câu 1:

Trong đoạn trích, tâm trạng của nhân vật “tôi” có nhiều diễn biến tinh tế, sâu sắc trước sự đổi thay của quê hương và sự trở về của dì Lam. Ban đầu, nhân vật “tôi” mang cảm giác bâng khuâng, hụt hẫng khi chứng kiến làng quê dần đổi khác bởi quá trình đô thị hóa. Những nét đẹp bình dị, yên ả của quê nhà dường như bị phai nhạt khiến “tôi” không khỏi tiếc nuối, bất an. Tuy nhiên, xen lẫn trong đó là tình yêu thương, sự trân trọng đối với mẹ, với mái nhà và những giá trị bình dị của cuộc sống quê hương. Khi dì Lam và bé Cải trở về, cảm xúc của nhân vật “tôi” chuyển sang ngỡ ngàng, vui mừng và hạnh phúc. Sự trở về ấy không chỉ gợi lên tình cảm gia đình ấm áp mà còn giúp nhân vật nhận ra ý nghĩa của sự đoàn tụ, bình yên sau những mất mát. Từ đó, “tôi” có những suy ngẫm sâu sắc về cuộc sống: con người cần biết gìn giữ tình thân, những giá trị truyền thống và sự gắn kết giữa người với người trước những đổi thay của thời đại.

câu 2:

Trong cuộc sống hiện đại, văn hóa ứng xử nơi công cộng là một trong những thước đo quan trọng thể hiện nhân cách và ý thức của mỗi con người. Đặc biệt, ở giới trẻ ngày nay, bên cạnh nhiều hành động đẹp, văn minh vẫn còn tồn tại không ít biểu hiện ứng xử thiếu văn hóa, gây ảnh hưởng tiêu cực đến cộng đồng. Vì vậy, việc xây dựng văn hóa ứng xử nơi công cộng là điều vô cùng cần thiết.

Văn hóa ứng xử nơi công cộng là cách con người giao tiếp, hành động và cư xử đúng mực ở những không gian chung như trường học, bệnh viện, công viên, đường phố hay trên mạng xã hội. Một người có văn hóa là người biết tôn trọng người khác, cư xử lịch sự, có ý thức giữ gìn môi trường và tuân thủ các quy định chung.

Hiện nay, nhiều bạn trẻ đã có những hành động đẹp đáng trân trọng. Trong các dịp lễ lớn của đất nước, nhiều bạn tham gia giữ gìn vệ sinh môi trường, hỗ trợ du khách, xếp hàng trật tự hay nhường chỗ cho người già, trẻ nhỏ. Những hành động ấy góp phần tạo nên hình ảnh một thế hệ trẻ năng động, văn minh và có trách nhiệm với cộng đồng.

Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn không ít hành vi đáng phê phán. Một số bạn trẻ nói tục, cười đùa quá lớn nơi công cộng, xả rác bừa bãi, chen lấn khi tham gia sự kiện hoặc có thái độ thiếu tôn trọng với người khác. Trên mạng xã hội, nhiều người còn sử dụng ngôn từ xúc phạm, công kích cá nhân để câu tương tác mà không nghĩ đến hậu quả. Những hành vi ấy không chỉ làm xấu hình ảnh của giới trẻ mà còn ảnh hưởng đến môi trường sống và các giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này. Trước hết là do một bộ phận giới trẻ thiếu ý thức tự giác, thích thể hiện bản thân nhưng chưa biết giới hạn trong hành vi và lời nói. Bên cạnh đó, sự giáo dục từ gia đình và nhà trường đôi khi còn chưa đủ sâu sát. Ngoài ra, tác động của mạng xã hội và lối sống thực dụng cũng khiến nhiều người dần thờ ơ với các chuẩn mực văn hóa.

Văn hóa ứng xử nơi công cộng có ý nghĩa rất quan trọng. Những hành động đẹp, lời nói lịch sự sẽ giúp con người gần gũi, tôn trọng nhau hơn, tạo nên một môi trường sống văn minh và tích cực. Ngược lại, ứng xử thiếu văn hóa có thể làm mất đi hình ảnh đẹp của cá nhân và cộng đồng. Đặc biệt, thế hệ trẻ chính là bộ mặt của xã hội trong tương lai nên càng cần ý thức rõ trách nhiệm của mình.

Để xây dựng văn hóa ứng xử đẹp, mỗi người trẻ cần rèn luyện ý thức từ những việc nhỏ nhất như biết nói lời cảm ơn, xin lỗi, giữ gìn vệ sinh chung, xếp hàng nơi công cộng và tôn trọng người khác. Gia đình và nhà trường cũng cần tăng cường giáo dục đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh. Đồng thời, xã hội cần lan tỏa những hành động đẹp để tạo ảnh hưởng tích cực đến cộng đồng.

