Câu 1

Trong đoạn trích, tâm trạng của nhân vật “tôi” có nhiều chuyển biến tinh tế và sâu sắc. Ban đầu, “tôi” mang nỗi bâng khuâng, bất an trước sự đổi thay của quê hương khi cuộc sống hiện đại dần làm mất đi vẻ yên bình vốn có của làng quê. Tuy nhiên, cảm xúc ấy nhanh chóng chuyển thành sự ngỡ ngàng, xúc động khi dì Lam trở về sau bao năm xa cách. Hình ảnh người dì gầy gò, từng trải nhưng bình thản khiến “tôi” vừa thương cảm vừa trân trọng. Nhân vật “tôi” còn cảm nhận được niềm hạnh phúc âm thầm của dì qua tình yêu dành cho con gái nhỏ. Đặc biệt, khi chứng kiến mẹ bật khóc lúc gặp lại dì Lam, “tôi” càng thấu hiểu sâu sắc tình cảm gia đình và những mất mát mà người thân đã trải qua. Từ đó, nhân vật “tôi” suy ngẫm về sức mạnh của thời gian: thời gian có thể làm con người già nua, đau đớn nhưng cũng giúp họ trở nên mạnh mẽ và bình tâm hơn. Qua diễn biến tâm trạng ấy, nhân vật “tôi” hiện lên là một người giàu tình cảm, biết yêu thương và cảm nhận sâu sắc vẻ đẹp của con người, quê hương.

Câu 2

Trong những ngày cả nước hân hoan hướng tới lễ kỉ niệm 50 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, hình ảnh những lá cờ đỏ sao vàng tung bay, những dòng người hòa chung niềm tự hào dân tộc đã để lại nhiều cảm xúc đẹp. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn xuất hiện một số hành vi ứng xử thiếu văn hóa nơi công cộng của một bộ phận giới trẻ như chen lấn, xả rác, nói tục, quay phim chụp ảnh bất chấp quy định… Điều đó đặt ra vấn đề đáng suy nghĩ về văn hóa ứng xử nơi công cộng của thế hệ trẻ ngày nay.

Văn hóa ứng xử nơi công cộng là cách con người giao tiếp, hành động và cư xử phù hợp với chuẩn mực đạo đức, pháp luật và lợi ích chung của cộng đồng. Đó có thể là việc biết xếp hàng, giữ gìn vệ sinh chung, nói năng lịch sự, tôn trọng người khác hay có ý thức bảo vệ môi trường sống. Với người trẻ, văn hóa ứng xử không chỉ thể hiện trình độ nhận thức mà còn phản ánh nhân cách và hình ảnh của cả một thế hệ.

Thực tế hiện nay cho thấy nhiều bạn trẻ có ý thức tốt trong không gian công cộng. Chúng ta dễ dàng bắt gặp những hình ảnh đẹp như thanh niên hỗ trợ người già qua đường, nhặt rác sau các sự kiện, tham gia hoạt động thiện nguyện hay giữ trật tự nơi đông người. Trong dịp lễ lớn vừa qua, rất nhiều bạn trẻ đã thể hiện lòng yêu nước bằng những hành động văn minh, lan tỏa năng lượng tích cực trên mạng xã hội và ngoài đời thực. Điều đó cho thấy thế hệ trẻ hôm nay năng động, trách nhiệm và biết quan tâm đến cộng đồng.

Tuy nhiên, vẫn còn không ít biểu hiện đáng buồn. Một số bạn trẻ thiếu ý thức khi tham gia các hoạt động nơi công cộng: chen lấn để chụp ảnh, nói chuyện ồn ào ở nơi trang nghiêm, xả rác sau lễ hội, thậm chí có những phát ngôn lệch chuẩn trên mạng xã hội nhằm câu sự chú ý. Có người coi không gian công cộng là nơi để thể hiện bản thân mà quên mất việc tôn trọng người xung quanh. Những hành vi ấy không chỉ gây ảnh hưởng đến cộng đồng mà còn làm xấu đi hình ảnh của giới trẻ trong mắt xã hội.

