Trong cuộc sống, tình thân là một giá trị thiêng liêng và bền vững, là sợi dây gắn kết con người với nhau, tạo nên sự ấm áp, yêu thương và hạnh phúc. Tình thân không chỉ thể hiện ở mối quan hệ huyết thống mà còn là sự quan tâm, chia sẻ và hy sinh lặng lẽ giữa các thành viên trong gia đình. Cha mẹ yêu thương con cái, anh chị em gắn bó, giúp đỡ nhau trong khó khăn – tất cả đều làm nên sức mạnh tinh thần quan trọng, giúp mỗi người đứng vững trước thử thách cuộc đời.

Giá trị của tình thân thể hiện rõ ràng nhất khi con người gặp khó khăn. Trong những lúc gian truân, những người thân yêu là chỗ dựa tinh thần vững chắc, giúp con người cảm thấy không đơn độc, có niềm tin để vượt qua nghịch cảnh. Ví dụ, trong dân gian, nhiều câu chuyện, truyện cổ tích đều nhấn mạnh tình cảm gia đình như nguồn sức mạnh để nhân vật vượt qua thử thách. Tình thân giúp con người học được bài học về chia sẻ, đồng cảm, biết quan tâm và trân trọng nhau, từ đó hình thành nhân cách và chuẩn mực đạo đức.

Không những thế, tình thân còn là nguồn động lực để mỗi người phát triển nhân cách và trách nhiệm. Trong gia đình, con người học cách yêu thương, nhường nhịn, chăm sóc lẫn nhau, biết quan tâm đến những người yếu thế hơn mình. Những giá trị này không chỉ giúp cá nhân trở nên tốt đẹp hơn mà còn làm xã hội thêm gắn kết và nhân ái. Khi con người biết trân trọng tình thân, họ biết sống có trách nhiệm, biết đồng cảm và sẻ chia với cộng đồng xung quanh.

Trong xã hội hiện đại, nhịp sống hối hả đôi khi làm con người quên đi giá trị của tình thân. Việc bận rộn với công việc, học tập, mạng xã hội có thể khiến các mối quan hệ gia đình, anh em trở nên xa cách. Vì vậy, trân trọng và gìn giữ tình thân trở thành điều vô cùng quan trọng. Dành thời gian quan tâm, trò chuyện, chia sẻ cùng người thân không chỉ giúp hạnh phúc gia đình bền vững mà còn nuôi dưỡng sức mạnh tinh thần, giúp mỗi người sống sâu sắc và ý nghĩa hơn.

Tóm lại, tình thân là giá trị vô giá trong cuộc sống, là nguồn sức mạnh tinh thần giúp con người vượt qua khó khăn, hình thành nhân cách và duy trì hạnh phúc. Trân trọng tình thân là cách để con người sống có ý nghĩa, biết sẻ chia, yêu thương và giữ gìn những giá trị nhân văn bền vững trong đời sống gia đình và xã hội.

Câu 1.

Người kể là ngôi thứ nhất – chính nhân vật đang vượt biển kể lại trực tiếp những sự kiện, cảm giác và hành động của mình. Nhân vật vừa là người trải nghiệm vừa là người thuật chuyện, khiến câu chuyện sinh động và căng thẳng hơn.

Câu 2. Hình ảnh “biển” trong văn bản

Hình ảnh biển hiện ra với những đặc điểm:

• Dữ dội, hung tợn, đầy hiểm nguy: “nước cuộn thác”, “nước ác kéo ầm ầm”, “nước sôi gầm réo”.
• Kì ảo và thần bí: biển không chỉ là thiên nhiên mà còn gắn với thế giới cõi âm, các quỷ dữ, ngọ lồm chặn đường.
• Thách thức và đối lập với con người: biển là trở ngại, thử thách sức mạnh, ý chí và nghị lực của nhân vật.

