Câu 1. Nghị luận văn học: Phân tích bài thơ "Khán 'Thiên gia thi' hữu cảm" (Khoảng 200 chữ)

Bài thơ "Khán 'Thiên gia thi' hữu cảm" của Hồ Chí Minh là một tuyên ngôn nghệ thuật đầy bản lĩnh, thể hiện sự chuyển biến từ tư duy thi sĩ sang tư thế chiến sĩ. Ở hai câu đầu, Bác thừa nhận vẻ đẹp cổ điển của thơ xưa với các hình ảnh "tuyết, nguyệt, phong", "sơn thủy yên hoa". Đó là cái đẹp thuần khiết, chuẩn mực của văn chương truyền thống. Tuy nhiên, điểm nhấn quan trọng nằm ở hai câu cuối khi tác giả khẳng định: "Hiện đại thi trung ưng hữu thiết". Hình ảnh "thép" chính là ẩn dụ cho tinh thần chiến đấu, tính đảng và ý chí cách mạng sắt đá. Trong hoàn cảnh đất nước lầm than, thơ ca không thể chỉ dừng lại ở việc ngâm vịnh thiên nhiên mà phải trở thành vũ khí sắc bén. Người nghệ sĩ giờ đây không chỉ thưởng hoa, ngắm trăng mà phải biết "xung phong" trên mặt trận tư tưởng. Với ngôn ngữ súc tích, sự kết hợp hài hòa giữa chất thép và chất tình, bài thơ không chỉ định hướng cho nền văn nghệ cách mạng mà còn cho thấy tâm hồn lớn lao của người chiến sĩ cộng sản: luôn yêu thiên nhiên nhưng không quên nhiệm vụ giải phóng dân tộc.

C2 Giữ gìn bản sắc: Sứ mệnh của người trẻ trong kỷ nguyên số

Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, thế giới đang trở thành một “ngôi làng phẳng”. Đứng trước sự giao thoa mạnh mẽ của các luồng văn hóa ngoại lai, vấn đề giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc trở thành một bài toán cấp thiết, mà giới trẻ chính là những người nắm giữ lời giải.

Văn hóa truyền thống là những giá trị vật chất và tinh thần quý báu được hình thành, bồi đắp qua hàng ngàn năm lịch sử. Đó là tà áo dài duyên dáng, là tiếng đàn bầu thâm trầm, là những làn câu dặm, điệu chèo, hay đơn giản là đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Những giá trị ấy tạo nên “căn cước” riêng biệt, giúp dân tộc Việt Nam không bị hòa tan giữa dòng chảy của nhân loại.

Nhìn vào thực tế hiện nay, ta thấy một bức tranh đa sắc về ý thức của giới trẻ. Đã có lúc chúng ta lo ngại về một thế hệ “sính ngoại”, quay lưng với nghệ thuật dân gian để chạy theo âm nhạc phương Tây hay phim ảnh Hàn Quốc. Tuy nhiên, những năm gần đây, một làn sóng “phục hưng” văn hóa đang trỗi dậy mạnh mẽ từ chính những người trẻ. Chúng ta thấy những hội nhóm như Đại Việt Cổ Phong miệt mài nghiên cứu để phục dựng cổ phục Việt; thấy những nghệ sĩ trẻ lồng ghép âm hưởng ca trù, chèo vào nhạc Pop một cách đầy sáng tạo như Hoàng Thùy Linh hay Đen Vâu. Thậm chí, nhiều bạn trẻ đã sử dụng mạng xã hội (TikTok, YouTube) để quảng bá ẩm thực, phong cảnh quê hương ra khắp thế giới. Đó là minh chứng cho một thế hệ trẻ không hề thờ ơ, mà trái lại, đang yêu văn hóa theo cách của riêng mình.

Tuy nhiên, vẫn còn đó những mảng tối. Một bộ phận giới trẻ đang có lối sống thực dụng, lãng quên các giá trị đạo đức truyền thống hoặc có những hành vi lệch lạc khi biến tướng các nghi lễ thờ cúng, lễ hội. Sự thiếu hụt kiến thức lịch sử và văn hóa khiến họ dễ bị tổn thương trước những luồng thông tin sai lệch, dẫn đến việc đánh mất bản sắc cá nhân.

Tại sao giới trẻ cần phải có trách nhiệm này? Bởi lẽ, văn hóa là sức mạnh nội sinh của dân tộc. Như Bác Hồ từng nói về thơ ca hiện đại phải có "thép", thì văn hóa chính là lớp giáp bảo vệ tinh thần của mỗi con người. Giữ gìn văn hóa không phải là bảo thủ, ôm khư khư những gì đã cũ, mà là “hòa nhập nhưng không hòa tan”. Giới trẻ với lợi thế về công nghệ và tư duy đổi mới chính là cầu nối tốt nhất để đưa văn hóa truyền thống thích nghi với đời sống hiện đại, làm cho những giá trị xưa cũ trở nên sống động và gần gũi hơn.

Để làm được điều đó, mỗi bạn trẻ cần bắt đầu từ những hành động nhỏ nhất: trân trọng tiếng mẹ đẻ, tìm hiểu lịch sử nước nhà và có thái độ phê phán trước những hành vi làm tầm thường hóa văn hóa dân tộc. Nhà trường và gia đình cũng cần thay đổi phương thức giáo dục, không nên ép buộc khô khan mà hãy khơi gợi niềm tự hào tự thân trong mỗi cá nhân.

Tóm lại, văn hóa truyền thống là nguồn nhựa sống nuôi dưỡng tâm hồn mỗi con người. Giới trẻ hãy là những người tiếp nối ngọn lửa từ quá khứ, dùng sức trẻ và sự sáng tạo để viết tiếp những chương mới cho bản sắc Việt Nam, để tiếng vang của dân tộc mãi mãi trường tồn cùng thời gian.

