Câu 1

Trong cảm nhận của nhân vật trữ tình, Sông Hồng không chỉ là một dòng chảy địa lí mà còn là một sinh thể mang linh hồn, ký ức và hơi thở của đời sống con người. Lời gọi “mẹ” vang lên tha thiết đã đặt Sông Hồng vào vị trí thiêng liêng của cội nguồn. Trong lòng sông là sự tích tụ của thời gian và lịch sử: những “bí mật”, “kho vàng cổ tích” gợi liên tưởng đến trầm tích văn hóa, đến bao lớp phù sa đã bồi đắp cho đất đai và tâm hồn dân tộc. Nhưng vẻ đẹp của Sông Hồng không chỉ êm đềm mà còn dữ dội, nhọc nhằn. Những “xoáy nước réo sôi”, những “tiếng rên nhọc nhằn” cho thấy dòng sông như đang gánh trên mình bao vất vả, đau đớn của tự nhiên và con người. Dẫu vậy, từ chính những gian truân ấy, Sông Hồng vẫn lặng lẽ dâng hiến: mùa xuân về, hạt gạo trắng trong, nhành dâu xanh non, dòng “nhựa ấm” nuôi sống đời người. Qua hình ảnh ấy, Sông Hồng hiện lên vừa hùng vĩ vừa nhân hậu, là biểu tượng của sự hy sinh bền bỉ và tình yêu thương vô điều kiện dành cho con người.

Câu 2

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang làm thay đổi căn bản diện mạo thế giới, khi trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và dữ liệu lớn dần trở thành nền tảng của mọi lĩnh vực. Trong bối cảnh ấy, tuổi trẻ – lực lượng năng động, sáng tạo và nhạy bén với cái mới – giữ vai trò trung tâm trong việc làm chủ công nghệ, biến tri thức thành sức mạnh phát triển cho bản thân và xã hội.

Trước hết, làm chủ công nghệ giúp người trẻ mở rộng cánh cửa tri thức và khẳng định giá trị cá nhân. Thực tế cho thấy, nhiều bạn trẻ Việt Nam đã tận dụng công nghệ để học tập và sáng tạo hiệu quả. Trong giai đoạn dịch Covid-19, hàng triệu học sinh, sinh viên vẫn duy trì việc học nhờ các nền tảng trực tuyến, từ đó hình thành kỹ năng tự học và làm việc trong môi trường số. Không ít bạn trẻ đã khởi nghiệp từ chính tri thức công nghệ, tiêu biểu như các nhóm sinh viên nghiên cứu trí tuệ nhân tạo trong y tế, góp phần hỗ trợ chẩn đoán bệnh và quản lý dữ liệu sức khỏe. Những dẫn chứng ấy cho thấy, khi công nghệ được làm chủ, tuổi trẻ không chỉ thích nghi mà còn vươn lên mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, tuổi trẻ làm chủ công nghệ chính là động lực thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Nhiều doanh nghiệp công nghệ Việt Nam do người trẻ tham gia xây dựng đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường khu vực và quốc tế, như các sản phẩm công nghệ “Make in Vietnam” trong lĩnh vực phần mềm, viễn thông, trí tuệ nhân tạo. Đặc biệt, trong các cuộc thi khoa học – kỹ thuật quốc tế, nhiều học sinh, sinh viên Việt Nam đã đạt thành tích cao với các đề tài ứng dụng công nghệ để giải quyết vấn đề môi trường, giao thông, nông nghiệp thông minh. Điều đó chứng minh rằng, khi người trẻ biết làm chủ công nghệ, họ có thể góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia.

Tuy nhiên, thực tế cũng đặt ra không ít vấn đề đáng suy ngẫm. Một bộ phận người trẻ hiện nay lạm dụng mạng xã hội, sống phụ thuộc vào thế giới ảo, thiếu kỹ năng chọn lọc thông tin và tư duy phản biện. Không hiếm trường hợp vì chạy theo công nghệ mà đánh mất các mối quan hệ thực, thậm chí vi phạm chuẩn mực đạo đức và pháp luật trên không gian mạng. Đây là lời cảnh tỉnh rằng, nếu không làm chủ được bản thân, con người rất dễ trở thành “nô lệ” của công nghệ.

Vì vậy, để thực sự làm chủ công nghệ trong thời đại 4.0, tuổi trẻ cần trang bị cho mình nền tảng tri thức vững chắc, khả năng tự học suốt đời và bản lĩnh đạo đức. Công nghệ phải được đặt dưới sự dẫn dắt của trí tuệ và trách nhiệm xã hội, hướng tới việc giải quyết các vấn đề thiết thực của cộng đồng. Chỉ khi đó, người trẻ mới có thể sử dụng công nghệ như một công cụ sáng tạo, chứ không phải là nơi trú ẩn cho sự thụ động.

