Câu 1.

Đề tài của truyện: Cuộc đời, số phận bi kịch và phẩm hạnh cao quý của người phụ nữ trong xã hội phong kiến; đồng thời phê phán thói ăn chơi, cờ bạc của nam giới gây tan vỡ gia đình.

Câu 2. Biện pháp tu từ: Liệt kê (bóng tà rọi cửa, rêu biếc đầy sân, năm ba tiếng quạ kêu). Biện pháp này giúp gợi lên không gian hoang vắng, tĩnh lặng và nhuốm màu sắc thê lương tại đền thờ.

Câu 3.

• Chi tiết hoang đường kì ảo: Nhị Khanh hiện về gặp Trọng Quỳ tại đền Trưng Vương sau khi đã chết (hoặc chi tiết Nhị Khanh cưỡi mây đen, làm việc tại tòa đền của Thượng đế).
• Tác dụng: Làm cho câu chuyện thêm li kì, hấp dẫn; thể hiện sự công bằng của yếu tố tâm linh (người tốt được bù đắp); tạo cơ hội để nhân vật bày tỏ nỗi lòng và giúp Trọng Quỳ thức tỉnh, hối cải.

Câu 4.

• Chủ đề: Ca ngợi lòng thủy chung, tiết hạnh và trí tuệ của người phụ nữ (Nhị Khanh); phê phán sự tha hóa của nam giới và khẳng định triết lí nhân quả trong cuộc sống.
• Tác phẩm cùng chủ đề: Chuyện người con gái Nam Xương (Nguyễn Dữ).

Câu 5. Ý nghĩa của thông điệp “tự sửa mình”:

• Đây là thông điệp có giá trị giáo dục sâu sắc và vượt thời đại. Việc “tự sửa mình” (tu thân) là gốc rễ để giữ gìn hạnh phúc gia đình và sự ổn định của xã hội.
• Nó nhắc nhở mỗi cá nhân phải có trách nhiệm với hành vi của bản thân; nếu không biết tự kiểm soát dục vọng và lỗi lầm (như Trọng Quỳ), con người sẽ gây ra bi kịch cho những người thân yêu nhất và đánh mất danh dự của chính mình.

Câu 1:

Truyện Chuyện người nghĩa phụ ở Khoái Châu thể hiện sâu sắc chủ đề ca ngợi phẩm chất cao đẹp của người phụ nữ đồng thời phê phán sự bội bạc, vô trách nhiệm của người đàn ông. Nhân vật Nhị Khanh hiện lên như một hình tượng lý tưởng về người vợ thủy chung, giàu đức hi sinh. Dù bị chồng ruồng bỏ, đem ra làm vật thế chấp trong sòng bạc, nàng vẫn không oán hận mà chấp nhận cái chết để giữ trọn danh tiết và bảo toàn cho con cái. Ngay cả khi đã chết, nàng vẫn không dứt tình, còn trở về giúp đỡ Trọng Quỳ. Ngược lại, Trọng Quỳ là hình ảnh của kẻ sa đọa, ham chơi, coi thường đạo nghĩa, đẩy vợ vào bi kịch đau đớn. Qua sự đối lập đó, tác phẩm khẳng định giá trị của đạo nghĩa, lòng thủy chung và nhân phẩm trong hôn nhân, đồng thời lên án lối sống buông thả, vô trách nhiệm của con người. Chủ đề truyện vì thế vừa mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc, vừa gửi gắm bài học đạo đức về cách làm người trong gia đình và xã hội.

Câu 2:

Trong cuộc sống hiện đại, nhiều người, đặc biệt là học sinh, sinh viên và người trẻ, có thói quen thức khuya để học tập hoặc làm việc. Họ cho rằng ban đêm yên tĩnh, tập trung tốt hơn và có thể “tranh thủ” thời gian. Tuy nhiên, đây là một thói quen rất có hại, cần phải từ bỏ nếu muốn sống khỏe mạnh và học tập, làm việc hiệu quả.

