- Trong giai đoạn dậy thì, con người sẽ có sự thay đổi trên 3 khía cạnh:

+ Về thể chất: Chiều cao tăng nhanh, cơ quan sinh dục phát triển, tuyến bã nhờn trên da tăng cường tiết chất nhờn gây mụn trứng cá, xuất hiện lông nách, râu, lông mu,…

+ Về sinh lí: Ở nam giới có sự sản sinh tinh trùng và các hormone sinh dục nam, bắt đầu xuất tinh. Ở nữ giới có sự chín và rụng của trứng, tăng tiết các các hormone sinh dục nữ và xuất hiện kinh nguyệt.

+ Về tâm lí: Tính tình thay đổi thất thường, có xu hướng thể hiện bản thân, có tình cảm với người khác giới,…

- Cần hạn chế nạn tảo hôn vì việc kết hôn và mang thai sớm khi một trong hai bên vợ/chồng chưa đủ tuổi kết hôn vừa là vi phạm pháp luật Việt Nam, vừa tiềm ẩn nhiều nguy cơ về sức khỏe sinh sản. Nếu người nữ mang thai khi chưa đủ tuổi, cơ quan sinh sản chưa phát triển toàn diện sẽ dễ dẫn đến sinh ra con bị dị tật, sức khỏe kém, dễ bị sảy thai thậm chí là tử vong. Việc kết hôn sớm cũng ảnh hưởng tới khả năng được học tập của trẻ, ảnh hưởng xấu đến tâm lí và trật tự xã hội.

- Có thể hạn chế nạn tảo hôn bằng cách tăng cường vận động học sinh đi học để tiếp cận với sự giáo dục đúng đắn, đặc biệt là ở những vùng sâu, vùng xa. Cần giáo dục giới tính cho các em từ sớm và phù hợp với từng độ tuổi, ngăn chặn các sản phẩm, sách báo đồi trụy tiếp cận sớm ở lứa tuổi học sinh,…

- Ở lúa, thời kì cây nảy mầm và ra rễ ban đầu cần được bón lót để bổ sung đa dưỡng chất, trong khi ở thời kì cây bắt đầu sinh trưởng, cần tăng nhanh về chiều cao, hoặc thời kì cây ra hoa, kết quả, người nông dân sẽ bón thúc để bổ sung nguồn N và K là chủ yếu.

Cơ sở khoa học của ứng dụng: Ở mỗi thời kì sinh trưởng và phát triển của thực vật, cây sẽ có nhu cầu về dinh dưỡng và điều kiện chăm sóc khác nhau. Đặc biệt trong các giai đoạn phát sinh hình thái mới (giai đoạn phát triển) như nảy mầm, phát triển thân, lá, ra hoa, kết quả, cây sẽ có nhu cầu dinh dưỡng cao hơn nên sẽ cần đặc biệt bổ sung dinh dưỡng trong các giai đoạn này.

- Để phòng trừ muỗi gây hại, ta có thể thực hiện các biện pháp gián tiếp như phát quang bụi rậm, đậy các chum, giếng nước, thường xuyên lau dọn làm thông thoáng nhà cửa, không để ao tù, nước đọng, nuôi cá trong các hồ, ao,…

Cơ sở khoa học của ứng dụng: Trong vòng đời của muỗi có giai đoạn ấu trùng được muỗi đẻ ra và sinh sống dưới nước, đặc biệt là ở những vùng nước bẩn, bụi cỏ rậm rạp,… Vì vậy các biện pháp trên nhằm giúp tiêu diệt ấu trùng của muỗi, gián tiếp tiêu diệt muỗi sinh trưởng và phát triển gây hại cho con người.

Các dấu hiệu đặc trưng của sinh trưởng và phát triển ở sinh vật:

- Các dấu hiệu đặc trưng của sinh trưởng: Tăng tế bào (khối lượng, kích thước, số lượng) dẫn đến tăng khối lượng, kích thước cơ thể.

+ Ví dụ: Cây lạc (đậu phộng) sau khi nảy mầm bắt đầu sinh trưởng bằng cách tăng chiều cao, tăng diện tích lá.

