Trong xã hội hiện đại đang không ngừng phát triển như vũ bão, công nghệ tiên tiến và luôn không ngừng đổi mới mình, giới trẻ được xem là lực lượng nòng cốt, là mầm giống vẫn luôn "xanh" hơn mỗi ngày. Họ mang trong mình một sức sống sống mãnh liệt, sự nhiệt huyết của thời thanh thiếu niên, cả những ước mơ và hoài bão, khát vọng vẫn nuôi lớn họ mỗi ngày. Dù đặt ở đâu, môi trường nào vẫn khoác lên mình một niềm tin yêu mạnh mẽ vào cuộc sống, về tương lai rạng rỡ tươi sáng. Đã có rất nhiều bạn trẻ sống tích cực, có lí tưởng, sống tỏa sáng và có trách nhiệm đã cống hiến, nuôi lên những thành công dành cho đất nước. Nhưng phải chăng, giới trẻ ngày nay vẫn còn những người sống vô trách nhiệm, vẫn luôn thu mình lại trong vùng an toàn của bản thân? Đây là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc và thẳng thắn.

Đầu tiên, ta cần hiểu lối sống vô trách nhiệm là gì? Lối sống vô trách nhiệm - là cách sống thiếu ý thức về nghĩa vụ của bản thân đối với chính mình, gia đình và cộng đồng. Người sống vô trách nhiệm thường thờ ơ với học tập, công việc; ngại cố gắng, ngại cống hiến; chỉ biết hưởng thụ mà không quan tâm đến hậu quả của hành động mình gây ra. Biểu hiện của lối sống này khá đa dạng: học sinh lười học, gian lận trong thi cử; thanh niên sa đà vào game, mạng xã hội; thờ ơ với các vấn đề chung của tập thể; thậm chí vi phạm pháp luật mà không ý thức được trách nhiệm công dân của mình.

Nguyên nhân dẫn đến lối sống vô trách nhiệm của một bộ phận giới trẻ bắt nguồn từ nhiều phía. Trước hết là từ gia đình. Nhiều bậc cha mẹ vì quá bận rộn, chưa thực sự quan tâm, thấu hiểu và săn sóc con em mình trong suốt quá trình trưởng thành, khôn lớn mà buông lỏng việc giáo dục, khiến con trẻ thiếu kĩ năng sống và ý thức trách nhiệm. Không ít bạn trẻ lớn lên trong sự bao bọc, làm thay mọi việc nên hình thành tâm lí ỷ lại, thiếu tự lập. Bên cạnh đó, sự tác động mạnh mẽ của mặt trái kinh tế thị trường và mạng xã hội cũng góp phần không nhỏ. Lối sống hưởng thụ, thực dụng, chạy theo vật chất và “sống ảo” khiến một số người trẻ dần đánh mất những giá trị đạo đức truyền thống. Ngoài ra, nguyên nhân cũng xuất phát từ chính bản thân giới trẻ, nếu thiếu mục tiêu sống, thiếu bản lĩnh và ý thức rèn luyện thì rất dễ sa vào lối sống buông thả, vô trách nhiệm.

Theo tôi, lối sống vô trách nhiệm là đáng phê phán, lên án. Bởi những hệ lụy mà lối sống vô trách nhiệm gây ra là vô cùng nghiêm trọng. Trước hết, người phải chịu ảnh hưởng trực tiếp của lối sống vô trách nhiệm chính là bản thân, cá nhân người trẻ. Việc lười học, thiếu kỉ luật sẽ khiến họ mất đi cơ hội phát triển bản thân, không có nền tảng vững chắc cho tương lai. Khi bước vào đời, những người ấy dễ rơi vào tình trạng thất nghiệp, sống phụ thuộc vào gia đình và xã hội. Như Helle Keller đã từng chiêm nghiệm : "Thiếu trách nhiệm là mầm mống của vô pháp – và vô pháp thì không thể có trật tự, không thể có phát triển.” Vào năm 2025, cơ quan công an tỉnh Hưng Yên đã ra quyết định truy nã Vũ Văn Việt (18 tuổi) vì dùng giấy tờ giả để trốn nghĩa vụ quân sự. Anh này đã hai lần mua giấy xác nhận giả là sinh viên để qua mặt cơ quan chức năng và cố tình bỏ trốn khỏi nơi cư trú khi bị phát hiện. Cơ quan điều tra khẳng định đây là hành vi thiếu trách nhiệm với nghĩa vụ công dân và vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Lối sống vô trách nhiệm trong những việc nhỏ hôm nay chính là nguyên nhân của thất bại lớn ngày mai. Trải nghiệm ấy không chỉ phản ánh một thực trạng đáng lo ngại của một bộ phận giới trẻ, mà còn là lời cảnh tỉnh để mỗi người tự nhìn lại cách sống của mình. Qua đó, ta hiểu rằng sống có trách nhiệm không phải là điều xa vời, mà bắt đầu từ thái độ nghiêm túc với học tập, biết quản lí thời gian và ý thức rõ hậu quả của hành động mình gây ra.

