha chiếm Malacca (1511), kiểm soát các tuyến hàng hải quan trọng.
• Tây Ban Nha xâm nhập và từng bước chiếm quần đảo Philippines (từ giữa thế kỉ XVI).

2. Mở rộng xâm lược và tranh giành thuộc địa (thế kỉ XVII – XVIII):

Từ hoạt động buôn bán, các nước phương Tây chuyển sang dùng vũ lực can thiệp sâu vào chính trị, gây chiến tranh, chia rẽ nội bộ các vương quốc bản địa.

• Hà Lan dần đánh bại Bồ Đào Nha, thiết lập ách thống trị ở In-đô-nê-xi-a (quần đảo Gia-va, Xumatra…).
• Anh mở rộng ảnh hưởng ở Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po, kiểm soát các cảng biển và tuyến thương mại.
  Sự cạnh tranh gay gắt giữa các nước thực dân khiến khu vực rơi vào vòng xoáy chiến tranh và lệ thuộc.

3. Hoàn thành quá trình xâm lược (thế kỉ XIX):

Đến thế kỉ XIX, khi chủ nghĩa tư bản phát triển mạnh, các nước phương Tây đẩy nhanh việc thiết lập bộ máy cai trị thuộc địa. Hầu hết các quốc gia Đông Nam Á hải đảo đều trở thành thuộc địa hoặc lệ thuộc:

• Philippines: thuộc Tây Ban Nha (sau này là Mĩ).
• In-đô-nê-xi-a: thuộc Hà Lan.
• Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po: thuộc Anh.
  Chỉ một số rất ít như Xiêm (Thái Lan) ở lục địa mới giữ được độc lập tương đối.

1. Ảnh hưởng về chính trị

a) Đối với các nước Đông Nam Á

• Các quốc gia trong khu vực mất độc lập, chủ quyền, bị đặt dưới ách cai trị trực tiếp hoặc gián tiếp của các nước thực dân.
• Bộ máy nhà nước phong kiến bản địa bị giải thể hoặc biến thành tay sai, phục vụ cho quyền lợi của chính quốc.
• Chính sách “chia để trị” làm gia tăng mâu thuẫn dân tộc, tôn giáo, gây bất ổn chính trị lâu dài.

b) Liên hệ Việt Nam

• Việt Nam bị thực dân Pháp xâm lược, trở thành thuộc địa nửa phong kiến.
• Nhân dân mất quyền làm chủ đất nước, mọi quyền lực nằm trong tay thực dân và tay sai.
• Điều này làm nảy sinh các phong trào yêu nước, tiêu biểu là Cách mạng Tháng Tám năm 1945 giành lại độc lập.

2. Ảnh hưởng về kinh tế

a) Đối với các nước Đông Nam Á

• Thực dân khai thác thuộc địa nhằm bóc lột tài nguyên, nhân công, phục vụ cho nền kinh tế chính quốc.
• Kinh tế bản địa bị kìm hãm, phát triển mất cân đối, phụ thuộc vào thị trường bên ngoài.
• Hình thành nền kinh tế đơn canh (trồng cao su, cà phê, mía, khai khoáng…), khiến nhiều nước khó tự chủ.

b) Liên hệ Việt Nam

• Pháp tiến hành các cuộc khai thác thuộc địa, vơ vét tài nguyên, bóc lột nặng nề nông dân và công nhân.
• Nông nghiệp lạc hậu, công nghiệp chỉ phát triển phục vụ khai thác và quân sự.
• Hậu quả là Việt Nam nghèo nàn, lệ thuộc, để lại nhiều khó khăn cho quá trình phát triển sau này.

3. Ảnh hưởng về xã hội

a) Đối với các nước Đông Nam Á

• Xã hội phân hóa sâu sắc: hình thành các giai cấp mới như công nhân, tư sản, tiểu tư sản.
• Đời sống nhân dân lao động vô cùng cực khổ, bị áp bức cả về kinh tế lẫn tinh thần.
• Mâu thuẫn xã hội gay gắt, tạo tiền đề cho các phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc.

b) Liên hệ Việt Nam

• Xuất hiện giai cấp công nhân Việt Nam – lực lượng lãnh đạo cách mạng sau này.
• Nông dân bị bần cùng hóa, đời sống khổ cực, dẫn đến tinh thần đấu tranh mạnh mẽ.
• Sự thay đổi cơ cấu xã hội là cơ sở để cách mạng Việt Nam phát triển theo con đường mới.

4. Ảnh hưởng về văn hóa – giáo dục

a) Đối với các nước Đông Nam Á

• Thực dân áp đặt văn hóa phương Tây, làm xói mòn bản sắc văn hóa truyền thống.
• Tuy nhiên, cũng du nhập một số yếu tố mới như chữ viết, khoa học – kỹ thuật, tư tưởng dân chủ tư sản.

b) Liên hệ Việt Nam

• Pháp thi hành chính sách ngu dân, hạn chế giáo dục đại chúng.
• Một số tư tưởng tiến bộ và tri thức phương Tây được truyền bá, góp phần thức tỉnh tinh thần dân tộc và ý thức cách mạng.

5. Nhận xét chung

Chế độ thực dân đã gây ra những hậu quả nặng nề cho các quốc gia Đông Nam Á, đặc biệt là mất độc lập, kinh tế lệ thuộc, xã hội bất công. Tuy nhiên, chính trong hoàn cảnh đó, ý thức dân tộc và phong trào giải phóng dân tộc được hình thành và phát triển mạnh mẽ.