Nguyên nhân của thực trạng này xuất phát từ nhiều phía. Trước hết là do một số bạn trẻ chưa được giáo dục đầy đủ về ý thức cộng đồng và kỹ năng ứng xử. Bên cạnh đó, sự phát triển của mạng xã hội khiến nhiều người chạy theo lượt thích, lượt xem mà bỏ qua các chuẩn mực văn hóa. Ngoài ra, sự thiếu quan tâm từ gia đình, nhà trường hay việc chưa nghiêm khắc trong xử lý các hành vi phản cảm cũng góp phần làm tình trạng này gia tăng.

Theo em, để xây dựng văn hóa ứng xử nơi công cộng, trước hết mỗi người trẻ cần tự nâng cao ý thức và trách nhiệm của bản thân. Hãy bắt đầu từ những hành động nhỏ như nói lời cảm ơn, xin lỗi đúng lúc, không xả rác bừa bãi, biết xếp hàng và tôn trọng không gian chung. Gia đình và nhà trường cũng cần chú trọng giáo dục đạo đức, lối sống văn minh cho học sinh. Đồng thời, xã hội cần lan tỏa nhiều hình ảnh đẹp, phê phán những hành vi lệch chuẩn để góp phần xây dựng môi trường sống tích cực hơn.

Văn hóa ứng xử nơi công cộng là thước đo của một xã hội văn minh. Là thế hệ trẻ – những chủ nhân tương lai của đất nước – chúng ta không chỉ cần tri thức mà còn cần học cách cư xử đẹp. Một hành động văn minh nhỏ hôm nay sẽ góp phần tạo nên một cộng đồng tốt đẹp hơn trong tương lai.

Câu 1.
Dấu hiệu xác định ngôi kể trong đoạn trích là người kể xưng “tôi” (“Tôi trở lại với ruộng đồng”, “Tôi thảng thốt”, “Tôi nhớ dì Lam…”). → Đoạn trích được kể theo ngôi thứ nhất.

Câu 2.
Các chi tiết cho thấy sự thay đổi của làng quê nơi nhân vật “tôi” sống:

• Người dân từ làm nông chuyển sang “đi làm thợ xây và làm thuê cho dự án”.
• “Cuộc sống bớt lam lũ và cơ cực hơn”.
• “Tiếng còi xe và nhạc băng ầm ĩ thay cho những lời hát ru con”.
• “Những ngôi nhà trong làng đã khang trang”.
• Không khí làng quê “khác trước nhiều lắm”.

Câu 3.
Biện pháp tu từ nổi bật là điệp từ (“tháng năm”, “khiến”) kết hợp với phép đối lập giữa “tiều tụy đi, yếu mòn đi” và “can trường và bền bỉ”.

Tác dụng:

• Nhấn mạnh sức mạnh của thời gian đối với con người.
• Thời gian không chỉ làm con người hao mòn về thể xác mà còn tôi luyện ý chí trở nên mạnh mẽ, kiên cường hơn.
• Qua đó làm nổi bật vẻ đẹp nội tâm, sự từng trải và nghị lực sống của dì Lam sau nhiều biến cố.

Câu 4.
Đoạn trích được trần thuật từ điểm nhìn của nhân vật “tôi” – người cháu gắn bó và yêu thương dì Lam. Điểm nhìn này tạo sự chân thực, gần gũi và giàu cảm xúc khi kể về sự đổi thay của quê hương cũng như số phận dì Lam. Qua những quan sát, suy nghĩ và cảm nhận của “tôi”, vẻ đẹp của dì Lam hiện lên sâu sắc hơn: từng trải, mạnh mẽ nhưng vẫn bình thản, an yên sau đau khổ. Đồng thời, điểm nhìn ấy cũng giúp thể hiện chủ đề của đoạn trích: con người có thể vượt qua mất mát để tìm sự bình yên trong tâm hồn giữa những biến động của cuộc sống và quê hương.

Câu 5.
Cuộc sống ở nhiều vùng nông thôn hiện nay đang đổi thay từng ngày theo hướng hiện đại và phát triển hơn. Người dân có thêm việc làm, đời sống vật chất được cải thiện, nhà cửa khang trang hơn trước. Tuy nhiên, cùng với đó là sự mai một của nhiều nét đẹp bình dị, yên ả vốn có của làng quê. Vì vậy, theo em, phát triển kinh tế là cần thiết nhưng cũng cần giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống, tình làng nghĩa xóm và vẻ đẹp thanh bình của nông thôn Việt Nam.