Trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam, Thạch Lam là cây bút giàu chất trữ tình, thường hướng ngòi bút vào những cảnh đời bình dị với những rung động tinh tế của tâm hồn. Đoạn trích trong truyện ngắn Trở về đã khắc họa sâu sắc cuộc gặp gỡ giữa Tâm và người mẹ già sau nhiều năm xa cách, qua đó làm nổi bật bi kịch của sự lạnh nhạt tình thân trong xã hội đương thời.

Trước hết, đoạn trích gợi lên một không gian quen thuộc mà đầy hiu quạnh của làng quê. Khi Tâm trở về, “bốn bề yên lặng, không có bóng người”, ngôi nhà cũ “sụp thấp hơn” và “mái gianh xơ xác hơn”. Những chi tiết ấy không chỉ miêu tả sự nghèo khó mà còn gợi cảm giác tàn phai, cô quạnh của thời gian. Không gian ấy như phản chiếu cuộc sống lặng lẽ, đơn độc của người mẹ già trong những năm tháng xa con. Đặc biệt, tiếng guốc “thong thả và chậm hơn trước” là một chi tiết giàu sức gợi, vừa cho thấy sự già yếu của mẹ, vừa gợi lên nỗi xót xa về sự khắc nghiệt của thời gian.

Hình ảnh người mẹ hiện lên đầy cảm động. Bà vẫn mặc “cái bộ áo cũ kỹ”, vẫn sống trong cảnh nghèo nàn, đơn sơ. Khi gặp lại con, bà “ứa nước mắt”, xúc động đến mức “không nói được”. Những lời hỏi han giản dị như “cậu đã khỏe hẳn chưa?” hay lời mời con ở lại ăn cơm đều thể hiện tình yêu thương sâu nặng, sự quan tâm chân thành của người mẹ. Dù bị con thờ ơ, bà vẫn một lòng hướng về con, lo lắng cho con. Đó là hình ảnh tiêu biểu của người mẹ nông dân Việt Nam: tần tảo, giàu đức hi sinh và tình yêu thương vô điều kiện.

Trái ngược hoàn toàn với mẹ, nhân vật Tâm hiện lên với sự lạnh nhạt, vô tâm đáng trách. Ngay từ những lời nói đầu tiên, Tâm đã bộc lộ sự xa cách: cách xưng hô “tôi – bà” đầy khách sáo, xa lạ. Những câu trả lời của anh đều gượng gạo, miễn cưỡng. Khi mẹ nhắc đến những chuyện trong làng hay hỏi han về sức khỏe, Tâm chỉ “trả lời qua loa lấy lệ”, thậm chí cảm thấy “khó chịu”. Tâm dường như không còn gắn bó với quê hương, coi cuộc sống nơi thôn quê “không có liên lạc gì” với cuộc đời “giàu sang” của mình. Đỉnh điểm của sự vô tâm là hành động đưa tiền cho mẹ với thái độ “hơi kiêu ngạo”, như thể đó là cách để anh hoàn thành trách nhiệm, thay thế cho tình cảm. Đồng tiền ở đây không còn là sự phụng dưỡng mà trở thành biểu hiện của sự lạnh lẽo, vô tình.

Nghệ thuật xây dựng đoạn trích cũng góp phần làm nổi bật chủ đề. Thạch Lam sử dụng lối kể chuyện nhẹ nhàng, ít kịch tính nhưng giàu sức gợi. Ông chú trọng miêu tả tâm lí nhân vật qua những chi tiết nhỏ, những lời đối thoại ngắn gọn mà sâu sắc. Sự đối lập giữa hai nhân vật – một bên là tình thương dạt dào, một bên là sự thờ ơ lạnh nhạt – đã tạo nên hiệu quả nghệ thuật mạnh mẽ, khiến người đọc không khỏi day dứt.

Qua đoạn trích, nhà văn không chỉ phản ánh thực trạng một bộ phận người trẻ rời bỏ quê hương, đánh mất tình cảm gia đình mà còn bày tỏ niềm xót xa trước sự rạn nứt của tình mẫu tử. Đồng thời, tác phẩm cũng là lời nhắc nhở sâu sắc về giá trị thiêng liêng của tình thân – điều mà mỗi con người cần trân trọng và gìn giữ.

Như vậy, đoạn trích trong Trở về đã để lại ấn tượng sâu sắc nhờ sự kết hợp hài hòa giữa nội dung nhân văn và nghệ thuật tinh tế. Qua đó, Thạch Lam một lần nữa khẳng định tài năng trong việc khám phá những góc khuất của tâm hồn con người và lay động trái tim người đọc.

Câu 1: Thể thơ tự do

Câu 2:

-Người bộ lộ cảm xúc :nhân vật "tôi" (người lính). -Cuộc gặp gỡ giữa nhân vật "tôi" và bà cụ (một người mẹ Việt Nam anh hùng).

Câu 3:

-Biện pháp tu từ: so sánh -Tác dụng: Làm nổi bật giá trị của hơi ấm tình người , cho thấy dù vật chất nghèo nàn nhưng tình cảm lại vô cùng ấm áp,quý giá.

Câu 4: -Hình ảnh "ổ rơm"là hình ảnh giản dị ,mộc mạc nhưng giàu ý nghĩa biểu tượng. +Nó không chỉ là những chỗ ngủ tạm mà còn tượng trưng cho tình thương,sự sẻ chia , lòng hiếu khách chân thành của người mẹ nghèo.

Câu 5: Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là ca ngợi tình người ấm áp ,nghĩa sâu nặng trong hoàn cảnh nghèo khó,đồng thời thể hiện sự trân trọng những giá trị bình dị trong cuộc sống.

Câu 6:

Bài thơ “Hơi ấm ổ rơm” để lại trong em nhiều xúc động sâu sắc. Hình ảnh người mẹ nghèo tuy thiếu thốn nhưng vẫn hết lòng chăm lo cho người khách khiến em vô cùng cảm phục. Ổ rơm giản dị mà lại ấm áp hơn mọi chăn đệm, bởi nó chứa đựng tình người chân thành. Qua đó, em hiểu rằng giá trị của tình cảm không nằm ở vật chất mà ở tấm lòng. Bài thơ cũng nhắc nhở em biết trân trọng những điều bình dị trong cuộc sống. Đồng thời, em càng thêm yêu quý những con người lao động nghèo mà giàu tình nghĩa.