Câu 1

Con người sống giữa thế giới muôn loài, vì thế biết yêu thương vạn vật không chỉ là một đức tính đẹp mà còn là trách nhiệm cần có. Vạn vật quanh ta – từ cây cỏ, dòng sông đến muôn loài sinh linh – đều góp phần nuôi dưỡng và duy trì sự sống của con người. Thế nhưng, trong nhịp sống gấp gáp và ích kỉ, con người nhiều khi vô tình tàn phá thiên nhiên, làm tổn thương môi trường và chính những điều bình dị nuôi sống mình. Biết yêu thương vạn vật là biết sống chậm lại, trân trọng từng sự sống nhỏ bé, không tàn nhẫn với thiên nhiên, không vô cảm trước nỗi đau của muôn loài. Khi con người đối xử nhân ái với vạn vật, thiên nhiên cũng sẽ đáp lại bằng sự hài hòa, bền vững. Ngược lại, sự thờ ơ và tàn phá sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, thiên tai khắc nghiệt. Vì vậy, yêu thương vạn vật chính là yêu thương cuộc sống, là cách để con người sống nhân văn hơn và gìn giữ một thế giới đáng sống cho hôm nay và mai sau.

Câu 2

Hoàng Cầm là nhà thơ gắn bó sâu nặng với quê hương Kinh Bắc. Thơ ông thấm đẫm hồn dân tộc, vừa trữ tình, vừa đau đáu nỗi đau chiến tranh. Đoạn thơ trong bài Bên kia sông Đuống đã khắc họa rõ nét sự biến đổi của quê hương trước và sau khi chiến tranh xảy ra, qua đó thể hiện nỗi xót xa và tình yêu quê hương sâu sắc của nhà thơ.

Trước hết, quê hương Kinh Bắc hiện lên trong ký ức nhà thơ với vẻ đẹp yên bình, đậm đà bản sắc dân tộc. Đó là vùng đất “lúa nếp thơm nồng”, trù phú, no ấm, gợi lên hương vị thân quen của làng quê Việt Nam. Quê hương ấy còn là cái nôi của văn hóa dân gian với “tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong”, nơi những gam màu mộc mạc mà rực rỡ đã làm “sáng bừng” hồn dân tộc trên nền giấy điệp. Những hình ảnh ấy gợi một cuộc sống thanh bình, êm ả, nơi con người gắn bó với lao động, nghệ thuật và niềm vui giản dị. Quê hương trước chiến tranh là một miền ký ức đẹp, tràn đầy sức sống và niềm tự hào.

Thế nhưng, chiến tranh ập đến đã làm tất cả đổi thay. Cụm từ “từ ngày khủng khiếp” như một ranh giới đau đớn, chia cắt quá khứ yên bình với hiện thực tang thương. Hình ảnh “giặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn” gợi sự tàn bạo, dữ dội của chiến tranh, thiêu rụi mọi giá trị từng được gìn giữ. Những câu thơ ngắn, dồn dập: “Ruộng ta khô / Nhà ta cháy” đã diễn tả trực tiếp nỗi mất mát nặng nề của quê hương. Không chỉ con người mà cả muôn loài cũng chịu chung số phận đau thương: “Chó ngộ một đàn / Lưỡi dài lê sắc máu”, tạo nên bức tranh đầy ám ảnh, tang tóc.

Đặc biệt, Hoàng Cầm đã sử dụng hình ảnh tranh Đông Hồ – biểu tượng của đời sống dân gian – để nhấn mạnh nỗi đau chiến tranh. “Mẹ con đàn lợn âm dương / Chia lìa trăm ngả”, “Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã / Bây giờ tan tác về đâu?” Những bức tranh từng biểu trưng cho sự sung túc, hạnh phúc, niềm vui nay trở nên tan nát, chia lìa. Qua đó, nhà thơ không chỉ nói đến sự tàn phá vật chất mà còn là sự hủy diệt những giá trị văn hóa, tinh thần của quê hương.

Như vậy, đoạn thơ đã khắc họa rõ sự biến đổi đau xót của quê hương Kinh Bắc từ yên bình, giàu đẹp sang hoang tàn, đổ nát vì chiến tranh. Qua đó, Hoàng Cầm bày tỏ nỗi xót xa sâu sắc và tình yêu tha thiết đối với quê hương, đồng thời lên án chiến tranh phi nghĩa đã tàn phá cuộc sống con người và những giá trị tốt đẹp của dân tộc.

Câu 1

Phương thức biểu đạt chính: biểu cảm (kết hợp nghị luận).

Câu 2

Văn bản thể hiện lời nhắc nhở sâu sắc về sự mong manh của thế giới và con người, rằng trong vô thức, con người thường gây tổn thương cho thiên nhiên, sự vật và cả những yêu thương xung quanh; từ đó kêu gọi con người sống nâng niu, ý thức và nhân ái hơn

câu 3

Biện pháp tu từ trong đoạn : Nhân hoá

Tác giả gán cho sự vật, thiên nhiên những phẩm chất của con người như “quen tha thứ”, “quen độ lượng”, “quen nhẫn nhịn”, “không biết dỗi hờn”.

Làm cho thế giới hiện lên như một con người hiền lành, bao dung, âm thầm chịu đựng tổn thương. Qua đó, tác giả phê phán sự vô tâm của con người và khơi gợi lòng trắc ẩn, ý thức trách nhiệm khi sống trong thế giới này.

Câu 4

Tác giả nói “Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm” vì:

Đó là ẩn dụ cho những va vấp, đau đớn, mất mát trong cuộc sống. Khi con người bị “đau”, họ mới giật mình nhận ra giá trị của cuộc sống, của yêu thương mới hiểu rằng tổn thương không vô hình mà " là rỉ máu", là có thật và đáng sợ.

Tác giả muốn con người tỉnh thức, sống chậm lại và biết trân trọng hơn những gì mình đang vô tình làm tổn thương.

câu 5

Bài học ý nghĩa nhất rút ra từ văn bản là:

Con người cần sống ý thức, nhẹ nhàng và nhân ái, biết nâng niu thiên nhiên, con người và từng điều nhỏ bé trong cuộc sống, bởi mọi hành động dù vô tình cũng có thể gây ra những tổn thương sâu sắc.