1. Cơ chế điều hòa kích thước và mật độ quần thể:

Trong tự nhiên, kích thước quần thể được điều hòa quanh mức cân bằng thông qua hai cơ chế chính:

Cơ chế tác động ngược: Khi mật độ quá cao (vượt sức chịu đựng của môi trường), nguồn sống khan hiếm dẫn đến cạnh tranh gay gắt, làm tăng tỉ lệ tử vong và giảm tỉ lệ sinh sản. Ngược lại, khi mật độ thấp, nguồn sống dồi dào sẽ thúc đẩy quần thể tăng trưởng.

Các nhân tố sinh thái: Bao gồm nhân tố phụ thuộc mật độ (cạnh tranh, dịch bệnh, vật ăn thịt) và nhân tố không phụ thuộc mật độ (thiên tai, khí hậu).

2. Biện pháp ứng dụng trong trồng trọt:

Để nâng cao hiệu quả sản xuất, có thể áp dụng các biện pháp sau:Mật độ gieo trồng hợp lý: Trồng cây với khoảng cách vừa đủ để tối ưu hóa ánh sáng và dinh dưỡng, tránh cạnh tranh nội bộ quá mức làm giảm năng suất.

Luân canh và xen canh: Tận dụng tối đa nguồn sống trong không gian và thời gian, đồng thời hạn chế sự phát triển của sâu bệnh.

Cung cấp đầy đủ nguồn sống: Tưới nước, bón phân đúng liều lượng và thời điểm để nâng cao "sức chứa" của môi trường nuôi trồng.

Kiểm soát loài gây hại: Sử dụng các biện pháp sinh học (thiên địch) để điều hòa mật độ các loài sâu bệnh ở mức dưới ngưỡng gây hại.

Khu sinh học trên cạn: Được xác định chủ yếu bởi khí hậu (nhiệt độ và lượng mưa).

Ví dụ: Đồng rêu đới lạnh, rừng lá kim phương Bắc, rừng ôn đới, thảo nguyên, sa mạc, rừng mưa nhiệt đới. Sinh vật thích nghi với điều kiện khô hạn hoặc biến đổi nhiệt độ mạnh.

Khu sinh học dưới nước: Chia thành khu sinh học nước ngọt (ao, hồ, sông, suối) và khu sinh học nước mặn (biển và đại dương). Sinh vật thích nghi với áp suất nước, nồng độ muối và độ xuyên thấu của ánh sáng.

1. Hai nhóm khu sinh học chính:

Khu sinh học trên cạn: Phân bố theo vĩ độ và khí hậu.

Khu sinh học dưới nước: Gồm các khu sinh học nước ngọt và nước mặn.

2. Ví dụ và đặc điểm:

Rừng mưa nhiệt đới (Trên cạn):Môi trường: Khí hậu nóng ẩm, lượng mưa lớn quanh năm.Sinh vật: Độ đa dạng cao nhất; thực vật phân nhiều tầng; động vật phong phú (khỉ, chim, côn trùng).

Sa mạc (Trên cạn):Môi trường: Rất khô hạn, lượng mưa cực thấp, nhiệt độ thay đổi mạnh.Sinh vật: Cây mọng nước, lá tiêu giảm; động vật chịu hạn giỏi hoặc hoạt động về đêm.

Khu sinh học nước ngọt (Dưới nước):Môi trường: Nồng độ muối thấp (ao, hồ, sông, suối).Sinh vật: Thực vật thủy sinh (sen, súng), tảo; cá nước ngọt, tôm, cua.

Khu sinh học nước mặn (Dưới nước):Môi trường: Nồng độ muối cao (biển và đại dương).Sinh vật: San hô, sinh vật phù du; các loài cá biển và động vật có vú (cá voi).

a) Phân biệt hệ sinh thái tự nhiên và hệ sinh thái nhân tạo

Hệ sinh thái tự nhiên:

Nguồn gốc: Hình thành hoàn toàn do các quy luật tự nhiên qua thời gian dài.Thành phần loài: Rất đa dạng, gồm nhiều loài sinh vật khác nhau, tạo nên lưới thức ăn phức tạp.Tính ổn định: Rất cao, có khả năng tự cân bằng và điều chỉnh tốt trước những biến động nhỏ.Nguồn năng lượng: Chủ yếu dựa vào năng lượng mặt trời.

Ví dụ: Rừng nguyên sinh, rạn san hô, Biển Đông.

Hệ sinh thái nhân tạo:Nguồn gốc: Do con người thiết kế và tạo ra để phục vụ nhu cầu sản xuất hoặc đời sống.

Thành phần loài: Nghèo nàn, thường chỉ tập trung vào một vài loài cây trồng hoặc vật nuôi chính.

Tính ổn định: Thấp, dễ bị sâu bệnh và biến động môi trường tấn công.

Nguồn năng lượng: Ngoài mặt trời, còn có thêm nguồn năng lượng từ con người (phân bón, thức ăn gia súc, điện...).Ví dụ: Cánh đồng lúa, ao nuôi tôm, vườn cây ăn trái.

b) Sự biến đổi của hệ sinh thái nhân tạo khi thiếu sự can thiệp của con ngườiGiải thích:Khi không còn bàn tay con người chăm sóc (như tưới nước, bón phân, diệt cỏ), các loài cây trồng thường yếu thế sẽ bị cỏ dại và các loài sinh vật bản địa lấn át. Các loài sâu bọ và động vật tự nhiên sẽ kéo đến sinh sống. Qua thời gian, hệ sinh thái nhân tạo này sẽ dần biến đổi thông qua quá trình diễn thế sinh thái để trở thành một hệ sinh thái tự nhiên có cấu trúc phức tạp hơn.Ý nghĩa của hiện tượng này:Nó cho thấy hệ sinh thái nhân tạo có cấu trúc kém bền vững và luôn cần sự duy trì từ con người.Khẳng định xu hướng của tự nhiên là luôn tiến tới sự đa dạng và cân bằng (diễn thế để đạt trạng thái ổn định).Chứng minh rằng các quy luật sinh học tự nhiên (như chọn lọc tự nhiên) luôn vận hành mạnh mẽ ngay cả trong những môi trường do con người tạo ra.

1. Một số tài nguyên thiên nhiên quan trọng:

Tài nguyên nước: Cần thiết cho sinh hoạt, nông nghiệp và công nghiệp.

Tài nguyên đất: Nơi xây dựng nhà ở và trồng trọt thực phẩm.

Tài nguyên rừng: Điều hòa khí hậu, bảo vệ đất và là nơi cư trú của nhiều loài.

Tài nguyên khoáng sản: Cung cấp nguyên liệu cho sản xuất năng lượng và vật liệu.

2. Biện pháp sử dụng hợp lý:

Nước: Sử dụng tiết kiệm, tránh lãng phí và không xả rác, chất thải gây ô nhiễm nguồn nước.

Đất: Bón phân hữu cơ, chống xói mòn và không lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật.Rừng: Khai thác đi đôi với trồng mới, bảo vệ các khu rừng nguyên sinh.

Năng lượng: Ưu tiên sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo như mặt trời, gió để thay thế nhiên liệu hóa thạch.