Bài thơ “Chốn quê” của Nguyễn Khuyến là bức tranh chân thực về cuộc sống lam lũ, khó khăn của người nông dân Việt Nam cuối thế kỉ XIX. Với giọng điệu vừa xót xa vừa trăn trở, tác giả đã bộc lộ nỗi niềm thương cảm trước cảnh nghèo đói và bấp bênh của người dân quê dưới chế độ thực dân phong kiến.

Trước hết, hai câu thơ mở đầu đã khắc họa tình cảnh làm ăn vất vả nhưng vẫn thất bại của người nông dân:
“Mấy năm làm ruộng vẫn chân thua,
Chiêm mất đằng chiêm, mùa mất mùa.”
Cụm từ “mấy năm” cho thấy sự kéo dài của khó khăn, không phải chỉ một mùa vụ mà là nhiều năm liên tiếp. Dù chăm chỉ làm ruộng nhưng người nông dân vẫn “chân thua”, nghĩa là luôn rơi vào cảnh thua thiệt, nghèo túng. Thành ngữ “chiêm mất đằng chiêm, mùa mất mùa” diễn tả sự mất mát liên tiếp của các vụ mùa. Thiên tai, thất bát khiến công sức lao động trở nên vô ích, làm cho cuộc sống người nông dân ngày càng kiệt quệ.

Không chỉ thiên tai, người nông dân còn phải gánh chịu nhiều áp lực từ xã hội đương thời. Điều này được thể hiện rõ ở hai câu thơ tiếp theo:
“Phần thuế quan Tây, phần trả nợ,
Nửa công đứa ở, nửa thuê bò.”
Ở đây, tác giả đã chỉ ra những khoản chi tiêu nặng nề đè lên vai người nông dân. “Thuế quan Tây” gợi nhắc đến chế độ thực dân bóc lột hà khắc. Bên cạnh đó là “trả nợ” – hậu quả của những mùa vụ thất bát. Không dừng lại ở đó, người nông dân còn phải chia công sức lao động cho nhiều việc khác: trả công cho người làm và thuê bò để cày ruộng. Tất cả khiến thành quả lao động vốn ít ỏi lại càng bị chia nhỏ, cuộc sống vì thế càng thêm khó khăn.

Hai câu thơ tiếp theo miêu tả đời sống sinh hoạt giản dị, thậm chí thiếu thốn của người dân quê:
“Sớm trưa dưa muối cho qua bữa,
Chợ búa trầu chè chẳng dám mua.”
Bữa ăn chỉ có “dưa muối” – những món ăn đạm bạc, đơn sơ. Cách nói “cho qua bữa” cho thấy việc ăn uống chỉ nhằm chống đói chứ không có điều kiện để ăn ngon hay đầy đủ. Ngay cả những thứ rất bình thường như “trầu chè” – vốn là thói quen sinh hoạt quen thuộc của người Việt – họ cũng “chẳng dám mua”. Chi tiết này càng làm nổi bật cảnh nghèo túng đến mức phải tiết kiệm từng đồng.

Hai câu thơ cuối thể hiện nỗi băn khoăn, trăn trở của người nông dân trước cuộc sống bế tắc:
“Cần kiệm thế mà không khá nhỉ,
Bao giờ cho biết khỏi đường lo?”
Dù sống rất “cần kiệm”, chăm chỉ và tiết kiệm hết mức, cuộc sống vẫn không khá lên. Câu hỏi tu từ “không khá nhỉ?” vừa là lời tự hỏi vừa là tiếng thở dài đầy chua xót. Câu thơ cuối tiếp tục là một câu hỏi day dứt: “Bao giờ cho biết khỏi đường lo?”. Đó là nỗi lo triền miên của người nông dân về cơm áo, nợ nần và tương lai mờ mịt.

Với ngôn ngữ giản dị, gần gũi đời sống và giọng điệu chân thành, bài thơ đã phản ánh chân thực cuộc sống khó khăn của người nông dân trong xã hội cũ. Qua đó, Nguyễn Khuyến bày tỏ tấm lòng cảm thông sâu sắc đối với những con người lam lũ nơi làng quê. “Chốn quê” không chỉ là bức tranh hiện thực về nông thôn Việt Nam cuối thế kỉ XIX mà còn là tiếng nói nhân đạo, thể hiện tình yêu thương của nhà thơ đối với người dân quê nghèo khổ.

Câu 1.
Phương thức biểu đạt chính: Tự sự.

Câu 2.
Truyện được kể theo ngôi thứ nhất (nhân vật “tôi”).

Câu 3.
Chủ đề của văn bản: Thể hiện tình cảm gia đình ấm áp, đặc biệt là tình yêu thương, sự quan tâm của mẹ dành cho con và tình cảm của người con đối với mẹ.

Câu 4.

• Từ ngữ địa phương: đậu phộng.
• Từ toàn dân tương ứng: đậu lạc (lạc).

Câu 5.
Chi tiết này cho thấy nhân vật “tôi” rất yêu thương và quan tâm đến mẹ. Dù không thích ăn canh bí đỏ nhưng vẫn cố gắng ăn hết để mẹ vui lòng, thể hiện sự hiếu thảo, thấu hiểu và mong muốn làm mẹ bớt lo lắng.

Câu 6.

Tình cảm gia đình có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với mỗi con người. Gia đình là nơi ta được yêu thương, che chở và quan tâm từ những điều nhỏ nhất trong cuộc sống. Chính tình cảm ấy giúp mỗi người có thêm động lực để học tập, làm việc và vượt qua khó khăn. Khi gặp thất bại hay mệt mỏi, gia đình luôn là nơi bình yên để ta quay về. Nhờ có tình yêu thương của gia đình, con người trưởng thành hơn và sống có trách nhiệm hơn. Vì vậy, mỗi chúng ta cần trân trọng và giữ gìn tình cảm gia đình. ❤️