Câu 1. Thể thơ

Văn bản trên được viết theo thể thơ Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật (Bốn câu, mỗi câu bảy chữ).

Câu 2. Luật của bài thơ

Xét theo bản phiên âm, bài thơ tuân thủ luật trắc sướng (căn cứ vào chữ thứ hai của câu thứ nhất):

• Chữ thứ hai câu 1: "thi" (thanh bằng) -> Bài thơ viết theo luật bằng.

• Gieo vần: Vần "phong" ở cuối câu 2 và câu 4 (phong - phong). Đây là cách gieo vần chân, độc vận.

• Niêm: Câu 1 niêm với câu 4 (chữ thứ hai đều là thanh bằng), câu 2 niêm với câu 3 (chữ thứ hai đều là thanh trắc).

Câu 3. Phân tích biện pháp tu từ

Biện pháp tu từ ấn tượng nhất trong bài thơ là Hoán dụ (hoặc có thể coi là Ẩn dụ) qua hình ảnh "thiết" (thép).

• Tác dụng: * Về nội dung: "Thép" biểu tượng cho tinh thần chiến đấu, tính đảng và chất thép trong tâm hồn người chiến sĩ cách mạng. Nó đối lập với vẻ mềm mại của "tuyết nguyệt phong" ở câu trên.

• Về biểu cảm: Khẳng định thơ ca không chỉ là để ngâm vịnh, hưởng lạc mà phải là vũ khí sắc bén phục vụ sự nghiệp giải phóng dân tộc. Hình ảnh này làm cho lời thơ trở nên mạnh mẽ, đanh thép và đầy sức thuyết phục.

Câu 4. Tại sao "Trong thơ thời nay nên có thép / Nhà thơ cũng phải biết xung phong"?

Tác giả đưa ra quan điểm này vì:

• Yêu cầu của thời đại: Trong hoàn cảnh đất nước đang lầm than, đang chuẩn bị cho cuộc tổng khởi nghĩa (1939 - 1945), văn chương không thể đứng ngoài cuộc. Thơ ca phải đồng hành cùng vận mệnh dân tộc.

• Chức năng của nghệ thuật: Nghệ thuật không chỉ là "ánh trăng lừa dối" mà phải là vũ khí đấu tranh. Nhà thơ không chỉ là nghệ sĩ mà còn phải là một chiến sĩ trên mặt trận văn hóa tư tưởng.

• Sự thay đổi về đối tượng: Nếu thơ xưa thiên về cái "tôi" nhàn tản, ẩn dật thì thơ nay phải hướng về cái "ta" chung, khơi dậy ý chí quật cường của nhân dân.

Câu 5. Nhận xét về cấu tứ của bài thơ

Cấu tứ của bài thơ rất chặt chẽ, dựa trên phép đối lập và sự chuyển biến tư tưởng:

• Sự đối lập giữa cũ và mới: Hai câu đầu nói về thơ cổ (đối tượng là thiên nhiên, phong hoa tuyết nguyệt) – Hai câu sau nói về thơ hiện đại (đối tượng là cuộc đấu tranh, là "thép").

• Sự chuyển biến từ tĩnh sang động: Từ việc "thưởng ngoạn" vẻ đẹp thiên nhiên sang tư thế "xung phong" vào thực tiễn cách mạng.

• Tính kế thừa và phát triển: Tác giả không phủ nhận vẻ đẹp của thơ xưa (vẫn dùng thể thơ cổ, vẫn ghi nhận cái "mỹ") nhưng khẳng định thơ nay cần thêm một chất liệu mới để phù hợp với thời đại. Đây là cấu tứ lấy xưa để nói nay, từ cái đẹp của thiên nhiên dẫn dắt đến cái đẹp của tinh thần thép.

1. Thể loại của văn bản

Thể loại của văn bản là phóng sự.

• Lý do: Tác giả (nhân vật "tôi") là một nhà báo, tự mình trải nghiệm công việc phu kéo xe để thu thập tư liệu và phản ánh chân thực về cuộc sống của tầng lớp này. Phóng sự là thể loại văn học và báo chí dùng để ghi chép, tường thuật lại một cách chân thực các sự kiện, vấn đề xã hội, qua đó thể hiện tư tưởng, thái độ của người viết.

2. Sự việc được ghi chép trong văn bản

Văn bản ghi chép về trải nghiệm thực tế của nhân vật "tôi" (nhà báo) khi lần đầu tiên vào vai một phu xe kéo, thực hiện một cuốc xe chở khách từ Đồn Thủy lên Yên Phụ (và kết thúc ở đầu Cầu Đất).

• Sự việc tập trung vào sự vất vả, cực nhọc về thể xác khi phải gắng sức chạy và cảm giác bị xúc phạm, áp bức tinh thần bởi thái độ của người khách (nện gót giày, thét "A-lê! Đi mao leen!"). Tác giả dùng trải nghiệm này để suy ngẫm về số phận bi thảm của những người phu xe.

3. Biện pháp tu từ và tác dụng

Trong câu: "Ruột thì như vặn từ dưới rốn đưa lên, cổ thì nóng như cái ống gang, đưa hơi lửa ra không kịp."

Tác dụng chung: Các biện pháp này làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho lời văn, giúp người đọc cảm nhận sâu sắc và chân thực nỗi thống khổ, sự vật vã về thể xác đến mức phi nhân tính của người phu xe kéo.

4. Chi tiết gây ấn tượng nhất

Lưu ý: Đây là câu hỏi mở, bạn có thể chọn chi tiết khác. Dưới đây là một gợi ý.

Chi tiết gây ấn tượng nhất là sự so sánh của tác giả về thân phận người phu xe:

"Rồi tôi thấy tôi không phải là người nữa, chỉ là một cái... nồi sốt de (nồi hơi)."