Trước hết, thức khuya gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe. Ban đêm là thời gian cơ thể nghỉ ngơi, phục hồi và tái tạo năng lượng. Khi ta thức khuya, các cơ quan như tim, gan, não không được nghỉ đúng nhịp sinh học, dẫn đến mệt mỏi, suy nhược, đau đầu, rối loạn giấc ngủ. Về lâu dài, thức khuya còn làm suy giảm trí nhớ, giảm sức đề kháng, tăng nguy cơ mắc các bệnh như dạ dày, tim mạch, trầm cảm. Một cơ thể yếu ớt thì dù có cố gắng học hay làm việc cũng khó đạt kết quả cao.

Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, thức khuya còn làm giảm hiệu quả học tập và làm việc. Khi thiếu ngủ, não bộ hoạt động kém linh hoạt, khả năng tập trung giảm, dễ buồn ngủ và mất kiên nhẫn. Nhiều người thức khuya để học bài, nhưng sáng hôm sau lại mệt mỏi, không nhớ được những gì đã học. Như vậy, việc thức khuya không giúp tiết kiệm thời gian mà ngược lại còn khiến ta học lâu hơn, làm chậm hơn và dễ sai sót hơn.

Bên cạnh đó, thức khuya phá vỡ nếp sống khoa học. Một người ngủ muộn thường dậy muộn, ăn uống thất thường, sinh hoạt đảo lộn. Lâu dần, cơ thể rơi vào trạng thái uể oải, lười vận động, tinh thần sa sút. Khi nhịp sống mất cân bằng, con người dễ cáu gắt, căng thẳng và mất kiểm soát cảm xúc, ảnh hưởng đến các mối quan hệ gia đình và xã hội.

Ngược lại, ngủ đủ và ngủ đúng giờ mang lại rất nhiều lợi ích. Khi được nghỉ ngơi đầy đủ, cơ thể khỏe mạnh, tinh thần tỉnh táo, đầu óc minh mẫn. Người ngủ đủ giấc học nhanh hơn, nhớ lâu hơn, làm việc hiệu quả hơn. Họ cũng có tâm trạng tích cực, lạc quan và tràn đầy năng lượng để đối mặt với công việc, học tập và cuộc sống.

Vì vậy, để từ bỏ thói quen thức khuya, mỗi người cần biết sắp xếp thời gian hợp lí. Nên lập thời khóa biểu rõ ràng, hoàn thành công việc quan trọng vào ban ngày, hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính vào buổi tối và tạo thói quen đi ngủ đúng giờ. Khi kỉ luật với bản thân, chúng ta không chỉ bảo vệ sức khỏe mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống.

Thức khuya không phải là sự cố gắng đáng khen mà là một cách làm hại chính mình. Muốn học tốt, làm việc hiệu quả và sống lâu dài, con người cần bắt đầu từ việc ngủ đúng giờ và trân trọng sức khỏe của mình.

Câu 1:

Bài haiku của Kobayashi Issa chỉ gồm ba dòng ngắn nhưng mở ra một không gian thẩm mĩ tinh tế và giàu ý nghĩa. Câu thơ đầu “Đẹp cô cùng” gợi lên hình ảnh một thiếu nữ mang vẻ đẹp trong trẻo, thuần khiết. Tuy nhiên, vẻ đẹp ấy không đứng riêng lẻ mà được đặt trong một khoảnh khắc rất đặc biệt: “nhìn qua cửa giấy rách”. Cánh cửa giấy mỏng manh, cũ kĩ vừa che vừa mở, tạo nên cảm giác mong manh, e ấp, khiến vẻ đẹp của cô gái trở nên kín đáo và gợi cảm hơn. Đến câu thơ cuối “ô kìa sông Ngân”, không gian bỗng mở rộng ra vũ trụ bao la với dải Ngân Hà lấp lánh. Từ vẻ đẹp con người, bài thơ nâng dần lên vẻ đẹp của thiên nhiên và vũ trụ, tạo nên sự giao hòa giữa cái đẹp nhỏ bé và cái đẹp vô cùng. Qua đó, Issa cho thấy một triết lí thẩm mĩ rất haiku: chỉ một khoảnh khắc đời thường cũng có thể chứa đựng vẻ đẹp lớn lao, nếu con người biết dừng lại để chiêm ngưỡng và cảm nhận.

