Chế độ thực dân đã để lại những tác động sâu sắc, mang tính hai mặt nhưng chủ yếu là tiêu cực đối với sự phát triển của khu vực. ​1. Về Chính trị ​Tiêu cực: Các quốc gia mất độc quyền tự chủ, bị biến thành thuộc địa hoặc vùng bảo hộ. Bộ máy cai trị bị thâu tóm bởi người phương Tây, các giai tầng thống trị bản xứ bị tước bỏ quyền lực hoặc trở thành tay sai. ​Tích cực (khách quan): Du nhập một số mô hình quản lý hành chính hiện đại và khái niệm về biên giới quốc gia theo kiểu phương Tây. ​2. Về Kinh tế ​Tiêu cực: Nền kinh tế bị biến thành nơi cung cấp nguyên liệu thô và thị trường tiêu thụ hàng hóa cho chính quốc. Tài nguyên thiên nhiên bị khai thác cạn kiệt; hạ tầng (đường sắt, cảng biển) chỉ nhằm mục đích phục vụ khai thác thuộc địa. ​Tích cực: Thúc đẩy sự ra đời của một số ngành công nghiệp mới, hình thành các đồn điền cây công nghiệp (cao su, cà phê) và bước đầu đưa Đông Nam Á vào hệ thống thương mại toàn cầu. ​3. Về Văn hóa - Xã hội ​Tiêu cực: Xâm lấn văn hóa, làm xói mòn các giá trị truyền thống. Chia rẽ sắc tộc, tôn giáo để dễ bề cai trị ("chia để trị"). ​Tích cực: Phổ biến chữ viết hệ La-tinh (như tại Việt Nam, Philippines), du nhập khoa học kỹ thuật và lối sống phương Tây. ​Liên hệ thực tế tại Việt Nam ​Việt Nam là một ví dụ điển hình cho những ảnh hưởng này dưới thời thực dân Pháp (1858 - 1945): ​Về chữ viết: Chữ Quốc ngữ (sử dụng ký tự La-tinh) vốn được các giáo sĩ truyền bá, sau đó được thực dân Pháp sử dụng với mục đích cai trị, nhưng cuối cùng đã trở thành công cụ quan trọng để nhân dân ta nâng cao dân trí và truyền bá tư tưởng cách mạng. ​Về kiến trúc và hạ tầng: Các công trình như cầu Long Biên, Nhà hát Lớn hay hệ thống đường sắt Bắc - Nam ban đầu phục vụ mục đích khai thác của Pháp, nhưng nay đã trở thành di sản và hạ tầng giao thông quan trọng. ​Về kinh tế: Sự hình thành các vùng chuyên canh cây công nghiệp (như cao su ở Bình Dương, Đồng Nai) vẫn còn duy trì và phát triển đến ngày nay, trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. ​Về xã hội: Hình thành các tầng lớp mới như công nhân, tư sản dân tộc và tiểu tư sản, tạo tiền đề cho sự ra đời của các phong trào yêu nước theo khuynh hướng mới.

​1. Giai đoạn khởi đầu (Thế kỷ XVI - XVII) ​Đây là giai đoạn các nước phương Tây tìm kiếm nguồn hương liệu quý giá và thiết lập các trạm thương mại. ​Philippines: Năm 1521, đoàn thám hiểm của Magellan đặt chân đến đây. Đến năm 1571, Tây Ban Nha chính thức xác lập quyền thống trị, biến Philippines thành thuộc địa. ​Indonesia: Bồ Đào Nha là nước đầu tiên chiếm giữ các đảo hương liệu (như Malacca năm 1511). Tuy nhiên, đến đầu thế kỷ XVII, Hà Lan trỗi dậy, thành lập Công ty Đông Ấn Hà Lan (VOC) và dần đánh bại Bồ Đào Nha để độc chiếm thị trường này. ​2. Giai đoạn đẩy mạnh xâm lược (Thế kỷ XVIII - XIX) ​Sau cuộc Cách mạng công nghiệp, nhu cầu về thị trường và nguyên liệu tăng cao khiến các nước thực dân chuyển từ thương mại sang xâm chiếm lãnh thổ toàn diện. ​Indonesia: Hà Lan từng bước mở rộng quyền kiểm soát từ đảo Java ra khắp quần đảo. Đến cuối thế kỷ XIX, sau nhiều cuộc chiến tranh đẫm máu, Hà Lan đã hoàn tất việc xâm chiếm toàn bộ Indonesia. ​Malaysia & Singapore: Anh bắt đầu can thiệp sâu vào khu vực này. Năm 1819, Anh chiếm Singapore; năm 1824, Anh chiếm Malacca. Đến cuối thế kỷ XIX, Anh đã áp đặt được bộ máy cai trị lên toàn bộ các bang của Malaysia và Bắc Borneo. ​3. Giai đoạn hoàn tất (Cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX) ​Các cường quốc cơ bản chia nhau xong bản đồ khu vực: ​Philippines: Năm 1898, sau chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha, Philippines chuyển từ tay Tây Ban Nha sang thành thuộc địa của Mỹ. ​Đông Timor: Vẫn duy trì là thuộc địa của Bồ Đào Nha cho đến tận nửa sau thế kỷ XX.