Bài 1

Câu 1: Bài văn được xác định bởi thể loại tản văn (tùy bút)

Câu 2: Đề tài của văn bản này là Văn bản bàn về sự xuống cấp của tình người và đạo đức trong xã hội hiện đại, đặc biệt dưới tác động của mạng xã hội và lối sống vô cảm.

Câu 3: Biện pháp tu từ trong bài văn là liệt kê các sự việc như "tin bắp luộc có pin đèn, hủ tiếu có chuột cống, chè bưởi có thuốc rầy… có tác dụng nhấn mạnh sự xuất hiện dày đặc của những tin đồn thất thiệt, giật gân". Tác giả đã sử dụng thành công biện pháp tu từ liệt kê khiến câu văn trở nên dồn dập, sinh động, gợi hình, gợi cảm thu hút nhiều người đọc. Ngoài ra, tác giả đã lên tiếng phản ánh những tình trạng có thông tin sai lệch lan truyền nhanh chóng làm gây hoang mang và ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của người dân vô tội.

Câu 4:  " Một vụ cướp tiền giữa ban ngày, người ta chỉ thấy giấy bạc bay mà không thấy nạn nhân. Hôi bia cũng vì chỉ thấy bia lăn lóc ra đường" gợi lên hiện tượng đáng lo ngại về đạo đức con người hiện nay. Nhiều người trở nên vô cảm, ích kỉ, chỉ chú ý đến lợi ích trước mắt mà không quan tâm đến nỗi đau của người khác. Họ nhìn thấy tiền nhưng không thấy con người phía sau sự việc. Điều này cho thấy sự thiếu đồng cảm, thiếu lòng trắc ẩn và là dấu hiệu của sự xuống cấp đạo đức trong xã hội. Qua đó, tác giả cũng cảnh tỉnh mỗi người cần sống có trách nhiệm và nhân văn hơn.

Câu 5: Qua văn bản trên ta nhận ra rằng bản thân chúng ta là con người mà con người cần phải yêu thương nhau chính vì vậy nên chúng ta cần phải sống nhân ái, biết yêu thương và tôn trọng người khác; sử dụng mạng xã hội một cách có trách nhiệm, không lan truyền thông tin sai lệch; không chạy theo đám đông mà cần suy nghĩ và kiểm chứng trước khi hành động; luôn giữ gìn đạo đức và sự tử tế trong cuộc sống điều đó sẽ giúp bản thân ta thành một người tốt và dần hoàn thiện tính cách và bản thân của một con người.