Câu 3. Chủ đề của văn bản

Chủ đề của văn bản là sự kiên cường, dũng cảm và nghị lực phi thường của con người trước thiên nhiên hiểm nguy, đồng thời phản ánh niềm tin vào thế giới tâm linh và giá trị nhân đạo trong văn hóa dân gian Tày – Nùng.

Câu 4. Biểu tượng của các rán nước

• Các “rán nước” là mười hai ghềnh nước hiểm nguy mà nhân vật phải vượt qua.
• Biểu tượng:
• • Những thử thách, khó khăn trong cuộc sống mà con người phải đối diện.
  • Ý chí kiên cường, sự dũng cảm và khả năng vượt qua nghịch cảnh của con người.
  • Đồng thời phản ánh vòng tuần hoàn của cuộc sống và luật nhân quả trong quan niệm dân gian.

Câu 5. Âm thanh trong đoạn thơ và cảm xúc gợi ra

Đoạn thơ:

Chèo đi rán thứ chín,
Trông thấy nước dựng đứng chấm trời,
Khắp mặt biển nước sôi gầm réo.
Biển ơi, đừng giết tôi,
Nước hỡi, đừng lôi lấy thuyền…

• Âm thanh thể hiện:
• • Tiếng nước sôi gầm réo, biển dựng đứng, tạo cảm giác sóng dữ, bão táp.
  • Giọng nói nhân vật là lời cầu cứu, thốt lên trong hoảng sợ.
• Cảm xúc gợi ra:
• • Sợ hãi, lo lắng, căng thẳng trước hiểm nguy.
  • Đồng thời thấy được tinh thần quyết tâm sống sót, nghị lực và ý chí bền bỉ của nhân vật.
  • Tạo cảm giác hồi hộp, kịch tính cho người đọc.

Trong nhịp sống hiện đại hối hả hôm nay, con người dường như luôn bị cuốn vào vòng xoáy của công việc, công nghệ và những mục tiêu phải đạt được càng nhanh càng tốt. “Nhanh” trở thành thước đo của hiệu quả, của thành công, thậm chí của giá trị con người. Tuy nhiên, chính trong bối cảnh ấy, việc sống chậm lại trở thành một lựa chọn cần thiết để con người cân bằng, thấu hiểu và hoàn thiện bản thân.

Sống chậm không có nghĩa là sống trì trệ, lười biếng hay tách mình khỏi sự phát triển của xã hội. Sống chậm là biết giảm tốc độ khi cần, biết dành thời gian để cảm nhận cuộc sống, suy ngẫm về những gì đang diễn ra xung quanh và lắng nghe chính mình. Đó là khi ta ăn một bữa cơm trọn vẹn bên gia đình thay vì vừa ăn vừa lướt điện thoại; là khi ta dành vài phút quan sát bầu trời, hàng cây sau một ngày dài mệt mỏi; hay đơn giản là dừng lại để hỏi bản thân: “Mình đang sống vì điều gì?”

Trong xã hội hiện đại, con người phải đối mặt với vô số áp lực: áp lực học tập, công việc, tài chính, các mối quan hệ và cả áp lực so sánh bản thân với người khác qua mạng xã hội. Việc chạy theo nhịp sống quá nhanh dễ khiến con người rơi vào trạng thái căng thẳng, kiệt sức, đánh mất niềm vui sống. Sống chậm giúp con người giữ gìn sức khỏe tinh thần, giảm stress, tránh bị cuốn theo những giá trị ảo và tìm lại sự bình yên nội tâm. Khi sống chậm, con người có cơ hội nhìn lại bản thân, nhận ra đâu là điều thật sự quan trọng, đâu chỉ là những ham muốn nhất thời.

Không chỉ mang lại lợi ích cho cá nhân, sống chậm còn giúp các mối quan hệ trở nên bền vững và ý nghĩa hơn. Khi con người biết lắng nghe, biết quan tâm và thấu hiểu, các mối quan hệ gia đình, bạn bè, xã hội sẽ trở nên gắn bó hơn. Một xã hội mà con người biết sống chậm, biết suy nghĩ trước khi hành động sẽ hạn chế được sự vô cảm, nóng nảy và những hành vi tiêu cực đáng tiếc.

