Câu 1

Lối sống chủ động là thái độ sống tích cực, tự giác làm chủ và định hướng cuộc đời mình, thay vì thụ động chờ đợi hoặc bị hoàn cảnh xô đẩy. Trong xã hội hiện đại đầy rẫy áp lực và cơ hội, vai trò của lối sống này vô cùng quan trọng. Thứ nhất, chủ động giúp chúng ta nắm bắt sự thay đổi: những người chủ động luôn sẵn sàng học hỏi, thích nghi và tạo ra cơ hội cho bản thân, không để mình bị lạc hậu. Thứ hai, nó là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe tinh thần. Thay vì lo âu trước những điều ngoài tầm kiểm soát, người chủ động tập trung năng lượng vào việc hành động và cải thiện những gì mình có thể. Điều này giúp họ xây dựng được sự tự tin và giảm thiểu căng thẳng. Ví dụ, thay vì than phiền về công việc, họ chủ động tìm kiếm giải pháp hoặc học thêm kỹ năng mới. Tóm lại, lối sống chủ động không chỉ là yếu tố quyết định thành công mà còn là nền tảng để mỗi cá nhân sống có mục đích, ý nghĩa và hạnh phúc bền vững.

Câu 2

1. Giới thiệu chung

“Bảo kính cảnh giới” (Gương báu răn mình), bài thơ thứ 43 trong chùm thơ Quốc âm thi tập, là một tác phẩm tiêu biểu cho hồn thơ Nguyễn Trãi khi ông lui về ở ẩn tại Côn Sơn. Bài thơ là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa cảm hứng ngợi ca cảnh vật thiên nhiên tươi đẹp, thanh bình với những suy tư sâu lắng về đạo lý làm người và khát vọng xã hội.

2. Phân tích nghệ thuật và nội dung

Bài thơ mở ra bức tranh thiên nhiên mùa thu đặc trưng qua sự đan xen giữa cảnh vật, âm thanh và màu sắc, tất cả đều toát lên vẻ hài hòa, yên ả:

• Vẻ đẹp của không gian và màu sắc: Bức tranh bắt đầu bằng sự thư thái của nhà thơ khi “hóng mát thuở ngày trường” (giữa những ngày dài nhàn rỗi). Dưới ánh chiều, cây hoè xanh tốt, tán lá um tùm che bóng mát (“Hoè lục đùn đùn tán rợp trương”). Sắc đỏ rực rỡ của hoa thạch lựu (“phun thức đỏ”) càng làm nổi bật sự sống động. Ngay cả khi đã tàn, hoa sen vẫn giữ lại được mùi hương thanh khiết (“Hồng liên trì đã tịn mùi hương”), gợi lên vẻ đẹp cao quý, bền vững.

• Sự hòa quyện giữa tĩnh và động: Nguyễn Trãi khéo léo đưa những âm thanh đời thường vào thơ, tạo nên sự sống động: tiếng “lao xao chợ cá làng ngư phủ” mang hơi thở của cuộc sống lao động mưu sinh nơi thôn dã; đối lập với đó là tiếng ve kêu “dắng dỏi” từ “lầu tịch dương” (lầu vắng lúc chiều tà) gợi một nét buồn man mác, trầm tư. Sự đan xen giữa âm thanh náo nhiệt và cô tịch này chính là sự phản chiếu thế giới nội tâm phong phú của nhà thơ.

• Tư tưởng triết lý ẩn chứa: Đỉnh cao của bài thơ nằm ở hai câu cuối, nơi cảnh vật chuyển sang triết lý:

3. Đánh giá chung

Bài thơ là sự giao thoa tinh tế giữa tình (yêu thiên nhiên, yêu đời sống) và chí (khát vọng vì dân, vì nước). Với ngôn ngữ dân tộc trong sáng, hình ảnh cụ thể, giàu sức gợi, Nguyễn Trãi đã khắc họa thành công một không gian sống an nhiên, tự tại, đồng thời thể hiện được phong thái ung dung, cốt cách thanh cao và tấm lòng rộng mở của một nhà thơ lớn.

Câu 1 (0,5 điểm):

Văn bản được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 2 (0,75 điểm):

Những hình ảnh thể hiện nét sinh hoạt hằng ngày đạm bạc, thanh cao của tác giả:

• “Một mai, một cuốc, một cần câu”

• “Thơ thẩn dầu ai vui thú nào”

• “Thu ăn măng trúc, đông ăn giá”

• “Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao”

→ Những hình ảnh này cho thấy cuộc sống giản dị, hòa hợp với thiên nhiên, không màng danh lợi.

