Câu 1:

​​​​​ Bài thơ Than đạo học của Tú Xương là tiếng cười trào phúng sâu cay trước thực trạng đạo học xuống cấp trong xã hội đương thời, qua đó thể hiện nỗi đau và sự trăn trở của nhà thơ trước vận mệnh của nền giáo dục. Ngay câu mở đầu, tác giả đã thẳng thắn khẳng định: “Đạo học ngày nay đã chán rồi”, cho thấy sự thất vọng trước cảnh người học ngày càng ít, “Mười người đi học, chín người thôi”. Thực trạng ấy được cụ thể hóa bằng những hình ảnh đầy tính châm biếm: cô hàng sách “lim dim ngủ”, thầy khóa thì “nhấp nhổm ngồi”, cho thấy việc học trở nên ảm đạm, thiếu sức sống. Hai câu luận nổi bật với phép so sánh, thành ngữ “gà phải cáo”, “đấm ăn xôi”, khắc họa sĩ tử vừa rụt rè, hèn nhát, vừa liều lĩnh, bất chấp để kiếm chút danh lợi. Đặc biệt, câu kết “Trình có ông tiên, thứ chỉ tôi” mang giọng điệu mỉa mai, tự trào, thể hiện tài năng trào phúng độc đáo của Tú Xương. Với thể thơ thất ngôn bát cú, ngôn ngữ khẩu ngữ tự nhiên, hình ảnh giàu sức gợi và giọng thơ chua cay, hài hước, tác phẩm vừa tạo tiếng cười vừa gợi nỗi xót xa về sự suy thoái của đạo học.​​

​

​​​​​

Gợi ý trả lời

Câu 1. Xác định thể thơ

Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 2. Đề tài của bài thơ

Bài thơ viết về thực trạng nền Nho học (đạo học) đang suy thoái, sa sút trong xã hội đương thời, qua đó thể hiện thái độ châm biếm, phê phán của Tú Xương.

Câu 3. Vì sao tác giả cho rằng “Đạo học ngày nay đã chán rồi”?

Tác giả cho rằng đạo học đã “chán” vì việc học hành, thi cử và những người theo Nho học đều rơi vào tình trạng sa sút, đáng buồn:

“Mười người đi học, chín người thôi”: người học ngày càng ít, nhiều người bỏ học.

“Cô hàng bán sách lim dim ngủ”: việc buôn bán sách vở ế ẩm, phản ánh sự suy giảm của nhu cầu học tập.

“Thầy khoá tư lương nhấp nhổm ngồi”: những người dạy học cũng trở nên thấp thỏm, không có việc làm ổn định.

“Sĩ khí rụt rè”, “Văn trường liều lĩnh”: người đi học mất đi khí chất, việc học và thi cử trở nên thiếu nghiêm túc.

→ Qua đó, Tú Xương cho thấy Nho học đang mất dần vị thế và rơi vào cảnh suy tàn.

Câu 4. Nhận xét về việc tác giả sử dụng những từ láy trong bài thơ

Tác giả sử dụng các từ láy như “lim dim”, “nhấp nhổm”, “rụt rè”, “liều lĩnh”.

Những từ láy này có giá trị gợi hình, gợi cảm và giàu sắc thái châm biếm. Chúng khắc họa sinh động trạng thái, hành động của con người:

“Lim dim”: gợi vẻ buồn ngủ, uể oải.

“Nhấp nhổm”: gợi sự thấp thỏm, không yên.

“Rụt rè”: thể hiện sự nhút nhát, mất tự tin.

“Liều lĩnh”: cho thấy sự bất chấp, thiếu nghiêm túc.

→ Việc sử dụng từ láy giúp bức tranh đạo học sa sút trở nên cụ thể, sinh động và làm nổi bật giọng thơ trào phúng, mỉa mai sâu cay của Tú Xương.

Câu 5. Nội dung của bài thơ

Bài thơ “Than đạo học” thể hiện nỗi buồn, sự chua xót của Tú Xương trước sự suy tàn của Nho học và sự xuống cấp của những người theo đạo học trong xã hội đương thời. Qua đó, tác giả dùng tiếng cười trào phúng để phê phán thực trạng đáng buồn của nền giáo dục và khoa cử, đồng thời bộc lộ nỗi đau, sự bất lực và tâm trạng day dứt trước thời cuộc.