Văn học Việt Nam thời kì đổi mới đã có nhiều chuyển biến sâu sắc trong cách nhìn nhận con người và cuộc sống. Nếu Bảo Ninh trong truyện ngắn “Mây trắng còn bay” hướng ngòi bút đến những mất mát âm thầm nhưng vô cùng lớn lao của chiến tranh thì Nguyễn Khải trong “Một người Hà Nội” lại khám phá vẻ đẹp văn hóa, nhân cách của con người trong đời sống thường nhật. Qua hai đoạn trích, người đọc cảm nhận được những giá trị nhân văn sâu sắc cũng như phong cách nghệ thuật riêng của mỗi nhà văn.

Trước hết, cả hai đoạn trích đều xây dựng hình tượng những con người bình dị nhưng mang những vẻ đẹp đáng trân trọng. Trong “Mây trắng còn bay”, hình ảnh bà cụ già gây xúc động mạnh. Gần ba mươi năm sau ngày người con trai hi sinh, bà mới có dịp đến nơi con ngã xuống. Trên chuyến bay, bà lặng lẽ bày một bàn thờ nhỏ với nải chuối xanh, phẩm oản, bát gạo và ba nén nhang để cúng giỗ con. Hành động ấy thể hiện tình mẫu tử thiêng liêng, nỗi đau chiến tranh vẫn còn âm ỉ trong lòng những người mẹ Việt Nam. Còn trong “Một người Hà Nội”, cô Hiền hiện lên là một người phụ nữ Hà Nội có bản lĩnh, thông minh và giàu lòng tự trọng. Từ việc lựa chọn hôn nhân, sinh con có kế hoạch đến cách giáo dục con cái, cô luôn chủ động, tỉnh táo và có những quan niệm sống đúng đắn. Dù khác nhau về hoàn cảnh, cả bà cụ và cô Hiền đều là những con người bình thường nhưng mang vẻ đẹp nhân cách đáng quý.

Tuy nhiên, mỗi đoạn trích lại tập trung làm nổi bật những giá trị khác nhau. Trong “Mây trắng còn bay”, Bảo Ninh hướng người đọc đến những mất mát mà chiến tranh để lại. Người con trai đã hi sinh từ lâu nhưng nỗi đau trong lòng người mẹ vẫn không hề phai nhạt. Chi tiết bà cụ lập bàn thờ ngay trên máy bay khi bay qua vùng vĩ tuyến 17 mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Đó là nơi gợi nhớ chiến tranh, nơi chia cắt đất nước và cũng là nơi người con đã nằm lại. Qua đó, nhà văn khẳng định sự hi sinh của các thế hệ đi trước không bao giờ bị lãng quên. Tác phẩm gợi lên niềm biết ơn sâu sắc đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Ngược lại, “Một người Hà Nội” tập trung khám phá vẻ đẹp văn hóa của con người Hà Nội. Cô Hiền không phải anh hùng hay nhân vật nổi tiếng nhưng lại tiêu biểu cho cốt cách thanh lịch, tự trọng của người Hà Nội. Những lời dạy con như: “Tao chỉ dạy chúng nó biết tự trọng, biết xấu hổ…” thể hiện quan niệm giáo dục tiến bộ và sâu sắc. Theo cô, điều quan trọng nhất không phải là những chuẩn mực hình thức mà là nhân cách con người. Qua nhân vật cô Hiền, Nguyễn Khải khẳng định những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp cần được gìn giữ trong mọi hoàn cảnh lịch sử.

Về nghệ thuật, hai tác giả đều thành công trong việc xây dựng nhân vật qua những chi tiết đời thường giàu ý nghĩa. Bảo Ninh sử dụng ngôi kể thứ nhất, giọng văn nhẹ nhàng, giàu chất trữ tình, tạo nên không khí xúc động và thiêng liêng. Hình ảnh khói nhang tỏa giữa bầu trời cao rộng đã trở thành một biểu tượng đẹp về tình mẹ và sự tri ân quá khứ. Trong khi đó, Nguyễn Khải thiên về lối kể chuyện tự nhiên, giàu tính đối thoại và suy ngẫm. Nhân vật cô Hiền được khắc họa chủ yếu qua lời nói và cách ứng xử, từ đó bộc lộ chiều sâu văn hóa và bản lĩnh cá nhân.

