Câu 1 (2,0 điểm): Viết đoạn văn ~200 chữ Bàn về tầm quan trọng của lối sống chủ động Trong cuộc sống hiện đại, lối sống chủ động giữ vai trò vô cùng quan trọng đối với mỗi con người. Sống chủ động là biết tự đặt mục tiêu, tự chịu trách nhiệm và không thụ động trông chờ vào người khác. Người có lối sống chủ động sẽ biết nắm bắt cơ hội, vượt qua khó khăn và không dễ dàng bỏ cuộc trước thử thách. Ngược lại, sống thụ động khiến con người trở nên phụ thuộc, thiếu bản lĩnh và dễ đánh mất cơ hội phát triển bản thân. Trong học tập cũng như cuộc sống, sự chủ động giúp mỗi người rèn luyện tư duy độc lập, khả năng thích ứng và tinh thần cầu tiến. Đặc biệt trong xã hội cạnh tranh ngày nay, chỉ khi chủ động thay đổi và hoàn thiện mình, con người mới có thể vươn tới thành công. Vì vậy, mỗi chúng ta cần xây dựng cho mình một lối sống tích cực, chủ động để làm chủ tương lai của chính mình.

Câu 2 (4.0 điểm)

Nguyễn Trãi là một trong những danh nhân văn hóa kiệt xuất của dân tộc Việt Nam, không chỉ để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử với vai trò nhà chính trị, quân sự tài ba mà còn là một nhà thơ lớn của văn học trung đại. Thơ văn Nguyễn Trãi là sự kết tinh hài hòa giữa trí tuệ uyên thâm, tâm hồn nhạy cảm và tấm lòng yêu nước, thương dân sâu sắc. Trong số những tác phẩm tiêu biểu của ông, Bảo kính cảnh giới nổi bật như một “tấm gương báu” soi chiếu nhân cách, tư tưởng và quan niệm sống cao đẹp của tác giả. Đoạn thơ: Rồi hóng mát thuở ngày trường, Hòe lục đùn đùn tán rợp giương. Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ, Hồng liên trì đã tịn mùi hương. Lao xao chợ cá làng ngư phủ; Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương. Lẽ có Ngu cầm đàn một tiếng, Dân giàu đủ khắp đòi phương. không chỉ vẽ nên bức tranh mùa hè sinh động mà còn thể hiện rõ tư tưởng nhân nghĩa, lý tưởng sống cao đẹp cùng nghệ thuật thơ đặc sắc của Nguyễn Trãi. Trước hết, đoạn thơ mở ra một bức tranh thiên nhiên mùa hè tràn đầy sức sống, được cảm nhận bằng nhiều giác quan tinh tế. Ngay câu thơ đầu tiên, “Rồi hóng mát thuở ngày trường”, đã gợi lên tư thế ung dung, thư thái của con người giữa thiên nhiên. “Ngày trường” gợi cái nắng dài của mùa hè, nhưng không mang cảm giác oi bức, mệt mỏi mà lại gắn với trạng thái “hóng mát”, cho thấy tâm hồn thanh thản, an nhiên của tác giả khi sống hòa mình với cảnh vật. Thiên nhiên hiện lên với màu sắc và đường nét giàu sức gợi. “Hòe lục đùn đùn tán rợp giương” là hình ảnh cây hòe xanh tốt, tán lá xum xuê che mát cả không gian. Từ láy “đùn đùn” gợi cảm giác sinh sôi, phát triển mạnh mẽ, làm cho bức tranh mùa hè trở nên sống động, tràn trề nhựa sống. Không gian không đứng yên mà như đang vận động, căng tràn sức sống. Tiếp nối sắc xanh của cây hòe là sắc đỏ rực rỡ của hoa lựu: “Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ”. Động từ “phun” là một biện pháp nhân hóa đặc sắc, khiến hoa lựu như có sức sống nội tại, chủ động dâng hiến vẻ đẹp của mình cho đời. Màu đỏ của hoa lựu không chỉ làm nổi bật cảnh sắc mùa hè mà còn gợi cảm giác ấm áp, nồng nhiệt. Cùng với đó là hương thơm dịu nhẹ của hoa sen: “Hồng liên trì đã tịn mùi hương”. Hình ảnh sen – loài hoa tượng trưng cho sự thanh cao, thuần khiết – càng làm tăng vẻ đẹp trong sáng, cao nhã của bức tranh thiên nhiên. Không chỉ có màu sắc và hương thơm, đoạn thơ còn giàu âm thanh của cuộc sống con người. “Lao xao chợ cá làng ngư phủ” gợi lên không khí sinh hoạt nhộn nhịp, bình dị của người dân lao động. Từ “lao xao” gợi âm thanh rộn ràng nhưng không ồn ào, tạo cảm giác ấm áp, yên bình. Đó là âm thanh của cuộc sống đời thường, của sự no đủ và ổn định. Tiếp đó, “Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương” là âm thanh tiếng ve ngân vang trong buổi chiều tà, góp phần hoàn thiện bức tranh mùa hè bằng cả thính giác lẫn thị giác. Qua những hình ảnh ấy, ta nhận ra đoạn thơ không đơn thuần là bức tranh thiên nhiên mà là bức tranh đời sống hài hòa giữa con người và vạn vật. Thiên nhiên tươi tốt, con người lao động bình yên, cuộc sống tràn đầy sức sống – đó chính là biểu hiện của một xã hội lý tưởng mà Nguyễn Trãi hằng mong ước. Ẩn sau bức tranh thiên nhiên và sinh hoạt đời thường ấy là tư tưởng nhân nghĩa và tấm lòng vì dân sâu sắc của tác giả. Hai câu thơ cuối mang ý nghĩa tư tưởng rõ nét: Lẽ có Ngu cầm đàn một tiếng, Dân giàu đủ khắp đòi phương. “Ngu cầm” là điển tích chỉ cây đàn của vua Nghiêu, biểu tượng cho thời đại thái bình, thịnh trị. Nguyễn Trãi ước ao được gảy lên khúc đàn ấy để mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân khắp nơi. Đây chính là biểu hiện rõ ràng của tư tưởng nhân nghĩa – lấy dân làm gốc, một tư tưởng xuyên suốt trong toàn bộ sự nghiệp chính trị và văn học của ông. Dù đã lui về ở ẩn, Nguyễn Trãi vẫn không nguôi nỗi lo cho dân, cho nước. Khát vọng “dân giàu đủ” cho thấy tấm lòng cao cả, vị tha của một con người suốt đời vì cộng đồng. Về nghệ thuật, đoạn thơ thể hiện tài năng bậc thầy của Nguyễn Trãi trong việc sử dụng ngôn ngữ và biện pháp tu từ. Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật được vận dụng linh hoạt, không gò bó, tạo cảm giác tự nhiên, phóng khoáng. Hệ thống biện pháp tu từ như nhân hóa (“phun thức đỏ”), từ láy (“đùn đùn”, “lao xao”, “dắng dỏi”) được sử dụng tinh tế, làm tăng tính biểu cảm và gợi hình cho đoạn thơ. Bút pháp tả cảnh ngụ tình được thể hiện rõ nét: cảnh vật tươi đẹp chính là sự phản chiếu tâm hồn thanh cao, nhân ái của nhà thơ. Ngoài ra, việc kết hợp hài hòa giữa hình ảnh thiên nhiên và đời sống con người đã tạo nên một bức tranh toàn diện, giàu chiều sâu tư tưởng. Đoạn thơ trong Bảo kính cảnh giới không chỉ là một bức tranh mùa hè rực rỡ sắc màu, âm thanh và hương vị mà còn là sự kết tinh vẻ đẹp tâm hồn, tư tưởng và nhân cách của Nguyễn Trãi. Qua thiên nhiên và cuộc sống bình dị, tác giả gửi gắm khát vọng về một xã hội thái bình, nhân dân ấm no, hạnh phúc. Với nghệ thuật thơ tinh tế, giàu sức gợi cùng tư tưởng nhân nghĩa sâu sắc, đoạn thơ đã góp phần khẳng định vị trí lớn lao của Nguyễn Trãi trong nền văn học dân tộc. Tác phẩm không chỉ có giá trị thẩm mỹ mà còn mang ý nghĩa nhân văn bền vững, để lại bài học sâu sắc về trách nhiệm, tình yêu con người và lý tưởng sống cao đẹp cho các thế hệ sau.