Lý do ấn tượng:

• Tính phi nhân hóa: Chi tiết này thể hiện sự biến đổi, tước đoạt nhân tính một cách đau đớn. Khi kiệt sức cùng cực, người phu xe không còn là con người mà chỉ là một cỗ máy vật chất, một "cái nồi hơi" đang phả nhiệt và hơi nước để vận hành, một công cụ lao động không hơn không kém.
• Sức nặng xã hội: Nó tố cáo sự bóc lột tàn nhẫn của xã hội cũ. Người lao động bị vắt kiệt sức đến mức mất đi hình hài và cảm giác của một con người, chỉ còn là thứ đồ vật phục vụ cho nhu cầu của kẻ khác.

5. Tình cảm, tư tưởng của tác giả

Qua văn bản, tác giả Tam Lang thể hiện những tình cảm và tư tưởng sâu sắc sau:

• Tình cảm:
• • Đồng cảm sâu sắc và xót thương vô hạn đối với số phận cực khổ, bi đát của những người phu xe.
  • Thái độ căm phẫn, phê phán gay gắt đối với sự bóc lột, bất công của xã hội và sự vô nhân đạo của tầng lớp thượng lưu, bóc lột (thể hiện qua hành động và lời nói của người khách đi xe).
• Tư tưởng:
• • Phản ánh hiện thực: Văn bản là lời tố cáo mạnh mẽ về thực trạng lao động tồi tệ, đầy áp bức và bất công, nơi con người bị coi rẻ, bị tước đoạt nhân phẩm và phải lao động đến mức kiệt sức, chết non.
  • Tư tưởng nhân đạo: Kêu gọi sự nhìn nhận, thấu hiểu và trân trọng đối với cuộc sống của tầng lớp lao động nghèo khổ trong xã hội Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám. Tác giả mong muốn mọi người ý thức được sự tàn khốc của nghề kéo xe.

Câu 1. Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) làm sáng tỏ mong muốn của Tam Lang về nghề kéo xe chở người trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 qua văn bản Tôi kéo xe.

Đoạn trích "Tôi kéo xe" là lời tố cáo mạnh mẽ và chất chứa mong muốn tha thiết của Tam Lang về sự chấm dứt của nghề kéo xe chở người. Qua trải nghiệm đau đớn, tác giả đã tái hiện sự tàn khốc của công việc này: người phu xe bị phi nhân hóa, không còn là con người mà chỉ là "một cái... nồi sốt de" (nồi hơi), một công cụ bị vắt kiệt sức lực đến mức "Miệng thở, mũi thở, rồi đến cả tai cũng thở". Đỉnh điểm là lời khẳng định chua xót: "Người làm cu-li xe kéo, người chết non!", đối lập với câu nói cửa miệng "Quả ở xứ nóng, quả chín sớm". Hình ảnh người phu xe phải "tự nguyện cúi đầu dưới quyền sai khiến của hai cánh tay gỗ" cho thấy sự mất mát nhân phẩm và tự do. Qua đó, Tam Lang không chỉ bày tỏ lòng đồng cảm sâu sắc với tầng lớp cùng khổ, mà còn thể hiện mong muốn mãnh liệt về một xã hội mà ở đó nghề kéo xe chở người được xóa bỏ – một nghề bóc lột, hủy hoại sức khỏe và tước đoạt nhân phẩm con người. Đây là lời phê phán chế độ xã hội cũ đã đẩy người lao động vào con đường "chết non" và là khát vọng về một cuộc sống có nhân quyền, tự do và công bằng hơn cho họ.

Câu 2. Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) bày tỏ ý kiến của anh/chị về ý nghĩa của sự nỗ lực trong cuộc sống.

Trong hành trình kiến tạo cuộc đời, nếu tài năng là một món quà thì nỗ lực chính là chiếc chìa khóa vạn năng. Sự nỗ lực không chỉ là hành động gắng sức mà còn là quá trình bền bỉ vượt qua giới hạn của bản thân, đóng vai trò then chốt quyết định giá trị và ý nghĩa cuộc sống của mỗi người.

Trước hết, nỗ lực là cơ sở tạo nên thành công. Không có con đường nào trải hoa hồng mà không đòi hỏi mồ hôi và nước mắt. Thành công không phải là đích đến, mà là kết quả tất yếu của một chuỗi hành động được thúc đẩy bởi sự cố gắng không ngừng nghỉ. Nỗ lực biến những mục tiêu mơ hồ thành kế hoạch hành động cụ thể và giúp chúng ta duy trì động lực ngay cả khi đối mặt với thất bại. Nếu Edison không nỗ lực thử nghiệm hàng ngàn lần, bóng đèn sẽ không thể sáng. Nếu không có những đêm thức trắng luyện tập, vận động viên sẽ không thể chạm đến vinh quang. Rõ ràng, thành công chính là phần thưởng xứng đáng cho sự kiên trì và nỗ lực bền bỉ.

Hơn thế nữa, ý nghĩa lớn lao nhất của sự nỗ lực nằm ở quá trình hoàn thiện bản thân. Mỗi lần ta cố gắng, mỗi lần ta đẩy bản thân ra khỏi vùng an toàn, ta không chỉ học thêm kiến thức mà còn rèn luyện thêm kỹ năng, ý chí và sự tự tin. Nỗ lực dạy chúng ta cách đối diện với thử thách, chấp nhận sai lầm và rút ra bài học. Điều này tạo nên sức mạnh nội tại vững vàng, giúp con người không dễ dàng gục ngã trước khó khăn. Người nỗ lực không chỉ làm việc tốt hơn mà còn trở thành một phiên bản tốt hơn của chính mình, đạt được sự trưởng thành về mặt tinh thần và cảm xúc.

Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, nhiều người dễ rơi vào ảo tưởng về "thành công tức thì" hoặc thần tượng hóa "thiên tài" mà bỏ qua tầm quan trọng của nỗ lực. Họ quên rằng, đằng sau mỗi người tài năng là một quá trình nỗ lực thầm lặng và kỷ luật nghiêm ngặt. Sống mà không nỗ lực là sống một cuộc đời vô vị, không có sự phát triển và không có giá trị đóng góp.

Tóm lại, sự nỗ lực là một phẩm chất không thể thiếu để tạo nên một cuộc sống trọn vẹn và ý nghĩa. Nó không chỉ giúp chúng ta chinh phục đỉnh cao sự nghiệp mà còn định hình nên nhân cách, lòng kiên trì và khả năng phục hồi sau thất bại. Do đó, hãy biến nỗ lực thành thói quen hằng ngày, vì mỗi bước đi cố gắng hôm nay chính là nền tảng vững chắc cho một tương lai rực rỡ và có ý nghĩa.

Câu 1. Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) làm sáng tỏ mong muốn của Tam Lang về nghề kéo xe chở người trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 qua văn bản Tôi kéo xe.

Đoạn trích "Tôi kéo xe" là lời tố cáo mạnh mẽ và chất chứa mong muốn tha thiết của Tam Lang về sự chấm dứt của nghề kéo xe chở người. Qua trải nghiệm đau đớn, tác giả đã tái hiện sự tàn khốc của công việc này: người phu xe bị phi nhân hóa, không còn là con người mà chỉ là "một cái... nồi sốt de" (nồi hơi), một công cụ bị vắt kiệt sức lực đến mức "Miệng thở, mũi thở, rồi đến cả tai cũng thở". Đỉnh điểm là lời khẳng định chua xót: "Người làm cu-li xe kéo, người chết non!", đối lập với câu nói cửa miệng "Quả ở xứ nóng, quả chín sớm". Hình ảnh người phu xe phải "tự nguyện cúi đầu dưới quyền sai khiến của hai cánh tay gỗ" cho thấy sự mất mát nhân phẩm và tự do. Qua đó, Tam Lang không chỉ bày tỏ lòng đồng cảm sâu sắc với tầng lớp cùng khổ, mà còn thể hiện mong muốn mãnh liệt về một xã hội mà ở đó nghề kéo xe chở người được xóa bỏ – một nghề bóc lột, hủy hoại sức khỏe và tước đoạt nhân phẩm con người. Đây là lời phê phán chế độ xã hội cũ đã đẩy người lao động vào con đường "chết non" và là khát vọng về một cuộc sống có nhân quyền, tự do và công bằng hơn cho họ.

Câu 2. Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) bày tỏ ý kiến của anh/chị về ý nghĩa của sự nỗ lực trong cuộc sống.

Trong hành trình kiến tạo cuộc đời, nếu tài năng là một món quà thì nỗ lực chính là chiếc chìa khóa vạn năng. Sự nỗ lực không chỉ là hành động gắng sức mà còn là quá trình bền bỉ vượt qua giới hạn của bản thân, đóng vai trò then chốt quyết định giá trị và ý nghĩa cuộc sống của mỗi người.

Trước hết, nỗ lực là cơ sở tạo nên thành công. Không có con đường nào trải hoa hồng mà không đòi hỏi mồ hôi và nước mắt. Thành công không phải là đích đến, mà là kết quả tất yếu của một chuỗi hành động được thúc đẩy bởi sự cố gắng không ngừng nghỉ. Nỗ lực biến những mục tiêu mơ hồ thành kế hoạch hành động cụ thể và giúp chúng ta duy trì động lực ngay cả khi đối mặt với thất bại. Nếu Edison không nỗ lực thử nghiệm hàng ngàn lần, bóng đèn sẽ không thể sáng. Nếu không có những đêm thức trắng luyện tập, vận động viên sẽ không thể chạm đến vinh quang. Rõ ràng, thành công chính là phần thưởng xứng đáng cho sự kiên trì và nỗ lực bền bỉ.

Hơn thế nữa, ý nghĩa lớn lao nhất của sự nỗ lực nằm ở quá trình hoàn thiện bản thân. Mỗi lần ta cố gắng, mỗi lần ta đẩy bản thân ra khỏi vùng an toàn, ta không chỉ học thêm kiến thức mà còn rèn luyện thêm kỹ năng, ý chí và sự tự tin. Nỗ lực dạy chúng ta cách đối diện với thử thách, chấp nhận sai lầm và rút ra bài học. Điều này tạo nên sức mạnh nội tại vững vàng, giúp con người không dễ dàng gục ngã trước khó khăn. Người nỗ lực không chỉ làm việc tốt hơn mà còn trở thành một phiên bản tốt hơn của chính mình, đạt được sự trưởng thành về mặt tinh thần và cảm xúc.

Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, nhiều người dễ rơi vào ảo tưởng về "thành công tức thì" hoặc thần tượng hóa "thiên tài" mà bỏ qua tầm quan trọng của nỗ lực. Họ quên rằng, đằng sau mỗi người tài năng là một quá trình nỗ lực thầm lặng và kỷ luật nghiêm ngặt. Sống mà không nỗ lực là sống một cuộc đời vô vị, không có sự phát triển và không có giá trị đóng góp.

Tóm lại, sự nỗ lực là một phẩm chất không thể thiếu để tạo nên một cuộc sống trọn vẹn và ý nghĩa. Nó không chỉ giúp chúng ta chinh phục đỉnh cao sự nghiệp mà còn định hình nên nhân cách, lòng kiên trì và khả năng phục hồi sau thất bại. Do đó, hãy biến nỗ lực thành thói quen hằng ngày, vì mỗi bước đi cố gắng hôm nay chính là nền tảng vững chắc cho một tương lai rực rỡ và có ý nghĩa.

Bài 2: Viết văn nghị luận

1. Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích nhân vật Ác-pa-gông trong văn bản Lão hà tiện.

