Câu 1 (0.5 điểm):
Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận (kết hợp biểu cảm và miêu tả).

Câu 2 (0.5 điểm):
Văn bản nói về thực trạng con người vô tình hoặc thờ ơ gây ra những tổn thương cho thiên nhiên và cho nhau. Qua đó, tác giả nhắn nhủ con người cần sống tinh tế, biết yêu thương, trân trọng và tránh làm tổn thương những điều mong manh trong cuộc sống.

Câu 3 (1.0 điểm):

• Biện pháp tu từ: Nhân hóa (kết hợp điệp cấu trúc).
• Phân tích:
• • Các sự vật như “mặt đất”, “đại dương”, “cánh rừng”, “dòng sông”, “hoa”, “giấc mơ”, “yêu thương” được gán cho những phẩm chất của con người như “tha thứ”, “độ lượng”, “nhẫn nhịn”, “bao dung”.
  • Tác dụng: Làm cho thế giới tự nhiên và những giá trị tinh thần trở nên gần gũi, có hồn; đồng thời nhấn mạnh sự bao dung, nhẫn nại của chúng trước những tổn thương mà con người gây ra → qua đó thức tỉnh ý thức trách nhiệm và lối sống của con người.

Câu 4 (1.0 điểm):
Tác giả nói “Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm” vì:

• Đó là hình ảnh ẩn dụ cho việc con người cần trải qua những tổn thương, va vấp.
• Những “vết đau” ấy giúp con người tỉnh thức, nhận ra rằng mọi hành động vô tâm đều có thể gây tổn thương.
• Nhờ đó, con người biết sống cẩn trọng, biết yêu thương, trân trọng và tránh làm đau người khác cũng như thế giới xung quanh.

Câu 5 (1.0 điểm):
Bài học ý nghĩa nhất:
Con người cần sống tinh tế, có ý thức và giàu lòng yêu thương, biết trân trọng thiên nhiên, con người và những giá trị mong manh của cuộc sống; tránh vô tâm gây tổn thương, đồng thời học cách đồng cảm và chịu trách nhiệm với hành động của mình.

Câu 1 :

Con người không thể tồn tại tách rời thế giới xung quanh, vì vậy biết yêu thương vạn vật chính là một biểu hiện của nhân cách cao đẹp. Vạn vật ở đây không chỉ là thiên nhiên như cây cỏ, sông núi, muông thú mà còn là những giá trị tinh thần mong manh trong cuộc sống. Khi con người biết yêu thương vạn vật, ta sẽ sống chậm lại, biết nâng niu từng điều nhỏ bé và tránh gây ra những tổn thương dù là vô tình. Một cành cây bị bẻ gãy, một dòng sông bị ô nhiễm hay một con vật bị ngược đãi đều phản ánh sự vô tâm của con người. Ngược lại, khi biết yêu thương, ta sẽ hành động có trách nhiệm hơn: bảo vệ môi trường, gìn giữ sự sống và lan tỏa lòng nhân ái. Yêu thương vạn vật cũng chính là yêu thương cuộc sống của chính mình, bởi con người là một phần của tự nhiên. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, không ít người sống thờ ơ, chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân mà quên đi sự gắn kết với thế giới xung quanh. Vì thế, mỗi người cần tự ý thức, rèn luyện lòng trắc ẩn, để biết sống hài hòa, nhân văn hơn. Khi con người biết yêu thương vạn vật, thế giới sẽ trở nên dịu dàng, bền vững và đáng sống hơn.

Câu 2 :

Đoạn thơ trong bài “Bên kia sông Đuống” của nhà thơ Hoàng Cầm là bức tranh giàu cảm xúc về quê hương Kinh Bắc, thể hiện rõ nét sự biến đổi đau đớn của quê hương trước và sau chiến tranh. Qua đó, tác giả bộc lộ tình yêu tha thiết cùng nỗi xót xa sâu sắc trước những mất mát mà chiến tranh gây ra.

