Trong cuộc sống, ổn định là điều nhiều người mong muốn. Có một công việc vừa sức, thu nhập đủ dùng, ngày nào cũng làm những việc quen thuộc thì sẽ ít phải lo lắng. Nhưng nếu cứ ở mãi trong sự ổn định đó, con người rất dễ ngại thay đổi. Vì vậy, nếu phải lựa chọn giữa sống an nhàn và sẵn sàng thay đổi để phát triển, người trẻ nên chọn thay đổi.

Sự ổn định không xấu. Sau một ngày học tập hoặc làm việc mệt mỏi, ai cũng cần thời gian nghỉ ngơi. Một người có công việc ổn định, cuộc sống bình thường và không muốn cạnh tranh quá nhiều cũng không có nghĩa là họ sống sai. Vấn đề là có đang hài lòng với cuộc sống hiện tại đến mức không muốn cố gắng thêm hay không.

Hội chứng Ếch luộc có thể thấy trong một tình huống khá quen thuộc. Một học sinh đang học khá ổn nhưng thấy môn tiếng Anh khó nên nghĩ rằng không cần học nhiều. Ban đầu chỉ bỏ vài buổi học thêm. Sau đó không làm bài, rồi dần dần mất gốc. Đến khi cần dùng tiếng Anh để thi hoặc xin việc thì mới nhận ra mình đã tụt lại khá xa. Không có chuyện gì lớn xảy ra trong một ngày. Chính việc quen với sự dễ dàng từng chút một mới khiến người ta khó nhận ra mình đang đi xuống.

Nếu là người trẻ, không nên sống như vậy. Tuổi trẻ có thể chưa có nhiều tiền, chưa có kinh nghiệm và cũng chưa biết chính xác mình muốn gì. Nhưng chính vì thế càng cần thử. Có thể học một kĩ năng mới, tham gia một hoạt động chưa từng làm hoặc thử một công việc khác nếu có cơ hội. Những việc đó đôi khi khá mệt và có lúc còn thất bại. Nhưng ít nhất sẽ biết mình có thể làm được đến đâu.

Ví dụ, một học sinh vốn rất ngại nói trước lớp có thể đăng kí thuyết trình trong một hoạt động của trường. Lần đầu có thể nói vấp, quên ý hoặc run đến mức không biết nhìn xuống đâu. Nhưng sau vài lần, cách nói sẽ tốt hơn. Nếu vì sợ xấu hổ mà lần nào cũng tránh thì sự tự tin sẽ khó tăng lên.

Tuy nhiên, thay đổi không có nghĩa là lúc nào cũng phải bỏ cái cũ để chạy theo cái mới. Nếu một công việc đang phù hợp và vẫn giúp bản thân tiến bộ thì không có lí do gì phải nghỉ chỉ để chứng minh rằng mình dám thay đổi. Điều đáng sợ không phải là sống ổn định mà là ổn định trong sự trì trệ. Có người mỗi ngày đều giống nhau nhưng vẫn học thêm, làm tốt công việc và có mục tiêu riêng. Như vậy vẫn là một cuộc sống có sự phát triển.

Là người trẻ, nên chọn một cuộc sống có thử thách hơn một chút. Không phải lúc nào cũng phải cố gắng đến kiệt sức, mà vì nếu cứ chọn điều dễ nhất thì sau này rất dễ tiếc vì những cơ hội đã bỏ qua. Thay đổi có thể khiến cuộc sống khó hơn trong một thời gian, nhưng cũng cho thêm kinh nghiệm và giúp hiểu rõ bản thân hơn.

Sống ổn định không sai. Nhưng nếu sự ổn định khiến con người không còn muốn học hỏi và tiến lên thì nên bước ra khỏi nó. Tuổi trẻ không cần lúc nào cũng thành công, nhưng ít nhất nên dám thử những điều trước đây chưa từng làm.

Gen Z thường bị gắn với nhiều nhận xét như lười biếng, thiếu kiên nhẫn, thích hưởng thụ và không chịu được áp lực. Chỉ cần một người trẻ xin nghỉ việc, không muốn làm thêm ngoài giờ hoặc chọn công việc mình thích thay vì một công việc lương cao, ngay lập tức có người cho rằng Gen Z “bây giờ khác xưa”. Theo quan điểm của em, cách nhìn như vậy khá phiến diện. Một vài người có thể có những đặc điểm đó, nhưng không thể lấy họ làm đại diện cho cả một thế hệ.

Gen Z đúng là có cách sống khác với thế hệ trước. Nhiều người trẻ quan tâm hơn đến thời gian cá nhân, sức khỏe tinh thần và sự phù hợp của công việc. Điều này đôi khi bị xem là ngại khó, ngại khổ. Nhưng em cho rằng biết mình cần gì không phải là điều đáng chê. Nếu một người nhận ra công việc hiện tại không phù hợp và chủ động tìm hướng khác, điều đó chưa chắc là bỏ cuộc. Có khi họ chỉ không muốn dành nhiều năm cho một công việc mà bản thân không có khả năng phát triển.

Điều em thấy khó chịu nhất là việc người trẻ thường bị đánh giá trước khi được tìm hiểu. Chẳng hạn, một nhân viên mới không ở lại công ty đến tối muộn có thể bị nhận xét là thiếu nhiệt tình. Một bạn học sinh dành thời gian chơi thể thao, nghe nhạc hoặc làm nội dung trên mạng có thể bị nói là chỉ biết hưởng thụ. Nhưng làm việc nghiêm túc không đồng nghĩa với việc phải lúc nào cũng bận rộn. Nếu hoàn thành tốt nhiệm vụ trong thời gian được giao thì việc có ở lại muộn hay không không nên trở thành thước đo duy nhất để đánh giá thái độ.