Ác-pa-gông, nhân vật trung tâm trong hài kịch của Mô-li-e-rơ, hiện lên là hình ảnh tiêu biểu cho thói hà tiện đến mức bệnh hoạn và độc đoán.  Nét tính cách này được thể hiện rõ nhất qua lí lẽ duy nhất lão dùng để quyết định hôn nhân của con gái: "Không của hồi môn". Mọi phẩm chất khác của một người chồng (dòng dõi, danh dự, sự khôn ngoan) đều bị phủ nhận, chỉ có cái lợi về tiền bạc là lí do để lão hy sinh hạnh phúc của con cái. Sự lặp lại chi tiết "Không của hồi môn" cho thấy tiền bạc đã trở thành một ám ảnh, một sự độc tôn trong tâm trí lão, khiến lão trở nên mù quáng và phi lí. Hơn nữa, lão còn là một người đa nghi, luôn sống trong nỗi sợ hãi bị mất trộm tiền bạc chôn giấu, thể hiện qua lời độc thoại: "Có kẻ muốn lấy trộm tiền của mình chăng?". Như vậy, qua đoạn trích, Ác-pa-gông là hình tượng nhân vật phản diện mang tính cách điển hình, đại diện cho sự băng hoại nhân cách do thói keo kiệt và chủ nghĩa tư sản thời kì đầu gây ra.

C2Benjamin Franklin đã đưa ra một quan điểm sâu sắc về vai trò của tri thức: "Tri thức là con mắt của đam mê và có thể trở thành hoa tiêu của tâm hồn." Đây là một nhận định hoàn toàn xác đáng, nhấn mạnh rằng tri thức không chỉ là thông tin mà còn là công cụ thiết yếu để khai mở, định hướng và dẫn dắt cuộc sống con người.

Trước hết, tri thức là "con mắt của đam mê". Đam mê là ngọn lửa, là nguồn năng lượng thúc đẩy con người hành động, nhưng nó thường mang tính cảm tính và bộc phát. Nếu thiếu "con mắt" tri thức soi đường, đam mê dễ trở thành mù quáng, lạc lối hoặc sớm lụi tàn. Chẳng hạn, một người đam mê hội họa (đam mê) nhưng nếu không trang bị kiến thức về tỉ lệ, màu sắc, bố cục (tri thức), thì tác phẩm của họ khó đạt được chiều sâu và giá trị nghệ thuật. Tri thức giúp ta nhận diện, thấu hiểu lĩnh vực đam mê, biết được mục tiêu thực sự cần theo đuổi, và xác định phương pháp để biến đam mê thành thành tựu. Nó biến ngọn lửa bốc đồng thành một luồng nhiệt năng được kiểm soát và định hướng, giúp con người tối ưu hóa nỗ lực và tăng khả năng thành công.

Hơn thế nữa, tri thức có vai trò cao cả hơn khi trở thành "hoa tiêu của tâm hồn". "Hoa tiêu" là người dẫn đường an toàn cho tàu thuyền vượt qua bão tố và cập bến. Tâm hồn con người là một vùng đất phức tạp, luôn phải đối mặt với những ngã rẽ đạo đức, những cám dỗ vật chất, và những khủng hoảng ý nghĩa. Tri thức ở đây không chỉ là kiến thức chuyên môn mà còn bao gồm sự hiểu biết về lịch sử, văn hóa, triết học và các giá trị nhân loại.  Nó cung cấp cho ta hệ quy chiếu vững chắc để phân biệt đúng sai, thiện ác, và nhận ra đâu là điều thực sự quan trọng trong cuộc đời. Chính những hiểu biết này giúp con người xây dựng một nhân sinh quan đúng đắn, giữ cho tâm hồn không bị lạc lối trong cuộc sống hiện đại đầy nhiễu loạn.Khi tri thức đóng vai trò "hoa tiêu", nó giúp ta kiểm soát được cảm xúc, mở rộng lòng khoan dung, và hướng đến những mục đích sống cao đẹp. Một tâm hồn được tri thức dẫn dắt sẽ bình tĩnh hơn trước nghịch cảnh (nhờ hiểu về quy luật cuộc sống), nhân ái hơn (nhờ hiểu về sự đa dạng và nỗi đau của con người), và có khả năng tự nhận thức, tự hoàn thiện bản thân.

Tóm lại, quan điểm của Benjamin Franklin là một lời khẳng định về sức mạnh định hình của tri thức. Nó không chỉ là nền tảng cho sự nghiệp mà còn là kim chỉ nam cho đạo đức và ý nghĩa cuộc sống. Để sống một cuộc đời trọn vẹn và có ý nghĩa, mỗi người cần phải không ngừng học hỏi, rèn luyện tri thức để có thể nhìn thấy rõ con đường đi của đam mê và để tâm hồn luôn được dẫn dắt đến những giá trị chân-thiện-mĩ.

Câu 1 Tình huống kịch trong văn bản là cuộc đối thoại căng thẳng (nhưng bị làm dịu đi bởi sự khôn khéo của Va-le-rơ) giữa Ác-pa-gông và Va-le-rơ về việc Ác-pa-gông muốn gả con gái mình là E-li-dơ cho ngài Ăng-xen-mơ để "tiết kiệm được một món to" do ông này không đòi hỏi của hồi môn. E-li-dơ đã từ chối quyết liệt, và Ác-pa-gông đang tìm kiếm sự đồng thuận từ Va-le-rơ (người mà lão không biết chính là người yêu thầm của con gái mình).

C2 Lời độc thoại là lời nói chỉ nhằm bộc lộ tâm tư, tình cảm của nhân vật, không hướng đến người đối thoại.

Lời độc thoại có trong văn bản là:Ác-pa-gông (nhìn ra ngoài vườn, nói một mình): "Úi chà! Hình như có tiếng chó sủa. Có kẻ muốn lấy trộm tiền của mình chăng?