Không chỉ dừng lại ở cá nhân, lối sống vô trách nhiệm còn gây tổn hại đến gia đình và xã hội. Gia đìn h phải gánh chịu những nỗi lo về kinh tế, tinh thần khi con cái sống buông thả, thiếu định hướng. Về lâu dài, xã hội sẽ thiếu đi nguồn nhân lực chất lượng, thiếu những công dân có ý thức và trách nhiệm. Điều này cản trở sự phát triển bền vững của đất nước, làm suy giảm các giá trị đạo đức và niềm tin trong cộng đồng. Những hiện tượng như tai nạn giao thông do phóng nhanh vượt ẩu, hành vi bạo lực học đường hay sự thờ ơ trước cái xấu, cái ác đều là hệ quả của lối sống vô trách nhiệm. Theo báo cáo về các vụ thanh niên “đi bão” gây tai nạn giao thông chết người, 75,4% trường hợp là thanh thiếu niên không tuân thủ luật giao thông, phóng nhanh vượt ẩu, thiếu kiểm soát phương tiện, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Bà mẹ Triệu Minh Ánh chia sẻ có con trai là Vũ Văn Đạt vào ngày 18/12/2025 bị một nhóm học sinh cấp 3 khi đi bão vô tình đâm, và chỉ trong 16 giây anh bị tử vong vì mất máu quá nhiều. Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa – Giáo dục đánh giá rằng những hành vi này phản ánh việc thiếu giáo dục trách nhiệm pháp luật và ý thức an toàn của một bộ phận giới trẻ. Những ánh mắt sợ hãi, lo lắng của các người dân xung quanh, những tiếng khóc nghẹn ngào nức nở giữa đêm của các gia đình nạn nhân, những nỗi trăn trở đau đáu trong lòng vẫn còn ở đó. Liệu tại sao giới trẻ hiện nay lại sống vô trách nhiệm mà chẳng hối hận, hối lỗi vì những gì mình đã làm? Những con số ấy, những dữ liệu ấy là minh chứng cho lối sống vô trách nhiệm của một bộ phận giới trẻ hiện nay.

Tuy nhiên, cần khẳng định rằng không phải toàn bộ giới trẻ đều sống vô trách nhiệm. Thực tế vẫn có rất nhiều bạn trẻ sống đẹp, sống có ích, sẵn sàng cống hiến cho xã hội. Trong đại dịch COVID-19, hàng nghìn thanh niên tình nguyện đã xung phong vào tuyến đầu, hỗ trợ chống dịch, chăm sóc người bệnh và giúp đỡ cộng đồng. Nhiều bạn trẻ miệt mài học tập, nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp sáng tạo, mang lại những giá trị thiết thực cho xã hội. Những tấm gương ấy chính là minh chứng rõ ràng cho tinh thần trách nhiệm và lí tưởng sống cao đẹp của tuổi trẻ Việt Nam.

Để hạn chế và khắc phục lối sống vô trách nhiệm trong giới trẻ, cần có sự chung tay của gia đình, nhà trường và xã hội. Gia đình cần chú trọng giáo dục con cái về ý thức trách nhiệm ngay từ nhỏ, tạo điều kiện cho con tự lập, tự chịu trách nhiệm với hành vi của mình. Nhà trường không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn cần giáo dục đạo đức, kĩ năng sống, giúp học sinh hiểu rõ vai trò và nghĩa vụ của bản thân. Xã hội cần xây dựng môi trường sống lành mạnh, tôn vinh những giá trị tốt đẹp, đồng thời phê phán, lên án những hành vi vô trách nhiệm. Về phía mỗi bạn trẻ, điều quan trọng nhất là phải tự ý thức và tự thay đổi. Mỗi người cần xác định mục tiêu sống đúng đắn, nghiêm túc trong học tập và lao động, biết sống vì bản thân nhưng không quên trách nhiệm với gia đình và cộng đồng. Tuổi trẻ chỉ thực sự có ý nghĩa khi biết sống có trách nhiệm, biết cống hiến và dám chịu trách nhiệm về những lựa chọn của mình.