Tóm lại, trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0, làm chủ công nghệ là con đường tất yếu của tuổi trẻ. Khi người trẻ biết học hỏi, sáng tạo và sử dụng công nghệ một cách nhân văn, họ không chỉ xây dựng tương lai cho chính mình mà còn góp phần kiến tạo một xã hội hiện đại, tiến bộ và bền vững.

Câu 1
Dấu hiệu xác định thể thơ: đoạn trích được viết theo thể thơ tự do, thể hiện ở số chữ trong mỗi dòng không đều, nhịp điệu linh hoạt, không gò bó niêm luật hay vần điệu cố định.

Câu 2
Trong đoạn trích, con sông đã làm nên và tạo ra cho cuộc sống con người: xóm thôn, hoa trái, nhà cửa; sắc áo, màu cây, tiếng Việt; hình thành giống nòi, văn hóa, lịch sử dân tộc; bồi đắp đất nước bằng sóng và phù sa, nuôi dưỡng đời sống vật chất và tinh thần của con người.

Câu 3
Biện pháp tu từ điệp ngữ “một con sông” được lặp lại nhiều lần có tác dụng nhấn mạnh hình ảnh Sông Hồng với nhiều vẻ đẹp và trạng thái khác nhau: dịu dàng, sống động, mãnh liệt. Cách điệp này tạo nhịp điệu dồn dập, giàu cảm xúc, khắc sâu vai trò to lớn của con sông gắn bó máu thịt với con người và dân tộc.

Câu 4
Nhân vật trữ tình dành cho Sông Hồng tình cảm sâu nặng, thiêng liêng và tha thiết. Đó là sự trân trọng, biết ơn, tự hào, yêu thương con sông như người mẹ đã sinh thành, chở che, nuôi dưỡng và chứng kiến bao thăng trầm của đất nước và con người.

Câu 5
Từ đoạn trích, có thể thấy thế hệ trẻ hôm nay cần ý thức rõ trách nhiệm với quê hương, đất nước. Mỗi người cần biết trân trọng lịch sử, văn hóa, bảo vệ thiên nhiên, môi trường sống. Đồng thời, phải không ngừng học tập, rèn luyện, sống có lý tưởng, góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh, xứng đáng với những hy sinh và giá trị mà các thế hệ đi trước đã tạo dựng.

Câu 1. (2 điểm)

Nhân vật Ác-pa-gông trong văn bản Lão hà tiện của Mô-li-e-rơ là hình tượng điển hình cho thói keo kiệt đến mức phi nhân tính. Ở lão, tiền bạc trở thành mục đích tối thượng, chi phối mọi suy nghĩ và hành động. Ác-pa-gông sẵn sàng ép con gái lấy người đàn ông già nua, không tình yêu chỉ vì “không của hồi môn”, coi đó là “một món tiết kiệm lớn”. Lão bỏ ngoài tai mọi lí lẽ về hạnh phúc, danh dự hay tương lai của con, chỉ lặp đi lặp lại lợi ích tiền bạc một cách trơ trẽn. Nỗi ám ảnh với tiền còn thể hiện rõ qua những lời độc thoại đầy nghi ngờ, sợ hãi bị mất của, cho thấy tâm hồn lão đã bị đồng tiền làm cho méo mó. Qua nhân vật Ác-pa-gông, Mô-li-e-rơ vừa tạo nên tiếng cười châm biếm sâu cay, vừa phê phán gay gắt một lối sống tàn nhẫn, coi tiền hơn con người, đồng thời gửi gắm thông điệp nhân văn về giá trị đích thực của tình cảm và hạnh phúc.

Câu 2. (4 điểm)

Benjamin Franklin từng nói: “Tri thức là con mắt của đam mê và có thể trở thành hoa tiêu của tâm hồn.” Đây là một quan điểm sâu sắc, khẳng định vai trò định hướng và soi sáng của tri thức đối với khát vọng sống và hành trình tinh thần của con người.

Trước hết, tri thức là “con mắt của đam mê” bởi nó giúp con người nhìn rõ đối tượng mình theo đuổi. Đam mê nếu không có tri thức dễ trở nên mù quáng, cảm tính và nhất thời. Chỉ khi được soi sáng bằng hiểu biết, đam mê mới trở nên bền bỉ, đúng hướng và có khả năng biến thành hành động sáng tạo. Một người yêu khoa học cần tri thức để biến tò mò thành khám phá; người đam mê nghệ thuật cần hiểu biết để cảm xúc thăng hoa thành tác phẩm có giá trị. Tri thức giúp đam mê không chỉ là ngọn lửa bốc cháy nhất thời mà là ánh sáng dẫn đường lâu dài.

