Chiến tranh không chỉ mang đến mất mát nơi chiến trường mà còn để lại những nỗi cô đơn, đau khổ và trống vắng trong lòng người ở lại — đặc biệt là người phụ nữ chờ chồng nơi quê nhà.Qua đó đoạn trích thể hiện tâm trạng buồn thương, cô quạnh và tuyệt vọng của người chinh phụ khi chồng ra trận. Từng hình ảnh như “hiên vắng”, “rèm thưa”, “đèn biết chăng”, “gà gáy sương năm trống”, “hương gượng đốt”, “gương gượng soi”... đều gợi lên không gian lạnh lẽo, thời gian dài đằng đẵng và nỗi nhớ nhung mòn mỏi. Nỗi cô đơn ấy khiến người phụ nữ dần rơi vào tuyệt vọng, chỉ còn biết gửi tâm sự cho ngọn đèn, chiếc gương hay tiếng đàn đứt dây.

Đoạn trích "Chinh phụ ngâm" khắc họa sâu sắc tâm trạng cô đơn, buồn tủi và khắc khoải mong chờ của người chinh phụ khi chồng chinh chiến nơi xa. Mở đầu đoạn trích là hình ảnh người chinh phụ "Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước", "Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen". Những động tác lặp đi lặp lại, chậm rãi, đơn điệu cho thấy sự bồn chồn, khắc khoải trong lòng nàng. Không gian vắng lặng, hiu quạnh càng làm nổi bật sự cô đơn của người chinh phụ. Nàng tìm kiếm sự khuây khỏa bên ngoài nhưng vô vọng, "Ngoài rèm thước chẳng mách tin", rồi lại tự hỏi "Trong rèm, dường đã có đèn biết chăng?". Câu hỏi tu từ thể hiện sự mong mỏi tin tức đến tuyệt vọng, đến mức nàng tìm kiếm sự đồng cảm từ những vật vô tri. Thời gian trong đoạn trích được cảm nhận một cách chậm chạp, nặng nề. "Khắc giờ đằng đẵng như niên", mỗi khắc trôi qua dài như một năm, thể hiện sự giày vò, dằn vặt trong lòng người chinh phụ. Không gian cũng được mở rộng ra, "Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa", nỗi buồn kéo dài vô tận như biển khơi. Những hình ảnh "Gà eo óc gáy sương năm trồng", "Hoè phất phơ rủ bóng bốn bên" gợi lên một không gian tĩnh lặng, buồn bã, càng làm tăng thêm sự cô đơn của người chinh phụ. Để vơi đi nỗi buồn, người chinh phụ tìm đến những thú vui tao nhã nhưng tất cả đều vô ích. "Hương gượng đốt hồn đà mê mải", "Gương gượng soi lệ lại châu chan", "Sắt cầm gượng gảy ngón đàn". Những hành động "gượng" cho thấy sự cố gắng, nỗ lực của người chinh phụ để xoa dịu nỗi đau, nhưng càng cố gắng, nàng càng nhận ra sự trống rỗng, vô nghĩa. Tiếng đàn "Dây uyên kinh đứt phím loan ngại chùng" như báo hiệu sự chia lìa, dang dở trong tình duyên. Tất cả những điều đó càng làm nổi bật nỗi đau tinh thần sâu sắc của người chinh phụ

Sau khi trở về từ tiên giới, Từ Thức nhận ra rằng cuộc sống ở trần gian đã thay đổi hoàn toàn.Người thân đã qua đời, cảnh vật xưa đã không còn, mọi thứ đều xa lạ.Sự thay đổi đó khiến Từ Thức cảm thấy lạc lõng, cô đơn và không thể hòa nhập.Hành động "mặc áo cừu nhẹ, đội nón lá ngắn, vào núi Hoành Sơn, rồi sau không biết đi đâu mất" là một cách để chàng thoát ly khỏi thực tại phũ phàng, tìm kiếm một thế giới khác, có thể là trở về tiên giới hoặc một nơi nào đó để quên đi nỗi đau và sự mất mát.