Trong nền văn xuôi Việt Nam hiện đại, Thạch Lam là nhà văn có phong cách nhẹ nhàng, tinh tế, giàu chất trữ tình và đặc biệt nhạy cảm với những rung động sâu kín của con người. Đoạn trích trong truyện ngắn “Trở về” đã thể hiện rõ tài năng ấy khi khắc họa cuộc gặp gỡ đầy xót xa giữa Tâm và người mẹ già nơi quê nhà. Qua đó, nhà văn gửi gắm những suy ngẫm sâu sắc về tình mẫu tử và sự tha hóa của con người trước lối sống thực dụng.

Trước hết, đoạn trích làm nổi bật hình ảnh người mẹ già nghèo khổ nhưng giàu tình yêu thương. Bà hiện lên với dáng vẻ “đã già đi nhiều”, vẫn mặc “cái bộ áo cũ kỹ”, sống trong ngôi nhà “sụp thấp” và “mái gianh xơ xác”. Những chi tiết ấy không chỉ gợi lên hoàn cảnh khó khăn mà còn cho thấy sự tần tảo, lam lũ của người mẹ nơi thôn quê. Khi gặp lại con, bà “ứa nước mắt”, xúc động đến mức “không nói được”, chỉ thốt lên câu hỏi giản dị: “Con đã về đấy ư?”. Tình cảm của bà dành cho con được thể hiện qua những lời hỏi han ân cần, từ sức khỏe đến công việc. Dù sống cô đơn, bà vẫn không một lời trách móc mà chỉ lặng lẽ yêu thương, hi sinh. Hình ảnh người mẹ hiện lên thật đáng thương mà cũng vô cùng cao đẹp, tiêu biểu cho những người phụ nữ Việt Nam giàu đức hi sinh.

Trái ngược với tình cảm tha thiết của người mẹ là thái độ lạnh nhạt, vô tâm của Tâm. Sau sáu năm xa nhà, anh trở về nhưng không hề có sự xúc động sâu sắc. Những câu trả lời của Tâm đều ngắn ngủi, gượng gạo, như “khó khăn mới ra khỏi miệng”. Anh tỏ ra dửng dưng trước cuộc sống của mẹ và quê hương, coi những chuyện làng xóm là “không có liên lạc gì” với cuộc sống “giàu sang” của mình. Đặc biệt, chi tiết Tâm “nhún vai” khi nghe nhắc đến Trinh hay việc anh vội vàng ra về vì “bận công việc” càng cho thấy sự thờ ơ, ích kỉ. Hành động đưa tiền cho mẹ với thái độ “hơi kiêu ngạo” đã bộc lộ rõ lối sống thực dụng: anh nghĩ rằng chỉ cần chu cấp vật chất là đủ, mà quên mất giá trị của tình cảm. Tâm đã đánh mất sự gắn bó thiêng liêng với gia đình, trở nên xa lạ ngay trong chính ngôi nhà của mình.

Sự đối lập giữa hai nhân vật đã tạo nên một bi kịch cảm xúc sâu sắc. Một bên là người mẹ nghèo khó nhưng chan chứa yêu thương, một bên là người con thành đạt nhưng lạnh lùng, vô cảm. Qua đó, Thạch Lam không chỉ phê phán lối sống ích kỉ, thực dụng mà còn gợi lên nỗi xót xa cho những giá trị tình cảm đang dần bị mai một. Đặc biệt, chi tiết người mẹ “run run đỡ lấy gói bạc, rơm rớm nước mắt” là một điểm nhấn đầy ám ảnh: đó không phải niềm vui khi nhận tiền, mà là nỗi tủi thân, chạnh lòng vì khoảng cách tình cảm với con.

Về nghệ thuật, đoạn trích mang đậm phong cách của Thạch Lam với lối viết nhẹ nhàng, giàu chất trữ tình. Nhà văn không dùng những tình tiết kịch tính mà tập trung khắc họa tâm lí nhân vật qua những chi tiết nhỏ, những cử chỉ, lời nói giản dị nhưng giàu sức gợi. Ngôn ngữ mộc mạc, tự nhiên càng làm nổi bật vẻ chân thực và cảm động của câu chuyện.

Tóm lại, đoạn trích “Trở về” đã thể hiện sâu sắc tình mẫu tử thiêng liêng đồng thời phê phán sự vô tâm của con người trước những giá trị tình cảm gia đình. Tác phẩm nhắc nhở mỗi chúng ta phải biết trân trọng, gìn giữ tình thân – bởi đó là điều quý giá không gì có thể thay thế.

Câu 1.

Bài thơ được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2.
-Người bộc lộ cảm xúc: nhân vật “tôi” (tác giả).
-Cuộc gặp gỡ: giữa “tôi” và một bà mẹ nông dân nghèo.

Câu 3.

• Biện pháp tu từ: so sánh (“hơi ấm hơn nhiều chăn đệm”), kết hợp với tương phản (rơm “xơ xác gầy gò” nhưng lại ấm).
• Tác dụng:
• • Làm nổi bật sự ấm áp đặc biệt của ổ rơm.
  • Nhấn mạnh tình người ấm áp, chân thành dù trong hoàn cảnh nghèo khó.

Câu 4.

Hình ảnh “ổ rơm”:

• Mộc mạc, giản dị, gắn với đời sống nông thôn.
• Không chỉ mang lại hơi ấm thể xác mà còn thể hiện tình người ấm áp, nghĩa tình.
• Là hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng.

Câu 5.

Cảm hứng chủ đạo:
→ Ca ngợi tình người ấm áp, giản dị mà sâu sắc trong cuộc sống nghèo khó.

Câu 6. (Đoạn văn 5–7 câu)

Bài thơ “Hơi ấm ổ rơm” để lại trong em nhiều cảm xúc sâu lắng. Hình ảnh người mẹ nghèo tuy thiếu thốn nhưng vẫn hết lòng chăm sóc khách khiến em rất xúc động. Ổ rơm giản dị lại mang đến hơi ấm hơn cả chăn đệm, bởi đó là hơi ấm của tình người. Qua đó, em cảm nhận được vẻ đẹp của những con người lao động chân chất, giàu lòng yêu thương. Bài thơ giúp em hiểu rằng giá trị tinh thần đôi khi còn quý hơn vật chất. Em thêm trân trọng những tình cảm giản dị trong cuộc sống.