Bài thơ “Chốn quê” của Nguyễn Khuyến đã khắc họa chân thực cuộc sống lam lũ, nghèo khó của người nông dân Việt Nam trong xã hội cũ. Qua giọng điệu chân thành, mộc mạc mà thấm đượm nỗi xót xa, tác giả bộc lộ sự cảm thông sâu sắc với cảnh đời vất vả của người dân quê.

Ngay ở hai câu thơ đầu, tác giả đã mở ra bức tranh cuộc sống đầy khó khăn của người nông dân:

Mấy năm làm ruộng vẫn chân thua,
Chiêm mất đằng chiêm, mùa mất mùa.

Hai câu thơ cho thấy sự vất vả, nhọc nhằn của nghề nông. Người nông dân quanh năm gắn bó với ruộng đồng, nhưng dù làm lụng chăm chỉ vẫn “chân thua”, nghĩa là vẫn nghèo túng, không khá lên được. Tác giả dùng cách nói lặp “chiêm mất đằng chiêm, mùa mất mùa” để nhấn mạnh tình trạng mất mùa liên tiếp. Thiên tai, thời tiết khắc nghiệt khiến công sức của người nông dân nhiều khi trở nên vô nghĩa. Qua đó, nhà thơ đã khắc họa một thực tế đáng thương của đời sống nông thôn.

Nếu thiên nhiên đã khắc nghiệt thì những gánh nặng xã hội lại càng khiến cuộc sống thêm bế tắc:

Phần thuế quan Tây, phần trả nợ,
Nửa công đứa ở, nửa thuê bò.

Ở đây, nhà thơ cho thấy người nông dân không chỉ chịu cảnh mất mùa mà còn phải gánh nhiều khoản chi phí nặng nề. “Thuế quan Tây” gợi nhắc thời kì đất nước chịu sự cai trị của thực dân, người dân phải đóng nhiều thứ thuế vô lý. Bên cạnh đó là “trả nợ”, “thuê bò”, “trả công đứa ở”. Những khoản chi tiêu ấy khiến thành quả lao động vốn đã ít ỏi lại càng hao hụt. Người nông dân làm lụng vất vả quanh năm nhưng phần thu nhập thu được lại bị chia cắt, không đủ để cải thiện cuộc sống.

Hai câu thơ tiếp theo tiếp tục khắc họa sự thiếu thốn trong sinh hoạt hằng ngày:

Sớm trưa dưa muối cho qua bữa,
Chợ búa trầu chè chẳng dám mua.

Bữa ăn của người nông dân chỉ có “dưa muối”, một món ăn rất đạm bạc, chỉ nhằm “cho qua bữa”. Điều đó cho thấy đời sống vật chất vô cùng thiếu thốn. Không chỉ vậy, những thứ nhỏ bé như “trầu chè” – vốn là nhu cầu sinh hoạt bình thường – họ cũng “chẳng dám mua”. Qua những chi tiết giản dị mà chân thực, nhà thơ đã tái hiện rõ nét cảnh nghèo khó của người dân quê.

Hai câu thơ cuối là lời tự hỏi đầy trăn trở:

Cần kiệm thế mà không khá nhỉ,
Bao giờ cho biết khỏi đường lo?

Người nông dân vốn rất cần cù và tiết kiệm. Họ chăm chỉ làm lụng, sống giản dị, không hoang phí. Thế nhưng dù “cần kiệm” như vậy, cuộc sống vẫn không khá lên được. Câu hỏi tu từ ở cuối bài thơ thể hiện nỗi lo lắng, băn khoăn và cả sự bế tắc của người dân trước tương lai mờ mịt. Đồng thời, đó cũng là tiếng lòng đầy thương cảm của tác giả trước cảnh đời khó khăn của họ.

Bằng ngôn ngữ giản dị, gần gũi và giọng điệu chân thành, bài thơ “Chốn quê” đã phản ánh chân thực cuộc sống cơ cực của người nông dân trong xã hội cũ. Qua đó, Nguyễn Khuyến không chỉ phê phán những bất công xã hội mà còn thể hiện tấm lòng nhân hậu, sự cảm thông sâu sắc đối với người dân lao động. Bài thơ vì thế không chỉ có giá trị hiện thực mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc.

Câu 1.
Phương thức biểu đạt chính của truyện là tự sự.

Câu 2.
Truyện được kể theo ngôi thứ nhất (nhân vật “tôi”).

Câu 3.
Chủ đề của văn bản: Tình cảm gia đình ấm áp, đặc biệt là tình yêu thương và sự quan tâm của cha mẹ dành cho con trong quá trình học tập, trưởng thành.

Câu 4.

• Từ ngữ địa phương: đậu phộng
• Từ ngữ toàn dân tương ứng: lạc

Câu 5.
Chi tiết này cho thấy nhân vật “tôi” rất yêu thương, quan tâm và muốn làm mẹ vui lòng. Dù không thích ăn canh bí đỏ nhưng “tôi” vẫn cố gắng ăn hết để mẹ đỡ buồn. Điều đó thể hiện sự hiếu thảo, thấu hiểu và tình cảm chân thành của con dành cho mẹ.

Câu 6.
Tình cảm gia đình có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với mỗi con người. Gia đình là nơi ta được yêu thương, che chở và động viên trong cuộc sống. Những lời quan tâm, sự chăm sóc của cha mẹ giúp chúng ta có thêm động lực để học tập và vượt qua khó khăn. Khi có gia đình ở bên, con người cảm thấy ấm áp và mạnh mẽ hơn. Vì vậy, mỗi người cần trân trọng tình cảm gia đình và luôn yêu thương, quan tâm đến những người thân của mình. Gia đình chính là điểm tựa vững chắc giúp chúng ta trưởng thành và sống tốt hơn.