Câu 1

Bài thơ Than đạo học là bức tranh chân thực và châm biếm sâu cay về buổi giao thời khi nền Nho học phong kiến đang suy tàn, lụi bại. Về nội dung, tác phẩm phản ánh trạng thái rệu rã, chán chường của người học, người bản sách và cả ông thầy đồ qua các hình ảnh tiêu biểu như "cô hàng bán sách lim dim ngủ", "thầy khóa tư lương nhấp nhẩm ngồi" hay "sĩ khí rụt rè gà phải cáo". Qua đó, nhà thơ vừa phê phán thái độ hời hợt, buông xuôi trước thời cuộc, vừa gửi gắm nỗi niểm xót xa, hoài niệm đẩy thương cảm cho một thời Nho học vang bóng. Về nghệ thuật, bài thơ thành công nhờ giọng điệu trào phúng mà đượm buồn, bút pháp miêu tả sinh động, nghệ thuật đối ngẫu sắc sảo cùng hệ thống từ ngữ giàu sức gợi hình, gợi cảm. Tác phẩm không chỉ mang giá trị hiện thực sâu sắc mà còn khằng định tài năng bậc thầy trong thơ ca trào phúng của Tú Xương.

Câu 2

Trong thời đại kỷ nguyên số và toàn cầu hóa hiện nay, tri thức đã trở thành chìa khóa vạn năng để mở cửa tương lai. Đối với học sinh – những chủ nhân tương lai của đất nước, việc học tập lại càng mang ý nghĩa sống còn. Tuy nhiên, nhìn vào thực tế hiện nay, ý thức học tập của học sinh đang có sự phân hóa rõ rệt, trở thành một vấn đề đáng để toàn xã hội phải suy ngẫm.Trước hết, chúng ta không thể phủ nhận một bộ phận lớn học sinh hiện nay có ý thức học tập vô cùng tuyệt vời. Các bạn chủ động, sáng tạo và có mục tiêu lý tưởng sống rõ ràng. Không còn thụ động nghe giảng, học sinh ngày nay biết tận dụng công nghệ thông tin để tự học, tìm kiếm tài liệu và tham gia vào các diễn đàn học tập quốc tế. Nhiều học sinh Việt Nam đã đạt giải cao trong các kỳ thi Olympic quốc tế, giành học bổng tại các trường đại học danh tiếng hay sáng chế ra các sản phẩm khoa học có ích cho cộng đồng. Đối với những bạn trẻ này, học tập không phải là sự ép buộc, mà là niềm đam mê và con đường tự khẳng định bản thân.Tuy nhiên, bên cạnh những tấm gương sáng, vẫn còn một bộ phận không nhỏ học sinh có thái độ học tập sa sút, thờ ơ. Hiện tượng lười học, trốn học, quay cóp phao thi hay đối phó với bài vở vẫn diễn ra thường xuyên. Nhiều bạn đến trường chỉ vì áp lực từ cha mẹ, xem việc học như một gánh nặng. Đáng báo động hơn, sự bùng nổ của mạng xã hội, trò chơi điện tử và các trào lưu tiêu cực trên internet đã cuốn một lượng lớn học sinh rời xa sách vở. Thay vì tư duy, các bạn chọn cách chép văn mẫu, dùng các ứng dụng giải bài tập để đối phó. Lối học thực dụng, "học vẹt", học chỉ vì điểm số mà không cần hiểu bản chất đã và đang làm xói mòn giá trị thực sự của giáo dục.Nguyên nhân của thực trạng trên đến từ nhiều phía. Về khách quan, do áp lực thi cử quá lớn và phương pháp giáo dục đôi khi còn nặng tính lý thuyết. Sự thiếu sâu sát của gia đình khi mải mê mưu sinh cũng khiến các em mất đi điểm tựa định hướng. Tuy nhiên, nguyên nhân chủ quan vẫn là cốt lõi: nhiều học sinh chưa nhận thức được tầm quan trọng của tri thức, thiếu bản lĩnh để vượt qua các cám dỗ đời thường và chưa xây dựng được cho mình một phương pháp học tập đúng đắn.Hậu quả của việc thiếu ý thức học tập là vô cùng nghiêm trọng. Nó không chỉ khiến các em hổng kiến thức, thiếu hụt kỹ năng sống mà còn hình thành lối sống lười biếng, ỷ lại. Nhìn rộng hơn, một thế hệ học sinh không chịu học hỏi sẽ tạo ra một nguồn nhân lực yếu kém, kéo lùi sự phát triển và hội nhập của toàn đất nước.Để khắc phục điều này, bản thân mỗi học sinh cần phải thay đổi nhận thức ngay từ hôm nay. Hãy hiểu rằng "Học tập là cuốn hộ chiếu cho tương lai". Chúng ta cần tự giác, chủ động khám phá tri thức và biến việc học thành thói quen tự thân. Bên cạnh đó, nhà trường và gia đình cũng cần giảm áp lực điểm số, tạo ra môi trường học tập trải nghiệm, khơi gợi niềm đam mê thực sự trong các em.Tóm lại, ý thức học tập quyết định tương lai của mỗi con người và vận mệnh của một quốc gia. Là học sinh ngồi trên ghế nhà trường, chúng ta hãy không ngừng nỗ lực, tích lũy tri thức từng ngày. Bác Hồ từng căn dặn: "Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không (...) chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu". Hãy học tập bằng cả khát vọng và trách nhiệm để xứng đáng với niềm kỳ vọng ấy.

Câu 1. Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật. Câu 2. Để tài: Đạo học/ Sự suy tàn của Nho học. Câu 3. Tác giả cho rằng "Đạo học ngày nay chán lắm rồi" vì đạo học không còn được coi trọng như trước. Việc học hành sa sút, nhiều người chán chường, lựa chọn bỏ học, sĩ khí giảm sút và mục tiêu của việc học không còn vì đạo lí hay trí tuệ mà đã trở nên thực dụng, chạy theo danh lợi. Câu 4. Những từ láy được sử dụng trong văn bản: lim dim, nhấp nhẩm, rụt rè, liều lĩnh. Nhận xét: Những từ láy kể trên có tác dụng gợi tả một cách chân thực sự uể oải khi chẳng có người mua sách, sự sốt ruột khi không có người theo học, sự dè dặt, e ngại và sự bất chấp của những sĩ tử thời bấy giờ. Tất cả những chi tiết ấy đã góp phần tạo nên bối cảnh thực tiến Nho học suy tàn. Câu 5.

Nội dung: Bài thơ đã khắc họa thành công bối cảnh đạo học suy tàn cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, qua đó, thể hiện nỗi buồn, sự chua xót của tác giả khi việc học hành không được coi trọng, sĩ khí của những nhà Nho giảm sút, con người chạy theo lợi ích thực dụng thay vì những lý tưởng cao đẹp.