Nguyễn Khuyến là nhà thơ lớn của dân tộc Việt Nam, nổi tiếng với những vần thơ giản dị, chân thực mà sâu sắc, thể hiện tình yêu quê hương, con người và cuộc sống thôn quê. Một trong những bài thơ tiêu biểu cho tâm hồn thanh cao, tình cảm chân thành của ông là “Bạn đến chơi nhà”, sáng tác trong giai đoạn nhà thơ về ở ẩn tại quê nhà. Bài thơ thể hiện tình bạn chân thật, gắn bó, vượt lên mọi lễ nghi vật chất
“Đã bấy lâu nay bác tới nhà,”
Nhà thơ mở lời tự nhiên, thân mật như lời nói hàng ngày. Từ “đã bấy lâu nay” cho thấy sự mong nhớ, niềm vui gặp lại người bạn tri kỷ sau một thời gian xa cách.
Tiếp theo là hàng loạt câu thơ miêu tả cảnh thiếu thốn:
“Trẻ thời đi vắng, chợ thời xa.
Ao sâu nước cả, khôn chài cá,
Vườn rộng rào thưa, khó đuổi gà.
Cải chửa ra cây, cà mới nụ,
Bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa.”
Nguyễn Khuyến lần lượt kể ra những lý do không có gì để đãi bạn: nhà vắng người, chợ xa, ao sâu, vườn thưa, rau quả chưa thu hoạch. Dường như ông không có thứ gì – từ con cá, con gà đến miếng trầu mời khách. Nhưng ẩn sau những lời nói tưởng như than thiếu ấy lại là một nụ cười hóm hỉnh, chân thành và giản dị, thể hiện tình bạn trong sáng, không cần vật chất.
Câu kết:
“Đầu trò tiếp khách, trầu không có,
Bác đến chơi đây, ta với ta.”
Hai chữ “ta với ta” vừa thân mật, vừa sâu lắng. “Ta” thứ nhất là Nguyễn Khuyến, “ta” thứ hai là người bạn – hai người như hòa làm một, không còn khoảng cách chủ – khách. Cái “không có gì” trong vật chất lại làm nổi bật cái “có tất cả” trong tấm lòng, đó là tình bạn tri kỷ, thắm đượm nghĩa tình.
Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật được sử dụng nhuần nhị nhưng lời thơ vẫn tự nhiên, mộc mạc, mang đậm hơi thở dân gian.
Giọng điệu hóm hỉnh, chân thành, kết hợp giữa sự dí dỏm và chân tình.
Ngôn ngữ giản dị, gần gũi, mang đậm sắc thái thôn quê (“ao sâu nước cả”, “vườn rộng rào thưa”, “bầu vừa rụng rốn, mướp đương hoa”).
Nghệ thuật liệt kê khéo léo tạo nên cảm giác thiếu thốn mà vẫn vui tươi, thể hiện tính cách thật thà, hóm hỉnh của Nguyễn Khuyến.
Cấu tứ đảo ngược: thay vì khoe của, mời bạn, ông lại kể những cái “không có”, để rồi kết lại bằng tình bạn – điều quý giá nhất.
“Bạn đến chơi nhà” là bức tranh giản dị, tươi sáng về tình bạn chân thành giữa chốn thôn quê. Bài thơ cho thấy tâm hồn trong sáng, hóm hỉnh và nhân cách thanh cao của Nguyễn Khuyến – một con người coi trọng tình nghĩa hơn vật chất. Dù “trầu không có”, nhưng tình bạn trong bài thơ lại “đầy” hơn bao giờ hết.

Bài thơ “Chiều xuân ở thôn Trừng Mại” gợi lên một bức tranh làng quê yên bình, nơi con người và thiên nhiên hòa quyện hài hòa. Cuộc sống lao động giản dị với ruộng đồng, mưa xuân, cây mía, luống khoai mang lại niềm vui và sự thanh thản trong tâm hồn. Sống hòa hợp với thiên nhiên giúp con người cảm nhận được vẻ đẹp của đất trời, biết trân trọng công sức lao động và nguồn sống mà thiên nhiên ban tặng. Thiên nhiên không chỉ nuôi dưỡng thể xác mà còn nuôi dưỡng tâm hồn, giúp con người sống an nhiên, hạnh phúc. Khi con người biết yêu quý và gìn giữ thiên nhiên, cuộc sống sẽ trở nên cân bằng, tươi đẹp và bền vững hơn.

bức tranh thiên nhiên trong bài thơ trên có 1 trời mưa phùn xâm xẩm bay trên bầu