C3. Chỉ ra và làm rõ mục đích giao tiếp của Va-le-rơ được thể hiện qua những lời thoại của anh chàng.

• Chỉ ra mục đích: Mục đích giao tiếp của Va-le-rơ là thuyết phục (hoãn) Ác-pa-gông không gả E-li-dơ cho ngài Ăng-xen-mơ, đồng thời che giấu mối quan hệ thực sự của mình với E-li-dơ và tránh bị Ác-pa-gông nghi ngờ.

• Làm rõ mục đích:

• Va-le-rơ đã sử dụng chiến thuật "tung hứng" và "chiều lòng" Ác-pa-gông bằng cách liên tục đồng ý với lý lẽ "Không của hồi môn" ("Lí lẽ ấy thuyết phục được hoàn toàn, phải bó tay mà chịu", "cái lí lẽ ấy quyết định tất cả") để không bị mất lòng hoặc bị đuổi việc.

• Tuy nhiên, ẩn sau sự đồng tình đó, anh chàng lại khéo léo đưa ra các lí lẽ phản bác (như "cưới ngay như thế thì khí hấp tấp", "việc trăm năm là một việc trọng đại", "chú ý xem lòng dạ người con gái như thế nào") để làm lung lay quyết định của lão.

• Đến cuối đoạn, Va-le-rơ còn tâng bốc sự keo kiệt của lão lên thành triết lí sống ("tiền là quý hơn hết", "không đòi của hồi môn thay thế cho sắc đẹp, cho tuổi trẻ,...") để được lòng lão, đảm bảo an toàn cho bản thân và tìm kiếm cơ hội hành động sau này.

C4. Việc lặp lại chi tiết "Không của hồi môn" trong lời thoại của nhân vật Ác-pa-gông đem lại hiệu quả nghệ thuật gì?

Việc lặp lại chi tiết "Không của hồi môn" trong lời thoại của Ác-pa-gông đem lại các hiệu quả nghệ thuật sau:

• Tô đậm nét tính cách: Nhấn mạnh và khắc sâu sự keo kiệt, hà tiện đến mức bệnh hoạn của Ác-pa-gông. Đối với lão, tiền bạc là tất cả, là chuẩn mực và là lí lẽ duy nhất quyết định mọi việc, kể cả hạnh phúc trăm năm của con cái.

• Gây tiếng cười hài kịch: Tạo ra sự mâu thuẫn kịch giữa lí lẽ nhân văn về hôn nhân của Va-le-rơ và lí lẽ tiền bạc độc nhất của Ác-pa-gông. Sự lặp lại như một máy móc, một điệp khúc lấn át mọi sự thật khác, làm nổi bật sự phi lí trong suy nghĩ của lão, từ đó gây tiếng cười châm biếm sâu sắc.

• Đẩy mạnh xung đột: Thể hiện sự cứng nhắc, độc đoán và bế tắc trong tư duy của lão, đẩy mâu thuẫn giữa cha và con (và cả với Va-le-rơ) lên cao.

C5. Nội dung của văn bản là gì?

Nội dung của văn bản là: Đoạn trích thể hiện cuộc đối thoại giữa Lão hà tiện Ác-pa-gông và anh chàng quản gia Va-le-rơ về việc gả con gái E-li-dơ cho ngài Ăng-xen-mơ. Qua đó, văn bản phơi bày sự keo kiệt, độc đoán, coi tiền bạc hơn cả hạnh phúc con cái của Ác-pa-gông và sự khôn khéo, mưu mẹo của Va-le-rơ để đối phó và bảo vệ tình yêu của mình.

CÂU 1 Bé Gái trong truyện ngắn "Nhà nghèo" của Tô Hoài là một hình ảnh tiêu biểu và đầy xót xa về số phận của trẻ em nghèo khổ trước Cách mạng tháng Tám. Nhân vật hiện lên như một đứa trẻ sớm phải gánh vác trách nhiệm, sống trong bầu không khí gia đình căng thẳng, khắc nghiệt. Dù còn nhỏ, bé Gái đã thể hiện sự trưởng thành và tình thương gia đình bằng cách hiểu được nỗi khổ của cha mẹ ("Con Gái nhớn, đã biết nhiều lần cha mẹ cãi nhau, nó khóc thút thít") và chủ động làm việc nhà (xin lửa nấu cơm) và kiếm ăn (đi bắt nhái). Hình ảnh nó hăng hái đi bắt nhái, "nhe hai hàm răng sún đen xỉn, cười toét" khi giỏ đã đầy, là một niềm vui nhỏ nhoi nhưng cũng chất chứa sự nhọc nhằn. Đỉnh điểm của bi kịch là cái chết đột ngột, thảm thương của bé Gái, khi nó vẫn "ôm khư khư cái giỏ nhái", trở thành nạn nhân cuối cùng của cuộc sống đói nghèo và tăm tối. Qua nhân vật bé Gái, Tô Hoài đã đặt ra một lời tố cáo mạnh mẽ về sự tàn khốc của cái nghèo đối với sự sống và tuổi thơ của những đứa trẻ vô tội.

CÂU 2 Bạo lực gia đình là một vết thương âm ỉ và dai dẳng trong xã hội, không chỉ phá hủy nền tảng của tổ ấm mà còn để lại những hậu quả nặng nề, sâu sắc đối với sự phát triển toàn diện của trẻ em. Bày tỏ ý kiến về vấn đề này, tôi khẳng định rằng bạo lực gia đình là một yếu tố độc hại, cản trở nghiêm trọng quá trình hình thành nhân cách, tâm lý và thể chất của trẻ em hiện nay.