Câu 2:

rong xã hội hiện đại, tiền bạc ngày càng giữ vai trò quan trọng trong đời sống con người. Có tiền, ta có thể đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, học tập, chữa bệnh và tận hưởng nhiều tiện nghi. Tuy nhiên, từ thực tế đó, không ít người – đặc biệt là một bộ phận giới trẻ – đã tuyệt đối hóa đồng tiền và tin rằng: “Có tiền mua tiên cũng được”. Đây là một quan niệm nguy hiểm, cần phải được nhìn nhận lại một cách tỉnh táo.

Trước hết, không thể phủ nhận giá trị của tiền bạc. Tiền giúp con người sống độc lập, chủ động và có nhiều cơ hội phát triển. Trong một xã hội vận hành theo cơ chế thị trường, tiền là công cụ quan trọng để trao đổi, để tạo ra của cải vật chất và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, tiền chỉ là phương tiện, không phải là thước đo duy nhất của giá trị con người hay hạnh phúc. Khi cho rằng “có tiền mua tiên cũng được”, con người đã biến đồng tiền thành sức mạnh tuyệt đối, có thể mua cả nhân cách, tình cảm, đạo đức và niềm tin – điều đó là sai lầm.

Thực tế cho thấy, có những thứ tiền không thể mua được. Tiền không thể mua được tình yêu chân thành, sự kính trọng, lòng biết ơn hay một tình bạn trong sáng. Một người có thể dùng tiền để mua quà, mua sự phục vụ, nhưng không thể mua được sự yêu thương tự nguyện từ trái tim người khác. Tiền cũng không thể mua được sức khỏe, tuổi trẻ và thời gian đã qua. Rất nhiều người giàu có, nhưng phải sống trong bệnh tật, cô đơn và trống rỗng vì họ đã đánh đổi quá nhiều giá trị tinh thần để chạy theo vật chất.

Đặc biệt, khi coi tiền là trên hết, con người rất dễ đánh mất đạo đức. Nhiều người sẵn sàng nói dối, lừa gạt, phản bội, thậm chí chà đạp lên người khác để có tiền. Một số bạn trẻ ngày nay coi thường người nghèo, đánh giá người khác qua xe cộ, quần áo, điện thoại mà họ sở hữu. Cách nhìn ấy làm cho các mối quan hệ trở nên lạnh lùng, vụ lợi và giả tạo. Xã hội vì thế cũng mất dần sự tử tế và niềm tin giữa người với người.

Hơn nữa, hạnh phúc thật sự không đến từ việc có bao nhiêu tiền, mà từ việc ta sống như thế nào. Một bữa cơm đầm ấm với gia đình, một người bạn sẵn sàng lắng nghe, một giấc ngủ bình yên hay cảm giác được sống đúng với lương tâm – những điều đó mới làm nên hạnh phúc lâu bền. Nhiều người tuy không giàu có, nhưng họ sống thanh thản, được yêu thương và tôn trọng, điều mà rất nhiều người giàu tiền bạc lại không có.

Vì vậy, tiền cần được coi trọng đúng mức, nhưng không được thần thánh hóa. Thay vì tin rằng “có tiền mua tiên cũng được”, chúng ta nên hiểu rằng tiền chỉ giúp cuộc sống tiện lợi hơn, chứ không thể thay thế giá trị con người. Một xã hội tốt đẹp là xã hội biết kết hợp hài hòa giữa vật chất và tinh thần, giữa làm giàu và sống tử tế. Khi biết đặt tiền bạc vào đúng vị trí của nó, con người mới có thể sống hạnh phúc, có nhân cách và được người khác trân trọng.

