Câu 1: Con người sống trong thế giới không chỉ có riêng mình mà còn có muôn loài và vạn vật xung quanh. Vì vậy, biết yêu thương vạn vật chính là một biểu hiện của lối sống nhân văn và tiến bộ. Khi con người biết trân trọng cây cỏ, muông thú và môi trường sống, ta sẽ góp phần giữ gìn sự cân bằng của tự nhiên, bảo vệ chính cuộc sống của mình. Ngược lại, sự thờ ơ, tàn phá thiên nhiên sẽ dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như ô nhiễm, biến đổi khí hậu hay mất đi nhiều loài sinh vật quý hiếm. Không chỉ dừng lại ở ý nghĩa bảo vệ môi trường, tình yêu thương vạn vật còn giúp con người trở nên tinh tế, giàu lòng trắc ẩn hơn, biết sống chậm lại để cảm nhận vẻ đẹp giản dị của cuộc sống. Một hành động nhỏ như trồng cây, không xả rác hay bảo vệ động vật cũng thể hiện trách nhiệm của mỗi cá nhân. Vì thế, mỗi người cần nuôi dưỡng tình yêu với vạn vật để góp phần xây dựng một thế giới xanh, sạch và giàu tính nhân văn.

Câu 2:

Trong dòng chảy của thơ ca kháng chiến, “Bên kia sông Đuống” của Hoàng Cầm là một khúc bi ca thấm đẫm nỗi đau và tình yêu quê hương da diết. Đoạn thơ đã khắc họa rõ nét sự biến đổi dữ dội của quê hương trước và sau chiến tranh, qua đó làm bật lên nỗi xót xa, uất nghẹn cùng niềm tha thiết với những giá trị bình dị, thân thương.

Trước khi chiến tranh xảy ra, quê hương hiện lên như một miền ký ức đẹp đẽ, trù phú và đậm đà bản sắc dân tộc. Những câu thơ mở đầu mang âm hưởng nhẹ nhàng, êm đềm: “Quê hương ta lúa nếp thơm nồng” – hương lúa không chỉ là mùi vị của đồng quê mà còn là hương vị của sự no đủ, của cuộc sống thanh bình. Hình ảnh “tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong” gợi nhắc đến một nét đẹp văn hóa truyền thống lâu đời, nơi nghệ thuật dân gian hòa quyện với đời sống tinh thần của người dân. Gam màu “sáng bừng trên giấy điệp” như thắp lên ánh sáng của niềm vui, của sự sống căng tràn. Tất cả tạo nên một bức tranh quê hương vừa gần gũi, vừa rực rỡ, nơi con người được sống trong yên bình và hạnh phúc.

Thế nhưng, tất cả vẻ đẹp ấy đã bị chiến tranh tàn phá không thương tiếc. Chỉ với vài câu thơ ngắn, nhịp điệu dồn dập, nhà thơ đã phơi bày hiện thực đau thương: “Ruộng ta khô / Nhà ta cháy”. Những hình ảnh giản dị mà ám ảnh ấy cho thấy sự hủy diệt toàn diện – từ thiên nhiên đến mái ấm con người. Không dừng lại ở đó, tác giả còn khắc họa sự tàn bạo của kẻ thù qua những chi tiết đầy ám ảnh như “chó ngộ một đàn”, “lưỡi dài lê sắc máu”, khiến bức tranh trở nên ghê rợn, dữ dội. Chiến tranh không chỉ tàn phá cảnh vật mà còn xé nát cuộc sống con người: “Mẹ con đàn lợn âm dương / Chia lìa trăm ngả” – hình ảnh vừa thực vừa mang tính biểu tượng, gợi nỗi đau chia ly, mất mát đến tận cùng.

Đặc biệt, hình ảnh “Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã / Bây giờ tan tác về đâu?” là một sáng tạo giàu giá trị nghệ thuật. Lấy chất liệu từ tranh dân gian Đông Hồ, nhà thơ đã làm nổi bật sự đối lập giữa quá khứ vui tươi và hiện tại đổ vỡ. Câu hỏi tu từ vang lên như một tiếng nấc nghẹn, vừa xót xa, vừa day dứt trước sự tan hoang của quê hương. Chính sự đối lập gay gắt giữa “trước” và “sau” đã làm nổi bật tội ác của chiến tranh và khơi sâu nỗi đau trong lòng người đọc.

Đoạn thơ không chỉ dừng lại ở việc tái hiện hiện thực mà còn là tiếng lòng của một người con tha thiết với quê hương. Đó là nỗi đau khi chứng kiến những gì thân thuộc nhất bị hủy hoại, là sự căm phẫn trước kẻ thù tàn bạo, đồng thời cũng là khát vọng mãnh liệt về một cuộc sống hòa bình, yên ấm. Giọng thơ khi thì thiết tha, khi thì dồn dập, uất nghẹn, góp phần làm tăng sức lay động mạnh mẽ.

Tóm lại, bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc và thủ pháp đối lập đặc sắc, Hoàng Cầm đã khắc họa thành công sự biến đổi đau thương của quê hương trước và sau chiến tranh. Đoạn thơ không chỉ là bản cáo trạng đanh thép về tội ác chiến tranh mà còn là lời nhắc nhở mỗi chúng ta phải biết trân trọng hòa bình, yêu thương và gìn giữ những giá trị bình dị của quê hương.

Câu 1: Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm.

Câu 2: Văn bản thể hiện suy ngẫm về việc con người vô tình gây ra những tổn thương cho thiên nhiên và những điều đẹp đẽ, mong manh trong cuộc sống; từ đó nhắc nhở con người cần sống tinh tế, biết trân trọng và hạn chế làm tổn thương xung quanh.

Câu 3: Biện pháp tu từ: Điệp cấu trúc (“Những… quen…”) kết hợp với liệt kê.

- Tác dụng:
+ Về nghệ thuật: Tạo nhịp điệu dồn dập, tăng tính nhấn mạnh và gợi hình, gợi cảm.

+ Về nội dung: Làm nổi bật sự bao dung, nhẫn nhịn của thiên nhiên và cuộc sống trước những tổn thương do con người gây ra, qua đó gợi lên sự day dứt, thức tỉnh ý thức của con người.

Câu 4: Tác giả nói “Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm” vì: Con người cần những va vấp, tổn thương để thức tỉnh, nhận ra rằng mỗi hành động vô ý của mình đều có thể gây tổn thương cho thế giới xung quanh. Từ đó biết sống cẩn trọng, tinh tế và có trách nhiệm hơn.

Câu 5: Bài học ý nghĩa nhất: Mỗi người cần sống chậm lại, tinh tế và có ý thức, biết trân trọng thiên nhiên, con người và những điều nhỏ bé quanh mình; tránh vô tâm gây tổn thương, đồng thời học cách nhìn lại bản thân để hoàn thiện hơn.