Trước hết, bạo lực gia đình tàn phá sức khỏe tinh thần và tâm lý của trẻ. Trẻ em sống trong môi trường bạo lực, dù là nạn nhân trực tiếp hay chỉ là người chứng kiến, đều phải đối mặt với nỗi sợ hãi và lo âu thường trực. Chúng dễ mắc các vấn đề về tâm lý như trầm cảm, rối loạn lo âu, rối loạn giấc ngủ, và có xu hướng tự ti, thu mình, khó thiết lập các mối quan hệ xã hội lành mạnh. Những tiếng quát tháo, những hành động đánh đập hay sự đe dọa không chỉ là những khoảnh khắc đáng sợ mà còn biến thành những chấn thương tâm lý (trauma) kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cảm xúc và niềm tin vào cuộc sống của trẻ khi trưởng thành.

Tiếp đến, bạo lực gia đình làm lệch lạc quá trình hình thành nhân cách và hành vi xã hội của trẻ. Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và quan trọng nhất, là nơi trẻ học hỏi về tình yêu thương, sự tôn trọng và cách giải quyết mâu thuẫn. Khi bạo lực trở thành "quy tắc" trong gia đình, trẻ dễ dàng tiếp thu và bắt chước những hành vi hung hăng, bạo lực đó. Theo thuyết học tập xã hội, trẻ chứng kiến bạo lực có nguy cơ cao trở thành người gây bạo lực trong tương lai hoặc là người chấp nhận bạo lực như một điều hiển nhiên trong các mối quan hệ. Ngược lại, một số trẻ khác lại phát triển sự sợ hãi quá mức, thiếu khả năng bảo vệ bản thân và dễ bị bắt nạt. Điều này ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng thích nghi và hòa nhập xã hội của chúng.

Mặt khác, bạo lực gia đình còn gây ra những tổn thương rõ rệt về sức khỏe thể chất và sự phát triển nhận thức. Đối với các trường hợp bạo hành thân thể, những vết thương hữu hình như gãy xương, bầm tím có thể để lại di chứng vĩnh viễn. Ngoài ra, sự căng thẳng kéo dài (stress mãn tính) do bạo lực tâm lý có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, làm giảm khả năng tập trung và học hỏi của trẻ. Trẻ em bị bạo hành thường có kết quả học tập kém hơn, khó tập trung ở trường vì tâm trí chúng luôn bị phân tán bởi nỗi lo lắng về sự an toàn của bản thân và gia đình.

Để bảo vệ tương lai của thế hệ trẻ, việc phòng ngừa và chấm dứt bạo lực gia đình là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Cần tăng cường giáo dục về kỹ năng làm cha mẹ tích cực, thiết lập các kênh tư vấn tâm lý miễn phí và các trung tâm bảo vệ trẻ em hiệu quả. Chỉ khi trẻ được sống trong một môi trường an toàn, tôn trọng và đầy yêu thương, chúng mới có thể phát triển đúng đắn về thể chất, trí tuệ và tâm hồn, trở thành những công dân khỏe mạnh và có ích cho xã hội. Tóm lại, bạo lực gia đình không chỉ là vấn đề riêng tư mà là một vấn đề xã hội cần được loại bỏ triệt để vì lợi ích phát triển bền vững của trẻ em.

Câu 1. Xác định thể loại của văn bản.

Trả lời: Thể loại của văn bản là truyện ngắn.

Câu 2. Chỉ ra phương thức biểu đạt chính của văn bản.

Trả lời: Phương thức biểu đạt chính của văn bản là tự sự (kể chuyện).

Câu 3. Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong câu văn: “Khi anh gặp chị, thì đôi bên đã là cảnh xế muộn chợ chiều cả rồi, cũng dư dãi mà lấy nhau tự nhiên.”.

Trả lời:

• Biện pháp tu từ: Ẩn dụ.

• Hình ảnh ẩn dụ: "cảnh xế muộn chợ chiều".

• Tác dụng:

• Giúp người đọc hình dung một cách cụ thể, gợi cảm về tình cảnh của nhân vật.

• "Xế muộn" và "chợ chiều" là thời điểm cuối cùng của một ngày, một buổi chợ, sắp kết thúc. Ẩn dụ này ngụ ý rằng cả anh Duyện và chị Duyện đều đã luống tuổi, đã trải qua nhiều thăng trầm, lỡ dở, không còn ở thời kỳ son trẻ, sung sức hay có nhiều sự lựa chọn tốt đẹp nữa.

• Nó nhấn mạnh sự bất đắc dĩ, túng quẫn của cả hai khi đến với nhau, không phải vì tình yêu trọn vẹn mà vì hoàn cảnh, vì sự "dư dãi" (thừa thãi, không còn ai cần nữa) của những người nghèo khổ, mang tật, bị xã hội bỏ quên. Tình duyên của họ là sự kết hợp của hai mảnh đời cơ cực, càng làm tăng thêm sự bi thương, nghèo khổ và số phận hẩm hiu của gia đình họ sau này.

Câu 4. Nội dung của văn bản này là gì?

Trả lời: Nội dung của văn bản là: Phản ánh và lên án cuộc sống đói nghèo, cùng cực, tối tăm của một gia đình nông dân nghèo ở nông thôn Việt Nam, đặc biệt tập trung khắc họa sự bế tắc, bi kịch và những mâu thuẫn nảy sinh từ sự túng quẫn, qua đó thể hiện sự thương xót dành cho những đứa trẻ vô tội, phải gánh chịu bi kịch của gia đình, mà đỉnh điểm là cái chết thương tâm của bé Gái.

Câu 5. Em ấn tượng với chi tiết nào nhất? Vì sao?

Trả lời: Đây là câu hỏi mở, có thể có nhiều cách trả lời, dưới đây là một gợi ý ấn tượng với chi tiết bé Gái.