1. "Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm/ Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà." (Câu này mượn ý thơ của chính Nguyễn Đình Chiểu để khái quát thiên chức của ngòi bút: chở đạo lý làm người, tiêu diệt cái gian tà).
2. "Thơ văn của Nguyễn Đình Chiểu là thơ văn chiến đấu, đánh thẳng vào giặc ngoại xâm và tôi tớ của chúng." (Câu này nhận xét trực tiếp, mạnh mẽ về tính chiến đấu, mục đích, đối tượng phản ánh trong thơ văn của ông).

• Tính tiêu biểu: Tác giả sử dụng bằng chứng là những câu thơ, câu văn nổi tiếng, hàm súc trích từ chính tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu (ví dụ: Lục Vân Tiên, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, các câu đối nổi tiếng) để làm dẫn chứng cho nhận định của mình.
• Tính xác đáng: Bằng chứng được sử dụng đúng chỗ, phục vụ trực tiếp cho luận điểm đang phân tích (ví dụ: dùng "Sự đời thà khuất đôi tròng thịt/ Lòng đạo xin tròn một tấm gương!" để chứng minh khí tiết cao cả).
• Hiệu quả thuyết phục: Việc kết hợp dẫn chứng thơ văn cụ thể với lời bình luận sắc bén của người viết đã làm sáng tỏ một cách thuyết phục tư tưởng, đạo đức và giá trị nghệ thuật trong con người và sự nghiệp Nguyễn Đình Chiểu.

• Độc lập và Thống nhất đất nước: Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đã kết thúc thắng lợi vào năm 1975, hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất hai miền Nam - Bắc. Đây là bằng chứng hùng hồn nhất cho thấy "niềm tin" vào chiến thắng của dân tộc đã thành sự thật, và linh hồn các nghĩa sĩ, chí sĩ yêu nước như Nguyễn Đình Chiểu đã được "hả dạ".
• Sự phát triển của đất nước: Việt Nam từ một nước nghèo đói, chiến tranh đã vươn lên phát triển mạnh mẽ về kinh tế, xã hội, giữ vững chủ quyền dân tộc trên trường quốc tế.
• Tôn vinh di sản: Tên tuổi và sự nghiệp thơ văn yêu nước của Nguyễn Đình Chiểu ngày càng được nhân dân ghi nhớ, trân trọng, và được UNESCO công nhận là Danh nhân văn hóa thế giới.

Câu 1

Quan niệm “Có tiền là có tất cả” là một suy nghĩ phiến diện và dễ dẫn con người đến lối sống lệch lạc. Thực tế, tiền bạc rất quan trọng vì nó giúp ta đáp ứng các nhu cầu vật chất và tạo điều kiện để sống tốt hơn, nhưng tiền không thể mua được mọi thứ. Tiền không thể mua được tình yêu chân thành, tình bạn thật sự hay sự tôn trọng của người khác. Một người có nhiều tiền nhưng sống cô độc, không được ai tin tưởng hay yêu thương thì vẫn là người nghèo về tinh thần. Hơn nữa, nếu chạy theo tiền bằng mọi giá, con người dễ đánh mất đạo đức, nhân cách và cả chính mình. Không ít người vì đồng tiền mà lừa dối, phản bội, thậm chí gây tổn hại cho người khác. Trong khi đó, những giá trị như lòng nhân ái, sự trung thực, tình nghĩa và hạnh phúc gia đình mới là nền tảng làm nên ý nghĩa cuộc sống. Vì vậy, tiền nên được xem là công cụ phục vụ con người chứ không phải là thước đo giá trị của con người.