Không dừng lại ở đó, tri thức còn có thể trở thành “hoa tiêu của tâm hồn”. Hoa tiêu là người dẫn dắt con thuyền vượt qua sóng gió, tránh lạc hướng. Trong đời sống tinh thần, tri thức giúp con người phân biệt đúng – sai, thiện – ác, giúp tâm hồn không bị cuốn theo những ham muốn thấp kém hay định kiến sai lầm. Nhờ tri thức, con người biết sống có trách nhiệm, biết hướng tới các giá trị nhân văn, biết làm giàu đời sống tinh thần chứ không chỉ thỏa mãn vật chất. Một tâm hồn được dẫn dắt bởi tri thức là tâm hồn biết suy ngẫm, biết tự điều chỉnh và không ngừng hoàn thiện.

Tuy nhiên, tri thức chỉ thực sự trở thành hoa tiêu khi gắn với đạo đức và lòng nhân ái. Nếu tri thức bị tách rời khỏi các giá trị tốt đẹp, nó có thể bị lạm dụng, thậm chí gây hại. Vì vậy, con người cần học tập không chỉ để biết nhiều hơn mà còn để sống tốt hơn, nhân văn hơn.

Tóm lại, nhận định của Benjamin Franklin đã khẳng định vai trò to lớn của tri thức trong việc soi sáng đam mê và dẫn dắt tâm hồn. Trong thế giới hiện đại đầy biến động, mỗi người càng cần trau dồi tri thức để nuôi dưỡng ước mơ đúng đắn và xây dựng một đời sống tinh thần lành mạnh, sâu sắc.

Câu 1.
Tình huống kịch: Ác-pa-gông bàn với Va-le-rơ việc gả con gái Ê-li-dơ cho ông già Ăng-xen-mơ chỉ vì không phải cho của hồi môn, bất chấp sự phản đối của con. Qua cuộc đối thoại, tính keo kiệt cực đoan của Ác-pa-gông được bộc lộ, đồng thời Va-le-rơ phải ứng đối khéo léo để che giấu tình cảm thật của mình với Ê-li-dơ.

Câu 2.
Một lời độc thoại:

“Úi chà! Hình như có tiếng chó sủa. Có kẻ muốn lấy trộm tiền của mình chăng?”

(Ác-pa-gông nói một mình, bộc lộ nỗi ám ảnh về tiền bạc.)

Câu 3.
Mục đích giao tiếp của Va-le-rơ:
Va-le-rơ cố ý nịnh nọt, hùa theo và lái câu chuyện để làm vừa lòng Ác-pa-gông, nhằm che giấu mối quan hệ yêu đương bí mật với Ê-li-dơ và tránh gây nghi ngờ. Đồng thời, anh khéo léo xen vào những lập luận bênh vực hạnh phúc của người con gái, nhưng ngay lập tức rút lại để không làm phật ý lão hà tiện.

Câu 4.
Hiệu quả nghệ thuật của việc lặp lại chi tiết “Không của hồi môn”:

• Nhấn mạnh tính keo kiệt đến cực đoan của Ác-pa-gông.
• Tạo tiếng cười châm biếm vì lão bỏ ngoài tai mọi lí lẽ đạo đức, tình cảm, chỉ chăm chăm vào tiền.
• Làm nổi bật mâu thuẫn kịch giữa tiền bạc và hạnh phúc con người.

Câu 5.
Nội dung văn bản:
Đoạn trích phê phán gay gắt thói tham lam, hà tiện vô nhân tính của Ác-pa-gông – kẻ coi tiền hơn cả hạnh phúc, danh dự và cuộc đời con cái; đồng thời thể hiện nghệ thuật hài kịch đặc sắc của Mô-li-e-rơ qua đối thoại, lặp chi tiết và xây dựng tính cách nhân vật.

Trong dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, giữa muôn vàn áp lực cạnh tranh, người trẻ đứng trước một ngã rẽ quan trọng: tiếp tục an nhàn, ổn định trong vùng an toàn hay sẵn sàng thay đổi để phát triển. Câu chuyện về "Hội chứng Ếch luộc" (Boiling Frog Syndrome) – một ẩn dụ về sự nguy hiểm của việc dần mất đi khả năng nhận biết mối đe dọa khi mọi thứ diễn ra quá chậm – chính là lời cảnh báo đanh thép đối với bất kỳ ai đang mải mê tận hưởng sự an nhàn qua ngày mà quên đi sự phát triển. Là một người trẻ, tôi tin rằng việc chủ động tìm kiếm và chấp nhận sự thay đổi, thậm chí là rời bỏ môi trường cũ, là con đường duy nhất để chúng ta không trở thành "những con ếch bị luộc chín" trong xã hội biến động không ngừng.

