Câu 1 :

Trong hành trình khám phá và tồn tại trên Trái Đất, con người không chỉ là cư dân duy nhất mà còn là một phần không thể tách rời của một mạng lưới sự sống vô cùng phức tạp và kỳ diệu. Vì vậy, việc yêu thương vạn vật không đơn thuần là một lựa chọn đạo đức mà là một trách nhiệm sâu sắc đòi hỏi sự thấu hiểu và hành động từ mỗi cá nhân. Nó bao hàm cả lòng trắc ẩn, sự tôn trọng và quan tâm đến mọi sinh linh: từ những chú chim nhỏ bé trên cành cây, những chú cá tung tăng dưới nước, đến những loài cây cổ thụ vươn mình đón nắng. Khái niệm này nhắc nhở chúng ta rằng, mỗi sinh vật, dù có hình hài hay vai trò khác biệt thế nào, đều có giá trị nội tại và quyền được sống. Như những bài học về bảo vệ động vật hoang dã đã chỉ ra, mỗi loài đều góp phần tạo nên sự cân bằng sinh thái, đảm bảo sự trong lành cho môi trường sống chung, mà con người là một phần hưởng lợi quan trọng. Sự tàn phá hay thờ ơ với một mắt xích nào đó trong chuỗi sự sống, suy cho cùng, chính là đang tự hủy hoại chính mình.Nhìn xa hơn, việc yêu thương vạn vật còn là thước đo cho sự trưởng thành về mặt tâm hồn và trí tuệ của con người. Khi ta có thể đặt mình vào vị trí của một sinh vật khác, thấu hiểu nỗi đau của chúng khi bị tổn thương, trân trọng sự sống của chúng khi chúng đang phát triển, đó là lúc ta đạt đến một tầng nhận thức cao hơn. Sự đồng cảm này không chỉ làm phong phú thêm đời sống tinh thần cá nhân mà còn thúc đẩy chúng ta sống có trách nhiệm hơn. Chúng ta sẽ suy nghĩ kỹ hơn trước khi gây hại, thay vào đó, tìm cách chung sống hài hòa và bảo vệ những gì thuộc về tự nhiên. Các hoạt động bảo vệ môi trường, từ việc tắt đèn khi không sử dụng, tiết kiệm nước, trồng cây xanh, đến việc không xả rác bừa bãi, tất cả đều là biểu hiện cụ thể của lòng yêu thương vạn vật. Chúng là những hành động nhỏ như sử dụng túi vải thay túi nilon, tiết kiệm năng lượng, phân loại rác tại nguồn, hạn chế sử dụng các sản phẩm từ động vật hoang dã, hay tham gia các chiến dịch bảo vệ môi trường. Chúng ta đang sống trong một thế giới đầy màu sắc và sự sống.Việc trân trọng và yêu thương tất cả những gì làm nên thế giới ấy không chỉ là một nhiệm vụ cao cả mà còn là con đường duy nhất để chúng ta có thể tiếp tục tồn tại và phát triển một cách ý nghĩa.

Câu 2 :

Đoạn thơ "Bên kia sông Đuống" của Hoàng Cầm không chỉ là một bài thơ về chiến tranh, mà còn là một bản trường ca bi tráng, nơi nỗi nhớ quê hương hòa quyện với nỗi căm giận kẻ thù, và đâu đó là tiếng lòng thổn thức trước sự đổi thay nghiệt ngã của mảnh đất chôn nhau cắt rốn. Với tài năng bậc thầy trong việc chắt lọc hình ảnh và sử dụng ngôn ngữ, Hoàng Cầm đã vẽ nên hai bức tranh đối lập đầy ám ảnh, khắc họa rõ nét sự biến đổi của quê hương trước và sau chiến tranh, chạm đến tận cùng cảm xúc của người đọc.