Tóm lại, hai đoạn trích đều thể hiện những giá trị nhân văn sâu sắc về con người Việt Nam. Nếu “Mây trắng còn bay” là khúc tưởng niệm đầy xúc động về những mất mát của chiến tranh và tình mẫu tử bất diệt thì “Một người Hà Nội” là lời ngợi ca vẻ đẹp văn hóa, nhân cách của con người trong cuộc sống đời thường. Cả hai tác phẩm đều góp phần làm phong phú diện mạo văn học Việt Nam thời kì đổi mới và để lại nhiều suy ngẫm ý nghĩa cho người đọc hôm nay.

Trong nền văn học hiện thực Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945, Thạch Lam và Nam Cao là hai cây bút xuất sắc luôn hướng ngòi bút về những con người nhỏ bé, bất hạnh trong xã hội cũ. Qua đoạn trích trong truyện ngắn “Hai lần chết” của Thạch Lam và “Dì Hảo” của Nam Cao, người đọc cảm nhận sâu sắc số phận đau khổ của người phụ nữ trước Cách mạng tháng Tám, đồng thời thấy được những nét riêng trong tư tưởng nhân đạo và nghệ thuật của mỗi nhà văn.

Trước hết, cả hai đoạn trích đều phản ánh cuộc sống đau khổ, bất hạnh của người phụ nữ trong xã hội phong kiến nửa thực dân. Dung trong “Hai lần chết” là nạn nhân của hôn nhân ép buộc. Bị gia đình xem như một món hàng để trao đổi lấy tiền, nàng phải sống trong cảnh làm dâu đầy cơ cực, bị mẹ chồng hành hạ, chồng thờ ơ và không nhận được sự yêu thương từ chính gia đình ruột thịt. Sự đau khổ, tuyệt vọng khiến Dung từng nghĩ đến cái chết như một cách giải thoát. Tương tự, dì Hảo trong truyện ngắn của Nam Cao cũng có cuộc đời đầy nước mắt. Dì phải lao động vất vả để nuôi chồng nhưng lại nhận về sự khinh miệt, vô tâm và tàn nhẫn. Khi bệnh tật, mất khả năng lao động, dì bị chồng ruồng bỏ. Cả Dung và dì Hảo đều là những người phụ nữ hiền lành, cam chịu, trở thành nạn nhân của những hủ tục và bất công xã hội.

Bên cạnh đó, hai đoạn trích đều thể hiện tấm lòng nhân đạo sâu sắc của các nhà văn. Thạch Lam và Nam Cao đều bày tỏ niềm cảm thương chân thành trước những số phận bất hạnh, đồng thời lên án xã hội vô nhân đạo đã đẩy con người vào bi kịch. Qua những giọt nước mắt, những đau khổ và tuyệt vọng của nhân vật, người đọc cảm nhận được sự trân trọng của nhà văn đối với phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ như sự nhẫn nhịn, đức hi sinh và khát vọng được yêu thương.

Tuy nhiên, mỗi đoạn trích lại mang những nét riêng độc đáo. Trong “Hai lần chết”, Thạch Lam tập trung khắc họa bi kịch tinh thần của Dung. Nỗi đau của nhân vật xuất phát từ sự lạnh lùng của cả gia đình chồng lẫn gia đình ruột thịt. Đặc biệt, chi tiết Dung tìm đến cái chết cho thấy sự bế tắc cùng cực của người phụ nữ khi không còn nơi nương tựa. Giọng văn Thạch Lam nhẹ nhàng, giàu chất trữ tình nhưng vẫn thấm đẫm nỗi xót xa.