Thoạt nhìn, cuộc sống an nhàn, ổn định có vẻ là một đích đến lý tưởng. Nó hứa hẹn sự an toàn về mặt tài chính, sự thoải mái trong các mối quan hệ quen thuộc và một lịch trình làm việc không mấy căng thẳng. Tuy nhiên, chính sự "ấm áp" dễ chịu đó lại là liều thuốc độc làm tê liệt ý chí cầu tiến. Khi môi trường làm việc không có sự đột phá, khi kiến thức cũ vẫn đủ để giải quyết công việc hàng ngày, chúng ta vô tình rơi vào trạng thái ngủ quên trên chiến thắng. Sự hài lòng với hiện tại khiến người trẻ mất đi động lực học hỏi kỹ năng mới, từ chối những thử thách phức tạp hơn. Giống như con ếch không cảm nhận được nhiệt độ tăng dần, người trẻ ổn định dễ dàng bị tụt hậu so với tốc độ tiến hóa của công nghệ và thị trường mà không hề hay biết, cho đến khi bị đào thải.

Trái ngược với sự trì trệ đó là lựa chọn sẵn sàng thay đổi môi trường sống và làm việc – một lối sống đề cao sự phát triển cá nhân. Chủ động rời khỏi vùng an toàn, dù là chuyển công việc, học thêm một ngôn ngữ mới, hay thậm chí là chuyển sang một thành phố xa lạ, đều mang lại những lợi ích vô giá:

• Kích hoạt tiềm năng ẩn giấu: Môi trường mới buộc chúng ta phải sử dụng và phát huy những năng lực chưa từng được khai thác. Sự bỡ ngỡ ban đầu sẽ nhanh chóng được thay thế bằng kinh nghiệm quý báu.
• Tăng cường khả năng thích ứng (Resilience): Mỗi lần vượt qua khó khăn trong môi trường mới là một lần cơ thể và tinh thần được tôi luyện, tạo ra khả năng phục hồi mạnh mẽ trước mọi biến cố.
• Cơ hội học hỏi không giới hạn: Thay đổi đồng nghĩa với việc tiếp xúc với những con người mới, những luồng tư tưởng mới, mở rộng tầm nhìn và mạng lưới quan hệ, tạo tiền đề cho những bước nhảy vọt trong sự nghiệp.

Tất nhiên, con đường thay đổi không hề trải hoa hồng. Nó đi kèm với áp lực tài chính, sự cô đơn ban đầu và cả những thất bại đau đớn. Nhưng người trẻ phải hiểu rằng, trong một thế giới mà sự thay đổi là hằng số duy nhất, chấp nhận rủi ro để phát triển là một khoản đầu tư sinh lời nhất. Rủi ro của việc thay đổi chỉ là tạm thời, còn rủi ro của việc trì trệ là sự hủy diệt vĩnh viễn.

Tóm lại, "Hội chứng Ếch luộc" là một lời cảnh báo mà người trẻ không được phép bỏ qua. Lựa chọn một cuộc sống an nhàn, ổn định có thể mang lại sự thoải mái trong ngắn hạn, nhưng lại là con đường dẫn đến sự mờ nhạt và tụt hậu trong dài hạn. Là thế hệ kiến tạo tương lai, chúng ta cần phải có tinh thần dấn thân, chủ động tìm kiếm môi trường mới để thách thức bản thân, rèn luyện năng lực thích nghi. Chỉ khi liên tục thay đổi và phát triển, người trẻ mới có thể làm chủ cuộc đời mình, và không bao giờ phải chịu cảnh bị "luộc chín" bởi dòng chảy thời gian.

Trong dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, giữa muôn vàn áp lực cạnh tranh, người trẻ đứng trước một ngã rẽ quan trọng: tiếp tục an nhàn, ổn định trong vùng an toàn hay sẵn sàng thay đổi để phát triển. Câu chuyện về "Hội chứng Ếch luộc" (Boiling Frog Syndrome) – một ẩn dụ về sự nguy hiểm của việc dần mất đi khả năng nhận biết mối đe dọa khi mọi thứ diễn ra quá chậm – chính là lời cảnh báo đanh thép đối với bất kỳ ai đang mải mê tận hưởng sự an nhàn qua ngày mà quên đi sự phát triển. Là một người trẻ, tôi tin rằng việc chủ động tìm kiếm và chấp nhận sự thay đổi, thậm chí là rời bỏ môi trường cũ, là con đường duy nhất để chúng ta không trở thành "những con ếch bị luộc chín" trong xã hội biến động không ngừng.