- Các dấu hiệu đặc trưng của phát triển: Phân hóa tế bào, phát sinh hình thái, thay đổi chức năng sinh lí của cơ thể.

+ Ví dụ: Cây lạc (đậu phộng) từ hạt hình thành cây mầm; từ mô phân sinh đỉnh phân hóa thành hoa.

Câu 1:

Trong dòng chảy văn học dân gian các dân tộc thiểu số Việt Nam," Vượt biển" của dân tộc Tày – Nùng nổi lên như một bản trường ca bi tráng về thân phận con người bị đày đọa trong cõi âm u của định mệnh và oan nghiệt. Đoạn trích từ “Chèo đi rán thứ sáu” đến “Đừng cho tôi bỏ thân chốn này, biển hỡi!” là một lát cắt tiêu biểu, nơi tác giả dân gian đã dồn nén cao độ cảm hứng bi thương để khắc họa hành trình vượt biển đầy hiểm nguy của người phu chèo thuyền – linh hồn chết oan, lạc loài giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết.Trong đoạn thơ, biển không còn là không gian thiên nhiên thuần túy mà đã được huyền thoại hóa thành một quyền lực siêu nhiên, dữ dội và tàn khốc. Những lớp sóng “mông mốc”, “xé nhau đục vật vờ”, những dòng nước “cuộn thác chở lo”, “sôi gầm réo”, “thét gào kéo xuống Long Vương” đã tạo nên một thế giới biển dữ khôn lường, nơi thiên nhiên mang diện mạo của cõi phán xét, sẵn sàng trừng phạt kiếp người nhỏ bé. Hệ thống động từ mạnh và dồn dập không chỉ khắc họa sức mạnh khủng khiếp của biển cả mà còn đẩy nhịp thơ lên cao trào, khiến không gian nghệ thuật căng đầy hơi thở của tử thần.Trước sức mạnh ấy, con người hiện lên trong thế đối lập bi thảm: nhỏ nhoi, mong manh và bất lực. Tiếng kêu van “Biển ơi, đừng giết tôi, nước hỡi, đừng lôi lấy thuyền” vang lên như lời khẩn cầu tuyệt vọng của một sinh linh đang bị dồn tới tận cùng bi kịch. Đó là tiếng nói của bản năng sinh tồn, là khát vọng được sống, đồng thời cũng là lời tố cáo âm thầm đối với số phận nghiệt ngã đã đẩy con người vào con đường khổ ải không lối thoát.Bằng bút pháp giàu sức gợi, nhịp điệu sử thi và màu sắc huyền thoại, đoạn trích đã khắc sâu bi kịch của kiếp người lạc loài giữa biển trời mênh mông, để từ đó cất lên tiếng nói nhân đạo thấm đẫm xót thương của tác giả dân gian dành cho những linh hồn oan khuất. Đọc đoạn thơ, người đọc không chỉ bị ám ảnh bởi sức mạnh dữ dội của biển cả mà còn lặng người trước thân phận con người nhỏ bé, trôi dạt giữa vòng xoáy khốc liệt của định mệnh.

Câu 2:

Giữa cuộc đời rộng lớn và đầy những ngã rẽ chông chênh, con người không chỉ cần một lý tưởng để bước đi, một ước mơ để hướng tới, mà hơn hết cần một điểm tựa tinh thần để nương náu mỗi khi mỏi mệt. Đi qua bao thăng trầm của kiếp nhân sinh, ta mới thấu hiểu rằng có những thứ có thể mất đi theo năm tháng, nhưng có một điều luôn lặng lẽ ở lại, bền bỉ và thủy chung như mạch nguồn nuôi dưỡng tâm hồn con người – đó chính là tình thân. Không ồn ào như tình yêu, không rực rỡ như đam mê, tình thân âm thầm chảy trong huyết quản, nâng đỡ con người qua những giông gió cuộc đời, để giữa bao biến động, ta vẫn còn một nơi để trở về, một vòng tay để tựa vào, và một miền yêu thương để giữ trọn suốt hành trình làm người.

