Câu 1 (2.0 điểm):

Con người không thể tồn tại tách rời khỏi thế giới xung quanh, vì vậy biết yêu thương vạn vật là một lẽ sống cần thiết và nhân văn. Vạn vật ở đây không chỉ là thiên nhiên như cây cối, sông suối, muông thú mà còn là những điều nhỏ bé, bình dị trong đời sống. Khi con người biết yêu thương vạn vật, ta sẽ sống chậm lại, biết trân trọng từng nhành cây, ngọn cỏ, biết giữ gìn môi trường và bảo vệ sự sống. Tình yêu ấy còn giúp con người trở nên tinh tế, giàu lòng trắc ẩn, biết đồng cảm với nỗi đau của người khác cũng như của tự nhiên. Ngược lại, sự vô tâm, thờ ơ sẽ khiến con người dễ gây tổn thương cho окружающее, làm mất đi sự hài hòa vốn có của cuộc sống. Thực tế cho thấy, những hành động nhỏ như không xả rác, bảo vệ động vật, hay đơn giản là cư xử nhẹ nhàng với mọi thứ xung quanh đều góp phần làm cho thế giới trở nên tốt đẹp hơn. Vì thế, mỗi người cần ý thức rèn luyện lối sống yêu thương, nâng niu vạn vật, bởi đó cũng chính là cách ta gìn giữ và làm giàu đẹp cho chính cuộc sống của mình.

Câu 2 (4.0 điểm):

Đoạn thơ trong bài “Bên kia sông Đuống” của Hoàng Cầm đã khắc họa sâu sắc sự biến đổi đau thương của quê hương Kinh Bắc trước và sau chiến tranh, qua đó thể hiện nỗi xót xa và lòng yêu quê hương tha thiết của nhà thơ.

Trước hết, quê hương hiện lên với vẻ đẹp thanh bình, trù phú và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc. Những hình ảnh “lúa nếp thơm nồng”, “tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong” gợi ra một vùng quê yên ả, giàu truyền thống. Đặc biệt, câu thơ “Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp” không chỉ miêu tả vẻ đẹp của tranh dân gian mà còn là biểu tượng cho tinh thần, hồn cốt của quê hương. Tất cả tạo nên một bức tranh quê vừa giản dị, vừa rực rỡ, thấm đượm niềm tự hào.

Thế nhưng, chiến tranh đã làm thay đổi tất cả. Chỉ với cụm từ “từ ngày khủng khiếp”, nhà thơ đã mở ra một thực tại đau thương, tang tóc. Hình ảnh “giặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn” cho thấy sự tàn phá dữ dội của kẻ thù. Những câu thơ ngắn, dồn dập: “Ruộng ta khô / Nhà ta cháy” như những nhát cắt đau đớn vào hiện thực. Không gian thanh bình ngày nào giờ trở thành cảnh hoang tàn, đổ nát. Hình ảnh “chó ngộ một đàn / lưỡi dài lê sắc máu” gợi sự ghê rợn, tàn bạo của chiến tranh, làm nổi bật nỗi kinh hoàng bao trùm lên cuộc sống.

Đặc biệt, nhà thơ đã sử dụng những hình ảnh quen thuộc trong tranh dân gian như “mẹ con đàn lợn âm dương”, “đám cưới chuột” để tạo nên sự đối lập sâu sắc giữa quá khứ và hiện tại. Nếu trước đây, những hình ảnh ấy tượng trưng cho cuộc sống no đủ, vui tươi thì giờ đây lại “chia lìa trăm ngả”, “tan tác về đâu?”. Câu hỏi tu từ ở cuối đoạn thơ không chỉ là nỗi xót xa mà còn là tiếng kêu đau đớn cho số phận quê hương và con người.

Như vậy, thông qua việc đối lập giữa quá khứ tươi đẹp và hiện tại đau thương, Hoàng Cầm đã thể hiện sâu sắc sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh đối với quê hương. Đồng thời, đoạn thơ còn bộc lộ tình yêu quê hương tha thiết, nỗi đau và niềm căm phẫn giặc sâu sắc của tác giả. Đây cũng chính là giá trị nhân văn và sức sống bền bỉ của tác phẩm trong lòng người đọc.

Câu 1
Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận (kết hợp với biểu cảm).

Câu 2
Nội dung: Văn bản nhắc nhở con người về việc vô tình gây ra những tổn thương cho thiên nhiên, cuộc sống và cả những điều nhỏ bé, mong manh xung quanh. Từ đó, tác giả kêu gọi con người hãy sống tinh tế, biết nâng niu, trân trọng và có ý thức hơn trong hành động của mình.

Câu 3
Biện pháp tu từ trong đoạn (7): Nhân hóa (kết hợp điệp cấu trúc).

• Ví dụ: “Mặt đất… quen tha thứ”, “Đại dương… quen độ lượng”, “Những nẻo đường quen nhẫn nhịn”…
• Phân tích:
• • Tác giả gán cho sự vật, thiên nhiên những phẩm chất của con người như “tha thứ”, “độ lượng”, “nhẫn nhịn”…
  • Làm nổi bật vẻ đẹp bao dung, âm thầm chịu đựng của thiên nhiên và cuộc sống.
  • Qua đó, nhấn mạnh sự vô tâm của con người khi làm tổn thương những điều đáng quý ấy.

Câu 4
Tác giả nói “Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm” vì:

• “Gai đâm” là hình ảnh ẩn dụ cho những va vấp, đau đớn trong cuộc sống.
• Khi trải qua tổn thương, con người mới biết “giật mình”, nhận ra giá trị của sự sống và hiểu rằng gây tổn thương sẽ để lại hậu quả thực sự (“rỉ máu”).
• Từ đó, con người sẽ sống cẩn trọng, biết yêu thương và tránh làm đau người khác, thiên nhiên.

Câu 5
Bài học ý nghĩa nhất:
Con người cần sống tinh tế, biết yêu thương và trân trọng mọi điều xung quanh, từ thiên nhiên đến con người. Mỗi hành động dù nhỏ cũng có thể gây tổn thương, vì vậy cần ý thức, trách nhiệm và lòng nhân ái trong cách sống.