Thoạt nhìn, cuộc sống an nhàn, ổn định có vẻ là một đích đến lý tưởng. Nó hứa hẹn sự an toàn về mặt tài chính, sự thoải mái trong các mối quan hệ quen thuộc và một lịch trình làm việc không mấy căng thẳng. Tuy nhiên, chính sự "ấm áp" dễ chịu đó lại là liều thuốc độc làm tê liệt ý chí cầu tiến. Khi môi trường làm việc không có sự đột phá, khi kiến thức cũ vẫn đủ để giải quyết công việc hàng ngày, chúng ta vô tình rơi vào trạng thái ngủ quên trên chiến thắng. Sự hài lòng với hiện tại khiến người trẻ mất đi động lực học hỏi kỹ năng mới, từ chối những thử thách phức tạp hơn. Giống như con ếch không cảm nhận được nhiệt độ tăng dần, người trẻ ổn định dễ dàng bị tụt hậu so với tốc độ tiến hóa của công nghệ và thị trường mà không hề hay biết, cho đến khi bị đào thải.

Trái ngược với sự trì trệ đó là lựa chọn sẵn sàng thay đổi môi trường sống và làm việc – một lối sống đề cao sự phát triển cá nhân. Chủ động rời khỏi vùng an toàn, dù là chuyển công việc, học thêm một ngôn ngữ mới, hay thậm chí là chuyển sang một thành phố xa lạ, đều mang lại những lợi ích vô giá:

• Kích hoạt tiềm năng ẩn giấu: Môi trường mới buộc chúng ta phải sử dụng và phát huy những năng lực chưa từng được khai thác. Sự bỡ ngỡ ban đầu sẽ nhanh chóng được thay thế bằng kinh nghiệm quý báu.
• Tăng cường khả năng thích ứng (Resilience): Mỗi lần vượt qua khó khăn trong môi trường mới là một lần cơ thể và tinh thần được tôi luyện, tạo ra khả năng phục hồi mạnh mẽ trước mọi biến cố.
• Cơ hội học hỏi không giới hạn: Thay đổi đồng nghĩa với việc tiếp xúc với những con người mới, những luồng tư tưởng mới, mở rộng tầm nhìn và mạng lưới quan hệ, tạo tiền đề cho những bước nhảy vọt trong sự nghiệp.

Tất nhiên, con đường thay đổi không hề trải hoa hồng. Nó đi kèm với áp lực tài chính, sự cô đơn ban đầu và cả những thất bại đau đớn. Nhưng người trẻ phải hiểu rằng, trong một thế giới mà sự thay đổi là hằng số duy nhất, chấp nhận rủi ro để phát triển là một khoản đầu tư sinh lời nhất. Rủi ro của việc thay đổi chỉ là tạm thời, còn rủi ro của việc trì trệ là sự hủy diệt vĩnh viễn.

Tóm lại, "Hội chứng Ếch luộc" là một lời cảnh báo mà người trẻ không được phép bỏ qua. Lựa chọn một cuộc sống an nhàn, ổn định có thể mang lại sự thoải mái trong ngắn hạn, nhưng lại là con đường dẫn đến sự mờ nhạt và tụt hậu trong dài hạn. Là thế hệ kiến tạo tương lai, chúng ta cần phải có tinh thần dấn thân, chủ động tìm kiếm môi trường mới để thách thức bản thân, rèn luyện năng lực thích nghi. Chỉ khi liên tục thay đổi và phát triển, người trẻ mới có thể làm chủ cuộc đời mình, và không bao giờ phải chịu cảnh bị "luộc chín" bởi dòng chảy thời gian.

Trong kỷ nguyên số, chưa có thế hệ nào phải chịu nhiều sự quan sát và phán xét khắt khe như Gen Z. Từ những danh xưng như "thế hệ bông tuyết" dễ vỡ, đến những định kiến về sự lười biếng, "ngáo quyền lực" hay thiếu kiên nhẫn trong công việc, Gen Z đang đối mặt với một bức tường quy chụp khá dày đặc. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ của chính những người trong cuộc, liệu những "nhãn dán" tiêu cực đó có thực sự công bằng?

Trước hết, cần thừa nhận rằng những định kiến này không hoàn toàn từ trên trời rơi xuống. Việc lớn lên trong sự bao bọc đầy đủ hơn về vật chất và sự bùng nổ của mạng xã hội khiến một bộ phận Gen Z có lối sống đề cao cái tôi cá nhân, đôi khi thiếu sự nhẫn nại so với các thế hệ đi trước. Sự thẳng thắn trong việc đòi hỏi quyền lợi hay sẵn sàng "nhảy việc" khi cảm thấy không được tôn trọng thường bị đánh giá là thiếu lòng trung thành. Nhưng thực tế, đó là biểu hiện của một tư duy mới: ưu tiên sức khỏe tinh thần và sự cân bằng giữa cuộc sống và công việc (Work−life balance).

