Tác giả là người sáng tạo ra tác phẩm, vì vậy họ có những quyền cơ bản được pháp luật công nhận và bảo vệ. Trong đó, gồm có quyền nhân thân và quyền tài sản. Quyền nhân thân là quyền gắn liền với tên tuổi, danh dự của tác giả, bao gồm: được đứng tên thật hoặc bút danh khi công bố tác phẩm, được bảo vệ sự toàn vẹn nội dung tác phẩm, không bị sửa chữa, cắt ghép khi chưa có sự đồng ý. Quyền tài sản là quyền được sử dụng, khai thác, sao chép, phân phối và thu lợi từ tác phẩm do mình sáng tạo ra.

Chúng ta cần kiểm tra kỹ trước khi đăng tải, chia sẻ sản phẩm số của mình lên mạng vì nhiều lý do quan trọng. Trước hết là để đảm bảo không vi phạm bản quyền của người khác nếu sản phẩm có sử dụng hình ảnh, nhạc nền, tài liệu,... thuộc quyền sở hữu trí tuệ. Thứ hai, việc kiểm tra giúp tránh đăng nhầm nội dung sai lệch, nhạy cảm hoặc phản cảm, từ đó tránh gây hiểu lầm, bị chỉ trích hoặc bị xử lý theo pháp luật. Cuối cùng, kiểm tra kỹ còn giúp chúng ta thể hiện sự chuyên nghiệp, có trách nhiệm và tôn trọng cộng đồng mạng. Trong thời đại số, việc ứng xử văn minh và hiểu biết về quyền tác giả là điều vô cùng cần thiết.

Người có văn hoá, đạo đức khi sử dụng thiết bị công nghệ kỹ thuật số thường thể hiện qua những hành vi lịch sự, tôn trọng và có trách nhiệm. Họ biết giữ im lặng khi dùng điện thoại ở nơi công cộng, không làm phiền người xung quanh. Khi chụp ảnh, quay phim hay ghi âm, họ luôn xin phép và tôn trọng quyền riêng tư của người khác. Họ không đăng tải nội dung độc hại, tin giả, bôi nhọ danh dự cá nhân, mà sử dụng mạng xã hội để chia sẻ thông tin tích cực, truyền cảm hứng và kết nối lành mạnh. Ngoài ra, họ biết quản lý thời gian dùng thiết bị số hợp lý, không để công nghệ chi phối cuộc sống hay làm ảnh hưởng đến học tập, công việc.

Chúng ta cần tránh sử dụng thiết bị số một cách thiếu văn hoá, vi phạm đạo đức vì điều đó không chỉ gây ảnh hưởng tiêu cực đến người khác, mà còn làm tổn hại chính bản thân mình – cả về hình ảnh, mối quan hệ và đôi khi là trách nhiệm pháp lý. Một xã hội văn minh đòi hỏi mỗi người phải sử dụng công nghệ một cách có ý thức và chuẩn mực, để thiết bị số thực sự trở thành công cụ phục vụ con người, chứ không phải làm tha hoá đạo đức hay gây bất ổn cho cộng đồng.

🟢 1. Tôn trọng quyền riêng tư của người khác

Không tự ý chụp ảnh, quay phim, thu âm người khác khi chưa được sự đồng ý.

Đặc biệt trong các tình huống nhạy cảm (tai nạn, tranh cãi, đời tư), việc ghi lại và phát tán thông tin có thể gây tổn thương và vi phạm pháp luật.

🟢 2. Không sử dụng điện thoại ở những nơi cần giữ im lặng
Trong lớp học, bệnh viện, thư viện, rạp phim…, hãy để điện thoại ở chế độ im lặng hoặc rung.

Không nghe điện thoại to tiếng ở nơi công cộng, tránh gây mất trật tự và làm phiền người khác.

🟢 3. Không dùng tai nghe quá lâu hoặc âm lượng quá lớn
Sử dụng tai nghe trong thời gian dài hoặc bật âm lượng quá cao có thể ảnh hưởng thính lực.

Khi đi đường, nếu dùng tai nghe sẽ dễ mất tập trung, gây nguy hiểm khi tham gia giao thông.

🟢 4. Sử dụng thiết bị đúng lúc, đúng chỗ Không dùng điện thoại trong giờ học, giờ làm việc để lướt mạng xã hội, chơi game.

Điều này thể hiện tính kỷ luật, ý thức trách nhiệm và sự tôn trọng người khác.