Mở đầu đoạn thơ là hình ảnh một quê hương thanh bình, trù phú và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc. Câu thơ “Quê hương ta lúa nếp thơm nồng” gợi lên một không gian ấm no, yên ả với hương lúa quen thuộc, gần gũi. Không chỉ có thiên nhiên trù phú, quê hương còn hiện lên qua những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc: “Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong / Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp”. Những bức tranh dân gian với màu sắc tươi sáng, đường nét giản dị mà tinh tế đã trở thành biểu tượng cho đời sống tinh thần phong phú của người dân. Tất cả tạo nên một bức tranh quê vừa bình dị vừa rực rỡ, vừa mang vẻ đẹp vật chất vừa chứa đựng chiều sâu văn hóa. Đó là một quê hương đáng tự hào, đáng yêu thương.

Thế nhưng, bức tranh tươi đẹp ấy nhanh chóng bị phá vỡ khi chiến tranh ập đến. Chỉ với cụm từ “từ ngày khủng khiếp”, tác giả đã mở ra một thực tại đau thương, dữ dội. Hình ảnh “giặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn” gợi ra sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh. Những câu thơ ngắn, dồn dập: “Ruộng ta khô / Nhà ta cháy” như những nhát cắt vào lòng người, diễn tả sự mất mát toàn diện từ vật chất đến tinh thần. Nếu trước đây là hương lúa thơm nồng thì giờ đây là ruộng đồng khô cằn; nếu trước đây là mái nhà ấm áp thì giờ đây chỉ còn lại tro tàn đổ nát.

Không dừng lại ở đó, tác giả còn sử dụng những hình ảnh đầy ám ảnh để khắc họa sự tàn bạo của kẻ thù: “Chó ngộ một đàn / Lưỡi dài lê sắc máu”. Hình ảnh so sánh, ẩn dụ này đã biến kẻ thù thành những con thú dữ khát máu, vô nhân tính. Cảnh vật trở nên hoang tàn, tiêu điều: “Kiệt cùng ngõ thẳm bờ hoang”. Không gian quen thuộc của làng quê nay trở nên lạnh lẽo, tang thương.

Đặc biệt, những giá trị văn hóa truyền thống – niềm tự hào của quê hương – cũng bị hủy hoại. Hình ảnh “Mẹ con đàn lợn âm dương / Chia lìa trăm ngả” hay “Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã / Bây giờ tan tác về đâu?” vừa gợi nhắc đến những bức tranh Đông Hồ quen thuộc, vừa thể hiện sự chia lìa, tan vỡ. Những hình ảnh từng biểu trưng cho sự sum vầy, hạnh phúc nay trở nên ly tán, mất mát. Câu hỏi tu từ “tan tác về đâu?” vang lên đầy xót xa, như một lời than cho số phận quê hương bị chiến tranh giày xéo.

Như vậy, bằng nghệ thuật đối lập giữa quá khứ thanh bình và hiện tại đau thương, cùng với những hình ảnh giàu sức gợi và giọng điệu trữ tình thống thiết, đoạn thơ đã khắc họa rõ nét sự biến đổi của quê hương trước và sau chiến tranh. Qua đó, Hoàng Cầm không chỉ bày tỏ nỗi đau, niềm tiếc nuối mà còn thể hiện tình yêu quê hương sâu nặng. Đồng thời, đoạn thơ cũng là lời tố cáo mạnh mẽ tội ác của chiến tranh, nhắc nhở con người phải biết trân trọng hòa bình.

Đoạn thơ khép lại nhưng dư âm vẫn còn vang vọng, khiến người đọc không khỏi xúc động trước một quê hương từng đẹp đẽ mà nay bị tàn phá. Chính sự đối lập ấy càng làm nổi bật giá trị của hòa bình và khơi dậy trong mỗi chúng ta ý thức gìn giữ, bảo vệ quê hương, đất nước.