Trong cuộc sống hằng ngày, tôi từng trực tiếp chứng kiến và trải nghiệm những biểu hiện của lối sống vô trách nhiệm ở một số bạn trẻ xung quanh mình. Có những bạn cùng lớp thường xuyên thức khuya chơi game, lướt mạng xã hội đến mệt mỏi, sáng hôm sau vào lớp thì ngủ gật, không chú ý học bài, bài tập về nhà làm qua loa hoặc sao chép của người khác. Ban đầu, các bạn cho rằng đó chỉ là chuyện nhỏ, nhưng dần dần kết quả học tập sa sút, tinh thần mệt mỏi, thậm chí mất đi động lực học tập. Qua đó, tôi nhận ra rằng sự vô trách nhiệm với việc học hôm nay chính là đánh mất cơ hội của ngày mai. Từ những trải nghiệm ấy, tôi hiểu rằng trách nhiệm không phải là điều gì quá lớn lao, mà bắt đầu từ những việc nhỏ nhất: tự giác học tập, quản lí thời gian, biết nghĩ cho bản thân và những người xung quanh. Chính việc nhìn thấy hậu quả từ sự vô trách nhiệm của người khác đã giúp tôi ý thức hơn trong cách sống của mình, biết trân trọng hiện tại và rèn luyện bản thân để trở thành một người sống có trách nhiệm với tương lai, gia đình và xã hội.

Tóm lại, lối sống vô trách nhiệm của một bộ phận giới trẻ hiện nay là vấn đề đáng lo ngại, cần được nhìn nhận và khắc phục kịp thời. Giới trẻ là tương lai của đất nước, vì vậy sống có trách nhiệm không chỉ là nghĩa vụ mà còn là thước đo giá trị của mỗi con người. Khi mỗi người trẻ biết sống đúng, sống có trách nhiệm, xã hội sẽ ngày càng văn minh, tốt đẹp và phát triển bền vững hơn. Tôi tin rằng, đất nước Việt Nam mai sau vẫn luôn phát triển bền vững, luôn đổi mới mình và càng ngày càng tươi sáng hơn nữa!

Câu 1 : Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú luật Đường.

Câu 2 : Đối tượng trào phúng trong bài thơ là tác giả.

Câu 3 :

– Từ “làng nhàng” trong bài thơ có nghĩa là thuộc vào loại tạm gọi là trung bình, không có gì nổi bật.

– Từ “làng nhàng” góp phần thể hiện thái độ xem thường, mỉa mai, cười cợt chính mình của tác giả. Bên cạnh đó, từ này còn giúp bộc lộ cảm xúc buồn bã, tủi hổ của nhà thơ khi nhận thấy mình chỉ là kẻ tầm thường, vô dụng.

Câu 4 :

– Nghệ thuật trào phúng trong hai câu thơ là ẩn dụ.

– Tác dụng: Nhấn mạnh hoàn cảnh của đất nước (nước mất, bế tắc như thế cờ bí); hoàn cảnh của chính nhà thơ (chưa trọn cuộc đời làm quan đã bỏ về ở ẩn như con bạc chạy làng). Biện pháp ẩn dụ khắc họa rõ tiếng cười của tác giả tự chế nhạo mình là kẻ vô tích sự khi đất nước rơi vào cảnh khốn cùng thì bản thân chẳng thể làm gì có ích.

Câu 5 :

Vào thời phong kiến, những người đỗ đạt trong các kì thi thường được khắc tên trên “bia xanh”, “bảng vàng”. Hai câu thơ chính là tiếng cười chua cay của tác giả. Ông tự cười cợt, khinh bỉ chính địa vị mà mình từng được ngồi. Dù có đỗ đạt nhưng chẳng thể làm gì trước cảnh nước mất nhà tan.

Câu 6 :

Từ nội dung, thông điệp của bài thơ, theo em, giới trẻ ngày nay cần làm những việc để cống hiến, xây dựng quê hương đất nước là :

+ Cần giữ gìn, bảo vệ những giá trị truyền thống nhưng cũng cần tiếp thu sự phát triển hiện đại của khoa học công nghệ để đất nước không ngừng đổi mới mình mà không làm mất đi những giá trị truyền thống.

+ Cần có ý thức quảng bá, tuyên truyền nét đẹp văn hóa đất nước với bạn bè năm châu.

+ Cần noi theo tấm gương học tập của Bác Hồ, ra sức học hành, tích lũy tri thức, góp phần đưa đất nước phát triển với cường quốc năm châu.

+ Vâng lời nghe ông bà, cha mẹ, lễ phép với thầy cô.

+ Luôn bao dung, vị tha, yêu thương và giúp đỡ những người xung quanh mình.

+ Sống có ước mơ, hoài bão và mục tiêu, khát vọng để nuôi lớn những kì vọng, một tương lai ấm no cho đất nước.