Khái quát chung

• Vi sinh vật nhân sơ: không có nhân hoàn chỉnh (vi khuẩn, vi khuẩn cổ), cấu trúc đơn giản.
• Vi sinh vật nhân thực: có nhân hoàn chỉnh (nấm, tảo đơn bào, động vật nguyên sinh…), cấu trúc phức tạp hơn.

➡️ Vì khác nhau về cấu trúc nên hình thức sinh sản cũng khác nhau.

Sinh sản ở vi sinh vật nhân sơ

a. Phân đôi (chủ yếu)

• Là hình thức phổ biến nhất.
• Tế bào:
• • Nhân đôi ADN
  • Màng sinh chất thắt lại
  • Tạo thành 2 tế bào con giống hệt nhau

👉 Đặc điểm:

• Nhanh (có thể 20–30 phút/lần)
• Không có thoi vô sắc
• Không có nguyên phân

b. Nảy chồi (ít gặp)

• Một phần tế bào mẹ phình ra thành chồi, lớn dần rồi tách ra.
• Ví dụ: một số vi khuẩn.

c. Tạo nội bào tử (không phải sinh sản thật sự)

• Khi điều kiện bất lợi, vi khuẩn tạo nội bào tử để tồn tại.
• Khi gặp điều kiện thuận lợi → phát triển lại.

👉 Lưu ý:

• Đây là hình thức thích nghi, không làm tăng số lượng ngay lập tức.

d. Tiếp hợp (trao đổi vật chất di truyền)

• Hai tế bào nối với nhau để truyền ADN.
• Không làm tăng số lượng tế bào nhưng tăng đa dạng di truyền.

3. Sinh sản ở vi sinh vật nhân thực

Đa dạng và phức tạp hơn nhiều:

a. Sinh sản vô tính

✔ Phân đôi

• Giống nhân sơ nhưng diễn ra theo nguyên phân.
• Có thoi vô sắc, phân chia nhân rõ ràng.
• Ví dụ: trùng roi, trùng giày.

✔ Nảy chồi

• Tế bào mẹ mọc chồi → tách ra thành cá thể mới.
• Ví dụ: nấm men.

✔ Sinh sản bằng bào tử

• Tạo bào tử vô tính.
• Bào tử phát triển thành cơ thể mới khi gặp điều kiện thuận lợi.
• Ví dụ: nấm mốc.

✔ Phân mảnh

• Cơ thể bị tách thành nhiều phần, mỗi phần phát triển thành cá thể mới.
• Ví dụ: một số tảo.

b. Sinh sản hữu tính

• Có sự kết hợp giao tử đực và cái → tạo hợp tử.
• Hợp tử phát triển thành cơ thể mới.

👉 Đặc điểm:

• Có giảm phân + thụ tinh
• Tạo biến dị di truyền → giúp thích nghi tốt hơn

👉 Ví dụ:

• Tảo, nấm, động vật nguyên sinh

Hấp phụ (bám)

• Virus bám vào bề mặt tế bào chủ nhờ thụ thể phù hợp.
• Có tính đặc hiệu: mỗi virus chỉ bám được vào một số loại tế bào nhất định.

Xâm nhập

• Virus đưa vật chất di truyền (ADN/ARN) vào trong tế bào.
• Có thể:
• • Tiêm trực tiếp (như phage)
  • Hoặc “nuốt” vào (virus động vật)

Sinh tổng hợp

• Virus chiếm quyền điều khiển tế bào chủ.
• Tế bào bị ép:
• • Sao chép vật chất di truyền của virus
  • Tổng hợp protein vỏ virus

Lắp ráp

• Các thành phần (axit nucleic + protein) tự lắp ráp thành virus hoàn chỉnh.

Phóng thích

• Virus mới thoát ra ngoài để tiếp tục lây nhiễm:
• • Làm vỡ tế bào (chu trình tan)
  • Hoặc “chui ra” từ từ (không làm chết ngay)

Cơ chế gây bệnh của virus

Từ các giai đoạn trên, virus gây bệnh theo cách:

• Phá hủy tế bào:
  Khi virus nhân lên và làm vỡ tế bào → tế bào chết → cơ quan bị tổn thương.
• Làm rối loạn hoạt động tế bào:
  Virus chiếm quyền điều khiển → tế bào không còn hoạt động bình thường.
• Gây phản ứng miễn dịch:
  Cơ thể chống lại virus → gây viêm, sốt, mệt mỏi.
• Có thể gây biến đổi tế bào:
  Một số virus làm tế bào phát triển bất thường (liên quan đến ung thư).

• Virus được làm giảm độc lực hoặc bất hoạt để tạo vắc-xin.
• Khi đưa vào cơ thể, chúng kích thích hệ miễn dịch tạo kháng thể.
• Ví dụ: vắc-xin phòng COVID-19, cúm, sởi, bại liệt…
• Virus được dùng làm vector (phương tiện vận chuyển gen).
• Giúp đưa gen mong muốn vào tế bào để:
  • Nghiên cứu gen
  • Điều trị bệnh di truyền (liệu pháp gen)
• Một số virus (như baculovirus) gây bệnh cho côn trùng gây hại.
• Dùng làm thuốc trừ sâu sinh học, an toàn hơn hóa chất.
• irus giúp tạo ra protein tái tổ hợp (như insulin, enzyme…).
• Ứng dụng trong y học, nông nghiệp và công nghiệp sinh học.
• Virus là đối tượng nghiên cứu quan trọng để hiểu:
• • Cấu trúc tế bào
  • Cơ chế di truyền
  • Quá trình tiến hóa