Trong khi đó, Nam Cao lại đi sâu vào bi kịch đời sống vật chất và tinh thần của dì Hảo. Nhà văn không chỉ miêu tả nỗi đau của nhân vật mà còn phân tích những nguyên nhân xã hội dẫn đến bi kịch ấy. Nghèo đói đã làm tha hóa con người, biến người chồng từ kẻ lười biếng thành kẻ nhẫn tâm. Đặc biệt, giọng văn Nam Cao mang tính triết lí sâu sắc, thể hiện cái nhìn hiện thực tỉnh táo nhưng vẫn chan chứa tình thương. Hình ảnh dì Hảo khóc “như người ta thổ” là một chi tiết giàu sức ám ảnh, thể hiện nỗi đau bị dồn nén đến tận cùng.

Về nghệ thuật, Thạch Lam thiên về miêu tả tâm trạng tinh tế, xây dựng tình huống giàu cảm xúc và ngôn ngữ nhẹ nhàng, giàu chất thơ. Nam Cao nổi bật ở khả năng phân tích tâm lí nhân vật sắc sảo, ngôn ngữ chân thực, giàu sức khái quát và chiều sâu tư tưởng. Những khác biệt ấy tạo nên phong cách riêng của mỗi nhà văn nhưng đều hướng tới mục đích chung là khám phá số phận con người và khẳng định giá trị nhân đạo của văn học.

Tóm lại, hai đoạn trích đã khắc họa thành công những bi kịch đau thương của người phụ nữ trong xã hội cũ. Qua đó, Thạch Lam và Nam Cao không chỉ tố cáo hiện thực bất công mà còn thể hiện niềm cảm thương sâu sắc đối với những con người bất hạnh. Những trang văn ấy vẫn còn nguyên giá trị nhân văn, góp phần làm nên diện mạo đặc sắc của văn học hiện thực Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Câu 1 (2,0 điểm). Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích hình ảnh hàng rào dây thép gai trong văn bản ở phần Đọc hiểu.

Trong bài thơ Người cắt dây thép gai của Hoàng Nhuận Cầm, hình ảnh hàng rào dây thép gai mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Trước hết, đó là hình ảnh hiện thực gắn với chiến trường khốc liệt thời kì đất nước bị chia cắt. Những hàng rào dây thép gai là chướng ngại vật ngăn cách bước tiến của quân giải phóng, đồng thời là dấu tích của chiến tranh đau thương. Tuy nhiên, ý nghĩa của hình ảnh này không chỉ dừng lại ở giá trị tả thực mà còn mang tính biểu tượng. Hàng rào dây thép gai tượng trưng cho sự chia cắt, mất mát và những đau thương mà chiến tranh gây ra cho con người và quê hương. Chính vì thế, khi người chiến sĩ lần lượt cắt đứt các hàng rào, thiên nhiên và cuộc sống như hồi sinh: cỏ lại hát, cây lại xanh, nhịp cầu nối lại, dòng sông lại chảy. Hành động ấy thể hiện ý chí kiên cường, lòng dũng cảm và khát vọng thống nhất đất nước của người lính. Qua hình ảnh hàng rào dây thép gai, tác giả đã ngợi ca sức mạnh của con người Việt Nam trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, đồng thời bày tỏ niềm tin mãnh liệt vào ngày đất nước liền một dải, Bắc – Nam sum họp một nhà.

Câu 2 (4,0 điểm). Viết bài văn (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của em về sự cần thiết của lối sống có trách nhiệm đối với thế hệ trẻ hiện nay.

Trong cuộc sống, mỗi người đều có những vai trò và nghĩa vụ riêng đối với bản thân, gia đình và xã hội. Đặc biệt, đối với thế hệ trẻ – lực lượng nòng cốt của đất nước trong tương lai – lối sống có trách nhiệm là một phẩm chất vô cùng cần thiết, góp phần tạo nên sự thành công của mỗi cá nhân và sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Trách nhiệm là ý thức và hành động thực hiện tốt những nhiệm vụ, nghĩa vụ của bản thân; dám chịu trách nhiệm về lời nói, việc làm và những quyết định của mình. Người sống có trách nhiệm luôn biết đặt ra mục tiêu đúng đắn, nỗ lực hoàn thành công việc, không đùn đẩy hay né tránh khó khăn. Họ cũng biết quan tâm đến người khác và đóng góp tích cực cho xã hội.

