câu 1:

Trong đoạn trích “Thổn thức gió đồng”, diễn biến tâm trạng của nhân vật “tôi” (Lâm) khi trở lại quê hương được khắc họa vô cùng tinh tế và sâu sắc qua mạch hồi tưởng. Ban đầu, khi bước chân về lại mảnh ruộng xưa, Lâm mang một cảm giác bất an, lạc lõng trước sự đổi thay xáo trộn của làng quê khi tiếng còi xe và nhạc băng ầm ĩ thay thế lời ru trưa hè. Sự bất an ấy dịu lại bằng niềm thương xót, thấu hiểu khi nhìn bóng dáng mẹ đêm nào cũng tết chổi rơm đến muộn, cảm nhận sự lam lũ vương trên đôi bàn tay gầy rộc của mẹ. Tâm trạng nhân vật bước sang một nấc thang mới – thảng thốt, ngỡ ngàng rồi đến vui mừng, xúc động khi tiếng dép lẹp kẹp quen thuộc vang lên và dì Lam xuất hiện cùng đứa con nhỏ. Nhìn thấy sự bình tâm, an nhiên trong ánh mắt đã trải đời của dì, Lâm không hỏi về những năm tháng giông bão đã qua mà cảm thấy lòng mình lắng lại, vừa thương cảm vừa cảm phục ý chí can trường của dì. Đặc biệt, ở cuối đoạn trích, khi chứng kiến giọt nước mắt hiếm hoi của mẹ và cái ôm ấm áp của dì Lam, tâm trạng Lâm vỡ òa trong niềm xúc động nghẹn ngào. Đó là sự nhẹ lòng, niềm hạnh phúc kín đáo khi nhận ra sợi dây tình thân cốt nhục đã xóa nhòa mọi giận hờn, trách móc, đưa sự bình yên đích thực trở lại dưới mái nhà xưa.

câu 2:

Trong không khí trang nghiêm và tự hào của những ngày lễ kỉ niệm 50 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/04/1975 – 30/04/2025), triệu trái tim Việt Nam lại cùng chung một nhịp đập hướng về cội nguồn dân tộc. Bên cạnh những hình ảnh đẹp đẽ về lòng yêu nước, niềm tự hào và khát vọng cống hiến, chúng ta vẫn phải thẳng thắn nhìn nhận một thực tế đáng buồn về một số hành vi ứng xử thiếu văn hóa của một bộ phận người trẻ tại các không gian chung. Điều này đã đặt ra một bài toán lớn về "Văn hóa ứng xử nơi công cộng của thế hệ trẻ ngày nay" – một tấm gương phản chiếu trình độ văn minh của cả một thế hệ.

Văn hóa ứng xử nơi công cộng được hiểu là hệ thống những chuẩn mực, quy tắc đạo đức, hành vi và thái độ lịch sự giữa người với người tại các địa điểm tập thể như trường học, công viên, bệnh viện, trên xe buýt hay thậm chí là trên không gian mạng xã hội. Đối với thế hệ trẻ ngày nay – những chủ nhân tương lai sinh ra và lớn lên trong thời đại hội nhập, đại đa số các bạn đều sở hữu tư duy hiện đại, tri thức cao và lối sống vô cùng văn minh. Chúng ta dễ dàng bắt gặp những hình ảnh đẹp như người trẻ chủ động nhường ghế cho người già trên xe buýt, xếp hàng ngay ngắn kiên nhẫn tại các quầy vé, hay những chiến dịch tình nguyện nhặt rác bảo vệ cảnh quan sau mỗi đêm đại nhạc hội. Những hành động ấy không chỉ làm đẹp thêm hình ảnh con người Việt Nam mà còn lan tỏa nguồn năng lượng tích cực ra toàn xã hội.

Tuy nhiên, như một nốt nhạc lạc điệu trong bản hòa ca văn minh, một bộ phận thanh thiếu niên hiện nay lại có những hành vi lệch chuẩn, đáng báo động. Ngay tại các quảng trường lớn hay các điểm di tích lịch sử vào dịp lễ lớn, không khó để chứng kiến cảnh tượng nhiều bạn trẻ thản nhiên vứt rác bừa bãi, chen lấn xô đẩy hay check-in tạo dáng phản cảm ở những nơi linh thiêng. Không dừng lại ở đời thực, sự "thiếu văn hóa" ấy còn xâm lấn mạnh mẽ lên không gian ảo. Trên mạng xã hội, nhiều người trẻ sẵn sàng dùng những lời lẽ thô tục, chửi thề, "ném đá" vô căn cứ hoặc lập hội nhóm để công kích, bôi nhọ danh dự của người khác chỉ để thỏa mãn cái tôi ích kỷ của bản thân.

Nguyên nhân của thực trạng này trước hết xuất phát từ sự yếu kém trong ý thức tự giác và lối sống vị kỷ, thích thể hiện bản thân một cách mù quáng của một số cá nhân. Bên cạnh đó, sự buông lỏng trong giáo dục kỹ năng sống, đạo đức từ phía gia đình và nhà trường – khi quá nặng về điểm số văn hóa mà nhẹ phần rèn luyện nhân cách – cũng là một tác nhân lớn. Hậu quả là những hành vi này không chỉ làm ô nhiễm môi trường sống, gây mất trật tự an ninh mà còn làm rạn nứt các giá trị đạo đức truyền thống, khiến hình ảnh thế hệ trẻ bị méo mó trong mắt xã hội và bạn bè quốc tế.