Đằng sau cái mác "lười biếng" hay "thích hưởng thụ" là một thế hệ đang phải chịu áp lực cạnh tranh khốc liệt hơn bao giờ hết. Trong thế giới phẳng, đối thủ của một người trẻ không còn là người hàng xóm, mà là những nhân tài trên toàn cầu và cả trí tuệ nhân tạo. Gen Z không lười, họ chỉ đang làm việc theo những cách thông minh hơn. Họ tận dụng công nghệ để tối ưu hóa quy trình, thay vì cặm cụi làm việc chân tay nhiều giờ liền. Họ không ngại thay đổi môi trường không phải vì thiếu kiên trì, mà vì họ ý thức rõ giá trị bản thân và không muốn lãng phí thanh xuân trong những cấu trúc cũ kỹ, thiếu sự sáng tạo.

Bên cạnh đó, chính những người bị gắn mác "hời hợt" ấy lại là lực lượng tiên phong trong các vấn đề xã hội lớn lao như biến đổi khí hậu, quyền bình đẳng hay bảo vệ môi trường. Gen Z sở hữu sự nhạy bén về thông tin, tư duy phản biện và khả năng thích nghi cực cao. Nếu thế hệ trước ưu tiên sự ổn định, thì Gen Z lại tôn trọng sự tự do và tính bản sắc. Sự khác biệt về hệ giá trị giữa các thế hệ (khoảng cách thế hệ) chính là nguồn cơn của những định kiến. Thay vì thấu hiểu, người ta thường dùng những tiêu chuẩn cũ để đo lường một thế hệ sống trong một bối cảnh hoàn toàn mới.

Việc quy chụp và gắn mác tiêu cực chỉ tạo ra sự chia rẽ và thui chột tiềm năng của người trẻ. Thay vì phán xét, xã hội cần một cái nhìn bao dung và cởi mở hơn. Gen Z cần những người dẫn dắt (mentors) thay vì những người phán xét. Đồng thời, chính những người trẻ cũng cần nhìn lại mình, học cách tiếp thu những tinh hoa từ kinh nghiệm của thế hệ đi trước để rèn luyện bản lĩnh, tránh rơi vào cái bẫy của sự tự phụ.

Tóm lại, Gen Z không phải là một thế hệ "hỏng", mà là một thế hệ của sự chuyển đổi. Mỗi nhãn dán tiêu cực hôm nay có thể là động lực để người trẻ chứng minh bản sắc và tài năng của mình. Đừng nhìn Gen Z qua lăng kính của sự định kiến, hãy nhìn họ như những người đang nỗ lực viết lại định nghĩa về thành công và hạnh phúc trong một thế giới đầy biến động.

Trong môi trường làm việc, học tập hay bất kỳ cộng đồng nào, sự tương tác và góp ý là yếu tố then chốt giúp các cá nhân phát triển và tập thể tiến lên. Tuy nhiên, hành động góp ý, nhận xét người khác trước đám đông lại là một vấn đề nhạy cảm, dễ dàng gây ra những luồng ý kiến trái chiều. Liệu đó là biểu hiện của sự thẳng thắn, minh bạch cần thiết, hay chỉ là một hình thức phê phán thiếu đi sự tinh tế và lòng trắc ẩn? Theo ý kiến của người viết, việc góp ý công khai, trừ những trường hợp đặc biệt, là một hành động nên được hạn chế vì những hệ quả tâm lý tiêu cực mà nó mang lại.

Thoạt nhìn, việc phê bình công khai có vẻ như mang lại nhiều lợi ích. Nó thể hiện tính minh bạch, làm bài học kinh nghiệm cho nhiều người cùng lúc, và cho thấy người góp ý có thái độ nghiêm túc, không né tránh vấn đề. Tuy nhiên, điểm cốt lõi của việc góp ý là sự tiếp thu và thay đổi tích cực của người được nhận xét. Khi một cá nhân bị đặt vào tâm điểm của sự chú ý chỉ vì lỗi lầm hay thiếu sót của mình, bộ não sẽ ngay lập tức kích hoạt cơ chế tự vệ. Cảm giác xấu hổ, bị bêu riếu trước ánh nhìn của nhiều người sẽ lấn át hoàn toàn khả năng tiếp nhận thông tin một cách khách quan. Thay vì tập trung lắng nghe để cải thiện, họ sẽ tập trung vào việc bảo vệ lòng tự trọng và xoa dịu cảm xúc bị tổn thương. Đây chính là lúc lời góp ý, dù đúng đắn đến đâu, cũng trở nên vô nghĩa.

