Câu 1:

Đoạn trích từ "rán thứ sáu" đến "rán thứ chín" trong truyện thơ Vượt biển là một bức tranh thiên nhiên kì vĩ nhưng đầy hiểm họa, tái hiện hành trình gian khổ của linh hồn người em nơi cõi âm. Qua bút pháp liệt kê và cường điệu, tác giả dân gian đã xây dựng một không gian biển cả dữ dội với những "rán" nước (ghềnh thác) nối đuôi nhau. Từ hình ảnh "nước vằn mông mốc" đến cảnh "nước dựng đứng chấm trời", "sôi gầm réo", mỗi chặng đường đều là một cuộc chiến sinh tử. Những động từ mạnh như "xé", "cuộn", "thét gào", "nuốt" kết hợp cùng các hình ảnh kỳ ảo như "quỷ dữ", "ngọ lồm" đã đẩy kịch tính lên cao độ, cho thấy sức mạnh hủy diệt của thiên nhiên. Đặc biệt, điệp cấu trúc "Chèo đi rán thứ..." vang lên như một mệnh lệnh cưỡng bách, phản ánh thân phận tôi tớ khổ cực "sa dạ sa dồng" bị đày đọa. Đằng sau những con sóng dữ là lời van xin thảm thiết: "Biển ơi, đừng giết tôi", "Đừng cho tôi bỏ thân chốn này". Lời kêu cứu ấy không chỉ bộc lộ nỗi sợ hãi tột cùng mà còn là tiếng lòng ai oán của một kiếp người bị oan khuất, khát khao được sống và được bình an. Đoạn trích đã thành công trong việc khắc họa sự đối lập giữa sức mạnh bạo liệt của ngoại cảnh và thân phận nhỏ bé, đơn độc của con người trong xã hội cũ.

câu 2

Trong hành trình mười hai "rán" nước đầy giông bão của cuộc đời, điều gì sẽ là chiếc mỏ neo giữ cho con thuyền số phận của mỗi người không bị lật nhào? Phải chăng đó chính là tình thân. Đọc truyện thơ "Vượt biển" của dân tộc Tày – Nùng, ta xót xa trước hình ảnh người em cô độc nơi cõi âm, tự than thân trách phận chỉ vì sự ghen tuông và ghẻ lạnh của người anh ruột thịt. Câu chuyện ấy như một lời cảnh tỉnh đắt giá về sức mạnh và giá trị không thể thay thế của tình thân trong cuộc đời mỗi con người.

Tình thân trước hết là sợi dây huyết thống thiêng liêng kết nối những người cùng chung cội rễ. Đó là tình cảm giữa cha mẹ và con cái, anh chị em, ông bà và con cháu. Khác với mọi mối quan hệ xã hội dựa trên sự trao đổi hay sở thích, tình thân là tình cảm vô điều kiện, là thứ tình yêu khởi phát ngay từ khi ta chưa hình thành nhân cách.

Giá trị lớn nhất của tình thân chính là tạo nên một điểm tựa tinh thần vững chãi. Thế giới ngoài kia có thể đầy rẫy những "quỷ dữ chặn đường" hay "nước xoáy dữ ào ào", nhưng chỉ cần còn tình thân, con người sẽ không cảm thấy bị bỏ rơi. Khi thành công, người thân là người chúc mừng chân thành nhất; khi thất bại, họ là cánh tay sẵn sàng kéo ta đứng dậy. Một lời động viên của cha, một bữa cơm ấm nóng của mẹ hay sự thấu hiểu của anh chị em chính là liều thuốc chữa lành mọi vết thương lòng. Nếu trong tác phẩm "Vượt biển", người anh không để lòng ghen tuông che mờ lý trí mà tin tưởng vào tình cốt nhục, có lẽ người em đã không phải chịu cảnh "cay đắng đời sa dạ sa dồng".

Không chỉ là bến đỗ, tình thân còn là nguồn động lực mạnh mẽ để con người vượt qua nghịch cảnh. Vì muốn gia đình có cuộc sống tốt đẹp hơn, người ta có thể làm việc quên mình. Vì muốn cha mẹ tự hào, con cái nỗ lực học tập. Tình thân dạy chúng ta biết sống trách nhiệm, biết hy sinh cái tôi cá nhân vì hạnh phúc chung của những người yêu dấu. Nó bồi đắp cho ta lòng nhân ái, sự vị tha – những viên gạch đầu tiên để xây dựng nên một nhân cách cao đẹp.

Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, giá trị của tình thân đang đứng trước những thử thách nghiệt ngã. Áp lực của đồng tiền, sự cám dỗ của danh vọng và cái tôi ích kỷ đôi khi khiến những người cùng máu mủ trở nên xa lạ, thậm chí là đối đầu nhau. Hình ảnh người anh trong truyện thơ ghen tuông mù quáng dẫn đến cái chết oan ức của người em là một biểu tượng đau xót cho việc tình thân bị vấy bẩn bởi sự hẹp hòi. Khi tình thân rạn nứt, con người sẽ trở nên bơ vơ, mất phương hướng và dễ dàng gục ngã trước những "rán" nước của cuộc đời.

Vì vậy, mỗi chúng ta cần hiểu rằng: Tình thân không phải là thứ mặc nhiên tồn tại mãi mãi nếu không được vun trồng. Chúng ta cần học cách lắng nghe để thấu hiểu, học cách bao dung để xóa bỏ những hiểu lầm. Đừng để đến khi "mười hai rán nước đã qua rồi" mới ngồi lại "tự than thân trách phận" như người em trong bài thơ. Hãy trân trọng người thân ngay khi họ còn bên cạnh, bằng những quan tâm giản đơn nhưng chân thành nhất.

Tóm lại, tình thân là món quà vô giá mà mỗi người nhận được khi đến với thế giới này. Nó là ánh sáng dẫn đường trong đêm tối, là sức mạnh giúp ta chèo lái con thuyền đời qua mọi thác ghềnh. Sống trọn vẹn với tình thân không chỉ là trách nhiệm, mà còn là cách để chúng ta làm cho cuộc đời mình trở nên ý nghĩa và ấm áp hơn giữa nhân gian mênh mông này.

Chào bạn, dưới đây là gợi ý trả lời chi tiết cho các câu hỏi trong đề bài đọc hiểu và làm văn dựa trên văn bản "Vượt biển":

Câu 1.

• Người kể: Nhân vật "tôi" (người em bị chết oan, hiện đang làm phu chèo thuyền - sa dạ sa dồng). Đây là người kể chuyện ở ngôi thứ nhất, trực tiếp trải nghiệm và bộc lộ cảm xúc.

Câu 2.

• Biển hiện lên với vẻ dữ dội, hiểm nguy và đầy đe dọa: Nước vằn mông mốc, cuộn thác, sóng bão phong ba, nước ác kéo ầm ầm, nước xoáy dữ, nước dựng đứng chấm trời, sôi gầm réo.
• Đồng thời, biển cũng là nơi trú ngụ của các thế lực siêu nhiên đáng sợ (quỷ dữ, ngọ lồm, Long Vương).

Câu 3.

• Văn bản phản ánh nỗi khổ cực, gian truân của người lao động nghèo khổ (thông qua hình ảnh người phu chèo thuyền ở cõi âm) và khát vọng bình an, vượt qua nghịch cảnh để tìm về bến bờ hạnh phúc. Qua đó, tác phẩm cũng gián tiếp lên án sự bất công và số phận bi kịch của con người trong xã hội cũ.

Câu 4.

• Các rán nước là biểu tượng cho những thử thách, sóng gió và bi kịch mà con người phải đối mặt trong cuộc đời. Nó đại diện cho ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết, đồng thời là sự bóc lột, đày đọa mà những thân phận thấp bé phải gánh chịu.

Câu 5.

• Âm thanh: Tiếng nước "sôi gầm réo", lời van xin tha thiết "Biển ơi, đừng giết tôi", "Nước hỡi, đừng lôi lấy thuyền".
• Cảm xúc: Gợi sự kinh hoàng, sợ hãi trước sức mạnh hủy diệt của thiên nhiên; đồng thời gợi sự xót xa, thương cảm sâu sắc cho thân phận nhỏ bé, đơn độc của nhân vật trước định mệnh nghiệt ngã