Nếu phải tìm một mối quan hệ không cần điều kiện, không cần toan tính và cũng không thể thay thế, thì đó chính là tình thân. Tình thân là mối dây ruột rà gắn kết những con người chung huyết thống: ông bà, cha mẹ, anh chị em. Đó là thứ tình cảm được khởi nguồn từ khoảnh khắc ta cất tiếng khóc chào đời, lớn lên trong vòng tay che chở của gia đình, trưởng thành trong những bữa cơm ấm lửa, những lời ru êm đềm, những cái ôm lặng lẽ. Tình thân không cần phô trương, không cần chứng minh, nhưng lại bền chặt hơn mọi mối quan hệ khác, bởi nó được xây dựng bằng yêu thương vô điều kiện và trách nhiệm tự nhiên của máu mủ ruột rà.

Tình thân trong cuộc sống không hiện diện bằng những điều lớn lao mà lấp lánh trong những điều bình dị nhất. Đó là hình ảnh người mẹ thức trắng đêm bên giường con ốm, là tấm lưng cha còng xuống vì gánh nặng mưu sinh, là bữa cơm chiều có đủ mặt mọi người, là cuộc điện thoại ngắn ngủi nhưng đầy lo lắng khi con đi xa. Trong văn học, tình thân đã trở thành nguồn cảm hứng bất tận. Ta bắt gặp tình cha con sâu nặng trong “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng – nơi người cha gửi trọn yêu thương vào chiếc lược làm dở giữa chiến tranh. Ta bắt gặp tình mẹ con thấm đẫm trong “Trong lòng mẹ” của Nguyên Hồng – nơi vòng tay mẹ trở thành nơi trú ngụ thiêng liêng cho một tuổi thơ nhiều tủi hờn. Và ta cũng bắt gặp tình anh em trong truyện cổ tích “Cây khế”, nơi tình ruột thịt từng là điểm tựa để con người vượt qua nghèo khó. Ngoài văn học, trong đời sống, tình thân hiện hữu qua những bữa cơm gia đình, những lần cha mẹ chờ con về muộn, những cái ôm tiễn con ra bến xe, những lời dặn dò giản dị mà thấm đẫm yêu thương.

Tình thân không chỉ là sợi dây huyết thống nối liền những con người trong một mái nhà, mà còn là mạch nguồn âm thầm nuôi dưỡng nhân cách và sức sống tinh thần của mỗi cá nhân suốt hành trình làm người. Trong những năm tháng ấu thơ, tình thân là vòng tay chở che, là lời ru êm đềm đưa ta qua những giấc ngủ bình yên; khi trưởng thành, tình thân trở thành điểm tựa để ta vững vàng trước những vấp ngã đầu đời; và đến khi mỏi mệt giữa dòng đời xô bồ, tình thân lại là bến đỗ bình yên để ta tìm về sau những giông gió. Chính tình thân dạy con người biết yêu thương, biết sẻ chia, biết sống vị tha và trách nhiệm; từ đó hình thành nên nền tảng đạo đức và nhân cách bền vững. Không có tình thân, con người dễ trở nên lạc lõng, khô cằn trong tâm hồn và nghèo nàn trong cảm xúc. Bởi vậy, giữa một thế giới đang không ngừng chuyển động, tình thân vẫn lặng lẽ hiện hữu như ngọn đèn ấm áp soi sáng con đường đời, giúp con người đi qua bóng tối mà không đánh mất niềm tin vào những điều tốt đẹp.

Trong đời sống hiện thực, tình thân không chỉ hiện hữu trong những câu chuyện đẹp mà còn tỏa sáng lặng lẽ giữa những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất của con người. Trong đại dịch Covid-19, hình ảnh những người mẹ nhịn ăn để nhường phần cơm ít ỏi cho con trong khu cách ly, những người cha gác lại nỗi sợ hãi để trở thành điểm tựa tinh thần cho cả gia đình giữa lằn ranh sinh tử đã khiến hàng triệu trái tim xúc động. Chính tình thân đã giúp con người vượt qua nỗi hoang mang, tuyệt vọng để bám víu vào nhau mà sống tiếp. Trong những trận lũ dữ miền Trung, không ít gia đình liều mình chèo thuyền xuyên đêm cứu người thân mắc kẹt giữa dòng nước xiết, chấp nhận hiểm nguy để giành giật sự sống cho nhau từ tay thiên tai. Tình thân trong khoảnh khắc ấy không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành sức mạnh bản năng, thôi thúc con người vượt lên trên cả sợ hãi và cái chết. Và trong những câu chuyện đời thường lặng lẽ, ta vẫn bắt gặp những người con gác lại ước mơ riêng để ở lại quê nhà chăm sóc cha mẹ bệnh tật, hay những bậc sinh thành lam lũ suốt đời chỉ mong con cái được học hành đến nơi đến chốn. Đằng sau những hy sinh âm thầm ấy là một thứ tình cảm không cần phô trương nhưng đủ sức nâng đỡ một kiếp người, đủ sức sưởi ấm những ngày dài gian khó, để con người, giữa bao bão giông của đời sống, vẫn có một bến bờ bình yên mà quay về.

