1. Về Chính trị: Sự sụp đổ của chế độ phong kiến độc lập

-Ảnh hưởng chung: Các quốc gia Đông Nam Á mất chủ quyền dân tộc. Bộ máy chính quyền phong kiến bản địa hoặc bị xóa bỏ, hoặc bị biến thành công cụ tay sai cho thực dân (chế độ cai trị gián tiếp).

-Liên hệ Việt Nam: Pháp giữ lại triều đình nhà Nguyễn nhưng tước bỏ hoàn toàn quyền thực trị. Việt Nam bị chia thành ba kỳ (Bắc, Trung, Nam) với ba chế độ cai trị khác nhau nhằm thực hiện chính sách "chia để trị", phá vỡ khối đoàn kết dân tộc.

2. Về Kinh tế: Chuyển dịch sang kinh tế thuộc địa

-Ảnh hưởng chung: Thực dân đẩy mạnh khai thác tài nguyên, xây dựng hệ thống đồn điền (cao su, cà phê) và khai thác mỏ. Hệ thống hạ tầng (đường sắt, cảng biển) được xây dựng chủ yếu để phục vụ việc vận chuyển nguyên liệu về chính quốc.

-Liên hệ Việt Nam: Pháp tập trung khai thác mỏ than ở Quảng Ninh và lập các đồn điền cao su ở Nam Bộ, Tây Nguyên. Việt Nam từ một nền kinh tế nông nghiệp tự cung tự cấp bị cuốn vào vòng xoáy thương mại toàn cầu nhưng ở vị thế bị bóc lột, dẫn đến sự nghèo nàn của giai cấp nông dân.

3. Về Văn hóa - Giáo dục: Sự thâm nhập của văn minh phương Tây

-Ảnh hưởng chung: Thiên Chúa giáo lan rộng (đặc biệt ở Philippines và Việt Nam). Lối sống, kiến trúc và ngôn ngữ phương Tây bắt đầu phổ biến ở thành thị, tạo ra một lớp tầng lớp trí thức mới.

-Liên hệ Việt Nam: * Chữ Quốc ngữ: Ban đầu được dùng để truyền giáo, sau đó thay thế chữ Hán và chữ Nôm, trở thành công cụ quan trọng để truyền bá tư tưởng mới.

-Kiến trúc: Các công trình mang phong cách Pháp tại Hà Nội, Sài Gòn vẫn còn giá trị đến ngày nay. Tuy nhiên, giáo dục thực dân lại thực hiện chính sách "ngu dân", hạn chế mở trường học để dễ bề cai trị.

4. Về Xã hội: Hình thành các giai cấp mới

-Ảnh hưởng chung: Sự xuất hiện của giai cấp công nhân, tầng lớp tư sản dân tộc và tiểu tư sản thành thị. Đây chính là những lực lượng nòng cốt cho các phong trào giải phóng dân tộc sau này.

-Liên hệ Việt Nam: Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời sớm (trong các cuộc khai thác thuộc địa của Pháp) và nhanh chóng trở thành lực lượng lãnh đạo cách mạng, dẫn đến sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930.

Quá trình xâm lược của thực dân phương Tây tại Đông Nam Á hải đảo (bao gồm Indonesia, Philippines và Malaysia ngày nay) diễn ra từ rất sớm, kéo dài qua nhiều thế kỷ với những phương thức khác nhau. Khác với khu vực lục địa, các quốc gia hải đảo bị tấn công chủ yếu nhằm kiểm soát các tuyến đường thương mại và nguồn hương liệu quý hiếm.

Dưới đây là các giai đoạn và đặc điểm chính:

1. Giai đoạn mở đầu (Thế kỷ XVI - XVII): Sự thống trị của Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha

Đây là giai đoạn các quốc gia phong kiến phương Tây bắt đầu tìm kiếm con đường sang phương Đông.

-Tại Philippines: Năm 1521, đoàn thám hiểm của Magellan đặt chân đến đây. Đến năm 1571, Tây Ban Nha chính thức thiết lập bộ máy cai trị, biến Philippines thành thuộc địa và trung tâm truyền giáo tại Viễn Đông.

-Tại Indonesia & Malaysia: Bồ Đào Nha là quốc gia đầu tiên đánh chiếm Malacca (1511) – cửa ngõ giao thương quan trọng. Tuy nhiên, họ chủ yếu thiết lập các trạm thương mại và pháo đài chứ chưa kiểm soát hoàn toàn diện tích đất liền rộng lớn.

2. Giai đoạn cạnh tranh và độc quyền (Thế kỷ XVII - XVIII): Sự trỗi dậy của Hà Lan và Anh

Bước sang thế kỷ XVII, các công ty Đông Ấn (VOC của Hà Lan và EIC của Anh) bắt đầu đánh bật thế lực Bồ Đào Nha.

-Sự bành trướng của Hà Lan: Hà Lan dần thay thế Bồ Đào Nha tại Indonesia. Họ thành lập Công ty Đông Ấn Hà Lan (VOC), dùng sức mạnh quân sự để độc quyền buôn bán gia vị và dần lấn sâu vào nội địa các đảo Java, Sumatra.

-Sự can thiệp của Anh: Người Anh bắt đầu cắm chốt tại các điểm chiến lược như Penang và sau đó là Singapore (1819) để đối trọng với tầm ảnh hưởng của Hà Lan trong khu vực.

3. Giai đoạn hoàn thành xâm lược (Thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX)

Đây là thời điểm chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, nhu cầu về nguyên liệu và thị trường tăng cao.

-Tại Indonesia: Sau khi công ty VOC giải thể, chính phủ Hà Lan trực tiếp cai trị. Qua các cuộc chiến tranh đẫm máu (như chiến tranh Java), Hà Lan đã hoàn tất việc xâm chiếm toàn bộ quần đảo Indonesia vào đầu thế kỷ XX.

-Tại Mã Lai (Malaysia): Anh dần mở rộng tầm ảnh hưởng từ các thương cảng (Straits Settlements) vào các tiểu quốc Hồi giáo sâu trong đất liền thông qua hệ thống "Viên khâm sứ" (Resident system). Đến cuối thế kỷ XIX, Anh đã kiểm soát toàn bộ bán đảo Mã Lai và Bắc Borneo.

-Sự thay đổi tại Philippines: Sau cuộc chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha (1898), Mỹ đã hất cẳng Tây Ban Nha và biến Philippines thành thuộc địa của mình, dập tắt phong trào độc lập non trẻ của người dân bản địa.