Câu 2

Nguyễn Bỉnh Khiêm là một danh nhân văn hóa lớn của dân tộc, không chỉ nổi tiếng bởi tài năng mà còn bởi tư tưởng nhân sinh sâu sắc. Bài thơ Thế gian biến đổi là một trong những tác phẩm tiêu biểu thể hiện cái nhìn tỉnh táo, thẳng thắn của ông về cuộc đời và con người. Qua tám câu thơ ngắn gọn, tác giả đã khắc họa rõ nét bản chất đổi thay, thực dụng và bạc bẽo của thế gian, đồng thời gửi gắm những triết lí sâu xa về đạo làm người.

Trước hết, bài thơ thể hiện rõ nội dung phê phán sự biến đổi và giả trá của cuộc đời. Hai câu đầu đã mở ra một bức tranh thế gian đầy đảo lộn:
“Thế gian biến cải vũng nên đồi,
Mặn nhạt chua cay lẫn ngọt bùi.”
Hình ảnh “vũng nên đồi” cho thấy sự thay đổi đến chóng mặt của đời sống, không có gì là bền vững. Những cặp từ đối lập “mặn – nhạt”, “chua – cay – ngọt – bùi” gợi ra đủ mọi trạng thái, hương vị của cuộc đời, thể hiện sự phức tạp, hỗn tạp của xã hội. Thế gian không chỉ đổi thay về hoàn cảnh mà còn đảo lộn cả về tình người.

Hai câu tiếp theo đi sâu vạch trần một sự thật phũ phàng:
“Còn bạc, còn tiền, còn đệ tử,
Hết cơm, hết bạn, hết ông tôi.”
Ở đây, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã phơi bày bản chất thực dụng của con người. Khi có tiền, có của cải thì xung quanh đầy người nịnh nọt, tâng bốc, nhưng khi sa cơ, nghèo khó thì ngay cả bạn bè hay những kẻ từng xưng “ông tôi” cũng quay lưng bỏ đi. Qua đó, tác giả tố cáo xã hội coi trọng vật chất hơn tình nghĩa.

Bốn câu sau thể hiện rõ thái độ phê phán và triết lí nhân sinh của nhà thơ. Dù xã hội đổi thay và con người bạc bẽo, nhưng Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn khẳng định giá trị của sự chân thật:
“Xưa nay đều trọng người chân thật,
Ai nấy nào ưa kẻ đãi buôi.”
Con người, dù ở thời nào, vẫn luôn quý trọng sự thật thà, ghét sự giả dối. Tuy nhiên, thực tế lại trái ngược, khi kẻ giàu có thì được săn đón, còn người nghèo khó thì bị xa lánh:
“Ở thế mới hay người bạc ác,
Giàu thì tìm đến, khó thì lui.”
Qua đó, tác giả bày tỏ nỗi buồn và sự chua chát trước một xã hội bị chi phối bởi đồng tiền.

Về nghệ thuật, bài thơ gây ấn tượng bởi ngôn ngữ cô đọng, giàu tính khái quát. Các hình ảnh “vũng nên đồi”, “mặn – nhạt – chua – cay – ngọt – bùi” vừa cụ thể vừa mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Nghệ thuật đối lập và liệt kê được sử dụng linh hoạt, làm nổi bật sự đảo lộn của thế gian và sự đổi thay của lòng người. Giọng điệu bài thơ điềm tĩnh nhưng thấm đượm nỗi chua xót, thể hiện rõ cái nhìn từng trải, tỉnh táo của một bậc hiền triết.

Tóm lại, Thế gian biến đổi không chỉ phản ánh một hiện thực xã hội thực dụng, bạc bẽo mà còn gửi gắm bài học sâu sắc về cách nhìn người, nhìn đời. Bằng nghệ thuật súc tích và tư tưởng nhân văn sâu sắc, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã để lại cho hậu thế một lời cảnh tỉnh đầy giá trị.

Câu 1.
Văn bản nghị luận (văn bản nhật dụng mang tính nghị luận – triết lí).