Tuy nhiên, giữa nhịp sống hiện đại hối hả và những cám dỗ vật chất không ngừng bủa vây, tình thân trong một bộ phận con người đang dần trở nên mong manh, thậm chí bị lãng quên một cách đáng tiếc. Không ít người vì mải mê chạy theo danh vọng, tiền tài mà quên mất những bữa cơm gia đình đầm ấm, quên cả những cuộc gọi hỏi han giản dị dành cho cha mẹ già nơi quê nhà. Có những đứa con lớn lên trong sự đủ đầy vật chất nhưng thiếu vắng hơi ấm yêu thương, sống khép kín, lạnh lùng và dần xa rời cội nguồn. Đáng buồn hơn, có những gia đình rạn nứt chỉ vì tranh chấp tài sản, để rồi tình ruột thịt bị bào mòn bởi ích kỉ và toan tính. Những biểu hiện ấy không chỉ làm tổn thương những trái tim vốn mong manh mà còn khiến con người trở nên cô độc giữa chính mái nhà của mình. Và khi tình thân bị xem nhẹ, con người cũng đánh mất một phần gốc rễ tinh thần của chính mình – thứ đã từng nâng đỡ họ suốt những năm tháng đầu đời.

Từ giá trị và cả những hệ lụy của việc lãng quên tình thân, mỗi người cần tự rút ra cho mình bài học sâu sắc về nhận thức và hành động. Trước hết, phải hiểu rằng tình thân là nền tảng đạo đức và là cội nguồn hình thành nhân cách con người. Từ đó, mỗi người cần học cách yêu thương bằng hành động cụ thể: biết lắng nghe, sẻ chia, quan tâm từ những điều nhỏ nhất; biết đặt gia đình lên trên những toan tính cá nhân ích kỉ; biết trân trọng hiện tại khi yêu thương vẫn còn nguyên vẹn. Chỉ khi con người sống có trách nhiệm với gia đình, xã hội mới có thể hình thành những giá trị bền vững và nhân văn.

Nhận thức được giá trị thiêng liêng của tình thân, mỗi người trẻ trước hết cần biết soi chiếu lại chính mình để học cách trân trọng những điều tưởng như bình dị nhất. Giữa những bộn bề học tập, ước mơ và khát vọng vươn xa, đừng để nhịp sống gấp gáp khiến ta quên mất những bữa cơm gia đình, những lời hỏi han cha mẹ, hay những khoảnh khắc quây quần ấm áp bên người thân. Biết sống chậm lại để lắng nghe, để sẻ chia, để yêu thương đúng lúc chính là cách gìn giữ ngọn lửa tình thân luôn cháy sáng trong mỗi mái nhà. Không chỉ dừng lại ở phạm vi cá nhân, tình thân còn cần được lan tỏa trong cộng đồng như một giá trị đạo đức bền vững. Mỗi gia đình hạnh phúc sẽ là một tế bào lành mạnh của xã hội, góp phần xây dựng một cộng đồng nhân ái, nghĩa tình và giàu yêu thương. Khi con người biết yêu thương từ chính gia đình mình, họ cũng sẽ biết sống trách nhiệm hơn với xã hội, biết dang rộng vòng tay với những mảnh đời kém may mắn, để tình người không chỉ dừng lại nơi mái ấm mà còn ngân vang trong từng nhịp đập của cộng đồng.