Tuy vậy, bảo vệ Gen Z không có nghĩa là phủ nhận những vấn đề của chính thế hệ này. Có những người trẻ thật sự thiếu kiên trì. Một số bạn muốn có kết quả nhanh, muốn mức lương cao ngay khi mới bắt đầu nhưng lại không muốn học hỏi và chịu khó trong thời gian dài. Có người dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội, quen với việc được đáp ứng nhanh nên dễ mất kiên nhẫn khi gặp những việc cần nhiều tháng hoặc nhiều năm để đạt kết quả. Những điều đó đáng bị phê bình. Nhưng phê bình một hành vi cụ thể khác hoàn toàn với việc kết luận rằng cả Gen Z đều như vậy.

Theo em, điều Gen Z cần làm không phải là cố chứng minh rằng thế hệ mình hoàn hảo. Cách thuyết phục nhất vẫn là hành động. Nếu muốn được tôn trọng khi nói về cân bằng giữa công việc và cuộc sống thì phải có trách nhiệm với phần việc của mình. Nếu muốn theo đuổi công việc tự do thì phải chứng minh được khả năng tự quản lí thời gian và thu nhập. Nếu không thích cách làm việc cũ thì cũng cần đưa ra một cách làm khác hiệu quả hơn. Khi đó, sự khác biệt mới có cơ sở để được công nhận.

Các thế hệ trước cũng không nên dùng trải nghiệm của mình làm tiêu chuẩn duy nhất để đánh giá người trẻ. Thời đại thay đổi thì cách học, cách làm việc và cách lựa chọn nghề nghiệp cũng thay đổi. Gen Z có những điểm chưa tốt và cần sửa, nhưng không thể vì thế mà gắn cho cả thế hệ những cái mác tiêu cực.

Gen Z không cần được bênh vực trong mọi trường hợp. Điều cần thiết hơn là được nhìn nhận công bằng. Một người trẻ nên được đánh giá qua năng lực, thái độ và trách nhiệm của chính họ, không phải chỉ vì họ thuộc thế hệ nào.

Trong lớp, có những chuyện rất nhỏ như một bạn thuyết trình quên ý, đọc sai một từ hoặc nói hơi nhỏ. Một vài người bật cười. Có người còn nói ngay trước cả lớp rằng bạn ấy làm việc đơn giản như vậy cũng không xong. Người bị nhận xét thường im lặng, nhưng không có nghĩa là họ không để ý.

Góp ý cho người khác trước đám đông không phải lúc nào cũng sai, nhưng cần phải cân nhắc. Cùng một lời nhận xét, nếu nói riêng có thể giúp một người nhận ra lỗi của mình. Nhưng nếu nói trước nhiều người, lời nói đó rất dễ khiến họ xấu hổ.

Không nên góp ý theo cách làm cho người khác mất mặt trước đám đông. Ví dụ, trong một buổi thuyết trình, một bạn nói hơi nhỏ. Thay vì đợi đến cuối rồi góp ý, một người ngồi dưới nói lớn rằng nói như vậy thì chẳng ai nghe được. Cả lớp có thể cười, nhưng bạn đang thuyết trình sẽ càng mất bình tĩnh. Lần sau, bạn ấy cũng có thể ngại đứng trước lớp. Vấn đề ban đầu chỉ là nói nhỏ, nhưng cách góp ý lại khiến người khác cảm thấy mình kém cỏi.

Tuy nhiên, không phải mọi lời góp ý trước đám đông đều không phù hợp. Có những trường hợp cần phải nói rõ trước tập thể. Chẳng hạn, trong một bài tập nhóm, một thành viên liên tục không làm phần việc được giao khiến những người khác phải làm thay. Nếu đã được nhắc riêng nhưng tình trạng vẫn tiếp diễn, việc nêu vấn đề trong cuộc họp nhóm là cần thiết. Khi đó, nên nói rõ bạn chưa hoàn thành phần việc đúng thời hạn thay vì nói bạn là người vô trách nhiệm. Một cách nói tập trung vào vấn đề, cách còn lại dễ trở thành công kích cá nhân.

Điều quan trọng là mục đích của lời góp ý. Nếu muốn người khác sửa sai thì cần nói rõ họ sai ở đâu và cần sửa như thế nào. Nếu chỉ muốn làm cho họ xấu hổ hoặc khiến mọi người cười thì đó không còn là góp ý nữa. Đặc biệt trên mạng xã hội, việc nhận xét người khác trước nhiều người càng dễ xảy ra. Một người viết sai chính tả hay nói nhầm trong một video có thể nhận được rất nhiều bình luận chế giễu. Người bình luận có thể thấy đó là chuyện bình thường, nhưng người bị nói đến có thể rất khó chịu.

Trước khi nhận xét ai đó trước đám đông, cần cân nhắc xem vấn đề đó có thật sự cần nói công khai hay không. Nếu chỉ là một lỗi nhỏ và không ảnh hưởng đến người khác, nói riêng sẽ phù hợp hơn. Nếu vấn đề liên quan đến công việc chung thì vẫn có thể nói trước tập thể, nhưng cần tập trung vào hành động chứ không xúc phạm người mắc lỗi.

Ai cũng có lúc làm sai. Một lỗi của người khác không nên trở thành lý do để cả đám đông cười vào họ. Góp ý đúng cách giúp người khác nhận ra vấn đề và sửa đổi. Ngược lại, lời chê bai trước đám đông nhiều khi chỉ khiến họ xấu hổ mà vấn đề vẫn không được giải quyết.