Câu 1

Thấu hiểu chính mình là điều vô cùng quan trọng đối với mỗi con người. Khi hiểu bản thân, ta sẽ biết mình là ai, mong muốn điều gì và cần cố gắng như thế nào để hoàn thiện bản thân. Người thấu hiểu chính mình sẽ nhận ra điểm mạnh để phát huy, đồng thời nhìn thấy hạn chế để sửa đổi. Điều đó giúp con người sống tự tin, có mục tiêu và không dễ bị tác động bởi ý kiến của người khác.

Trong cuộc sống, nhiều bạn trẻ thường chạy theo đám đông, sống theo kỳ vọng của người khác nên dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, mất phương hướng. Chỉ khi hiểu rõ bản thân, con người mới có thể lựa chọn con đường phù hợp với khả năng và đam mê của mình. Thấu hiểu bản thân còn giúp ta kiểm soát cảm xúc, biết yêu thương và trân trọng chính mình hơn.

Để hiểu bản thân, mỗi người cần dành thời gian suy ngẫm, lắng nghe cảm xúc của mình và không ngừng học hỏi từ trải nghiệm sống. Bởi vậy, thấu hiểu chính mình chính là chìa khóa giúp con người trưởng thành và sống ý nghĩa hơn.

Câu 2

Bài thơ “Chuyện của mẹ” của Nguyễn Ba là khúc ca xúc động về sự hi sinh thầm lặng của người mẹ Việt Nam trong chiến tranh và cả thời bình. Qua hình tượng người mẹ có năm người con gắn với những miền đất khốc liệt của Tổ quốc, tác giả đã làm nổi bật vẻ đẹp của tình mẫu tử, lòng yêu nước và sức mạnh bền bỉ của người phụ nữ Việt Nam.

Trước hết, bài thơ khắc họa nỗi đau mất mát lớn lao của người mẹ. Những đứa con lần lượt ra đi vì chiến tranh: người hi sinh ở Tây Bắc, người ngã xuống bên dòng Thạch Hãn, người chết gần Sài Gòn, người con gái thanh xuân gửi nơi chiến trường… Mỗi câu thơ đều gợi lên sự khốc liệt của chiến tranh và những hi sinh không thể nào bù đắp. Tuy vậy, người mẹ không chỉ đau đớn mà còn âm thầm chịu đựng, sống vì những người còn lại. Hình ảnh “đêm nào cũng lén tôi mẹ khóc” khiến người đọc nghẹn ngào trước tình thương con sâu nặng và nỗi cô đơn của mẹ.

Bên cạnh đó, bài thơ còn ca ngợi phẩm chất cao đẹp của người mẹ Việt Nam. Dù mất mát, mẹ vẫn giàu yêu thương, giàu nghị lực và luôn lo lắng cho con. Người mẹ ấy không chỉ là mẹ của riêng tác giả mà còn là “mẹ của non sông đất nước”. Hình tượng mẹ mang ý nghĩa biểu tượng cho biết bao bà mẹ Việt Nam đã hi sinh tuổi xuân, hạnh phúc cá nhân để góp phần bảo vệ Tổ quốc. Qua đó, tác giả bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với thế hệ đi trước.

Về nghệ thuật, bài thơ được viết theo thể tự do với giọng điệu chân thành, giàu cảm xúc. Ngôn ngữ mộc mạc nhưng giàu sức gợi, kết hợp với những địa danh như Tây Bắc, Thạch Hãn, Trường Sơn, Xuân Lộc, Vị Xuyên… đã làm cho nỗi đau chiến tranh hiện lên cụ thể và chân thực. Hình ảnh thơ giản dị mà giàu ý nghĩa biểu tượng, giúp cảm xúc bài thơ thêm sâu lắng.

Tóm lại, “Chuyện của mẹ” là bài thơ giàu giá trị nhân văn, ca ngợi sự hi sinh cao cả của người mẹ Việt Nam trong chiến tranh. Tác phẩm nhắc nhở mỗi người phải biết trân trọng hòa bình, biết ơn những thế hệ đã hi sinh vì đất nước hôm nay.