Câu 2.
Các phương thức biểu đạt: nghị luận, tự sự, biểu cảm, thuyết minh.

Câu 3.
Mục đích: giúp người đọc hiểu đúng bản chất của tiền bạc, phê phán lối sống lệch lạc vì tiền và khẳng định tiền chỉ là công cụ chứ không phải thước đo giá trị con người hay hạnh phúc.

Câu 4.
Lập luận chặt chẽ, linh hoạt, dẫn dắt tự nhiên từ ca dao → trải nghiệm → dẫn chứng → triết lí, kết hợp lý lẽ với ví dụ thực tế nên thuyết phục.

Câu 5.
Đoạn văn thể hiện quan điểm đúng đắn và sâu sắc: tiền bạc tự nó không xấu, vấn đề nằm ở lòng tham và cách con người sử dụng tiền; con người cần tỉnh táo, biết giá trị thật của những gì mình đổi lấy và đánh mất.

Câu 1.
Văn bản nghị luận (văn bản nhật dụng mang tính nghị luận – triết lí).

Câu 2.
Các phương thức biểu đạt: nghị luận, tự sự, biểu cảm, thuyết minh.

Câu 3.
Mục đích: giúp người đọc hiểu đúng bản chất của tiền bạc, phê phán lối sống lệch lạc vì tiền và khẳng định tiền chỉ là công cụ chứ không phải thước đo giá trị con người hay hạnh phúc.

Câu 4.
Lập luận chặt chẽ, linh hoạt, dẫn dắt tự nhiên từ ca dao → trải nghiệm → dẫn chứng → triết lí, kết hợp lý lẽ với ví dụ thực tế nên thuyết phục.

Câu 5.
Đoạn văn thể hiện quan điểm đúng đắn và sâu sắc: tiền bạc tự nó không xấu, vấn đề nằm ở lòng tham và cách con người sử dụng tiền; con người cần tỉnh táo, biết giá trị thật của những gì mình đổi lấy và đánh mất.

- Câu chủ đề: Thói quen dựa dẫm để lại nhiều tác động tiêu cực đến cuộc sống con người

- Thực trạng: nhiều bạn học sinh ỷ lại, lười làm, không có ý thức tự giác và luôn phụ thuộc vào cha mẹ, sự giúp đỡ của người khác dẫn đến thói vô trách nhiệm.

- Tác hại của thói quen: đánh mất kỹ năng sống, sống phụ thuộc, không làm chủ cuộc sống, không thể trưởng thành, không có ước mơ, không khẳng định được giá trị, bị người khác coi thường, là gánh nặng cho xã hội, gia đình,...

- Ý nghĩa của việc từ bỏ: sống Trưởng thành, chín chắn, làm chủ cuộc sống, có kĩ năng sống, tự chủ và độc lập, khẳng định giá trị sống, cống hiến, xã hội phát triển,...

- Giải pháp từ bỏ:

+ Thay đổi nhận thức cá nhân về việc sống tự chủ, tự lập, không dựa dẫm

+ Bắt đầu từ những việc làm nhỏ để từng bước xây dựng kỉ luật

+ Sống với tinh thần trách nhiệm, luôn sẵn lòng giúp đỡ người khác

+ Cống hiến và thay đổi, từ bỏ thói quen xấu

Nghiện điện thoại thông minh.

- Bài viết đã bày tỏ quan điểm, thái độ không đồng tình của tác giả với việc nghiện điện thoại.

- Trình tự lập luận:

+ Dẫn dắt và khẳng định quan điểm

+ Trình bày thực trạng thời đại phát triển

+ Nêu nguyên nhân của việc nghiện điện thoại

+ Trình bày tác hại

+ Giải pháp để không nghiện điện thoại

+ Khẳng định lại quan điểm, bày tỏ thái độ mong muốn hỗ trợ và giúp đỡ.