Câu 1:

Có bao giờ bạn đứng lại thật lâu chỉ để nhìn một mầm cây nhỏ đang cố vươn mình lên từ kẽ đá, hay cảm thấy lòng chùng xuống khi thấy một chú chó lạc đứng co ro dưới mưa? Tôi tin rằng, khoảnh khắc đó chính là lúc phần "người" nhất trong chúng ta được đánh thức. Yêu thương vạn vật không phải là điều gì quá lớn lao hay giáo điều, nó đơn giản là sự thấu cảm rằng: mỗi sinh linh trên đời này, dù là nhành cỏ hay đại ngàn, đều có một tiếng nói và một sứ mệnh riêng. Khi biết trân trọng một giọt sương, một nhành hoa, tâm hồn ta tự khắc trở nên dịu nhẹ, bớt đi những hằn học và toan tính đời thường. Chúng ta không còn nhìn thế giới như một kho tài nguyên để khai thác, mà nhìn nó như một người bạn, một mái nhà chung cần được vỗ về. Sống giữa một thời đại mà mọi thứ đều vội vã và thực dụng, lòng trắc ẩn dành cho muôn loài giống như một "khoảng lặng" cần thiết để ta tìm lại bản ngã. Suy cho cùng, khi bạn biết thương lấy một nhành cây, bạn sẽ chẳng bao giờ nỡ lòng làm tổn thương một con người. Yêu thương vạn vật, hóa ra, lại chính là cách tử tế nhất để chúng ta yêu thương chính bản thân mình.

Câu 2

Trong dòng chảy của thơ ca kháng chiến chống Pháp, có một vùng đất hiện lên vừa lấp lánh sắc màu văn hóa, vừa đau thương đến thắt lòng – đó là Kinh Bắc trong "Bên kia sông Đuống". Đứng bên này bờ nhìn về phía quê hương bị giặc chiếm đóng, Hoàng Cầm không chỉ viết bằng mực, mà dường như ông đang viết bằng những nhịp đập thổn thức của một người con xa xứ. Đoạn thơ mở đầu tác phẩm là một sự tương phản dữ dội, tạc nên hình ảnh quê hương ở hai thái cực: một bên là nét vẽ trữ tình của quá khứ, một bên là hiện thực tàn khốc của chiến tranh. Ngược dòng ký ức, quê hương hiện ra trong tâm tưởng nhà thơ bằng tất cả sự no ấm và thanh bình. Đó không phải là một vẻ đẹp trừu tượng mà rất đỗi cụ thể, chạm vào được bằng khứu giác qua mùi "lúa nếp thơm nồng". Nhưng có lẽ, cái hồn cốt tinh túy nhất của đất Kinh Bắc lại nằm ở những tờ tranh điệp:
“Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong/Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp”
Hai chữ “sáng bừng” nghe sao mà kiêu hãnh đến thế! Nó không chỉ là cái sáng của sắc màu hội họa, mà là ánh sáng của một nền văn hiến rực rỡ đã kết tinh qua bao đời. Những con gà, con lợn trên giấy điệp vốn dĩ là những vật nuôi gần gũi, nhưng dưới bàn tay tài hoa của nghệ nhân và cái nhìn đắm say của thi sĩ, chúng đã trở thành biểu tượng cho sự phồn vinh, hiền lành và hồn hậu của dân tộc Việt Nam. Thế nhưng, nhịp thơ đang êm đềm bỗng khựng lại, nghẹn ngào khi đối diện với thực tại: “Quê hương ta từ ngày khủng khiếp”. Cụm từ “khủng khiếp” như một nhát dao cắt ngang dòng ký ức tươi đẹp. Chiến tranh ập đến không báo trước, mang theo cái "ngùn ngụt lửa hung tàn" thiêu rụi mọi mầm sống. Những câu thơ ba chữ “Ruộng ta khô/ Nhà ta cháy” vang lên dồn dập, xót xa như những tiếng nấc cụt của một người đang phải chứng kiến mái ấm bị tàn phá. Ám ảnh nhất trong đoạn thơ có lẽ là hình ảnh ẩn dụ đầy rùng rợn: “Chó ngộ một đàn/ Lưỡi dài lê sắc máu”. Kẻ thù không còn được gọi là người, chúng hiện hình như loài thú dữ cuồng loạn, gieo rắc nỗi kinh hoàng đến từng “ngõ thẳm bờ hoang”. Dưới gót giày xâm lược, không chỉ con người đau khổ mà ngay cả những giá trị văn hóa lâu đời cũng bị chà đạp: “Mẹ con đàn lợn âm dương/ Chia lìa trăm ngả
Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã/ Bây giờ tan tác về đâu?”
Hoàng Cầm đã mượn chính những hình ảnh trong tranh Đông Hồ để nói về sự tan rã của gia đình, làng mạc. Những đàn lợn, những đám cưới chuột vốn là biểu tượng cho sự sinh sôi, vui vầy, giờ đây lại mang số phận “chia lìa”, “tan tác”. Câu hỏi tu từ “Bây giờ tan tác về đâu?” cứ xoáy sâu vào tâm trí người đọc, nó không chỉ là câu hỏi cho một bức tranh, mà là tiếng kêu xé lòng cho số phận của cả một vùng văn hóa đang bị hủy diệt. Bằng cách sử dụng thủ pháp đối lập triệt để giữa cái “tươi trong” của quá khứ và cái “ngầu máu” của hiện tại, Hoàng Cầm đã khắc họa một cách xúc động sự biến đổi tan thương của quê hương. Bài thơ không chỉ dừng lại ở nỗi đau, mà qua đó còn ngầm khẳng định một sức sống văn hóa mãnh liệt: dù bị giày xéo, cái “màu dân tộc” ấy vẫn luôn thường trực trong lòng người, trở thành sức mạnh để nuôi dưỡng niềm tin về một ngày mai hồi sinh.