Câu 3 (0,75 điểm):

Biện pháp tu từ liệt kê trong hai câu:

“Một mai, một cuốc, một cần câu

Thơ thẩn dầu ai vui thú nào”

• Tác giả liệt kê các dụng cụ lao động quen thuộc: mai, cuốc, cần câu.

• Tác dụng: Làm nổi bật cuộc sống dân dã, tự cung tự cấp; thể hiện tâm thế ung dung, tự tại, niềm vui thanh nhàn của tác giả.

Câu 4 (1,0 điểm):

Hai câu thơ thể hiện quan niệm “dại – khôn” độc đáo:

“Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ

Người khôn, người đến chốn lao xao”

→ Cách nói đối lập “ta – người”, “dại – khôn”, “vắng vẻ – lao xao” cho thấy quan niệm ngược đời mà sâu sắc.

• “Dại” thực chất là tránh xa danh lợi, tìm sự thanh thản.

• “Khôn” là chen chúc nơi quyền quý, bon chen danh lợi.

→ Qua đó thể hiện triết lí sống thanh cao, coi nhẹ công danh phú quý.

Câu 5 (1,0 điểm):

Qua bài thơ Nhàn, em cảm nhận được vẻ đẹp nhân cách cao quý của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông sống giản dị, hòa mình với thiên nhiên, không chạy theo danh lợi tầm thường. Dù từng làm quan, ông vẫn giữ được cốt cách thanh cao và tâm hồn trong sạch. Quan niệm sống của ông thể hiện trí tuệ sâu sắc và bản lĩnh của một bậc hiền triết. Đó là tấm gương sáng về lối sống thanh đạm, đáng để thế hệ trẻ noi theo.

Viết

Câu 1 (2,0 điểm)

Trong cuộc sống hiện đại đầy biến động hôm nay, lối sống chủ động có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Chủ động là tự giác học tập, làm việc, biết đặt mục tiêu và nỗ lực thực hiện thay vì chờ đợi hay phụ thuộc vào người khác. Người sống chủ động luôn biết nắm bắt cơ hội, dám đối mặt với khó khăn và không ngừng hoàn thiện bản thân. Nhờ đó, họ dễ thích nghi với sự thay đổi nhanh chóng của xã hội, tạo dựng được thành công và khẳng định giá trị của mình. Ngược lại, lối sống thụ động khiến con người dễ bỏ lỡ cơ hội, thiếu bản lĩnh và chậm tiến bộ. Đối với học sinh, sống chủ động thể hiện ở việc tự học, tự rèn luyện đạo đức và kỹ năng sống. Vì vậy, mỗi chúng ta cần rèn luyện tinh thần trách nhiệm, ý chí và sự tự tin để làm chủ tương lai của chính mình.

Câu 2 (4,0 điểm)

Đoạn thơ trích từ Bảo kính cảnh giới (bài 43) của Nguyễn Trãi đã vẽ nên bức tranh thiên nhiên mùa hè sinh động, rực rỡ và thấm đượm tấm lòng yêu nước thương dân của tác giả.

Mở đầu là khung cảnh ngày hè tràn đầy sức sống: “Rồi hóng mát thuở ngày trường”. Trong không gian ấy, màu sắc và âm thanh hiện lên thật nổi bật. Màu xanh của hòe “đùn đùn tán rợp trương”, sắc đỏ của thạch lựu “phun thức đỏ”, hương sen “tịn mùi hương” — tất cả tạo nên bức tranh mùa hè rực rỡ, căng tràn nhựa sống. Các động từ mạnh như “đùn đùn”, “phun” làm cảnh vật như đang vận động, sinh sôi mạnh mẽ.

Không chỉ có thiên nhiên, bức tranh còn có âm thanh cuộc sống con người: “Lao xao chợ cá làng ngư phủ”. Từ láy “lao xao” gợi sự nhộn nhịp, ấm no. Thiên nhiên và cuộc sống hòa quyện, tạo nên khung cảnh thanh bình, trù phú.

Đặc biệt, hai câu kết thể hiện tấm lòng cao đẹp của tác giả: “Lẽ có Ngu cầm đàn một tiếng / Dân giàu đủ khắp đòi phương.” Ước mong được gảy khúc đàn của vua Nghiêu Thuấn xưa để cầu cho dân giàu nước mạnh cho thấy lý tưởng vì dân sâu sắc. Dù ở ẩn, tác giả vẫn một lòng lo cho cuộc sống nhân dân.

Qua đoạn thơ, ta thấy được tâm hồn yêu thiên nhiên tinh tế và tấm lòng yêu nước thương dân tha thiết của Nguyễn Trãi. Đó là vẻ đẹp nhân cách cao quý của một bậc anh hùng, danh nhân văn hóa lớn của dân tộc.