1. Ảnh hưởng của chế độ thực dân đến Đông Nam Á Chế độ thực dân đã mang lại những biến đổi sâu sắc và toàn diện, có cả mặt tiêu cực (chủ yếu) và tích cực (khách quan). Về Chính trị Mất độc lập: Hầu hết các quốc gia (trừ Xiêm/Thái Lan) đều trở thành thuộc địa hoặc vùng bảo hộ của phương Tây. Chia để trị: Thực dân thực hiện chính sách chia rẽ dân tộc, tôn giáo để dễ bề cai trị, gây ra những mâu thuẫn nội bộ kéo dài đến tận ngày nay. Về Kinh tế Kinh tế què quặt: Kinh tế thuộc địa bị lệ thuộc vào chính quốc. Thực dân tập trung vào khai thác khoáng sản và lập đồn điền (cao su, cà phê, lúa gạo) để vắt kiệt tài nguyên. Hạ tầng: Một số hệ thống giao thông (đường sắt, cảng biển) được xây dựng, nhưng mục đích chính là để phục vụ việc chuyển tài nguyên về nước hoặc hành quân quân sự. Về Văn hóa - Xã hội Xói mòn giá trị truyền thống: Văn hóa phương Tây du nhập làm thay đổi lối sống, nhưng cũng đồng thời đe dọa bản sắc dân tộc. Phân hóa giai cấp: Xuất hiện các tầng lớp mới như công nhân, tư sản dân tộc và tiểu tư sản, tạo tiền đề cho các phong trào yêu nước sau này. 2. Liên hệ thực tế tại Việt Nam Việt Nam là một ví dụ điển hình của quá trình khai thác thuộc địa của thực dân Pháp. Kinh tế: Pháp tập trung khai thác mỏ than ở Quảng Ninh, lập đồn điền cao su ở Nam Bộ. Người nông dân bị mất ruộng đất, trở thành phu phen, tá điền bị bóc lột nặng nề. Chính trị: Pháp chia Việt Nam thành ba kỳ (Bắc, Trung, Nam) với ba chế độ cai trị khác nhau nhằm phá vỡ khối đoàn kết dân tộc. Văn hóa - Giáo dục: Thực hiện chính sách "ngu dân", hạn chế mở trường học nhưng lại khuyến khích rượu chè, thuốc phiện. Tuy nhiên, việc đưa chữ Quốc ngữ vào hành chính cũng vô tình tạo công cụ để chúng ta truyền bá tư tưởng cách mạng. Hệ quả: Sự áp bức nặng nề đã dẫn đến sự bùng nổ của các phong trào yêu nước, đỉnh cao là sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam (1930) và thắng lợi của Cách mạng tháng Tám (1945).

Quá trình xâm lược Đông Nam Á hải đảo của thực dân phương Tây Khác với khu vực lục địa, các quốc gia hải đảo (như Indonesia, Philippines, Malaysia) bị xâm lược từ khá sớm do nằm trên các tuyến đường thương mại gia vị quan trọng. 1. Tại Indonesia (Băng đảo) Thế kỷ XVI: Người Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha là những người đầu tiên đặt chân đến để tranh giành quyền kiểm soát các đảo gia vị. Thế kỷ XVII: Hà Lan thành lập Công ty Đông Ấn Hà Lan (VOC) và dần dần gạt bỏ các đối thủ để áp đặt sự cai trị lên phần lớn quần đảo Indonesia. Quá trình này kéo dài và hoàn tất vào đầu thế kỷ XX. 2. Tại Philippines Giữa thế kỷ XVI (1565): Thực dân Tây Ban Nha bắt đầu xâm lược và thiết lập ách cai trị thực dân, biến Philippines thành thuộc địa của mình trong hơn 300 năm. Năm 1898: Sau cuộc chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha, Philippines rơi vào tay đế quốc Mỹ. 3. Tại Malaysia và Singapore Từ thế kỷ XVIII - XIX: Thực dân Anh bắt đầu can thiệp sâu vào các tiểu quốc hồi giáo tại đây. Năm 1824: Anh chiếm được Malacca từ tay Hà Lan. Đến đầu thế kỷ XX: Anh hoàn tất việc thiết lập sự bảo hộ và thống trị trên toàn bộ bán đảo Malaya và Bắc đảo Borneo (nay là Malaysia, Singapore và Brunei). Đặc điểm chung của quá trình này: Thủ đoạn: Kết hợp giữa thương mại (thông qua các công ty độc quyền), truyền giáo và quân sự. Kết quả: Đến cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, hầu hết các quốc gia Đông Nam Á hải đảo đã trở thành thuộc địa của phương Tây (ngoại trừ một số vùng sâu vùng xa được khuất phục sau cùng).