Qua ngòi bút tài hoa của Hoàng Cầm, ta thấy một Kinh Bắc không chỉ hiện lên bằng địa danh mà còn bằng cả phần hồn thiêng liêng nhất. Sự biến đổi của quê hương từ sắc màu "tươi trong" đến cảnh tượng "tan tác" không chỉ là lời tố cáo đanh thép tội ác của kẻ thù, mà còn là minh chứng cho tình yêu quê hương đến thắt lòng của người nghệ sĩ.

Câu 1

Phương thức biểu đạt: Nghị Luận

Câu 2

Mối quan hệ giữa thiên nhiên và con người, sự trân trọng của con người dành cho thiên nhiên.

Câu 3

- Biện pháp tu từ nhân hóa: "Mặt đất ngàn đời quen tha thứ. Đại dương bao la quen độ lượng. Cánh rừng mênh mông quen trầm mặc......Những nẻo đường quen nhẫn nhịn. Những góc vườn quen che giấu. Những thảm rêu vốn không biết dỗi hờn. Những đoá hoa không bao giờ chì chiết. Những giấc mơ chỉ một mực bao dung. Những yêu thương không bao giờ trả đũa"

- Tác dụng:

+ Tăng sức gợi hình gợi cảm, làm cho câu văn thêm sinh động.

+ Nhấn mạnh thiên nhiên vạn vật đều có linh hồn, có chiều sâu cảm xúc. Nó khắc họa thế giới tự nhiên đầy bao dung, nhẫn nại, cho dù con người có làm "đau" thì thiên nhiên và vạn vật vẫn che chở cho con người.

+ Thái độ của tác giả là đánh thức lòng trắc ẩn và nhắc nhở chúng ta phải biết sống chậm lại.

Câu 4

Tác giả cho rằng bàn chân nên "bị gai đâm" tạo ra một sự cảnh tỉnh. Một nỗi đau tức thời nhưng dai dẵn sẽ làm cho con người chấm dứt lối sống vô tâm, buộc ta phải nhìn vào thực tế rằng vạn vật và thiên nhiên cũng biết đau. Đó là lời nhắc để chúng ta sống bao dung, nâng niu mọi thứ xung quanh.

Câu 5

- Mỗi hành động nhỏ của chúng ta, dù vô tình, đều có thể để lại "vết xước" lên người khác hoặc thiên nhiên. Sống trách nhiệm là khi ta biết tiết chế cái tôi cá nhân để không làm tổn thương đến những điều bình dị nhất.

- Khi biết rằng "mặt đất ngàn đời quen tha thứ", ta không nên lấy đó làm lý do để tiếp tục sai lầm, mà phải lấy đó làm động lực để sống tử tế hơn, bù đắp cho sự bao dung vĩ đại của thiên nhiên.

- Đôi khi, chúng ta cần những "cái gai đâm" – những biến cố hay nỗi đau cá nhân – để giật mình nhận ra mình đã sống hời hợt thế nào. Từ nỗi đau của bản thân, ta học được cách nâng niu và bảo vệ sự sống.