Hệ quả của hành động này thường rất nặng nề, không chỉ dừng lại ở sự mất mát về tinh thần. Thứ nhất, nó gây tổn thương nghiêm trọng đến lòng tự trọng và sự tự tin của người nghe, có thể dẫn đến sự e dè, sợ mắc lỗi trong tương lai. Thứ hai, nó dễ dàng làm rạn nứt các mối quan hệ giữa người góp ý và người nhận, xây dựng một bức tường ngăn cách dựa trên sự thiếu tôn trọng. Khi một người cảm thấy bị xúc phạm công khai, họ sẽ mất đi sự tin tưởng và thái độ hợp tác với người đã phê bình mình. Cuối cùng, việc làm này còn tạo ra một văn hóa đổ lỗi trong tập thể, nơi mọi người sợ hãi phát biểu hoặc thực hiện công việc vì lo sợ bị "chỉ mặt điểm tên" trước bàn dân thiên hạ.

Do đó, nguyên tắc vàng mà mọi nhà quản lý hay người giao tiếp khôn ngoan đều áp dụng là "Khen ngợi công khai, góp ý riêng tư". Một lời khen ngợi trước đám đông là liều thuốc bổ kích thích động lực, nhân rộng thành công. Ngược lại, một lời góp ý nên được thực hiện trong không gian riêng tư, với thái độ xây dựng và chân thành. Khi không có áp lực từ ánh nhìn của người ngoài, người nhận lỗi có thể bình tĩnh nhìn nhận vấn đề, trao đổi cởi mở và tìm ra giải pháp cùng người góp ý. Đây là cách làm vừa giữ được thể diện cho người khác, vừa đảm bảo hiệu quả giao tiếp cao nhất.

Tóm lại, văn hóa góp ý phản ánh trình độ văn minh của một cộng đồng. Việc nhận xét người khác trước đám đông, trong đa số trường hợp, là một hành động thiếu khéo léo và không hiệu quả. Chúng ta nên ưu tiên sự tinh tế, chọn không gian riêng tư để phê bình và dùng lời khen để khích lệ tập thể. Bởi lẽ, việc giữ thể diện cho người khác chính là cách tốt nhất để xây dựng một môi trường làm việc và sinh hoạt tôn trọng, tin tưởng và cùng nhau tiến bộ.

C1:

Nhân vật phu nhân trong Truyện người liệt nữ ở An Ấp hiện lên trước hết là một người phụ nữ rất giàu tình cảm nhưng cũng đầy bản lĩnh. Bà xuất thân nề nếp, biết cư xử, khéo léo và tinh tế trong mọi hành động. Khi về nhà chồng, bà không chỉ làm tròn bổn phận của người vợ mà còn trở thành người đồng hành về tinh thần, biết khuyên nhủ để chồng giữ gìn khí tiết và chăm lo việc nước. Tình nghĩa ấy sâu sắc đến mức khi Đinh Hoàn mất nơi phương xa, bà gần như gục ngã. Giấc mộng gặp lại chồng chỉ khiến nỗi nhớ và lòng chung thủy trong bà thêm tha thiết. Quyết định thắt cổ theo chồng không phải hành động bốc đồng mà là một lựa chọn xuất phát từ quan niệm sống trọng tình nghĩa. Dù nhìn từ góc độ hiện đại thì cách lựa chọn ấy đau xót, nhưng với bối cảnh thời đại, phu nhân trở thành biểu tượng của sự thủy chung và lòng son sắt. Nhân vật vì vậy để lại ấn tượng mạnh bởi vẻ đẹp vừa dịu dàng vừa kiên quyết của người phụ nữ xưa.

c2:

Trong lịch sử dân tộc, hình tượng người trí thức luôn gắn liền với trách nhiệm đối với non sông. Trong Truyện người liệt nữ ở An Ấp, nhân vật Đinh Hoàn – một tiến sĩ trẻ hết lòng vì nước – đã để lại bài học sâu sắc về khí phách và trách nhiệm của kẻ sĩ. Từ hình tượng ấy, ta có thể suy ngẫm về bổn phận của người trí thức trong mọi thời đại.

Trí thức là những người có học vấn, có hiểu biết sâu rộng và mang trong mình khả năng dẫn dắt xã hội đi lên. Chính vì thế, họ càng phải đặt lợi ích của cộng đồng và quốc gia lên trên lợi ích cá nhân. Với Đinh Hoàn, dù tuổi còn trẻ, gia cảnh không trọn vẹn và con đường đi sứ nhiều hiểm nguy, ông vẫn sẵn sàng nhận nhiệm vụ. Đối diện bệnh tật và cái chết, điều khiến ông day dứt không phải bản thân, mà là “việc nước chưa lo trọn”. Đó là biểu hiện cao quý của tinh thần trách nhiệm: coi vận mệnh đất nước là lẽ sống.