Giữa dòng đời xuôi ngược, con người có thể đi rất xa, chạm đến nhiều đỉnh cao của danh vọng và thành công, nhưng sau tất cả, điều còn lại trong sâu thẳm tâm hồn vẫn là một miền yêu thương nguyên vẹn mang tên gia đình. Tình thân không chỉ là nơi ta bắt đầu hành trình làm người mà còn là bến đỗ cuối cùng để trở về sau những bão giông cuộc đời. Khi biết trân trọng từng khoảnh khắc bên người thân, biết giữ gìn những yêu thương bình dị mà thiêng liêng ấy, ta không chỉ làm giàu có cho tâm hồn mình mà còn góp phần thắp sáng những giá trị nhân văn bền vững cho xã hội. Và có lẽ, trong hành trình dài rộng của kiếp người, hạnh phúc lớn nhất không phải là đi được bao xa, mà là luôn có một nơi để nhớ, một người để thương, và một mái ấm để trở về.

Câu 1:

Người kể trong văn bản là nhân vật trữ tình – người phu chèo thuyền vượt biển.

Câu 2:

Hình ảnh "Biển" trong văn bản hiện ra có đặc điểm :như một thực thể sống dữ dội, hung tàn, đầy quyền năng.

+Biển mông mốc, đục ngầu, nước cuộn thác chở lo.

+Biển gầm réo, sôi sục, thét gào, dựng đứng chấm trời.

+Biển kéo thuyền, nuốt người, xô dạt, lật úp số phận.

Câu 3:

Văn bản khắc họa hành trình vượt biển đầy ám ảnh của linh hồn người em bị chết oan, bị đày làm phu chèo thuyền nơi cõi âm.

Câu 4:

Mười hai rán nước trong văn bản không chỉ là những ghềnh thác dữ dội nơi biển cả mênh mông mà còn là biểu tượng ám ảnh cho mười hai cửa tử mà linh hồn người phu chèo thuyền phải băng qua trong hành trình sinh – tử nghiệt ngã. Mỗi rán nước hiện lên như một tầng địa ngục, nơi quỷ dữ rình rập, ma ngọ giăng bủa, nước xoáy gầm thét, sóng cuộn nuốt người, Long Vương chực kéo thuyền xuống vực sâu vô tận. Con đường vượt biển vì thế không chỉ là cuộc vật lộn với thiên nhiên hung bạo mà còn là cuộc đối đầu với định mệnh oan khiên, nơi thân phận con người nhỏ bé bị ném vào vòng xoáy của sợ hãi, đau đớn và tuyệt vọng. Qua hình tượng mười hai rán nước, tác phẩm đã dựng lên bức tranh bi tráng về kiếp người trôi dạt giữa hai bờ âm – dương, để từ đó ngân lên tiếng than thấm đẫm xót thương, cảm thông và day dứt của người sáng tác dân gian đối với những linh hồn oan khuất, lạc loài, chịu muôn vàn khổ ải giữa cõi đời và cõi chết.

Câu 5:

* Những âm thanh nào được thể hiện trong đoạn thơ:

-Trông thấy nước dựng đứng chấm trời.

-Khắp mặt biển nước sôi gầm réo.

-Biển ơi, đừng giết tôi,

-Nước hỡi, đừng lôi lấy thuyền.

* Những âm thanh gầm réo của nước sôi, tiếng sóng cuộn, thác đổ, biển gào, nước thét vang lên trong đoạn thơ như bản hợp xướng dữ dội của thiên nhiên đang nổi cơn thịnh nộ, dồn dập trút xuống con thuyền nhỏ bé giữa biển khơi mênh mông. Giữa không gian ấy, tiếng kêu van “Biển ơi, đừng giết tôi, nước hỡi, đừng lôi lấy thuyền” vang lên đầy hoảng loạn, run rẩy và tuyệt vọng, như tiếng nấc nghẹn của một sinh linh bé nhỏ trước lằn ranh sinh tử. Những âm thanh ấy không chỉ tái hiện sức mạnh khủng khiếp của biển cả mà còn khắc sâu nỗi sợ hãi, đơn độc và xót xa cho thân phận con người bị cuốn vào vòng xoáy nghiệt ngã của định mệnh.