Là một học sinh, em nhận thấy bản thân cần sống có trách nhiệm hơn trong lời nói và hành động hằng ngày. Văn hóa ứng xử không phải điều gì lớn lao mà bắt đầu từ những hành động nhỏ nhưng chân thành. Khi mỗi người đều có ý thức cư xử văn minh, xã hội sẽ trở nên tốt đẹp và đáng sống hơn.

Câu 1. (0,5 điểm)

Dấu hiệu để xác định ngôi kể trong đoạn trích: Ngôi kể thứ nhất có dấu hiệu là người kể chuyện xưng “tôi”.

Câu 2. (0,5 điểm)

Các chi tiết cho thấy sự thay đổi của làng quê nơi nhân vật “tôi” sống:

– Người dân chuyển từ làm nông nghiệp (cấy lúa, trồng rau) sang làm thợ xây và làm thuê cho dự án.

– Cuộc sống bớt lam lũ và cơ cực hơn về mặt vật chất.

– Âm thanh của làng quê thay đổi: Tiếng còi xe và nhạc băng ầm ĩ thay thế những lời hát ru con.

– Những ngôi nhà trong làng trở nên khang trang hơn.

Câu 3. (1,0 điểm)

Thí sinh trả lời theo phương án sau:

– Phép tu từ: Điệp từ “tháng năm”.

– Tác dụng:

+ Tạo nhịp điệu và sự liên kết trong hai câu văn.

+ Nhấn mạnh sự chảy trôi/ bước đi của dòng thời gian theo các chiều hướng khác nhau: Thời gian vừa có thể tàn phá, làm suy yếu con người về mặt thể chất, nhưng đồng thời cũng là môi trường để ý chí con người được rèn giũa, trở nên mạnh mẽ hơn. Qua đó thể hiện những suy tư, chiêm nghiệm về cuộc sống.

Hoặc phương án hai:

– Phép tu từ: Đối lập: tiều tụy, yếu mòn đi >< can trường và bền bỉ.

– Tác dụng:

+ Tăng hiệu quả biểu đạt, tạo điểm nhấn cho văn bản.

+ Làm nổi bật tác động hai mặt của thời gian lên con người có đối tượng sẽ bị thời gian và những thăng trầm cuộc sống hủy hoại làm cho bạc nhược, tiều tụy, yếu mòn nhưng cũng có những người sau thăng trầm chà sát của dòng đời, dòng thời gian họ trở nên cứng cỏi bản lĩnh hơn.

+ Thể hiện một quy luật của cuộc sống: Những khó khăn và mất mát có thể mang đến sự trưởng thành và bản lĩnh.

Câu 4. (1,0 điểm)

Sự phù hợp của điểm nhìn trần thuật trong việc thể hiện chủ đề của đoạn trích:

– Chủ đề: Tình cảm gia đình, tình yêu quê hương sâu sắc và bản lĩnh sống của con người giữa những biến động của cuộc sống.

– Điểm nhìn ngôi thứ nhất (qua lời kể của nhân vật “tôi”) rất phù hợp trong việc thể hiện chủ đề của đoạn trích.

+ Giúp người đọc trực tiếp cảm nhận được những thay đổi của làng quê qua lăng kính của một người gắn bó với nơi đó từ nhỏ, từ đó thấy được tình yêu, nỗi nhớ quê hương tha thiết.

+ Thể hiện tình cảm chân thành, sâu sắc của nhân vật “tôi” dành cho gia đình (cho mẹ, dì Lam, bé Cải): Tình yêu thương, thấu hiểu, thấu cảm.

Câu 5. (1,0 điểm)

– Thí sinh bày tỏ quan điểm của mình; lí giải hợp lí, thuyết phục; không vi phạm các chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

* Gợi ý câu trả lời:

– Sự thay đổi là điều cần thiết, đó là quy luật phát triển tất yếu của xã hội. Phát triển để nâng cao chất lượng cuộc sống, tiếp cận văn minh và tiến bộ xã hội. Sự thay đổi cơ cấu kinh tế ở nông thôn góp phần vào sự phát triển chung của đất nước, tạo ra những động lực mới cho tăng trưởng kinh tế.

– Sự thay đổi cần được triển khai thận trọng, cân nhắc, đúng mức, bởi đô thị hóa và công nghiệp hóa có thể làm phai nhạt những giá trị văn hóa truyền thống, những nét đẹp bình dị của làng quê; nảy sinh nhiều vấn đề về ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội, sự phân hóa giàu nghèo, mất đi sự gắn kết cộng đồng.