Câu 1

Nhà văn Vasily Sukhomlinsky đã từng nói: “Con người sinh ra không phải để tan biến đi như một hạt cát vô danh. Họ sinh ra để lưu lại dấu ấn trên mặt đất, in dấu trong trái tim người khác.” Thật vậy, lối sống chủ động trong cuộc sống ngày nay là một lối sống đẹp mà mỗi người cần hướng tới. Chủ động là việc mỗi người tự giác, tích cực trong học tập, công việc và cuộc sống, không chờ đợi hay phụ thuộc vào người khác. Khi sống chủ động, con người sẽ biết đặt ra mục tiêu rõ ràng, nỗ lực vượt qua khó khăn và nắm bắt cơ hội để phát triển bản thân. Nhờ đó, chúng ta có thể rèn luyện được sự tự tin, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm đối với cuộc sống của mình. Trong xã hội hiện đại luôn vận động và thay đổi nhanh chóng, lối sống chủ động giúp con người thích nghi tốt hơn và đạt được nhiều thành công. Ngược lại, nếu sống thụ động, con người dễ bỏ lỡ cơ hội và khó khẳng định giá trị của bản thân. Vì vậy, mỗi người, đặc biệt là học sinh, cần rèn luyện lối sống chủ động từ những việc nhỏ như tự giác học tập, lập kế hoạch cho bản thân và không ngừng nỗ lực vươn lên. Chỉ khi sống chủ động, chúng ta mới có thể tạo nên dấu ấn tốt đẹp trong cuộc đời mình.

Câu 2

“những trang sách suốt đời đi vẫn nhớ/Như những đám mây ngũ sắc ngủ trong đầu" (Bằng Việt) .Đó là lời khẳng định về sức sống bền bỉ và giá trị lâu dài của những tác phẩm văn chương chân chính. Đoạn thơ trong bài trên của Nguyễn Trãi cũng là một tác phẩm như thế, bởi qua những vần thơ giản dị mà giàu sức gợi, tác giả đã vẽ nên bức tranh thiên nhiên mùa hè rực rỡ, đồng thời gửi gắm tấm lòng yêu nước, thương dân sâu sắc.”

Trước hết, đoạn thơ mở ra khung cảnh một ngày hè yên bình khi tác giả đang “hóng mát thuở ngày trường”. Cụm từ “ngày trường” gợi cảm giác thời gian của ngày hè dài và chậm rãi, tạo nên không gian thư thái, ung dung. Trong khung cảnh ấy, thiên nhiên hiện lên vô cùng tươi đẹp và sống động. Hình ảnh “hoè lục đùn đùn tán rợp trương” gợi tả những tán lá hoè xanh biếc, vươn lên mạnh mẽ, che phủ không gian. Từ láy “đùn đùn” làm nổi bật sức sống dồi dào, mãnh liệt của cây cối trong mùa hè. Bên cạnh sắc xanh của cây hoè là sắc đỏ rực rỡ của hoa lựu: “Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ”. Từ “phun” khiến người đọc cảm nhận được màu đỏ như đang bùng lên, lan tỏa trong không gian. Không chỉ có màu sắc, thiên nhiên còn được cảm nhận bằng hương thơm nhẹ nhàng của “hồng liên trì đã tịn mùi hương”. Như vậy, bằng những hình ảnh cụ thể, sinh động, tác giả đã vẽ nên bức tranh mùa hè rực rỡ với sự hòa quyện của màu sắc, hương thơm và sức sống của thiên nhiên. Không dừng lại ở cảnh vật thiên nhiên, đoạn thơ còn khắc họa nhịp sống sinh hoạt của con người. Âm thanh “lao xao chợ cá làng ngư phủ” gợi lên khung cảnh sinh hoạt nhộn nhịp, bình dị của người dân vùng sông nước. Từ láy “lao xao” khiến ta hình dung rõ những tiếng nói cười, mua bán rộn ràng của chợ cá. Bên cạnh đó là âm thanh “dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương”. Tiếng ve vang lên rộn rã trong buổi chiều tà, làm cho bức tranh mùa hè thêm sinh động và giàu sức gợi. Những âm thanh ấy không chỉ làm nổi bật vẻ đẹp của thiên nhiên mà còn thể hiện sự gắn bó của tác giả với cuộc sống đời thường của nhân dân. Đặc biệt, hai câu thơ cuối đã bộc lộ rõ tâm tư, tình cảm và lý tưởng của Nguyễn Trãi. “Lẽ có Ngu cầm đàn một tiếng” gợi đến cây đàn của vua Nghiêu trong truyền thuyết – biểu tượng cho nền thái bình thịnh trị. Tác giả ước mong được gảy lên khúc đàn ấy để đem lại cuộc sống tốt đẹp cho nhân dân. Câu thơ cuối “Dân giàu đủ khắp đòi phương” thể hiện khát vọng lớn lao của Nguyễn Trãi: mong cho nhân dân ở khắp mọi nơi đều được ấm no, hạnh phúc. Ước nguyện ấy cho thấy tấm lòng yêu nước, thương dân sâu sắc của ông. Dù sống trong cảnh nhàn tản, hòa mình với thiên nhiên, Nguyễn Trãi vẫn luôn hướng lòng mình về cuộc sống của nhân dân và mong muốn đất nước được thái bình, thịnh vượng. Qua đoạn thơ, ta thấy được vẻ đẹp tâm hồn của Nguyễn Trãi: một con người yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống và luôn đau đáu nỗi lo cho nhân dân, cho đất nước. Bức tranh thiên nhiên mùa hè rực rỡ không chỉ thể hiện tài năng nghệ thuật của tác giả mà còn gửi gắm những tình cảm và lý tưởng cao đẹp. Chính điều đó đã làm nên giá trị sâu sắc và bền vững cho đoạn thơ cũng như cho toàn bộ sáng tác của Nguyễn Trãi.