Bài 2

Câu 1: “Không ai sống cho riêng mình” – lời nhắc giản dị mà sâu sắc ấy như một chân lí về cách con người tồn tại trong cuộc đời. Thế nhưng, giữa xã hội hiện đại đầy đủ tiện nghi và kết nối, con người lại đang dần quên đi điều tưởng chừng hiển nhiên đó. Đoạn trích đã gợi lên một thực trạng đáng suy ngẫm; sự vô cảm của con người trước nỗi đau của đồng loại. Với giọng điệu trầm lắng, xen lẫn nỗi xót xa và day dứt, tác giả thể hiện rõ thái độ phê phán trước những hành vi đánh mất tình người, đồng thời bày tỏ nỗi lo lắng về sự xuống cấp của đạo đức xã hội. Hình ảnh người y sĩ chụp ảnh bệnh nhân đang trong cơn đau đớn để đăng lên mạng xã hội là một chi tiết gây ám ảnh, bởi đó không chỉ là sự lệch lạc trong nhận thức, tư tưởng mà còn là sự suy giảm nghiêm trọng về lương tâm nghề nghiệp và lòng trắc ẩn. Khi con người đặt sự chú ý, sự nổi tiếng hay những lượt thích ảo lên trên nỗi đau thật của người khác, thì cũng là lúc họ dần đánh mất đi phần nhân tính, phẩm chất quý giá của mình. Thực tế đời sống cho thấy, hiện tượng vô cảm, thờ ơ thường thể hiện rõ trong xã hội hiện đại nơi mà những con người cùng là đồng loại sống trên trái đất ngày càng phổ biến. Không khó để bắt gặp những vụ tai nạn giao thông xảy ra giữa đường, nạn nhân nằm đó cần được giúp đỡ nhưng xung quanh lại là những ánh nhìn thờ ơ, vô cảm, thậm chí có người còn lấy điện thoại quay video rồi đăng tải lên mạng xã hội và những người ngoài cuộc cũng chỉ thờ ơ tỏ ra không quan tâm mà cũng chẳng thương xót hay cảm thương. Trong môi trường học đường, nơi đáng lẽ phải tràn đầy tình yêu thương và sự sẻ chia nhưng thực tế cho chúng ta thấy rằng con người không còn vô cảm trên nỗi đau của người khác nữa mà bây giờ đã bạo lực với chính đồng loại của mình, những vụ bạo lực học đường đau lòng, khi một học sinh bị đánh đập nhưng những người xung quanh không can ngăn mà còn cổ vũ hoặc quay clip lan truyền. Bên cạnh đó, việc lan truyền những tin đồn thất thiệt trên mạng xã hội như thực phẩm bẩn, hàng hóa kém chất lượng mà không có kiểm chứng cũng đã khiến nhiều người buôn bán lương thiện rơi vào cảnh khốn đốn, mất đi công việc kiếm triền để họ trang trải cuộc sống chỉ vì những thông tin sai lệch. Những hiện tượng ấy cho thấy con người ngày càng dễ bị cuốn vào đám đông, hành động theo cảm tính mà thiếu đi sự suy nghĩ và trách nhiệm. Qua đó, tác giả đã không chỉ dừng lại ở sự phê phán mà còn là nỗi đau xót, trăn trở trước thực trạng con người đang dần “không nhìn thấy người”. Những cách diễn đạt như “chỉ thấy tiền mà không thấy nạn nhân” hay “chỉ thấy bia mà không thấy người” đã khắc họa sâu sắc sự vô tâm đáng sợ ấy, đồng thời là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ đối với mỗi chúng ta. Tuy nhiên, bên cạnh những biểu hiện tiêu cực, cuộc sống vẫn còn rất nhiều điều tốt đẹp đáng trân trọng. Trong những đợt thiên tai, lũ lụt hay dịch bệnh, không ít người đã sẵn sàng dang tay giúp đỡ đồng bào, từ việc quyên góp tiền bạc, nhu yếu phẩm đến tham gia các hoạt động tình nguyện. Ngay trong cuộc sống hằng ngày, những hành động nhỏ như giúp đỡ người bị ngã, nhường ghế cho người già hay đơn giản là một lời hỏi thăm, động viên cũng đủ làm ấm lòng người khác. Đối với học sinh những người đang ngồi trên ghế nhà trường việc rèn luyện lòng nhân ái và tinh thần trách nhiệm lại càng quan trọng hơn bao giờ hết. Mỗi học sinh cần biết quan tâm, chia sẻ với bạn bè, không thờ ơ trước những hành vi sai trái như bạo lực học đường; cần sử dụng mạng xã hội một cách văn minh, không chia sẻ hay lan truyền những nội dung gây tổn thương người khác; đồng thời tích cực tham gia các hoạt động tập thể, hoạt động thiện nguyện để nuôi dưỡng sự đồng cảm và ý thức cộng đồng. Quan trọng hơn, mỗi người trẻ cần tự rèn luyện cho mình một trái tim biết rung động trước nỗi đau của người khác và một thái độ sống có trách nhiệm, bởi chính các bạn sẽ là những người góp phần định hình bộ mặt xã hội trong tương lai. Khi mỗi người biết sống chậm lại, biết lắng nghe và đặt mình vào vị trí của người khác, những khoảng cách vô hình sẽ dần được xóa bỏ, và xã hội sẽ trở nên ấm áp, nhân văn hơn, nơi con người thực sự biết yêu thương và trân trọng nhau.

Câu 2: Giữa nhịp sống hối hả của thời đại công nghệ, con người dường như kết nối với nhau dễ dàng hơn bao giờ hết chỉ bằng một cú chạm màn hình. Thế nhưng, nghịch lí là khi khoảng cách địa lí được rút ngắn thì khoảng cách trong tâm hồn lại ngày càng giãn ra. Những biểu hiện của sự thờ ơ, vô cảm xuất hiện ngày một nhiều, len lỏi trong đời sống hằng ngày như một lớp băng mỏng phủ lên các mối quan hệ, khiến hơi ấm tình người dần nguội lạnh, trở thành một vấn đề đáng suy ngẫm của xã hội hiện đại.

Thờ ơ, vô cảm là trạng thái con người dửng dưng, không quan tâm, không cảm thấy cần phải hành động trước những gì đang diễn ra xung quanh, kể cả khi đó là nỗi đau hay khó khăn của người khác. Vô cảm là mức độ cao hơn của thờ ơ, khi con người không còn rung động trước những điều đáng lẽ phải khiến họ xúc động. Biểu hiện của tình trạng này không hề xa lạ. Trên đường phố, khi xảy ra tai nạn giao thông, không ít người chọn đứng nhìn, thậm chí lấy điện thoại quay lại rồi đăng lên mạng thay vì giúp đỡ nạn nhân. Trên không gian mạng, những hình ảnh đau lòng như người bị thương, người gặp biến cố lại trở thành “nội dung” để câu lượt thích, lượt xem. Đáng buồn hơn, trong môi trường học đường – nơi lẽ ra phải đầy ắp tình bạn và sự sẻ chia – vẫn xảy ra những vụ bạo lực học đường, mà ở đó có những người chứng kiến nhưng lại im lặng hoặc quay clip lan truyền. Chính sự thờ ơ ấy đã vô tình tiếp tay cho cái xấu, khiến nỗi đau của người khác không những không được xoa dịu mà còn bị nhân lên nhiều lần.

Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ nhiều phía. Trước hết là do lối sống cá nhân, ích kỉ, đề cao cái "tôi" khiến con người chỉ quan tâm đến lợi ích riêng, cá nhân mà quên đi trách nhiệm với cộng đồng. Bên cạnh đó, áp lực học tập, công việc và cuộc sống khiến con người trở nên mệt mỏi, từ đó thu mình lại và ít quan tâm đến những gì diễn ra xung quanh. Đặc biệt, mạng xã hội giống như một “tấm màn lọc cảm xúc”, khiến con người quen nhìn mọi thứ qua hình ảnh và con số tương tác mà quên đi chiều sâu của cảm xúc thật. Khi tiếp xúc quá nhiều với thông tin tiêu cực, con người dễ rơi vào trạng thái “chai lì cảm xúc”, dần mất đi sự nhạy cảm trước nỗi đau của người khác. Ngoài ra, tâm lí đám đông và sự thiếu giáo dục về lòng nhân ái cũng góp phần khiến con người hành động theo số đông mà thiếu suy nghĩ, thiếu trách nhiệm.

Hậu quả của sự vô cảm là vô cùng nghiêm trọng. Nó không chỉ làm suy giảm những giá trị đạo đức tốt đẹp mà còn khiến xã hội trở nên lạnh lẽo, thiếu sự gắn kết. Khi con người không còn biết quan tâm, giúp đỡ nhau, niềm tin giữa người với người sẽ dần bị bào mòn. Sự thờ ơ còn có thể dẫn đến những hậu quả đau lòng khi người gặp nạn không được giúp đỡ kịp thời. Về lâu dài, nó tạo ra một thế hệ trẻ sống khép kín, ích kỉ, thiếu trách nhiệm và dễ bị cuốn theo những giá trị lệch lạc. Nguy hiểm hơn, khi cái xấu không bị ngăn chặn, nó sẽ có cơ hội lan rộng, làm méo mó chuẩn mực đạo đức của xã hội.

Tuy nhiên, giữa những gam màu trầm ấy, cuộc sống vẫn le lói những điểm sáng của lòng nhân ái. Trong thời gian dịch bệnh, nhiều người đã sẵn sàng giúp đỡ nhau bằng những hành động thiết thực như phát khẩu trang, hỗ trợ lương thực cho người khó khăn hay tham gia các hoạt động tình nguyện. Ngay trong đời sống hằng ngày, những việc làm nhỏ như giúp đỡ người bị ngã, nhường ghế cho người già, hay một lời động viên chân thành cũng đủ để sưởi ấm trái tim người khác. Những nghĩa cử ấy như những tia nắng len qua lớp băng lạnh, nhắc nhở rằng tình người vẫn luôn tồn tại và có thể được đánh thức.

Đối với học sinh – những người đang ngồi trên ghế nhà trường – việc rèn luyện lòng nhân ái và tinh thần trách nhiệm lại càng quan trọng. Mỗi học sinh cần biết quan tâm, chia sẻ với bạn bè, không thờ ơ trước những hành vi sai trái như bạo lực học đường; khi thấy bạn gặp khó khăn, cần sẵn sàng giúp đỡ hoặc tìm sự hỗ trợ từ thầy cô, người lớn. Bên cạnh đó, cần sử dụng mạng xã hội một cách văn minh, không chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng, không lan truyền những hình ảnh gây tổn thương người khác. Đồng thời, nên tích cực tham gia các hoạt động tập thể, hoạt động thiện nguyện để nuôi dưỡng sự đồng cảm và ý thức cộng đồng. Quan trọng hơn, mỗi người cần học cách đặt mình vào vị trí của người khác để thấu hiểu và hành động một cách nhân văn hơn.

Sự phát triển của xã hội sẽ trở nên vô nghĩa nếu con người đánh mất đi tình yêu thương và sự gắn kết. Khi mỗi người biết sống chậm lại, biết lắng nghe và quan tâm nhiều hơn đến những người xung quanh, lớp băng vô cảm kia sẽ dần tan chảy, nhường chỗ cho sự ấm áp của tình người, để cuộc sống không chỉ tiện nghi mà còn thật sự đáng sống.