Câu 1.
Kiểu văn bản: Văn bản nghị luận.

Câu 2.
Vấn đề được đề cập trong văn bản là:

• Cách nhìn nhận, đánh giá con người và tự nhìn nhận bản thân.
• Mỗi người đều có ưu điểm và hạn chế nên cần biết mình, sửa mình để phát triển.

Câu 3.
Để làm sáng tỏ vấn đề, tác giả sử dụng các bằng chứng:

• Câu ca dao về “đèn và trăng”.
• Câu tục ngữ: “Năm ngón tay có ngón dài ngón ngắn”.
• Những phân tích, lí giải thực tế về con người trong cuộc sống.

Câu 4.

• Mục đích: Khuyên con người cần biết nhìn nhận bản thân, biết sửa chữa khuyết điểm và đánh giá người khác bằng thái độ bao dung, khách quan.
• Nội dung: Qua hình ảnh “đèn và trăng”, tác giả nêu lên triết lí: ai cũng có điểm mạnh, điểm yếu; điều quan trọng là biết mình để hoàn thiện bản thân.

Câu 5.
Cách lập luận của tác giả:

• Chặt chẽ, logic.
• Kết hợp dẫn chứng dân gian với lí lẽ phân tích sâu sắc.
• Dùng hình ảnh gần gũi, giàu tính triết lí nên bài viết sinh động và thuyết phục.

• Con trai: "Con trai trần trong mặt trời nắng cháy / Ép đá xanh thành rượu uống hàng ngày".
• Con gái: "Con gái đẹp trong sương giá đông sang / Tước vỏ cây thêu áo đẹp năm tháng". 

• Biện pháp tu từ: Liệt kê ("gọi gió, gọi mưa, gọi nắng", "chặn suối, ngăn sông, bắt nước ngược dòng") và Ẩn dụ/Nhân hóa ("gọi gió... bắt nước ngược dòng").
• Tác dụng:
• • Nhấn mạnh sức mạnh phi thường, sự kiên cường và khả năng chinh phục thiên nhiên của con người Pa Dí.
  • Tạo âm hưởng hào hùng, khắc họa hình ảnh con người chủ động, làm chủ cuộc sống. 

• Tình yêu quê hương, niềm tự hào sâu sắc về dân tộc Pa Dí nhỏ bé nhưng kiên cường, anh hùng.
• Sự trân trọng vẻ đẹp lao động và ý chí vượt qua khó khăn, gian khổ để gặt hái hạnh phúc. 

• Ý thức về cội nguồn: Biết trân trọng, tự hào về quê hương, dân tộc.
• Ý chí kiên cường: Luôn nỗ lực, cố gắng vượt qua khó khăn, nghịch cảnh trong học tập và cuộc sống.
• Giá trị của lao động: Lao động là niềm vui và là cách tạo ra hạnh phúc, giá trị thực sự cho bản thân và cộng đồng.

1. "Chùm phượng hồng yêu dấu ấy rời tay"
2. "Tiếng ve trong veo xé đôi hồ nước"
3. "Một lớp học bâng khuâng màu xanh rủ"
4. "Sân trường đêm - rụng xuống trái bàng đêm"
5. "Hết thời cầm dao khắc lăng nhăng lên bàn ghế cũ"
   Đặc biệt: Những kỉ niệm ấy không chỉ là cảnh vật (phượng, ve, bàng) mà còn gắn liền với cảm xúc ngây ngô, rung động đầu đời (nỗi nhớ em, những trận cười lao xao), thể hiện một thời học sinh hồn nhiên, trong sáng và tiếc nuối khi phải xa trường.  Trường Đại học Hà Tĩnh

• Giới thiệu tác giả Lưu Trọng Lư – một trong những chủ soái của phong trào Thơ mới với hồn thơ mộng ảo, tình cảm.
• Dẫn dắt vào bài thơ "Nắng mới": Một thi phẩm tiêu biểu, khơi gợi nỗi nhớ mẹ da diết qua những ký ức tuổi thơ tươi đẹp.