Câu 1: văn bản trên thuộc thể loại thất ngôn bát cú đường luật.

Câu 2 những hình ảnh nói về nét sinh hoạt hàng ngày đạm bạc với thanh cao của tác giả là:

“Một mai, một cuốc, một cần câu” “Thu ăn măng trúc, đông ăn giá” “Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao” “Rượu đến cội cây ta sẽ uống”

Câu 3

Biện pháp tu từ: liệt kê “một mai, một cuốc, một cần câu”. Tác dụng:

- tăng tính sinh động, hấp dẫn ,tạo nhịp điệu âm hưởng tạo sự cân xứng hài hoà cho câu thơ, nhấn mạnh những dụng cụ lao động quen thuộc của cuộc sống thôn quê.

-Gợi lên cuộc sống giản dị, đạm bạc thanh nhàn của tác giả.

- Qua đó, tác giả Nguyễn Bỉnh Khiêm thể hiện tâm hồn ung dung, không màng danh lợi, thích sống hòa hợp với thiên nhiên.

Câu 4

Quan niệm dại – khôn của tác giả Nguyễn Bỉnh Khiêm đặc biệt ở chỗ nói ngược với cách hiểu thông thường:

-Tác giả nhận mình “dại” vì chọn sống ở nơi vắng vẻ, thanh tĩnh.

-Còn “người khôn” lại tìm đến chốn lao xao, danh lợi.

- Thực chất, cái “dại” của tác giả lại chính là sự khôn ngoan, thể hiện quan niệm sống xa lánh danh lợi, giữ tâm hồn thanh thản.

Câu 5

Từ bài thơ “Nhàn”, em cảm nhận được vẻ đẹp nhân cách cao quý của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Ông là người có lối sống giản dị, thanh cao, hòa hợp với thiên nhiên qua những sinh hoạt đời thường như ăn măng trúc, tắm hồ sen, uống rượu dưới gốc cây. Đồng thời, ông không màng danh lợi, coi phú quý chỉ như giấc chiêm bao. Quan niệm “dại – khôn” trong bài thơ thể hiện thái độ sống tỉnh táo, biết tránh xa chốn bon chen, giữ tâm hồn thanh thản. Qua đó, em thấy Nguyễn Bỉnh Khiêm là người có nhân cách cao đẹp, sống ung dung, tự tại và giàu trí tuệ.