Ngày nay, đất nước hòa bình nhưng người trí thức vẫn không thể thờ ơ trước thời cuộc. Trách nhiệm của trí thức hiện đại trước hết là trung thực với tri thức: nghiên cứu nghiêm túc, tôn trọng sự thật, không để tri thức bị bóp méo hoặc sử dụng sai mục đích. Bên cạnh đó, họ phải có ý thức cống hiến: sáng tạo trong khoa học, đổi mới tư duy, góp phần giải quyết những vấn đề cấp thiết của xã hội như môi trường, công nghệ, y tế, giáo dục. Họ cũng cần nuôi dưỡng tinh thần phản biện – dám nói lên tiếng nói đúng đắn để thúc đẩy xã hội tiến bộ.

Tuy vậy, trách nhiệm ấy không chỉ của những bậc học giả hay giáo sư, mà còn thuộc về mỗi học sinh – lớp trí thức tương lai. Chúng ta thể hiện trách nhiệm bằng những việc nhỏ: học tập chăm chỉ, nuôi dưỡng khát vọng tốt đẹp, sống có lý tưởng và biết nghĩ cho cộng đồng. Một xã hội mạnh không chỉ dựa vào vài người tài, mà dựa vào tinh thần trách nhiệm của cả một thế hệ.

Từ bài học của Đinh Hoàn, ta hiểu rằng tri thức chỉ thật sự có giá trị khi gắn với lòng yêu nước và ý thức dấn thân. Người trí thức không chỉ sống cho riêng mình mà còn sống cho đất nước. Trong thời đại mới, trách nhiệm ấy vẫn còn nguyên giá trị: tiếp tục trở thành động lực để mỗi người không ngừng hoàn thiện bản thân và đóng góp cho sự phát triển của dân tộc.

câu 1:Thuộc thể loại truyện truyền kì

c2: đề tài người phụ nữa tiết liệt, chung thuỷ

c3: Yếu tố kì ảo xuất hiện:

Phu nhân mộng thấy chồng trở về, “người khăn vuông đai rộng từ xa đến gần”

Đinh Hoàn nói mình đang ở Thiên Đình, được giao trông coi việc bút nghiên.

Sau lời trò chuyện, ông tan biến theo trận gió

Sau khi phu nhân mất, triều đình lập đền thờ và “người làng cầu đảo đều có linh ứng”.

• Tác dụng:

Làm tăng chất huyền ảo, đậm phong vị truyền kì cho tác phẩm.

Tạo không gian giao thoa âm – dương, làm nổi bật nỗi nhớ thương, tình nghĩa vợ chồng sâu nặng.

Tôn vinh phẩm chất tiết liệt của phu nhân, khiến câu chuyện thêm thiêng liêng và cảm động.

c4: Tác dụng của việc sử dụng điển tích, điển cố. Điển tích bạn ấn tượng nhất?

Một số điển tích, điển cố được dùng:

Lục Châu, người trinh nữ hóa đá

Thuấn phi, Chức nữ

Vi Ngọc Tiên, Dương Thái Chân…

Tác dụng:

Tăng tính trang trọng, tao nhã, thể hiện sự uyên bác của nhân vật và tác giả.

Gợi liên tưởng rộng về lòng chung thuỷ, sự tái ngộ âm – dương.

Làm cho tình cảm của phu nhân trở nên sâu sắc, được đặt trong hệ quy chiếu văn hóa – lịch sử lâu đời.

Điển tích ấn tượng nhất: Điển tích Chức Nữ – Ngưu Lang, vì gợi biểu tượng về sự chung thuỷ và cuộc gặp gỡ vượt qua biên giới trời – người, gần với hoàn cảnh âm dương chia biệt của vợ chồng phu nhân.

c5: Các cõi trong văn bản:

Cõi trần gian: nhà phu nhân, không gian gia đình, lễ tiểu tường, đời sống hiện thực.

Cõi âm/Thiên đình: nơi linh hồn Đinh Hoàn xuất hiện trong giấc mộng; ông nói mình ở Thiên Đình giữ việc bút nghiên.

Không gian giao thoa âm – dương: cảnh phu nhân mộng gặp chồng, ông đến trong “trận thanh phong”.

Tác dụng:

Làm nổi bật chất truyền kì – thực và ảo hoà quyện.

Tôn vinh tình nghĩa vợ chồng vượt qua ranh giới sống – chết.

Tạo chiều sâu cảm xúc, không khí linh thiêng và bi tráng cho câu chuyện.

Nhấn mạnh phẩm hạnh tiết liệt của phu nhân, khiến cái chết của bà mang màu sắc thiêng hóa.