Lối sống có trách nhiệm mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng đối với thế hệ trẻ hiện nay. Trước hết, nó giúp mỗi người hoàn thiện bản thân. Khi có trách nhiệm với việc học tập, rèn luyện và định hướng tương lai, người trẻ sẽ hình thành tính kỉ luật, sự tự giác và tinh thần cầu tiến. Đây là những yếu tố quan trọng giúp họ đạt được thành công trong cuộc sống. Bên cạnh đó, sống có trách nhiệm còn giúp xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp trong gia đình và xã hội. Một người biết giữ lời hứa, biết quan tâm và sẻ chia sẽ nhận được sự tin tưởng, yêu quý từ mọi người xung quanh.

Không chỉ có ý nghĩa đối với cá nhân, lối sống có trách nhiệm còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đất nước cần những công dân trẻ có tri thức, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm để góp phần xây dựng xã hội văn minh, hiện đại. Những hành động tưởng chừng nhỏ bé như chấp hành pháp luật, bảo vệ môi trường, tham gia hoạt động thiện nguyện hay sử dụng mạng xã hội một cách văn minh đều thể hiện trách nhiệm đối với cộng đồng.

Thực tế cho thấy, nhiều bạn trẻ ngày nay đã và đang sống rất có trách nhiệm. Họ nỗ lực học tập, tích cực tham gia các hoạt động xã hội, sẵn sàng giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn và đóng góp cho cộng đồng. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận thanh niên sống thờ ơ, thiếu ý thức, chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân, ngại cống hiến và né tránh trách nhiệm. Những biểu hiện đó không chỉ ảnh hưởng đến tương lai của chính họ mà còn gây tác động tiêu cực đến xã hội.

Để rèn luyện lối sống có trách nhiệm, mỗi người trẻ cần bắt đầu từ những việc làm cụ thể. Đó là có trách nhiệm với việc học tập, với lời nói và hành động của mình; biết yêu thương, kính trọng ông bà, cha mẹ; sống trung thực, có ý thức kỉ luật và không ngừng hoàn thiện bản thân. Đồng thời, cần tích cực tham gia các hoạt động vì cộng đồng, biết chia sẻ và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống.

Lối sống có trách nhiệm là chìa khóa giúp thế hệ trẻ khẳng định giá trị bản thân và đóng góp cho xã hội. Mỗi người trẻ hôm nay cần nhận thức rõ vai trò của mình để sống có trách nhiệm hơn mỗi ngày. Khi biết chịu trách nhiệm với bản thân, gia đình và đất nước, chúng ta sẽ trở thành những công dân có ích, góp phần xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho cộng đồng và dân tộc.

Câu 1 (2,0 điểm). Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích hình ảnh hàng rào dây thép gai trong văn bản ở phần Đọc hiểu.

Trong bài thơ Người cắt dây thép gai của Hoàng Nhuận Cầm, hình ảnh hàng rào dây thép gai mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Trước hết, đó là hình ảnh hiện thực gắn với chiến trường khốc liệt thời kì đất nước bị chia cắt. Những hàng rào dây thép gai là chướng ngại vật ngăn cách bước tiến của quân giải phóng, đồng thời là dấu tích của chiến tranh đau thương. Tuy nhiên, ý nghĩa của hình ảnh này không chỉ dừng lại ở giá trị tả thực mà còn mang tính biểu tượng. Hàng rào dây thép gai tượng trưng cho sự chia cắt, mất mát và những đau thương mà chiến tranh gây ra cho con người và quê hương. Chính vì thế, khi người chiến sĩ lần lượt cắt đứt các hàng rào, thiên nhiên và cuộc sống như hồi sinh: cỏ lại hát, cây lại xanh, nhịp cầu nối lại, dòng sông lại chảy. Hành động ấy thể hiện ý chí kiên cường, lòng dũng cảm và khát vọng thống nhất đất nước của người lính. Qua hình ảnh hàng rào dây thép gai, tác giả đã ngợi ca sức mạnh của con người Việt Nam trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, đồng thời bày tỏ niềm tin mãnh liệt vào ngày đất nước liền một dải, Bắc – Nam sum họp một nhà.