Chi tiết ấn tượng nhất: Chi tiết bé Gái giãy chết sau khi đi bắt nhái về: "Anh Duyện lội xuống bờ ao... thì anh trông thấy cái Gái. Nhưng anh thấy cái Gái nằm gục trên cỏ, hai tay ôm khư khư cái giỏ nhái. Lưng nó trần xám ngắt. Chân tay nó co queo lại. Vừa lúc ấy, miệng nó ngoáp ngoáp mấy cái; đôi mắt lộn lòng trắng lên mấy lần rồi nhắm hẳn. Chân tay nó duỗi ra. Con bé giẫy chết rồi."

Lý do ấn tượng:

• Tính bi kịch và nhân đạo: Chi tiết này là đỉnh điểm của bi kịch, nhấn mạnh sự tàn khốc của cái nghèo đối với trẻ thơ. Bé Gái chết trong khi vẫn "ôm khư khư cái giỏ nhái" – thành quả kiếm ăn cho gia đình, cho thấy trách nhiệm và sự hy sinh của một đứa trẻ nghèo.

• Sự đối lập: Cái chết đến ngay sau khoảnh khắc nó vừa "cười tủm một mình" vì bắt được nhái, vừa gánh vác việc nhà, tạo nên sự đối lập giữa niềm vui nhỏ nhoi, thoáng qua của trẻ thơ và sự nghiệt ngã của số phận.

• Sức ám ảnh: Hình ảnh cái chết diễn ra nhanh chóng, thảm thương, và sự xuất hiện của "lối bò dài như cái sào lúa còn hằn lại" (gợi sự ám ảnh về một loại rắn độc đã cắn) càng làm tăng thêm sự bất lực và nỗi đau đớn cho người đọc, gieo vào lòng người đọc niềm thương cảm sâu sắc cho số phận nhân vật.

Câu 1 (2.0 điểm): Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích nhân vật Hăm-lét trong đoạn trích

Trong đoạn trích trên, Hăm-lét hiện lên là một con người thông minh, nhạy bén và đầy bản lĩnh. Trước cái chết oan khuất của cha mình, chàng không nóng vội hành động mà dùng trí tuệ để điều tra, xác minh sự thật. Việc cho diễn vở kịch có nội dung tương tự với vụ ám sát là cách Hăm-lét "dò lòng" vua Clô-đi-út, và khi thấy hắn hoảng loạn rời đi, chàng đã xác tín được lời hồn ma cha mình là đúng. Hăm-lét còn là người sâu sắc và giàu nội tâm; trong lời độc thoại, chàng giằng xé giữa cơn phẫn nộ và lý trí, giữa khát vọng trả thù và lương tri nhân đạo. Mặc dù căm phẫn đến mức muốn “uống máu nóng” và làm điều “khủng khiếp”, Hăm-lét vẫn giữ được sự tự chủ, quyết không để mình trở thành kẻ bất nghĩa, bất nhân. Qua đó, nhân vật Hăm-lét hiện lên vừa bi tráng, vừa cao thượng – một con người khát khao công lý, nhưng không để cho thù hận làm lu mờ đạo lý.

---

Câu 2 (4.0 điểm): Viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ)

Đề bài: Martin Luther King từng nói: "Con người sinh ra không phải để làm ác, nhưng sự im lặng trước cái ác cũng là một tội ác". Trình bày suy nghĩ của em về nhận định trên.

Martin Luther King – nhà hoạt động nhân quyền nổi tiếng của nước Mỹ – đã từng khẳng định: "Con người sinh ra không phải để làm ác, nhưng sự im lặng trước cái ác cũng là một tội ác." Câu nói ấy không chỉ là lời cảnh tỉnh sâu sắc về đạo đức và trách nhiệm công dân, mà còn là lời kêu gọi thức tỉnh lương tri mỗi người trước những bất công trong xã hội.

Thực tế cho thấy, bản chất con người không sinh ra để làm điều ác. Tuy nhiên, cái ác vẫn tồn tại và sinh sôi không chỉ bởi hành động của những kẻ xấu, mà còn bởi sự thờ ơ, dung túng, hoặc sợ hãi không dám lên tiếng của những người xung quanh. Khi ta im lặng trước cái ác, ta vô tình trở thành đồng phạm, tiếp tay để cái ác tồn tại và lan rộng. Sự im lặng ấy, dù mang vẻ ngoài “vô can”, lại chính là thứ khiến công lý bị che khuất, sự thật bị bóp méo và nạn nhân bị bỏ rơi.

Lịch sử và thực tế đều chứng minh cho nhận định này. Chính vì có những người dũng cảm như Martin Luther King, Nelson Mandela hay những chiến sĩ cách mạng Việt Nam dám đứng lên đấu tranh, mà cái ác của phân biệt chủng tộc, của thực dân xâm lược mới dần bị đẩy lùi. Ngược lại, trong những giai đoạn đen tối của nhân loại như thời Đức Quốc xã, hàng triệu người Do Thái bị sát hại không chỉ vì tội ác của Hitler, mà còn vì sự im lặng của quá nhiều người đứng ngoài cuộc. Rõ ràng, sự im lặng trước cái ác có thể giết chết lẽ phải và biến những người tử tế thành kẻ hèn nhát.

Tuy nhiên, lên tiếng trước cái ác không có nghĩa là hành động mù quáng. Đôi khi, cần sự dũng cảm nhưng cũng cần sự tỉnh táo. Có những lúc, tiếng nói chân thật và kiên định còn mạnh mẽ hơn cả hành động. Điều quan trọng là mỗi người cần ý thức được vai trò của mình trong việc bảo vệ sự thật, công lý và cái thiện.

Từ nhận định của Martin Luther King, tôi rút ra bài học: sống có trách nhiệm với cộng đồng không chỉ là giúp đỡ nhau trong lúc khó khăn, mà còn là dám lên tiếng trước cái ác, bất công. Đó là biểu hiện của lòng dũng cảm, của nhân cách cao thượng và là cách để gìn giữ một xã hội văn minh, nhân ái. Đừng bao giờ để sự im lặng của mình trở thành vỏ bọc cho tội ác lên ngôi.