Để khắc phục triệt để căn bệnh "thiếu văn hóa" này, giải pháp tiên quyết phải bắt đầu từ sự tự thức tỉnh của mỗi cá nhân. Người trẻ cần hiểu rằng, giá trị của một con người không nằm ở trang phục đắt tiền hay sự nổi tiếng ảo, mà thể hiện qua cách họ tôn trọng cộng đồng. Hãy học cách nói lời cảm ơn, xin lỗi, học cách xếp hàng và kiểm soát ngôn từ của mình cả trong đời sống lẫn trên bàn phím. Đồng thời, nhà trường và gia đình cần phối hợp chặt chẽ hơn nữa trong việc uốn nắn hành vi, giáo dục đạo đức công dân từ sớm. Xã hội cũng cần có những chế tài xử phạt nghiêm minh, mang tính răn đe đối với các hành vi phá hoại không gian chung.

Một đất nước có thể vươn tầm thế giới hay không, không chỉ phụ thuộc vào sự tăng trưởng của những con số kinh tế, mà còn phụ thuộc vào tầm cao văn hóa của con người. Là những người trẻ tuổi mang trên vai sứ mệnh tiếp bước cha anh, chúng ta hãy cùng nhau xây dựng văn hóa ứng xử công cộng bắt đầu từ những việc làm nhỏ bé nhất, để mỗi nơi chúng ta đi qua đều lưu lại những dấu chân của sự văn minh và lòng nhân ái.

câu 1:

Dấu hiệu xác định ngôi kể: Đoạn trích được kể theo ngôi thứ nhất.

Dấu hiệu nhận biết: Người kể chuyện xưng "tôi" (nhân vật Lâm - cậu bé chứng kiến và tham gia vào câu chuyện).

câu 2:

Các chi tiết thể hiện sự thay đổi, xáo trộn của làng quê theo xu hướng phát triển kinh tế bao gồm:

• "những mảnh ruộng ít ỏi còn lại một năm hai vụ gieo cấy" -> Diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp.

• "Người làng tôi từ những người nông dân chỉ biết cấy lúa và trồng rau giờ đi làm thợ xây và làm thuê cho dự án." -> Nghề nghiệp người dân thay đổi, chuyển từ làm nông sang làm thuê/làm thợ xây.

• "Làng quê mình tiếng còi xe và nhạc băng ầm ĩ thay cho những lời hát ru con mỗi buổi trưa hè." -> Không gian âm thanh thay đổi, mất đi sự yên bình nguyên sơ, thay vào đó là sự ồn ào của đô thị hóa.

• "Những ngôi nhà trong làng đã khang trang, không khí khác trước nhiều lắm." -> Diện mạo nhà cửa đổi thay, trở nên khang trang hơn.

câu 3:

Trong đoạn văn trên sử dụng biện pháp tu từ nổi bật là Phép đối (hoặc Điệp ngữ/Nhân hóa). Ở đây phân tích Phép đối (đối lập):

• Biện pháp tu từ: Phép đối (đối lập) giữa hai vế/hai câu: "khiến con người ta tiều tụy đi, yếu mòn đi" (thể xác, bề ngoài bị tàn phá) >< "khiến ý chí của con người ta can trường và bền bỉ" (tinh thần, bên trong được tôi luyện mạnh mẽ hơn).

• Tác dụng:

• Về mặt nội dung: Nhấn mạnh quy luật của thời gian và cuộc sống. Thời gian có thể bào mòn sức khỏe, diện mạo con người, nhưng những giông bão, nghịch cảnh theo năm tháng lại là liều thuốc thử rèn luyện cho con người một bản lĩnh kiên cường, ý chí sắt đá để vượt qua nghịch cảnh (cụ thể ở đây là hình ảnh dì Lam).

• Về mặt nghệ thuật: Tạo sự cân đối, nhịp điệu cho câu văn, tăng sức gợi hình, gợi cảm và làm cho triết lý nhân sinh trở nên sâu sắc, thuyết phục hơn.

câu 4:

Điểm nhìn trần thuật: Điểm nhìn đặt vào nhân vật "tôi" (đứa cháu - người trong cuộc nhưng đồng thời cũng là người quan sát, trải qua sự trưởng thành theo thời gian).

• Sự phù hợp trong việc thể hiện chủ đề:

• Điểm nhìn ngôi thứ nhất giúp câu chuyện hiện lên một cách chân thực, tự nhiên và giàu cảm xúc. Những biến động của làng quê và bi kịch cuộc đời của mẹ, của dì Lam được lọc qua lăng kính tâm hồn của một đứa trẻ đang lớn, làm tăng sức lay động.

• Nhân vật "tôi" vừa là người chứng kiến nỗi đau của mẹ (bàn tay gầy rộc, giọt nước mắt hiếm hoi), vừa thấu hiểu sự kiên cường của dì Lam sau những vấp ngã, từ đó làm nổi bật chủ đề: ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn, tình mẫu tử, tình cốt nhục và bản lĩnh can trường của người phụ nữ nông thôn trước những sóng gió cuộc đời và sự đổi thay của thời cuộc.

câu 5:

Sự thay đổi của những vùng nông thôn hiện nay theo xu hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa là một quy luật tất yếu mang tính hai mặt. Một mặt, nó mang lại diện mạo mới khang trang, nâng cao đời sống vật chất và mở ra nhiều cơ hội việc làm cho người nông dân. Tuy nhiên, mặt trái của quá trình này là sự thu hẹp đất canh tác, ô nhiễm tiếng ồn, môi trường và đặc biệt là sự phai nhạt đi những giá trị văn hóa truyền thống, sự bình yên vốn có của làng quê. Vì vậy, phát triển kinh tế cần phải đi đôi với việc gìn giữ nét đẹp không gian văn hóa, bảo tồn "linh hồn" của làng quê để nông thôn đổi mới nhưng không mất đi bản sắc.