Câu 2 (4,0 điểm). Viết bài văn (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của em về sự cần thiết của lối sống có trách nhiệm đối với thế hệ trẻ hiện nay.

Trong cuộc sống, mỗi người đều có những vai trò và nghĩa vụ riêng đối với bản thân, gia đình và xã hội. Đặc biệt, đối với thế hệ trẻ – lực lượng nòng cốt của đất nước trong tương lai – lối sống có trách nhiệm là một phẩm chất vô cùng cần thiết, góp phần tạo nên sự thành công của mỗi cá nhân và sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Trách nhiệm là ý thức và hành động thực hiện tốt những nhiệm vụ, nghĩa vụ của bản thân; dám chịu trách nhiệm về lời nói, việc làm và những quyết định của mình. Người sống có trách nhiệm luôn biết đặt ra mục tiêu đúng đắn, nỗ lực hoàn thành công việc, không đùn đẩy hay né tránh khó khăn. Họ cũng biết quan tâm đến người khác và đóng góp tích cực cho xã hội.

Lối sống có trách nhiệm mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng đối với thế hệ trẻ hiện nay. Trước hết, nó giúp mỗi người hoàn thiện bản thân. Khi có trách nhiệm với việc học tập, rèn luyện và định hướng tương lai, người trẻ sẽ hình thành tính kỉ luật, sự tự giác và tinh thần cầu tiến. Đây là những yếu tố quan trọng giúp họ đạt được thành công trong cuộc sống. Bên cạnh đó, sống có trách nhiệm còn giúp xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp trong gia đình và xã hội. Một người biết giữ lời hứa, biết quan tâm và sẻ chia sẽ nhận được sự tin tưởng, yêu quý từ mọi người xung quanh.

Không chỉ có ý nghĩa đối với cá nhân, lối sống có trách nhiệm còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, đất nước cần những công dân trẻ có tri thức, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm để góp phần xây dựng xã hội văn minh, hiện đại. Những hành động tưởng chừng nhỏ bé như chấp hành pháp luật, bảo vệ môi trường, tham gia hoạt động thiện nguyện hay sử dụng mạng xã hội một cách văn minh đều thể hiện trách nhiệm đối với cộng đồng.

Thực tế cho thấy, nhiều bạn trẻ ngày nay đã và đang sống rất có trách nhiệm. Họ nỗ lực học tập, tích cực tham gia các hoạt động xã hội, sẵn sàng giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn và đóng góp cho cộng đồng. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận thanh niên sống thờ ơ, thiếu ý thức, chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân, ngại cống hiến và né tránh trách nhiệm. Những biểu hiện đó không chỉ ảnh hưởng đến tương lai của chính họ mà còn gây tác động tiêu cực đến xã hội.

Để rèn luyện lối sống có trách nhiệm, mỗi người trẻ cần bắt đầu từ những việc làm cụ thể. Đó là có trách nhiệm với việc học tập, với lời nói và hành động của mình; biết yêu thương, kính trọng ông bà, cha mẹ; sống trung thực, có ý thức kỉ luật và không ngừng hoàn thiện bản thân. Đồng thời, cần tích cực tham gia các hoạt động vì cộng đồng, biết chia sẻ và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống.

Lối sống có trách nhiệm là chìa khóa giúp thế hệ trẻ khẳng định giá trị bản thân và đóng góp cho xã hội. Mỗi người trẻ hôm nay cần nhận thức rõ vai trò của mình để sống có trách nhiệm hơn mỗi ngày. Khi biết chịu trách nhiệm với bản thân, gia đình và đất nước, chúng ta sẽ trở thành những công dân có ích, góp phần xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn cho cộng đồng và dân tộc.