Tuy nhiên, sống chậm không đồng nghĩa với việc quay lưng lại với sự phát triển. Trong thời đại công nghệ số, con người vẫn cần năng động, sáng tạo và thích nghi nhanh chóng. Điều quan trọng là phải biết kết hợp hài hòa giữa sống nhanh để bắt kịp thời đại và sống chậm để giữ gìn những giá trị nhân văn cốt lõi. Sống chậm là làm chủ nhịp sống của mình, không để bản thân trở thành nô lệ của thời gian hay công nghệ.

Bên cạnh đó, vẫn còn không ít người hiểu sai khái niệm sống chậm, lấy đó làm lý do để buông xuôi, thiếu nỗ lực trong học tập và lao động. Đây là quan niệm lệch lạc cần được phê phán. Sống chậm đúng nghĩa là sống có ý thức, có mục tiêu và có trách nhiệm với bản thân cũng như xã hội.

Tóm lại, trong xã hội hiện đại đầy biến động, sống chậm không phải là sự tụt hậu mà là một cách sống thông minh và nhân văn. Biết sống chậm đúng lúc sẽ giúp con người cân bằng giữa vật chất và tinh thần, giữa cá nhân và cộng đồng, từ đó sống sâu sắc, ý nghĩa và hạnh phúc hơn.

Câu 1.

Văn bản được viết theo thể thơ lục bát.

Câu 2.

Văn bản sử dụng các phương thức biểu đạt sau:

• Tự sự (là phương thức chính): kể lại câu chuyện Thạch Sanh bị vu oan, được minh oan và kết cục của Lý Thông.
• Miêu tả: miêu tả cảnh núi rừng, tiếng đàn, tâm trạng nhân vật.
• Biểu cảm: bộc lộ nỗi oan khuất của Thạch Sanh, sự nhớ thương, đau khổ của công chúa.

Câu 3.

Tóm tắt văn bản:
Chằn tinh và Đại bàng cấu kết với Lý Thông vu oan cho Thạch Sanh, khiến chàng bị giam chờ ngày xử chém. Trong ngục, Thạch Sanh gảy đàn, tiếng đàn ai oán làm công chúa nhớ lại ân nhân cứu mình. Sự thật được làm sáng tỏ, Thạch Sanh được minh oan và phong làm phò mã. Lý Thông được tha vì tình mẹ già nhưng trên đường về quê thì bị sét đánh chết.

Mô hình cốt truyện:
Văn bản thuộc mô hình cốt truyện cổ tích truyền thống: người tốt bị hãm hại → trải qua thử thách → được minh oan → kẻ ác bị trừng phạt.

Câu 4.

Chi tiết kì ảo: Tiếng đàn của Thạch Sanh.

Tác dụng:

• Làm bước ngoặt cho câu chuyện, giúp Thạch Sanh được minh oan.
• Thể hiện quan niệm dân gian: cái thiện và cái đẹp có sức mạnh cảm hóa lòng người.
• Góp phần khắc họa phẩm chất cao đẹp của Thạch Sanh: nhân hậu, tài năng, giàu lòng nhân ái.

Câu 5.

So sánh văn bản với truyện cổ tích Thạch Sanh:

Giống nhau:

• Cùng nội dung, cốt truyện, nhân vật chính.
• Đều phản ánh tư tưởng dân gian: ở hiền gặp lành, ác giả ác báo.
• Có yếu tố kì ảo.

Khác nhau:

• Truyện cổ tích Thạch Sanh được viết bằng văn xuôi, còn văn bản trên được viết bằng thơ lục bát.
• Văn bản thơ giàu hình ảnh, cảm xúc và tính trữ tình hơn so với truyện cổ tích.