Câu 1 (0,5 điểm): Thể thơ: → Văn bản được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Câu 2 (0,75 điểm): Những hình ảnh thể hiện nét sinh hoạt đạm bạc, thanh cao của tác giả: “Một mai, một cuốc, một cần câu” “Thu ăn măng trúc, đông ăn giá” “Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao” “Rượu, đến cội cây, ta sẽ uống” 👉 Các hình ảnh cho thấy cuộc sống giản dị, tự cung tự cấp, hòa hợp với thiên nhiên, không màng vật chất xa hoa. Câu 3 (0,75 điểm): Biện pháp tu từ: Liệt kê Các sự vật được liệt kê: mai – cuốc – cần câu Tác dụng: Gợi lên cuộc sống lao động giản dị, thanh đạm Nhấn mạnh thú vui điền viên mộc mạc Thể hiện thái độ sống ung dung, tự tại, coi nhẹ danh lợi Câu 4 (1,0 điểm): Quan niệm dại – khôn đặc biệt của tác giả: “Ta dại” là chủ động rời xa chốn quan trường, danh lợi “Người khôn” là chạy theo quyền quý, nơi ồn ào Nguyễn Bỉnh Khiêm đảo ngược quan niệm thông thường, cho thấy: Dại thực chất là tỉnh táo, sáng suốt Khôn lại là mê muội vì danh lợi Câu 5 (1,0 điểm): Nguyễn Bỉnh Khiêm hiện lên là một con người có nhân cách cao đẹp, thanh cao và trí tuệ sâu sắc. Ông lựa chọn lối sống ẩn dật, hòa mình với thiên nhiên để giữ gìn phẩm giá và sự tự do tinh thần. Trước vòng xoáy danh lợi, ông tỉnh táo nhận ra sự phù du của phú quý. Quan niệm sống “dại mà khôn” thể hiện bản lĩnh và trí tuệ của một bậc hiền triết. Qua đó, ta càng thêm trân trọng một nhân cách lớn của văn học trung đại Việt Nam.