🟢 5. Không quay phim, chụp ảnh ở nơi có biển cấm
Một số nơi như khu vực quân sự, bảo tàng, rạp chiếu phim... cấm quay phim hoặc chụp ảnh.

Cần quan sát kỹ và tuân thủ quy định để tránh bị xử lý hoặc nhắc nhở.

🟢 6. Không ghi âm, quay lén để sử dụng vào mục đích tiêu cực
Ghi âm, quay phim người khác để đe dọa, làm bằng chứng sai lệch, tung tin thất thiệt là hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, có thể bị xử phạt hành chính hoặc hình sự.

1. Quay lén, chụp trộm người khác rồi đăng lên mạng xã hội
   Nhiều người tự ý quay video người khác trong tình huống nhạy cảm (té ngã, ăn mặc "lạ", cãi vã, tai nạn…) để câu view, mua vui, mà không được sự đồng ý.

Đây là hành vi xâm phạm quyền riêng tư, có thể bị xử phạt theo quy định pháp luật.

1. Sử dụng điện thoại khi đang điều khiển phương tiện giao thông
   Vừa lái xe vừa dùng điện thoại để nhắn tin, nghe máy, thậm chí quay video livestream là hành vi nguy hiểm đến tính mạng của chính mình và người khác.

Đây là vi phạm Luật Giao thông đường bộ, có thể bị xử phạt nặng.

1. Sử dụng điện thoại để lan truyền tin giả, thông tin sai sự thật
   Một số người chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng, tin đồn, hình ảnh sai lệch... gây hoang mang dư luận hoặc xúc phạm danh dự người khác.

Đây là hành vi vi phạm pháp luật về an ninh mạng và đạo đức thông tin.

1. Gây ảnh hưởng nơi công cộng
   Nói chuyện điện thoại quá to trong bệnh viện, rạp chiếu phim, lớp học, thư viện… gây mất trật tự, ảnh hưởng người xung quanh là hành vi thiếu văn hoá ứng xử nơi công cộng.

Đặc biệt, quay phim hoặc chụp ảnh tại nơi không cho phép (như rạp phim, triển lãm...) cũng vi phạm quy định.

1. Sử dụng điện thoại để gian lận trong thi cử hoặc công việc
   Một số học sinh, sinh viên sử dụng điện thoại để tra cứu tài liệu lén lút trong giờ kiểm tra, hoặc chụp đề thi gửi ra ngoài nhờ giải.

Đây là hành vi thiếu trung thực, vi phạm nội quy trường học và đạo đức học đường.

1. Ghi âm, ghi hình trái phép trong môi trường làm việc hoặc học tập để bôi nhọ người khác Một số người dùng điện thoại như công cụ để đe dọa, tung tin bôi nhọ, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín, danh dự người khác.

Đây là hành vi có thể bị xử lý hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Trong xã hội hiện đại, nhiều người – đặc biệt là giới trẻ – có thói quen chụp ảnh, quay phim những điều mình bắt gặp trong cuộc sống rồi chia sẻ lên mạng xã hội. Đây là cách để lưu giữ khoảnh khắc và kết nối cộng đồng, nhưng nếu thiếu suy nghĩ, thói quen này có thể dẫn đến nhiều hệ lụy đáng lo ngại. Trước hết, việc đăng tải hình ảnh, video mà không xin phép có thể xâm phạm quyền riêng tư của người khác, thậm chí bị coi là vi phạm pháp luật. Bên cạnh đó, mạng xã hội không phản ánh đầy đủ thực tế – một đoạn video ngắn hay tấm hình được cắt ghép có thể khiến người xem hiểu sai bản chất sự việc, gây nên những chỉ trích, tổn thương oan uổng cho người trong cuộc. Nhiều người cũng dần trở nên lệ thuộc vào "sống ảo", chạy theo lượt thích, chia sẻ mà đánh mất sự chân thực và bình yên trong cuộc sống. Nguy hiểm hơn, việc chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân lên mạng còn tiềm ẩn nguy cơ bị lừa đảo, đánh cắp danh tính. Vì vậy, mỗi người cần sử dụng mạng xã hội một cách có văn hóa, tỉnh táo và trách nhiệm, để mạng xã hội trở thành nơi lan tỏa những giá trị tốt đẹp chứ không phải là mảnh đất cho thị phi và sai lệch.