Ngay từ những câu thơ đầu, Hoàng Cầm đã vẽ nên một bức tranh quê hương tràn đầy sức sống và bản sắc văn hoá :

Quê hương ta lúa nếp thơm nồng

Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp

Đây không chỉ là những dòng miêu tả cảnh vật, mà là sự chắt lọc tinh túy của tâm hồn người con xa xứ. "Lúa nếp thơm nồng" không chỉ là hương vị của mùa màng bội thu, mà còn là hơi ấm của gia đình, của sự no đủ, sum vầy. Nó gợi lên không khí Tết, những ngày mùa gặt hái, nơi con người tìm thấy sự bình yên và hạnh phúc giản dị. "Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong" đưa ta lạc vào thế giới nghệ thuật dân gian độc đáo. Đó là vẻ đẹp mộc mạc, chân chất, nhưng ẩn chứa trong đó là khát vọng sinh sôi, phát triển và một niềm tin vào cuộc sống tốt đẹp. Hình ảnh gà, lợn, những con vật quen thuộc, được vẽ với "nét tươi trong", như mang cả sự sống động, khỏe khoắn của làng quê vào bức tranh. Và rồi, "Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp" là đỉnh cao của sự tinh tế. Nó không chỉ nói về màu sắc trên những bức tranh mà còn là linh hồn, là cốt cách của dân tộc, được thể hiện qua nghệ thuật, qua bàn tay tài hoa của người dân Kinh Bắc. Giấy điệp óng ánh như chứa đựng cả nghìn năm lịch sử, văn hóa, là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của một dân tộc. Bức tranh quê hương này thật sự là một bức "thủy mặc" sống động, căng tràn sức sống và tự hào.

Sự tàn bạo còn được thể hiện qua hình ảnh "Chó ngộ một đàn / Lưỡi dài lê sắc máu". Đây là một hình ảnh ẩn dụ đầy sức nặng. Chó, biểu tượng của sự trung thành, nay lại trở thành nạn nhân của chiến tranh, thậm chí còn "ngộ" (bị điên dại, trở nên hung hãn). "Lưỡi dài lê sắc máu" không chỉ gợi lên sự hoang tàn, mà còn là bản chất thú tính, khát máu của kẻ thù đã lấn át cả sự sống.

Sự hủy diệt lan đến từng ngóc ngách, từng phận người:

Kiệt cùng ngõ thầm bờ hoang

Mẹ con đàn lợn âm dương

Chia lìa trăm ngả

Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã

Bây giờ tan tác về đâu?

"Ngõ thầm bờ hoang" là sự hoang phế của những nơi chốn từng gắn bó thân thương. Nỗi đau còn nhân lên gấp bội khi nó chạm đến sự gắn kết thiêng liêng: "Mẹ con đàn lợn âm dương / Chia lìa trăm ngả". Đàn lợn, biểu tượng của sự sinh sôi, nay bị chia cắt, "âm dương" vừa gợi sự sống còn mong manh, vừa ám chỉ cái chết, sự mất mát. Sự tan vỡ này không chỉ là vật chất, mà còn là sự đứt gãy của mạch sống, của tình thân.Và rồi, đỉnh điểm của sự mỉa mai, chua xót là câu chuyện "Đám cưới chuột". Trong bức tranh tàn khốc, sự "tưng bừng rộn rã" của đám cưới chuột trở nên lạc lõng, trớ trêu đến nhói lòng. Nó như một lời nhắc nhở về những giá trị đã từng tồn tại, giờ đây chỉ còn là hoài niệm xa vời. Câu hỏi "Bây giờ tan tác về đâu?" là tiếng than đầy day dứt, là sự băn khoăn, mất mát khi mọi thứ đều đã bị cuốn phăng đi bởi cơn bão chiến tranh. Nó không chỉ hỏi về đám cưới chuột, mà là hỏi về số phận của cả một quê hương, của cả một nền văn hóa, của con người.