• Khổ 1: Tiếng gọi của hiện tại đánh thức quá khứ.
• • Hình ảnh "nắng mới" và tiếng "gà trưa" là những tác nhân đánh thức kỉ niệm.
  • Từ láy "xao xác", "não nùng" gợi không gian tĩnh lặng, đượm buồn. Nhà thơ dùng hiện tại để nói về "thời dĩ vãng", tạo cảm giác hoài niệm chập chờn, bảng lảng.
• Khổ 2: Hình bóng mẹ trong kí ức tuổi thơ.
• • Kí ức hiện về cụ thể vào năm tác giả lên mười.
  • Màu "áo đỏ" rực rỡ dưới "nắng mới" là điểm nhấn thị giác cực mạnh. Nó tượng trưng cho sự ấm áp, chở che và vẻ đẹp tươi tắn của mẹ ngày ấy.
• Khổ 3: Cận cảnh chân dung người mẹ.
• • Hình ảnh người mẹ "vào ra" đầy đảm đang, tần tảo.
  • Chi tiết đắt giá: "Nét cười đen nhánh" (tục nhuộm răng đen truyền thống) hiện lên sau tay áo đầy kín đáo, hiền hậu.
  • Nắng trưa hè làm bừng sáng khuôn mặt và tâm hồn người mẹ, khiến hình ảnh ấy trở nên bất tử trong lòng người con.
• Đặc sắc nghệ thuật:
• • Thể thơ thất ngôn trang trọng nhưng gần gũi.
  • Ngôn ngữ giản dị, giàu sức biểu cảm và hình ảnh giàu tính hội họa.
  • Giọng điệu nhẹ nhàng, da diết như tiếng lòng thổn thức.

• Khẳng định giá trị bài thơ: "Nắng mới" không chỉ là bài thơ về mẹ mà còn là bài ca về tình mẫu tử thiêng liêng.
• Tác phẩm thể hiện nét riêng của Lưu Trọng Lư: một tâm hồn đa cảm, luôn hướng về những vẻ đẹp xưa cũ của dân tộc.

• Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận.

• Tằn tiện đối lập với Phung phí.
• Hào phóng đối lập với Keo kiệt.
• Thích ở nhà đối lập với Ưa bay nhảy.

• Mỗi người có một thế giới quan, hoàn cảnh và cách sống riêng. Việc phán xét thường dựa trên định kiến cá nhân (người tằn tiện nhìn người khác là phung phí, người ưa bay nhảy nhìn người ở nhà là không biết hưởng thụ).
• Sự phán xét thiếu thấu hiểu sẽ tạo ra sự mệt mỏi và ngăn cản chúng ta chấp nhận sự khác biệt của người khác.

• Tấm lưới định kiến: Là những suy nghĩ hẹp hòi, rập khuôn của số đông hoặc của chính bản thân về một vấn đề nào đó.
• Buông mình: Nghĩa là ta đánh mất bản sắc, không dám sống thật với chính mình chỉ để làm hài lòng những lời phán xét của xã hội.
• Hậu quả: Khi bị điều khiển bởi định kiến, chúng ta trở nên nô lệ cho ý kiến của người khác, sống một cuộc đời không tự do và đánh mất đi hạnh phúc tự thân. Bạn có thể tham khảo thêm các bộ đề đọc hiểu kết hợp nghị luận của các trường như THPT Nguyễn Du để nắm rõ hơn cách triển khai ý này.

• Ngừng phán xét người khác dựa trên cái tôi chủ quan.
• Dũng cảm bước ra khỏi những định kiến để lắng nghe tiếng nói bên trong, sống cuộc đời mà mình thực sự mong muốn thay vì sống theo mong đợi của người khác.