Điểm đặc sắc nhất trong đoạn thơ này chính là nghệ thuật tương phản sắc sảo. Hoàng Cầm đã khéo léo đặt cạnh nhau hai hình ảnh đối lập: vẻ đẹp trù phú, văn hóa của quê hương trước chiến tranh và cảnh tượng hoang tàn, đổ nát sau chiến tranh. Sự đối lập này không chỉ làm nổi bật tội ác của chiến tranh mà còn khơi gợi mạnh mẽ lòng yêu quê hương, nỗi xót xa, căm giận trong lòng người đọc.Bên cạnh đó, chất trữ tình sâu lắng luôn chảy trong từng câu chữ. Dù miêu tả sự tàn khốc, nhưng giọng thơ của Hoàng Cầm vẫn chứa đựng nỗi niềm tha thiết, yêu thương. Chính tình yêu quê hương cháy bỏng đã thôi thúc ông cất lên những lời lẽ đầy ám ảnh, buộc tội chiến tranh.

Đoạn thơ "Bên kia sông Đuống" là một lời cảnh tỉnh, một lời nhắc nhở về giá trị thiêng liêng của hòa bình và văn hóa. Nó thôi thúc chúng ta trân trọng những gì đang có, và không ngừng gìn giữ, phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc.

Câu 1 :

Phương thức biểu đạt chính của văn bản là nghị luận .

Câu 2:

Nội dung của văn bản là sự suy ngẫm sâu sắc về mối quan hệ giữa con người với thế giới thiên nhiên và cuộc sống . Con người trong quá trình tồn tại , hành động vô tình gây ra những tổn thương cho thiên nhiên , cho mọi người và cho chính mình . Văn bản khuyến khích con người sống chậm lại , biết trân trọng , yêu thương mọi thứ xung quanh và chịu trách nhiệm với những gì mình tác động đến cuộc đời .

Câu 3:

Biện pháp tu từ nhân hóa : "Mặt đất ngàn đời quen tha thứ. Đại dương bao la quen độ lượng. Cánh rừng mênh mông quen trầm mặc. Những dòng sông quen chảy xuôi. Những hồ đầm quen nín lặng. Những nẻo đường quen nhẫn nhịn......"

- Làm cho câu văn thêm hay hơn, sinh động hơn ,tăng sức gợi hình gợi cảm cho sự diễn đạt .

- Làm cho thiên nhiên hiện lên như một con người giàu bao dung, âm thầm chịu đựng.

- Qua đó nhấn mạnh sự vô tâm của con người và gợi lên cảm xúc day dứt, thức tỉnh lương tri.

Câu 4 :

Tác giả nói "Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm" để nhắc nhở con người về những tổn thương mà họ có thể gây ra cho thế giới xung quanh khi sống một cách vô tâm, hời hợt. Việc "bị gai đâm" là một phép ẩn dụ cho những hậu quả, những bài học mà con người phải trả giá khi không biết trân trọng và yêu thương. Nó giúp con người "giật mình", tỉnh ngộ và nhận ra rằng những hành động của mình có thể gây ra "tổn thương" cho người khác và cho chính bản thân.

Câu 5 :

Bài học quý báu nhất đúc kết từ những chiêm nghiệm sâu sắc của Chu Văn Sơn chính là lời thôi thúc chúng ta sống chậm lại, mở rộng tâm hồn để cảm nhận sâu sắc hơn và biết yêu thương trọn vẹn hơn. Văn bản như một lời tự vấn đầy day dứt: liệu ta có đang quá vội vã, quá thô ráp trong cách mình đi qua cuộc đời, vô tình làm tổn thương những vẻ đẹp mong manh của thiên nhiên và con người?Chính những "cú gai đâm" bất chợt trong cuộc sống, những nỗi đau tưởng chừng nhỏ bé, lại là phép thử cần thiết, là tiếng chuông cảnh tỉnh giúp ta thoát khỏi sự vô tâm quen thuộc. Chúng đánh thức ta nhận ra giá trị thực sự của sự nâng niu, sự tinh tế và lòng bao dung mà thiên nhiên đã dành tặng cho ta suốt ngàn đời. Từ đó, ta học cách trân trọng từng khoảnh khắc, từng hơi thở, từng mối quan hệ, để mỗi bước chân đi qua thế giới này đều là hành trình của sự sẻ chia và yêu thương, chứ không phải là sự dẫm đạp và lãng quên.